RN 031 Bijlage SGE Samenwerkingsagenda 2023
Tekst van het document
S T E DE L I J K GE B I E D!
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED!
SAMENWERKINGS AGENDA 2023
Stedelijk Gebied Eindhoven
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! VOORWOORD In het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) werken we
Waar gaan we de komende vier jaar mee door?
gemeenteraden hebben nu de mogelijkheid
al vele jaren met negen gemeenten samen aan grote
• We gaan uit van de kerngedachte ‘als waren we één
om hun visie op de komende vier jaar mee te
maatschappelijke opgaven. Dat levert veel mooie resultaten op. Binnen onze samenwerking blijft het niet bij overleggen en het maken van afspraken. We krijgen samen belangrijke dingen voor elkaar! Veel doelen van de vorige samenwerkingsagenda, die van 2018-2025, hebben we nu bereikt. We maakten onder meer een nieuwe programmering bedrijventerreinen, ontwikkelden een toekomststrategie en uitvoeringsprogramma Voorzieningen & Evenementen en sloten met het Rijk en andere partners een Verstedelijkingsakkoord¹. Ook kwam er een mooie Woondeal en maakten we met succes gebruik van de Woningbouwimpuls.
gemeente’, • We werken samen op de thema’s Economie, Wonen, Voorzieningen & Evenementen en Ruimte,
2023 door de negen gemeenteraden.
‘City of Villages’, zoals opgenomen in het
Vruchtbare samenwerking
Verstedelijkingsakkoord en verdiepen het verder,
De samenwerking in het Stedelijk Gebied
• Het primaat op de inhoud blijft bij de portefeuillehouders, • We blijven werken met de bestaande governance- en organisatiestructuur,
en de ambtenaren van de gemeenten Best, Oirschot, Son en Breugel, Veldhoven en Waalre.
toegevoegde waarde hebben t.o.v. lokale gemeenten,
maar tegelijk ook uw hart te winnen voor onze
capaciteit blijven passen, van de Samenwerkingsagenda.
vruchtbare samenwerking. We werken namelijk efficiënt en effectief samen aan inspirerende ambities en vormen zo langzamerhand, als Stedelijk Gebied Eindhoven, een hechte
Wat geven we de komende vier jaar extra aandacht?
bestuurlijke familie deze periode de rol van pater
de afgelopen jaren. Inmiddels spreken we van
• We werken aan meer inhoudelijke focus en verbinding
familias mag vervullen. En ik ben hartstikke
energiecrisis teweeg die de urgentie en noodzaak vergroot om sneller onafhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Desondanks zien we dat de economische ontwikkeling nóg sneller gaat
tussen de bestaande thema’s, • Het stimuleren van Brede Welvaart krijgt binnen de vier thema’s nadrukkelijk aandacht, • We werken aan het vergroten van de betrokkenheid van gemeenteraden,
Maarten Houben
Judith Keijzers
Hans Gaillard
Marcel Delhez
Marcel Oosterveer
prachtige resultaten die we daarmee bereiken. Laten we ook de komende jaren met energie en welwillendheid met elkaar verder gaan! Voor nog meer mooie resultaten voor ál onze inwoners.
veel sneller dan we voor mogelijk hielden. Deze
en ambtenaren binnen en tussen de thema’s van het
prachtige resultaten die we daarmee bereiken.
ontwikkelingen hebben gevolgen voor de welvaart en
SGE,
Laten we ook de komende jaren met energie en
• We versterken de slagkracht in de realisatie van opgaven,
welwillendheid met elkaar verder gaan! Voor nog meer mooie resultaten voor ál onze inwoners.
• We leveren een bijdrage aan een meer integrale
In het Stedelijk Gebied Eindhoven hobbelen we niet
aanpak binnen het samenwerkingslandschap in
graag achter de feiten aan. We willen voortbouwen op
Zuidoost-Brabant2,
bereikte resultaten. Ook vinden we het belangrijk om
Martijn de Kort
en enthousiaste inzet, het harde werk en de
• We stimuleren de verbondenheid tussen bestuurders
Nieuwe afspraken
Maes van Lanschot
trots op ons allemaal, op ieders constructieve
dan verwacht: onze technologiebedrijven groeien
het welzijn van al onze inwoners.
Hans Ubachs
bestuurlijke familie! Ik ben blij dat ik in onze
De opgaven op de woningmarkt verdiepten zich een wooncrisis. De oorlog in Oekraïne bracht een
Ook namens de andere leden van het Bestuurlijk Platform
Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Helmond, Nuenen, We hopen u niet alleen rationeel te overtuigen,
• Opgaven moeten binnen de beschikbare ambtelijke
Jos van Bree
Eindhoven, dat zijn WIJ: de raden, de colleges
• We houden focus op waar we als SGE samenwerking
De tijdgeest haalde ons in bepaalde opzichten in.
2
Samenwerkingsagenda 2022-2026 gebeurt begin
• We gaan nog steeds uit van het perspectief
• We maken jaarprogramma’s en jaarverslagen op basis Nieuwe wereld
geven. De besluitvorming over de definitieve
• We zoeken vaker de verbinding met andere
onze koers bij te stellen, zodat we goed zijn afgestemd
samenwerkingspartners zoals subregio’s, provincie en
op de snel veranderende wereld om ons heen. De
waterschappen.
mooie afspraken uit het Verstedelijkingsakkoord
De uitwerking hiervan vindt u in dit document.
verdienen een concrete vertaling in onze agenda waar
De vorige gemeenteraden en Portefeuillehouders hebben
we vlot mee aan het werk kunnen. Daarom maken
we mee laten denken over de afspraken in deze agenda.
we nu nieuwe afspraken met elkaar voor de periode
Bij hen zat immers veel kennis en ervaring, die wilden we
2022-2026. Zo starten we de nieuwe raadsperiode met
niet verloren laten gaan. De nieuwe Portefeuillehouders
scherp en uitdagend gedefinieerde opgaven:
hebben onlangs de afspraken aangescherpt. Nieuwe
¹ Het Verstedelijkingsakkoord bevat een gedeelde inhoudelijke visie op het stedelijk gebied en concrete afspraken over verstedelijking in combinatie met bereikbaarheid en leefbaarheid. Het vormt een belangrijke mijlpaal in de samenwerking tussen onze negen gemeenten, de provincie Noord-Brabant en het rijk. Meer verdieping op het Verstedelijkingsakkoord leest u in hoofdstuk 3 ‘Onze Opdracht-Naar een robuust leef- en vestigingsklimaat’ van deze Samenwerkingsagenda. 2 Deze agenda is opgesteld in een breder speelveld van discussies en onderwerpen die ook spelen bij andere samenwerkingsverbanden, zoals o.a. de Metropoolregio Eindhoven, Brainport Eindhoven en de andere subregio’s in Zuidoost-Brabant. In deze agenda is ervoor gekozen om focus aan te brengen op de opgaven in het Stedelijk Gebied Eindhoven maar daar waar nodig de verbinding met anderen op te zoeken of opgaven te adresseren op het schaalniveau waar die opgave thuishoort. Opgaven en discussies die raakvlakken hebben met onze agenda zijn o.a. de energietransitie, mobiliteit, de schaalsprong van de regio Zuidoost-Brabant en alle aspecten die daarbij komen kijken et cetera.
3
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED!
INHOUDSOPGAVE 2
VOORWOORD
INLEIDING: SAMEN MAKEN WE DE TOEKOMST
ONS PERSPECTIEF CITY OF VILLAGES
ONZE OPDRACHT NA AR EEN ROBUUST LEEFEN VESTIGINGSKLIMA AT
5
7
9
UITWERKING AGENDA THEMA ECONOMIE
11 UITWERKING – AGENDA THEMA RUIMTE
23
UITWERKING AGENDA THEMA WONEN
UITWERKING AGENDA THEMA VOORZIENINGEN & EVENEMENTEN
16 DE GOVERNANCE EN ORGANISATIE
20 PERSPECIEF VOOR ONZE GOVERNANCE
26
BIJLAGE 1: PRINCIPES REGI0NALE SAMENWERKING
31 33
4
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED!
INLEIDING - SAMEN MAKEN WE DE TOEKOMST
1
De maatschappelijke opgaven van onze gemeenten
Waarschijnlijk stelt u zich vragen als: waar moeten we
worden steeds groter en ingewikkelder. Neem
die enorme aantallen woningen kwijt? Waar moet al
bijvoorbeeld de wooncrisis en de fysieke ruimte
dat verkeer naartoe? Kunnen we onze natuur dan nog
die steeds schaarser wordt voor een veelheid
wel beschermen? Hoe zorgen we voor een gezonde
van opgaven. De bloeiende en sterk groeiende
leefomgeving? Dit zijn belangrijke politieke vragen.
technische industrie in onze regio Zuidoost-Brabant
En ze vragen dringend om een antwoord. Uit ervaring
creëert enorm veel nieuwe werkgelegenheid. Deze
weten we in deze regio immers hoe belangrijk
bedrijven kunnen blijven floreren als hun toekomstige
economische veerkracht is, als een solide basis voor
werknemers hier naartoe kunnen en willen verhuizen.
welzijn, gezondheid en de kwaliteit van leven.
Als overheid dragen we daaraan bij door de kwaliteit van leven van alle huidige en toekomstige inwoners
De intensieve samenwerking in Zuidoost-Brabant
voorop te zetten. Daarmee dragen we bij aan Brede
ontstond eind vorige eeuw om de economische
Welvaart in de regio.
malaise in de regio het hoofd te bieden. Gelukkig is onze regio hier nóg sterker uitgekomen!
In het Verstedelijkingsakkoord SGE staat dat er op dit
Dankzij een unieke, slimme samenwerking van
moment ruim 520.000 mensen in het stedelijk gebied
overheid, onderwijs en bedrijfsleven, werd de weg
wonen. Tot 2040 komen er naar schatting 72.000
omhoog gevonden: Brainport werd een wereldwijd
arbeidsplaatsen bij. De verwachting is dat onze regio
3
succesverhaal. En nu staan we voor de volgende fase:
tot 2050 doorgroeit naar 620.000 inwoners. Als we dit
hoe nu verder? Daarom draagt de samenwerking
tot ons laten doordringen, zien we dat dit een enorme
binnen het Stedelijk Gebied Eindhoven bij aan
opgave is; onze regio inrichten voor 20% meer
de doelen van de Brainportagenda. Maar sterke
inwoners dan er nu wonen. Binnen de regio Zuidoost-
economische groei vraagt ook om aandacht voor
Brabant wordt er zelfs gesproken over een groei die
het welzijn en de welvaart voor alle inwoners in
nog veel verder gaat dan wij voor het stedelijk gebied
het stedelijk gebied. Het vraagt om gelijke kansen
hebben opgenomen in het Verstedelijkingsakkoord
voor iedereen en balans in opgaven. Via deze
SGE. Kortom: het stedelijk gebied en de rest
samenwerking leveren we hieraan een bijdrage.
van de regio Zuidoost-Brabant groeien als kool! Onder regio verstaan we het stedelijk gebied waarbinnen de negen gemeenten van de samenwerking in het Stedelijk Gebied Eindhoven vallen.
3
5
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! Geen grenzen
passen we onze agenda aan. De inhoudelijke opgaven
Ook vanuit lokaal perspectief is samenwerken logisch.
zijn daarbij leidend. Als SGE dragen we zo bij aan
Inwoners voelen zich verbonden met hun woonplaats.
een slagvaardige regionale samenwerking in heel
Én ze houden van hun streek. Voor werken, leren
Zuidoost-Brabant.
en vrije tijd gaan onze inwoners namelijk net zo vlot op pad buiten de gemeentegrenzen. Uit onderzoek
Opbouw van de agenda
weten we dat inwoners van het Stedelijk Gebied
We beginnen met de basis voor onze samenwerking:
Eindhoven om verschillende redenen veel door onze
onze gezamenlijk visie ‘City of Villages’, een
regio reizen. Heel vaak werken of studeren ze buiten
perspectief dat we delen als negen gemeenten.
de eigen woonplaats. Ook brengen ze hun vrije tijd
Het is het fundament waarop onze samenwerking
door in de vele natuurgebieden, uitgaanscentra of
gebouwd is en het kader waarbinnen we onze de
sportfaciliteiten in de regio. We maken dus veel
samenwerking op de vier thema’s plaatsen. Het geeft
gebruik van elkaars voorzieningen binnen het
ons ook houvast bij het uitwerken van de projecten
stedelijk gebied. We noemen dit het daily urban
binnen de thema’s en het grijpen van kansen wanneer
system . Voor inwoners zijn gemeentegrenzen niet
deze zich voordoen.
4
belangrijk. Als gemeenten kun je daarom meer voor je inwoners doen door op bepaalde terreinen intensief
Op basis van dit perspectief hebben we een centrale
samen te werken en opgaven samenhangend aan te
opdracht geformuleerd. Dit is de opdracht die we
pakken. Samen heb je je inwoners meer te bieden dan
voor onszelf zien en gezamenlijk binnen het Stedelijk
alleen. Ook daarom werken we samen in het Stedelijk
Gebied Eindhoven gaan oppakken. Deze is vervolgens
Gebied Eindhoven.
in vier hoofdstukken uitgewerkt, voor elk thema in een apart hoofdstuk, dat zelfstandig leesbaar
Toekomstbestendige agenda
is. Hierin verwoorden we concreet en helder een
We constateren wel dat de groei van onze regio
antwoord op de vraag ‘wat gaan we samen doen?’.
dusdanig groot en aan verandering onderhevig
De inhoud van ieder hoofdstuk vormt dan ook de
is, dat we (nog) niet kunnen overzien of deze
agenda voor de komende vier jaar van het betreffende
samenwerkingsagenda voor de hele bestuursperiode
Portefeuillehoudersoverleg.
het juiste antwoord op de duurzame groeiopgave blijft. Bovendien zijn op moment van schrijven het
We sluiten af met de governance en organisatie
samenwerkingsakkoord MRE en de Strategische
van onze samenwerking. Het is het antwoord op
Agenda Brainport nog in ontwikkeling. In die
de vraag ‘hoe gaan we het doen?’. Het hoofdstuk
samenwerkingsverbanden agenderen we ook (een
bevat een gezamenlijk beeld en een concreet
deel van) de regionale opgaven. Daarom kan deze
uitgewerkt organisatorisch plaatje. Het perspectief
Samenwerkingsagenda geen statisch document
op onze governance biedt een richting voor het
zijn. Als het samenwerkingsakkoord MRE, de
doorontwikkelen van onze samenwerking. Met deze
Strategische Agenda Brainport of andere relevante
Samenwerkingsagenda is duidelijk voor onszelf en
ontwikkelingen aanleiding geven tot koerswijzigingen,
onze externe partners hoe we de komende vier jaren
leggen we deze aan onze gemeenteraden voor en
succesvol blijven samenwerken.
Het Daily Urban System is het gebied waarbinnen de belangrijkste dagelijkse verplaatsingen van het gros van de inwoners (op het gebied van wonen, werken, studie, sport, recreatie, vrije tijd etc.) zich afspelen. Het stedelijk gebied is een Daily Urban System.
4
6
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! 2
ONS PERSPECTIEF - CITY OF VILLAGES Groei in welzijn en welvaart als ‘City of Villages’
Met de nauwe samenwerking in het Stedelijk Gebied
Het Stedelijk Gebied Eindhoven is een City of Villages
Eindhoven versterken we deze unieke eigenschappen.
en vormt het hart en tegelijk de motor van Brainport
Een deel van onze inwoners profiteert nu al van
Eindhoven, een sterk internationaal georiënteerde
onze economische voorspoed en we willen dat nog
regio met innovatieve bedrijvigheid en een
meer inwoners de vruchten ervan gaan plukken.
hoogwaardig woon- en leefklimaat voor iedereen.
Bedrijven floreren door onze inspanningen om een aantrekkelijke woon- en leefomgeving te creëren voor
City staat voor onze gezamenlijke kracht als hart van
talent. De komende jaren bouwen we dit verder uit.
Brainport Eindhoven, met de dynamiek die daarbij
Ons perspectief? Onze City of Villages ontwikkelen
hoort. Deze City, dat zijn we allemaal samen. Hij is
naar één slim, gezond en inclusief stedelijk gebied
dus opgebouwd uit tal van bouwstenen: de dorpen en
waarbinnen iedereen profiteert van de groei.
wijken, de stadscentra van Eindhoven en Helmond en gemeenschappen (de Villages) binnen het Stedelijk
Ons blikveld is niet begrensd tot het Stedelijk
Gebied Eindhoven. Iedere Village heeft een eigen
Gebied Eindhoven. Wij zijn als subregio van negen
karakter en functie binnen het geheel.
gemeenten zeer nauw verbonden met de andere twaalf gemeenten in Zuidoost-Brabant. We hebben
Het hart, omdat het stedelijk gebied een plek is
oog voor heel Zuidoost-Brabant en werken daarom
waar mensen willen zijn en willen komen. Waar
op inhoud samen met relevante (sub)regionale
inwoners, nieuwe inwoners en bezoekers welkom
samenwerkingsverbanden.
zijn én zich welkom voelen. Waar het goed toeven is, omdat de regio dorpse en stedelijke kwaliteiten combineert:orpen en stadswijken, recreatieve en landelijke kwaliteiten, gemeenschappen en netwerken. Ze dragen allemaal bij aan het geheel, een regio met een goede Quality of Life. Ook geografisch gezien is het stedelijk gebied het hart van Brainport Eindhoven en in dit hart bevinden zich de meest verstedelijkte gemeenten van de regio Zuidoost-Brabant. De motor, omdat veel inwoners van het stedelijk gebied bij innovatieve bedrijven werken en willen werken. Een internationale topregio en aanjager van de Nederlandse economie. Binnen deze motor vindt veel bedrijvigheid plaats en er zijn volop kansen om die bedrijvigheid door te ontwikkelen. Die positie van topregio bouwen we alsmaar verder uit. Het gaat ons voor de wind, een regio met een grote Economic
DE KEMPEN - GEMEENTE MRE + BRAINPORT + BRABANT ZUID-OOST DE PEEL - GEMEENTE A2 - GEMEENTE STEDELIJK GEBIED EINDHOVEN
Welfare.
7
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! Verbonden samenleving als leidraad voor de
over woon- of werklocaties ook de mogelijke
bevordering van brede welvaart
effecten op sociale cohesie, gezondheid,
De aantrekkelijkheid van de regio leidt tot groei. Het
veiligheid, bereikbaarheid en de beschikbaarheid
Stedelijk Gebied Eindhoven staat aan de vooravond
van (maatschappelijke) voorzieningen meewegen.
van een immense schaalsprong. Tot ten minste 2040
We willen mensen het thuisgevoel (terug)geven,
groeit de regio sterk in nieuwe inwoners, woningen
juist ook door mensen die nieuw zijn in de regio te
en banen. Wij zien die groei als een belangrijke kans
betrekken en te verbinden met degenen die hier al
voor het stimuleren van brede welvaart; het welzijn
langer wonen.
en de welvaart van onze inwoners en alle elementen om deze in de toekomst te blijven ontwikkelen en beschermen.
2. Veelkleurigheid benutten In het Stedelijk Gebied Eindhoven komen vele
Brede welvaart reikt verder dan het klassieke
kleurrijke identiteiten samen; historische
welvaartsbegrip. Het gaat over de kwaliteit van
dorpskernen en stedelijke kwaliteiten met ieder
leven en van de omgeving waarin mensen leven.
zijn culturele achtergronden. In ons handelen
Dit behelst uiteenlopende aspecten zoals ervaren
koesteren we deze veelzijdigheid, eigenheid
welzijn, materiële welvaart, gezondheid, arbeid
en trots. We laten duurzame groei toe door
en vrije tijd, wonen, samenleving, veiligheid en
verdichting van onze steden en behoud van onze
milieu. Het streven naar brede welvaart betekent
dorpen en natuur.
dat we continu zoeken naar wegen om deze sociale, economische en ecologische dimensies te integreren en in balans te brengen. Concreet betekent dit dat
3. Kwaliteit van leven vergroten
we in alle thema’s waaraan we werken - Economie,
Iedereen in het Stedelijk Gebied Eindhoven moet
Wonen, Voorzieningen & Evenementen en Ruimte
kunnen profiteren van de groeiende welvaart. Voor
– een verbonden samenleving als leidraad nemen.
ons betekent dit dat onze woon- en leefomgeving
We formuleren drie uitgangspunten waarmee we dit
in balans is en blijft. Terwijl we economisch en
begrip invulling geven. In alle jaarprogramma’s die we
in inwoneraantallen doorgroeien, behouden
gaan maken als uitwerking van de agenda, benoemen
én versterken we onze natuur, de kwaliteit van
we de effecten van keuzes in het jaarprogramma op
het openbaar gebied (met meer aandacht voor
de volgende drie uitgangspunten:
groen, actieve mobiliteit en veiligheid) en tillen we ons voorzieningenniveau naar een hoger plan. Bij ruimtelijke keuzes sturen we niet alleen op
1. Mensen verbinden
economische aspecten maar houden we terdege
In alles wat we als Stedelijk Gebied Eindhoven
rekening met mogelijke effecten zoals op het
oppakken staan mensen centraal. Ons handelen
gebied van gezondheid, veiligheid en klimaat.
is erop gericht een positieve bijdrage te zijn voor
We pakken dit samen op met het bedrijfsleven
sociale inclusie. Iedereen moet mee kunnen
in de regio en leggen waar nodig de verbinding
doen en gelijke kansen krijgen. Dat betekent
met andere samenwerkingsverbanden zoals
bijvoorbeeld dat we steeds in onze afwegingen
bijvoorbeeld GGD en Veiligheidsregio.
8
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! 3
ONZE OPDRACHT – NAAR EEN ROBUUST LEEF- EN VESTIGINGSKLIMAAT Het Stedelijk Gebied Eindhoven vormt het kloppend
Het Verstedelijkingsakkoord SGE als basis
hart van Brainport Eindhoven. Wij omarmen de
Het is één ding om te herkennen welke uitdagingen er op
strategie zoals die door Brainport Eindhoven is
ons afkomen en wat nodig is om de groei in de regio op te
geformuleerd. Kortgezegd: vanuit de succesvolle
vangen. Het is iets ánders om daarvoor ook daadwerkelijk
samenwerking tussen overheden, kennisinstellingen
goede oplossingen te bedenken en haalbare plannen te
en bedrijfsleven (triple-helix) verder bouwen aan
maken. Een belangrijke mijlpaal op de weg van ambitie
het unieke ecosysteem van de regio Eindhoven dat
naar realisatie, is het Verstedelijkingsakkoord SGE dat
nieuwe samenwerkingen, bedrijvigheid en producten
in 2022 is gesloten door onze negen gemeenten met
voortbrengt. Technologie en innovatie zijn daarbij
het Rijk, de Provincie en de Waterschappen. Hierin zijn
geen doel op zich, maar middelen om in te spelen op
concrete afspraken gemaakt over hoe we in onze regio een
de maatschappelijke thema’s van deze tijd: klimaat en
flinke schaalsprong kunnen maken. Naar meer en betere
duurzaamheid, mobiliteit, gezondheid en veiligheid.
stedelijke voorzieningen passend bij het aantal inwoners in het gebied, meer nieuwe en unieke stedelijke woonmilieus
Binnen onze SGE samenwerking gaan we als negen
en een mix van werken, wonen en voorzieningen.
SGE gemeenten een significante bijdrage leveren
Daar hoort de mobiliteitstransitie5 bij met uitstekende
aan deze Brainportstrategie op het spoor leef- en
bereikbaarheid via OV-knopen en het stimuleren van het
vestigingsklimaat.
gebruik van de fiets. Het uitgangspunt is verdichting: meer huishoudens en bedrijven huisvesten binnen het bestaande
We doen dit als gemeenten, omdat wij
bebouwde gebied. Op die manier doet groei geen afbreuk
verantwoordelijk zijn voor het algemeen belang. Alle
aan de kwaliteit van het landelijk gebied en de natuur.
positieve en negatieve aspecten van de groei van
Maar dit vraagt ook aandacht en creativiteit. Méér mensen
de regio liggen op ons bordje! Groei legt druk op de
op hetzelfde grondoppervlak, dat kan alleen door slimme
leefomgeving, ruimte en mensen. Groei legt druk
ontwerpkeuzes en goede voorzieningen: goed en gezond
op natuur en milieu. Groei moet evenwichtig zijn.
samenleven in een fijne omgeving.
Het is balanceren. Want alleen als we economische groei evenwichtig en integraal faciliteren en
Dit hangt onlosmakelijk samen met de verduurzaming
stimuleren, worden al onze inwoners er écht beter
van de regio, nodig om klimaatverandering en de daaruit
van. Economische groei is dan ook geen doel op
voorkomende opgaven als klimaatadaptie, warmte-
zich. Het Stedelijk Gebied Eindhoven heeft bewezen
en energietransitie op te lossen. In het verlengde van
op het spoor Leef- en vestigingsklimaat een logisch
Brede Welvaart, is duurzaamheid daarom steeds een
schaalniveau te zijn om het gesprek te voeren over
integraal onderdeel van onze opdracht, want het raakt
de opgaven en uitdagingen waar wij samen voor
al onze plannen binnen de vier thema’s waarop we
staan. Daar waar opgaven andere overheden en
samenwerken in het stedelijk gebied. Voor ons is het
samenwerkingen raken, zoeken we de verbinding op
evident dat aandacht voor duurzaamheid en klimaat in alle
of adresseren we het op het juiste schaalniveau.
plannen van cruciaal belang is. Het is vanzelfsprekend
Deze opgave wordt opgemaakt op het schaalniveau van de 21 gemeenten in Zuidoost-Brabant via de Metropoolregio Eindhoven en is geen aparte opgave binnen de Samenwerkingsagenda van het Stedelijk Gebied Eindhoven.
5
9
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! om duurzaamheidsdoelstellingen prominent
& Evenementen naar een hoger plan te tillen: divers
aandacht te geven bij bijvoorbeeld plannen voor
en hoogstaand. Hiermee zorgen we voor meer
(nieuwe) woningbouwlocaties, bedrijventerreinen
verbondenheid door ontmoeting en interactie, ook als
of evenementen. Dat wordt sterk bekrachtigd door
leefwerelden en oriëntatie geheel verschillend zijn.
de afspraken in EU-verband. De lidstaten van de
Binnen het thema Economie zijn we doelgericht bezig
Europese Unie, waaronder ook Nederland, hebben
met onderwerpen als bedrijfshuisvesting, de kwaliteit
immers afgesproken om 55% minder broeikasgassen
van (bestaande) bedrijventerreinen en de ontwikkeling
uit te stoten in 2030 ten opzichte van 1990. De
van onze centrumgebieden. Alle genoemde opgaven
doelstelling is dat we in 2050 nagenoeg geen
leggen druk op de beschikbare ruimte. We vinden het
broeikasgassen meer uitstoten. Ook het stedelijk
belangrijk om hier samenhangend en evenwichtig
gebied staat en wíl staan voor deze opgave.
mee om te gaan. Alleen dan kan economische groei toekomstbestendig en duurzaam zijn. Daarom is
Het Verstedelijkingsakkoord SGE werkt al deze
Ruimte een apart, verbindend thema. Dit alles kan
aspecten uit en laat zien hoe dit op een goede manier
alleen als we in het maken van onze afwegingen
vormgegeven kan worden. De aangesloten partijen
bewust aandacht hebben voor de impact van onze
ondersteunen de in dit akkoord aangegeven lijn en
keuzes op de groei van de totale Brede Welvaart in
committeren zich aan de afspraken.
de regio. We willen dat alle inwoners, nu en in de toekomst, profiteren van de welvaart in het stedelijk
De uitwerking in vier thema’s
gebied.
De vier thema’s waarin we onze opgaven en uitdagingen aanpakken zijn Economie, Wonen,
Kortom…
Voorzieningen & Evenementen, en Ruimte. Het succes
Het is onze bijzondere opdracht, om onze regio
van onze regio stelt ons voor concrete uitdagingen, die
zodanig in te richten dat we de komende 30 jaar
we als SGE samen willen oppakken. We verwachten
100.000 extra inwoners een plaats kunnen bieden,
de komende decennia veel nieuwe inwoners in onze
op zo’n manier dat we er allemaal beter van worden.
regio te verwelkomen. Die moeten ergens Wonen, nog aanvullend aan de woningopgave die we hebben voor de autonome groeiontwikkelingen, zoals de vergrijzing. De arbeidskrachten die onze werkgevers nodig hebben (het hele palet van hooggekwalificeerde kenniswerkers tot ondersteunende dienstverleners), zijn overal ter wereld gewild. Ze komen of blijven alleen in onze regio als ze hier, naast die uitdagende baan, ook een fijne en gezonde leefomgeving is en een hoog voorzieningenniveau vinden. Dat geeft ons een impuls om ons woonklimaat en onze Voorzieningen
10
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED!
4
UITWERKING – AGENDA THEMA ECONOMIE Ondernemen houdt meestal niet op bij de
Het is logisch om binnen het SGE samen
gemeentegrenzen. Voor ondernemers is het
te werken op Economie
belang van het vestigingsklimaat van regio’s steeds
De focus ligt op de Brainportstrategie. Deze is
belangrijker. Concurrentiekracht wordt steeds meer
primair van belang voor de ‘stuwende’ bedrijvigheid,
bepaald door regio’s en steeds minder door landen,
activiteiten die middelen en werkgelegenheid
laat staan door individuele gemeenten.
aantrekken van buiten de regio. Maar we verliezen de ‘verzorgende’ bedrijvigheid niet uit het oog. Dat
De gemeenten in het SGE zien een gezamenlijke
zijn activiteiten die vooral inspelen op het plaatselijke
publieke taak bij het faciliteren en waar mogelijk
marktpotentieel.
stimuleren van de economie. Een florerend bedrijfsleven en een goed draaiende economie
Individuele gemeenten zijn primair zelf aan zet voor
zijn belangrijk voor de welvaart en het welzijn
het bieden van optimale randvoorwaarden voor
van onze huidige en toekomstige inwoners.
plaatselijke ondernemers. Binnen de samenwerking
Tegelijkertijd leeft het besef dat de invloed van
in het SGE ligt een rol als vraagstukken de
de overheid op de economische ontwikkeling niet
gemeentegrens overstijgen. Het is dan ook meer dan
onbegrensd is. Gemeenten kunnen niet op de stoel
logisch dat we blijven samenwerken bij het bieden van
van de ondernemer gaan zitten. Wel kunnen we
huisvestigingsmogelijkheden op bedrijventerreinen,
optimale randvoorwaarden scheppen waarbinnen
kantoorlocaties en in winkelgebieden. Waarbij we
ondernemers ondernemen. Als overheid houden
gebruikmaken van de veelkleurigheid en specifieke
we daarbij ook andere maatschappelijke opgaven,
profielen van onze gemeenten en zorgen voor een
zoals duurzaamheid en de zorg voor het klimaat in
gebalanceerde ontwikkeling van het stedelijk gebied
ogenschouw.
als geheel. Hiermee onderscheiden we ons ook van de meer strategische samenwerkingsverbanden zoals Brainport Development en de Metropoolregio Eindhoven en wat we lokaal doen.
11
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED!
Hieronder hebben we indicatief weergegeven wat we oppakken binnen de verschillende regionale verbanden en wat we lokaal als gemeente doen. Het is een schema op hoofdlijnen, de werkelijkheid is vele malen complexer. Zo kent de revitalisering van bedrijventerreinen zowel een lokale als regionale component, maar ligt het zwaartepunt van de uitvoering wel lokaal. BRAINPORT DEVELOPMENT
MRE
STEDELIJK GEBIED
LOKAAL
Werkt aan de economische strategie van Stichting Brainport
Financiële en inhoudelijke bijdrage aan Brainport
Ruimtelijk economische vraagstukken, zoals:
Ondernemerscontact en bedrijfsbezoeken
Stimuleringsfonds voor 21 gemeenten
Programmering Bedrijventerreinen
Ontwikkeling en revitalisering bedrijventerreinen
Kennisdeling
Regionale Adviescommissie Detailhandel (RACD)
Triple helix samenwerking Organisaties, bedrijven en talenten verbinden Nieuwe innovaties versnellen
Centrumontwikkeling
Huisvestingsvraagstukken van bedrijven
Internationale promotie v an de regio
De samenwerking op het gebied van Economie
we al langere tijd gezamenlijk op als het gaat om
heeft ons veel gebracht
huisvestings- en ruimtevragen van bedrijven, dit doen
Door samen op te trekken op het gebied van
we via ons loket 9voor1.
Economie hebben we de afgelopen periode marktpartijen en elkaar als buur- /regiogemeenten
De ambitie voor de komende jaren
veel duidelijkheid gegeven door o.a. gezamenlijke
De verwachting is dat er tot 2040 72.000
programmeringsafspraken te maken voor
arbeidsplaatsen bij gaan komen in onze regio. In
werklocaties. Hiermee werken we samen aan het
het Verstedelijkingsakkoord is afgesproken om
beter laten aansluiten van het aanbod van terreinen
hier de komende jaren voldoende werklocaties
aan de behoeften van de markt. We hebben een
voor te creëren. Wij streven daarbij naar een gelijk
gezamenlijke vastgoedmonitor voor werklocaties
speelveld waarbij we samenwerken als ‘waren we
en kantoorlocaties om de ontwikkelingen in de
één gemeente’. Of een bedrijf in Oirschot of Nuenen
markt goed te volgen. Daarnaast is het Regionaal
floreert is niet van belang. Door samen te werken,
Ontwikkelfonds Werklocaties (ROW) opgericht om
kunnen we onze bedrijven meer mogelijkheden
bestaande bedrijventerreinen een kwaliteitsimpuls
bieden, zodat de werkgelegenheid in onze regio
te kunnen geven. Het fonds beschikt in totaliteit over
behouden blijft en inwoners hier kunnen blijven
8 miljoen euro, daarvan is nu 4 miljoen euro aan
werken. Door werkgelegenheid in onze regio te
leningen verstrekt. Als enige regio in Noord-Brabant
behouden, ontstaat een positief effect op de welvaart
hebben we een eigen Regionale Adviescommissie
van onze inwoners. De meeste bedrijfsverplaatsingen
Detailhandel (RACD), waarin veel kennis en expertise
spelen zich niet af op (inter)nationale schaal of binnen
is verzameld. Deze commissie heeft de afgelopen
individuele gemeenten, maar op de schaal van de
jaren aan de negen gemeenten advies gegeven op het
stedelijke regio. Dit betekent dat wij op regionaal
gebied van detailhandel- en centrumontwikkelingen
niveau samen moeten optrekken.
en aansprekende sessies georganiseerd. Ook trekken
12
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! En dus gaan we...
• we samen met de provincie onderzoek gaan doen
Uitvoering geven aan onze programmerings-
naar strategisch belangrijke sleuteltechnologie
afspraken
bedrijven in de HTSM- en Deep Tech Sector,
Werklocaties, waarover we al goede afspraken
waarbij we ook kijken naar de adequate
hebben gemaakt in het Stedelijk Gebied Eindhoven,
huisvestingsbehoefte in de verschillende
blijven we met het oog op het hoge ambitieniveau
levensfasen binnen deze sector. Dit hebben we
ontwikkelen. Dat betekent onder andere dat:
in het Verstedelijkingsakkoord afgesproken.
• we de programmeringsafspraken actualiseren
Daarbij betrekken we ook het ministerie van
naar aanleiding van nieuwe provinciale prognoses
EZK en Brainport Development. Daarnaast
en de afspraken uit het Verstedelijkingsakkoord.
werken we met de provincie scenario’s uit om de
Met deze programmeringsafspraken formuleren
duurzame groei van de hele waardeketen van de
we beleid over welk deel van de ruimtebehoefte
kennisintensieve maakindustrie te faciliteren.
we, gelet op de ambities, willen en kunnen faciliteren en welkdeel niet. We zorgen voor
Inzetten op kwaliteitsverbetering van (bestaande)
voldoende ruimte en locaties in de juiste
bedrijventerreinen
werkmilieus. Daarbij kijken we naar de
Het is belangrijk om te werken aan aanbod van
mogelijkheden op zowel bestaande als nieuwe
werklocaties met een kwaliteit die past bij onze
werklocaties en leggen we de focus op bedrijven
ambities. We erkennen dat de kwaliteitsslag op
die een toegevoegde waarde hebben voor ons
bestaande bedrijventerreinen zich vooral vertaalt in
Brainport ecosysteem. Dit betekent echter niet
projecten op gemeentelijk niveau. We streven daarbij
dat we onze lokale ondernemers, MKB en starters
echter wel naar een gelijk speelveld in het SGE.
vergeten. Zij vormen ook een belangrijk onderdeel
Daarom…
van onze regionale economie aan wie we ruimte
• inventariseren we welke gewenste impulsen
willen blijven bieden. Ook ligt er een duidelijke
op thema’s als veiligheid, klimaatadaptatie,
relatie met de opgave van de hierna opgenomen
biodiversiteit, energietransitie en circulaire
kwaliteitsslag bedrijventerreinen.
economie vragen om regionale afspraken. Deze
• we continu de planvoorraad monitoren. Indien nodig stellen we programmering tussentijds bij. We hebben oog voor het flexibel inspelen op
vervatten we in een ‘Uitvoeringsprogramma kwaliteitsverbetering bedrijventerreinen’. • hanteren we bij de (her)ontwikkeling van
marktontwikkelingen zonder het strakke keurslijf
onze werklocaties de Brainport Principles én
van de prognoses. We bekijken bijvoorbeeld hoe
Kwaliteitscriteria, die in de “Programmering
we grote, onvoorziene ruimtevragen, die goed
Nieuwe Werklocaties” zijn vastgelegd. Ook worden
passen binnen onze Brainportambities, snel
de uitgangspunten die in 2019 zijn afgesproken
kunnen accommoderen als ze zich aandienen.
met de provincie gehanteerd.
• we bij de programmering van werklocaties
• zetten we het Regionaal Ontwikkelfonds
niet alleen bedrijventerreinen maar ook
Werklocaties (ROW) ruimer in dan voorheen.
kantoorlocaties en hotelaccommodaties
We monitoren of de onlangs aangepaste
betrekken. Indien nodig maken we hierover
verordening nu beter bijdraagt aan het doel
specifieke programmeringsafspraken.
ervan (het realiseren van projecten met een regionaal economische meerwaarde op bestaande bedrijventerreinen) en optimaliseren indien nodig.
13
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! • verkennen we welke externe financiële middelen
bovenlokale huisvestingsvraag. Hierin hebben we
er beschikbaar zijn voor de kwaliteitsverbetering,
aandacht voor de huisvestingsproblematiek van
trekken we samen op bij het aanvragen van
alle bedrijven, maar 9voor1 onderscheidt zich door
subsidies, stemmen deze aanvragen waar nodig
de ‘rode loper aanpak’ voor bedrijven die passen
onderling af en stemmen in met lokale projecten
binnen het Brainport profiel6. 9voor1 faciliteert
als zij passen binnen het ‘Uitvoeringsprogramma
bedrijven maximaal in hun zoektocht naar een
kwaliteitsverbetering bedrijventerreinen’.
geschikte bedrijfshuisvesting zodat doorlooptijden worden bekort en afbreukrisico’s snel worden
Inspelen op de marktontwikkelingen in de detailhandel
onderschept. • zorgen we ervoor dat onze accountmanagers
De ontwikkelingen in de detailhandel gaan snel.
de bestaande vastgoedmarkt goed kennen en
De markt verandert de komende jaren ingrijpend.
betrekken bij het begeleiden van bedrijven, hoewel
Regionale kaders en afstemming zijn hierbij van groot
we ons realiseren dat deze grotendeels buiten het
belang. Momenteel ontbreekt het aan een actueel
publieke domein functioneert. We werken hiervoor
regionaal kader en visie. Daarom gaan we:
intensief samen met de bedrijfsmakelaardij.
• een regionale detailhandelsvisie ontwikkelen die
Waar nodig adviseren we via 9voor1 bedrijven en
een visie geeft op een optimaal functionerende
gemeenten over transformatie van bedrijfspanden.
detailhandelssector en structuur van centrum-
• blijven we de vastgoedmonitor blijven jaarlijks
en winkelgebieden in het Stedelijk Gebied
uitbrengen. De vastgoedmonitor geeft inzicht
Eindhoven. De visie is richtinggevend en geeft ons
in de stand van zaken op de commerciële
handvatten en input voor lokale uitwerking van
vastgoedmarkt in de regio. De monitor heeft als
gebieds- en centrumvisies, detailhandelsbeleid
voordeel dat er een database aan is gekoppeld
en ander (ruimtelijk en economisch) beleid. Ook
waarmee we ieder kwartaal een update krijgen
worden er in de visie uitspraken gedaan over de
van de actuele opname- en aanbodcijfers van
toekomstige rol van de RACD als adviesorgaan
zowel bedrijfs- als kantoorruimten.
van de SGE gemeenten als het gaat om detailhandelsontwikkelingen. • onderzoeken of de ontwikkelingen rondom
• onderzoeken we of de activiteiten van 9voor1 kunnen worden uitgebreid naar detailhandelsvestigingen met een overwegend
stadsdistributie vragen om gezamenlijke afspraken.
bovenlokaal marktbereik. Dit vindt plaats in
Indien we constateren dat gezamenlijk optrekken
samenhang met de ontwikkeling van de nieuwe
van meerwaarde is, maken we die afspraken.
regionale detailhandelsvisie. • formuleren we een gezamenlijke servicenorm
Via 9voor1 bedrijven huisvesten op de beste plek in
waarbinnen bedrijven uitsluitsel krijgen over hun
de regio
huisvestingsvraagstuk. We passen deze norm
We vinden het belangrijk om een bedrijf met een
vervolgens toe.
huisvestingsvraag op één plek van antwoord te voorzien om op die manier de juiste vestigingsplek in de regio te
Blijvend anticiperen op kansen en ontwikkelingen
kunnen bieden. Daarom:
De wereld is onvoorspelbaar. Daarom blijft onze
• continueren we de activiteiten van 9voor1. Dit is
samenwerking op het thema Economie adaptief
het gezamenlijk ‘loket’ voor bedrijven met een
zodat we aansluiting houden op maatschappelijke ontwikkelingen, behoeften en kansen.
Brainportbedrijven (d.w.z. hoogwaardige technologiebedrijven, meestal behorend tot de HTSM sector; High Tech Systems & Materials).
6
14
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED!
Dit betekent onder andere dat we: • onderzoeken hoe we in al onze nieuwe voorstellen de impact op de Brede Welvaart in de regio kunnen meewegen. We sluiten daarbij aan bij de manier waarop er bijvoorbeeld door MRE uitvoering aan de Brede Welvaart wordt gegeven, om tot een eenduidige regionale aanpak te komen. • relevante projecten en opgaven van Brainport, die belangrijk zijn voor onze SGE samenwerking, bespreken binnen onze bestuurlijke en ambtelijke overleggen. Waar nodig doen we dit samen met Brainport Development en de Metropoolregio Eindhoven om de complementariteit van onze werkzaamheden zo goed mogelijk te borgen. • de afspraken die we gemaakt over huisvesting van arbeidsmigranten blijven monitoren. We hebben in onze afspraken de ambitie vastgelegd om in de periode 2021 t/m 2024 in de regio 4000 humane huisvestingsplaatsen voor arbeidsmigranten te realiseren. Aan deze ambitie hebben we geen taakstellingen op gemeenteniveau gekoppeld. Indien het monitoren daar aanleiding toe geeft gaan we daarover wel in gesprek. Indien nodig leggen we aan de raden een gezamenlijke aanpak huisvesting arbeidsmigranten inclusief niet-vrijblijvende afspraken voor.
15
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! 5
UITWERKING – AGENDA THEMA WONEN Wonen staat landelijk prominent op de agenda en
kennisdeling en bestuurlijke verhoudingen.
ook binnen onze samenwerking is Wonen enorm
We bestendigen daarom wat al goed loopt,
belangrijk. Veel mensen willen niet alleen hier
ontwikkelen door wat nodig is en pakken samen
werken, maar zich ook vestigen in het SGE. De
kansen, bijvoorbeeld met een nieuwe woondeal.
combinatie van deze ontwikkelingen maakt, zoals
Nieuwe afspraken met het rijk en de provincie,
ook beschreven in het Verstedelijkingsakkoord, dat
het ontwikkelen van nieuwe instrumenten en het
onze regio een flinke schaalsprong gaat maken.
verwerven van middelen zijn belangrijk. Alleen
Deze schaalsprong zorgt voor een grote uitdaging
op die manier kunnen we blijven werken aan de
op onze regionale woningmarkt: er zijn veel extra
ontwikkelingen op onze woningmarkt. De volgende
woningen nodig. De prognoses die de provincie van
stappen op het gebied van Wonen zetten we waar
de woningmarkt maakt, laten dat ook zien. We zien
passend samen met woningcorporaties, de provincie,
dat de doorstroming op de woningmarkt stokt en de
het rijk en marktpartijen.
betaalbaarheid onder druk staat, waardoor het onder meer voor jongeren lastig is een woning te vinden.
We zien op dit moment een krapte op de
Met de vergrijzing zien we ook een veranderende
woningmarkt, maar gelijktijdig ook stagnerende
woonvraag: er is meer behoefte aan gelijkvloers
bouw door een gesprek aan grondstoffen, stijgende
wonen voor kleine huishoudens en bijvoorbeeld
prijzen en een oplopende rente. Het is een belangrijke
woonzorgconcepten. Er ligt dus niet alleen een
opgave binnen het SGE om de woningbouwproductie
kwantitatieve opgave, maar ook een kwalitatieve
minimaal op peil te houden en waar mogelijk
opgave.
te versnellen. Gelijktijdig willen we zorgen voor woningen in verschillende segmenten en voor allerlei
Onze samenwerking op het thema Wonen staat
doelgroepen. Hierbij hoort ook het ontwikkelen van
als een huis. We hebben enorm veel bereikt
aantrekkelijke woonmilieus, waarin de woning-
afgelopen jaren op het gebied van versnelling,
zoekenden van binnen en buiten het SGE hier een
programmeringsafspraken, de urgentieregeling,
passende plek kunnen vinden.
16
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! Het is logisch om binnen het SGE samen te werken
Met onze samenwerking in het SGE blijven we inspelen
op Wonen
op de ontwikkelingen en patronen die zich op de
Het stedelijk gebied is één van de roltrapregio’s in
woningmarkt voordoen. De samenwerking stelt ons
Nederland. Dit principe ‘roltrapregio’ beschrijft het
beter in staat om lokale en gezamenlijk de woningmarkt
verschijnsel dat jongeren naar de stad trekken voor
goed te bedienen, alle smaken woonmilieus te
studie en werk, om later in een andere levensfase
realiseren en aan te sluiten bij de uiteenlopende
(startend gezin) de stad weer te verlaten en naar een
kwaliteiten in onze regio. We blijven daarbij focus
kleinere gemeente te trekken voor meer woonruimte
houden op waar we als SGE-samenwerking
en rust. Op een latere leeftijd zoeken veel mensen
toegevoegde waarde hebben ten opzichte van het lokale
weer een woonplek dichtbij voorzieningen.
niveau namelijk: regionaal zorgen voor een divers en complementair aanbod dat passend is bij ieders wensen
Uit onderzoek blijkt dat de aantrekkingskracht
en portemonnee.
van de stad groot is. Door de levendigheid, betere mogelijkheden van studie en opleiding en de
De samenwerking heeft ons veel gebracht
werkgelegenheid, blijven jongeren langer in de stad
Er is de afgelopen periode veel gebeurd op het thema
wonen. Kortom: pas op latere leeftijd vertrekken
Wonen. We hebben met de ‘Visie op Wonen’ en het
‘de jongeren’ uit de stad. Was dit voorheen met
Afsprakenkader ‘Bouwen aan de toekomst’ een stevig
een leeftijd van midden twintig, nu is daar veelal
fundament neergelegd. Sinds de Woondeal 2019 is het
pas sprake van bij dertigers. In Eindhoven is een
rijk structureel betrokken bij de woonopgave in onze
forse instroom van jongeren (15-30 jaar) en een
regio. Door deze samenwerking hebben we onder meer
uitstroom in de leeftijdscategorie 30-40 jaar. De
gebruik kunnen maken van de woningbouwimpuls, ruim
randgemeenten laten een omgekeerd beeld zien.
€ 60 miljoen is toegekend aan acht projecten, goed
Vanaf de leeftijd van 60 jaar en ouder zien we de
voor circa 8.215 woningen in het stedelijk gebied. De
verwachte verhuisbewegingen naar woningen dichtbij
samenwerking met de regionale corporaties in WoonST
voorzieningen.
(de gestandaardiseerde sociale huurwoning) is een ander traject dat veel positieve effecten heeft. Bij de
Het principe ‘roltrapregio’ beschrijft feitelijke
eerste projecten is inmiddels de schop in de grond. Ook
ontwikkelingen in het stedelijk gebied. Het is
hebben we met de urgentieregeling een instrument
evenwel de vraag of dit verschijnsel in alle gevallen
waarin we veel inwoners in urgente situaties in de
gewenst wordt door door jongeren of dat ze zich
breedte van het stedelijk gebied kunnen helpen aan een
soms gedwongen voelen te verhuizen naar een
passende sociale huurwoning.
stedelijke omgeving door een gebrek aan betaalbare woningen in de eigen (rand)gemeente. Met deze
Onze ambities voor de komende jaren
agenda onderstrepen we de wens om in het
Met onze samenwerking gaan we komende jaren een
woningbouwprogramma ook rekening te houden met
bijdrage leveren aan het realiseren van voldoende
jongeren die juist graag in de eigen (rand)gemeente
woningen om de groei van de bevolking op te kunnen
blijven wonen. Het gedeelde perspectief ‘City of
vangen. We willen hierbij niet alleen starters en
Villages’ biedt hiervoor houvast. Vraag en aanbod op
doorstromers vasthouden voor de regio, maar ook
de woningmarkt moeten niet (alleen) op regionaal
omwille van de bedrijvigheid instromers aantrekken.
niveau matchen. Sommige doelgroepen, waaronder
Hierbij zijn betaalbaarheid, kwaliteit en een aanbod van
de hierboven genoemde jongeren, willen we deels ook
aantrekkelijke, unieke, toonaangevende, innovatieve en
lokaal, in de eigen ‘village’, blijven bedienen.
gevarieerde woonmilieus belangrijk. Binnen deze grote ambitie willen we de komende jaren als SGE concrete, actuele vraagstukken op de woningmarkt oppakken.
17
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! En dus gaan we….
betaalbaarheid en beschikbaarheid vergroten.
de woningbouw versnellen en uitvoering geven
Er is een tekort op de woningmarkt en ook staat de
aan de afspraken in het Afsprakenkader en het
betaalbaarheid steeds meer onder druk. Daarom
Verstedelijkingsakkoord.
• zijn we samen met de woningcorporaties in
We hebben en houden scherp bij welke woningen we
Zuidoost-Brabant de Pilot Gestandaardiseerde
moeten realiseren. Het doel is om 62.000 woningen
sociale huurwoningen, ook wel WoonST genoemd,
tussen 2020 en 2040 bij te bouwen. Bij het maken van
gestart. Doel van de pilot is betaalbaarheid te
deze plannen gaan we uit van 120 % plancapaciteit.
vergroten en de bouw van betaalbare woningen
De komende jaren gaan we daarom het proces om
in het sociale huursegment te versnellen. In
woningen te bouwen versnellen; de plannen zijn er
de periode 2022-2025 willen we 1000 WoonST
namelijk grotendeels al. Dit betekent onder andere
woningen in het stedelijk gebied bouwen.
dat: • We de gebundelde, extra inzet van capaciteit en
• willen we gezamenlijk onderzoeken hoe we de betaalbaarheid en beschikbaarheid in het
expertise om de woningbouw te kunnen versnellen
middensegment behouden en vergroten. Ook
continueren. Dit doen we via de Flexpool Wonen,
het middensegment (koop en huur) is, naast het
die we hebben opgericht met behulp van een
sociale segment, een belangrijke schakel in de
subsidie van de provincie Noord-Brabant. Na
woningmarkt.
afloop van de subsidieperiode evalueren we de
• gaan we regionaal aan de slag met de
Flexpool en kijken we of en hoe deze continueren
mogelijkheden voor Flexwonen. Nationaal,
of wellicht verder verstevigen.
provinciaal en lokaal staat Flexwonen steeds nadrukkelijker op de agenda en wordt het
onderscheidende kwaliteiten realiseren:
gezien als een middel dat snel de druk op de
City of Villages.
woningmarkt kan verlichten voor verschillende
Ieder dorp of elke stad vervult zijn eigen unieke rol
doelgroepen. Door kennisdeling en slimme
(kwantitatief/kwalitatief) in onze regio. Hiervoor
samenwerking in regionaal verband willen we
hebben we eind 2021/begin 2022 afspraken gemaakt
meer en sneller flexwoningen realiseren.
in het Afsprakenkader. Deze afspraken gaan we de komende jaren uitvoeren. Dit betekent onder andere dat: • we onze gezamenlijke monitor blijven gebruiken, zodat de woningbouwproductie ten alle tijden kan worden gevolgd. Hierbij hebben we ook aandacht voor de percentages sociaal, het midden segment en de vrije sector. De monitor wordt gebruikt geeft ons input om indien nodig ons woningbouwprogramma bij te sturen. • ons gezamenlijke Coördinatieteam Wonen woningbouwontwikkelingen blijft toetsten aan de Brainport Principes. Hiermee geven we een regionale kwaliteitsimpuls en houden we onszelf scherp in het maken van unieke woongebieden die van toegevoegde waarde zijn op het bestaande palet van woonmilieus in de negen gemeenten.
18
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! voor een eerlijke woonruimteverdeling
onze samenwerking met partners intensiveren
Al jaren werken we samen aan een goede
We staan niet alleen aan de lat voor de woonopgave.
woonruimteverdeling. De komende jaren blijven we
We werken al jaren succesvol samen met diverse
dit doen. Dit betekent onder andere dat
partijen en komende jaren gaan we gezien de
• we inwoners uit het SGE helpen die urgent een
uitdagingen de samenwerking verder intensiveren. Dit
sociale huurwoning nodig hebben. Hiervoor
betekent onder andere dat:
continueren we de uniforme urgentieregeling
• we onze waardevolle samenwerking met de
waarin we niet-vrijblijvende afspraken over het
provincie op het thema Wonen bestendigen waar
van spoedzoekers hebben vastgelegd. We kijken
mogelijk en uitbreiden.
hoe we de uitvoering verder kunnen verbeteren.
• we de gezamenlijke agenda met
• we onderzoeken of we ook niet-vrijblijvende
woningcorporaties verder ontwikkelen. Het gaat
afspraken over andere doelgroepen moeten
hierbij onder andere om de versnellingsopgave,
maken, bijvoorbeeld over de huisvesting van
maar ook om verduurzaming en inclusiviteit.
arbeidsmigranten. Afspraken hiertoe hebben we opgenomen bij het thema Economie.
• we blijven samenwerken met andere gemeenten in Zuidoost-Brabant om de gezamenlijke begrippenlijst te kunnen hanteren. We hebben
de woningvoorraad verder verduurzamen
de komende jaren extra aandacht voor
De ambities op het gebied van duurzaamheid zijn
ontwikkelingen binnen de Metropoolregio
groot. Nieuwbouw realiseren wij energieneutraal. Het
Eindhoven die onze samenwerking op het thema
verduurzamen van de bestaande woningvoorraad is
Wonen raken, waarbij we maximaal inzetten op
een grotere uitdaging. Technische ontwikkelingen en
onderlinge synergie.
innovatie zijn noodzakelijk voor de voortgang. Deze kunnen ontstaan in onze regio. Dit betekent onder andere dat: • we, conform de regionale Visie op Wonen, een regionale regeling ontwikkelen voor de verduurzaming en het levensloopbestendiger maken van de woningvoorraad. • we onze inzet van de afgelopen periode continueren om te kijken op wat voor manier de woningcorporaties en de gemeenten samen kunnen optrekken als het gaat om gedragsverandering van inwoners op het gebied van duurzaam gebruik en structureel verduurzamen van woningen, ook met het oog op het verminderen van de energierekening/ woonlasten.
19
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED!
6
UITWERKING – AGENDA THEMA VOORZIENINGEN & EVENEMENTEN Om zowel mensen te verbinden als om de kwaliteit
We gaan niet uit van gemeentegrenzen, maar stellen
van leven te verhogen zijn onze voorzieningen en
patronen en behoeften van onze regio (het daily
evenementen op het gebied van sport, cultuur en
urban system) voorop. ‘Als waren we één gemeente’
recreatie enorm van belang. Voorzieningen en
realiseren we daarom gezamenlijk een blijvend en
evenementen stimuleren de verbinding tussen
kwalitatief hoogstaand regionaal voorzieningen- en
mensen en dragen op een positieve manier bij aan
evenementenaanbod op het gebied van sport, cultuur
sociale inclusie. Zeker nu onze regio hard groeit,
en recreatie. Daardoor neemt de kwaliteit toe én
is het daarom essentieel dat het aanbod en de
zijn we in staat om zoveel mogelijk voorzieningen en
kwaliteit van voorzieningen gelijke tred houdt met de
evenementen voor iedereen bereikbaar te maken.
schaalsprong in verstedelijking. De samenwerking op Voorzieningen & Evenementen Het is logisch om binnen het SGE samen te werken
heeft ons veel gebracht
voorzieningen & evenementen
De gemeenteraden hebben in 2021 samen de
Als iedere gemeente haar voorzieningen alleen
strategie Groots! vastgesteld. Die heeft tot doel de
organiseert, sluit het aanbod onvoldoende aan
organisatie van de voorzieningen en evenementen
bij de snelle groei die we als regio doormaken.
op dezelfde manier vorm te geven als de manier
Onze ambities als regio met een aantrekkelijk
waarop de gebruikers bewegen: grenzeloos.
vestigingsklimaat gaan verder dan het huidige
Direct daarop volgend is het bijbehorende
aanbod beter met elkaar te verbinden en op elkaar
Uitvoeringsprogramma 2022-2026 opgesteld en door
af te stemmen. Daarom ondersteunen we ook de
het Portefeuillehoudersoverleg Voorzieningen &
beschikbaarheid en toegankelijkheid van het lokale
Evenementen vastgesteld. Door de samenwerking
aanbod, versterken we een compleet en aantrekkelijk
in het SGE is het gelukt een aantal projecten een
bovenlokaal en regionaal aanbod en maken we
financiële en daarmee kwalitatieve impuls te geven
voorzieningen en -evenementen mogelijk.
20
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! (denk aan het Kunstroute-netwerk, de uitbreiding van
En dus gaan we….
het Vincentre in Nuenen en sportcomplex de Braak in
het voorzieningen- en evenementenaanbod
Helmond). Tot slot kunnen we ons lokale aanbod nu
stimuleren en beter afstemmen op de groei van de
beter ontsluiten richting alle inwoners en bezoekers
verstedelijking.
van Zuidoost-Brabant met behulp van de RegioRadar
Gemeenten benutten hun onderlinge kracht van
Eindhoven.
samenwerking om het aanbod van voorzieningen en evenementen naar een kwalitatief hoger niveau
De ambitie voor de komende jaren
te tillen. Hierbij gaat het om het stimuleren van
Als hart van de Brainport heeft het SGE de ambitie
initiatieven die voor het overgrote deel binnen het
om het aanbod van voorzieningen en evenementen
stedelijk gebied en uit de sector zelf tot ontwikkeling
zo goed mogelijk mee te laten groeien met de
komen. Dit betekent onder andere dat we:
schaalsprong die we als regio maken, zodat we een
• de kwaliteit en variatie van voorzieningen en
aantrekkelijk vestigingsklimaat blijven bieden en
evenementen vergroten door samenwerking van
inwoners elkaar blijven ontmoeten. Binnen onze
complementair aanbod te stimuleren;
negen gemeenten is dan ook een besef van urgentie
• de waardering en het gebruik van de ons
dat we over lokale grenzen heen moeten kijken.
omringende natuur en recreatiemogelijkheden
Samen bereiken we meer voor de regio en daar gaat
verder verbeteren door meer te doen met groen;
het ons om. Uiteraard draagt iedere gemeente vanuit
• de mogelijkheden verkennen van een locatie
zijn eigen profiel bij aan het regionale aanbod en dat
voor grootschalige outdoor evenementen met
moeten we ook koesteren.
overnachtingsmogelijkheden; • het gebruik van het cultuurhistorisch aanbod
Om het aanbod van voorzieningen en evenementen zo goed mogelijk mee te laten groeien met de
stimuleren door het beter zichtbaar te maken; • het kunstroutenetwerk opleveren, borgen voor de
verstedelijkingsopgave zetten we ons de komende
toekomst en doorontwikkelen naar een regiobreed
jaren in om de acties uit ons uitvoeringsprogramma
concept.
te realiseren. De acties in het uitvoeringsprogramma zijn gestoeld op de waarden ‘concreet, realistisch,
werken aan gezamenlijke financiële kaders en
haalbaar, uitvoerbaar en betaalbaar’. We houden
financiering
onderstaande doelen voor ogen:
We werken via projecten aan het verstevigen van de basis van het voorzieningen en evenementen
1. Sociale samenhang: bevorderen van ontmoeting en thuisgevoel. 2. Ruimtelijke kwaliteit: benutten van fijnmazige stedelijkheid, omringende omgevingskwaliteit en erfgoed. 3. Economisch vestigingsklimaat: versterken (inter) nationale concurrentiepositie.
aanbod. Hierbij verdient ook de structurele financiële verbetering van de uitgangssituatie onze inzet. Dit betekent onder andere dat we: • doelmatiger en gerichter omgaan met onze financiële middelen voor regionale voorzieningen en evenementen. • de contacten met Brainport Development intensiveren om waar mogelijk kansen te benutten o.a. voor financiële middelen die bijdragen aan onze ambities.
21
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED!
samenwerkingen opstarten en slagkracht vergroten
oog hebben voor ‘Wat verder ter tafel komt’.
We werken strategisch samen op het vlak van
De wereld is onvoorspelbaar daarom blijft ook onze
voorzieningen en evenementen. Onze samenwerking
samenwerking op het thema Voorzieningen en
is toekomstgericht met een focus op de lange termijn.
Evenementen adaptief zodat we aansluiting houden
Tegelijkertijd beseffen we dat er verschil kan worden
op maatschappelijke ontwikkelingen, behoeften en
gemaakt door enkele zaken al op korte termijn op te
kansen. Dit betekent onder andere dat we:
pakken. Dit betekent onder andere dat we:
• aandacht houden voor inhoudelijke ontwikkelingen
• verder werken aan het verbinden van het aanbod in
en thema’s binnen de Metropoolregio Eindhoven
een kwalitatief hoogwaardig communicatieplatform
die het SGE op het gebied van voorzieningen en
(RegioRadar Eindhoven). We gaan de komende tijd
evenementen raken. Om daarmee meer synergie
de RegioRadar beter bij onze inwoners onder de
op de inhoud te realiseren en afstemming te
aandacht brengen. Op termijn evalueren we samen
krijgen.
met onze partners de RegioRadar en besluiten we
• een externe klankbordgroep met ambassadeurs
op basis daarvan of en zo ja hoe we verder gaan.
oprichten om partners in het veld continu te
• kennis uitwisselen over toetsingscriteria voor evenementen, met als accenten verduurzaming en
betrekken en om ons blijvend te adviseren bij de realisatie van onze strategie.
sociale inclusie. • een actieplan datagebruik opstellen, waarmee we beter kunnen sturen op aanbod, kwaliteit en spreiding van voorzieningen en evenementen. • de mogelijkheden verkennen voor de introductie van een gemeenschappelijke kortingspas.
22
BEST - EINDHOVEN - GELDROP-MIERLO - HELMOND - NUENEN - OIRSCHOT - SON EN BREUGEL - VELDHOVEN - WAALRE
STEDELIJK GEBIED! 7
UITWERKING – AGENDA THEMA RUIMTE Leven in een slimme, gezonde en inclusieve stedelijke
De samenwerking op Ruimte heeft ons veel
regio, dat is de kwaliteit van het SGE. De negen
gebracht
gemeenten van het SGE vormen samen het hart van
In 2022 is met rijk en provincie het ‘Verstedelijkings-
Brainport Eindhoven. Ongeveer twee derde van de
akkoord Stedelijk Gebied Eindhoven’ gesloten, als
inwoners van Zuidoost-Brabant woont in dit gebied,
vervolg op het in 2020 uitgevoerde MIRT-onderzoek
de internationaal toonaangevende campussen liggen
‘Verstedelijking en bereikbaarheid Brainport
hier en de OEM’ers van Brainport Eindhoven zijn in
Eindhoven’. Het akkoord bevat een gedeelde
dit gebied gevestigd.
inhoudelijke visie op het stedelijk gebied en concrete afspraken over verstedelijking in combinatie met
Het is logisch om binnen het SGE samen te werken
bereikbaarheid en leefbaarheid. Het vormt een
op Ruimte
belangrijke mijlpaal in de samenwerking tussen onze
Het SGE heeft een compact formaat, oude
negen gemeenten, de provincie Noord-Brabant en
cultuurlandschappen, bossen, beekdalen, heidevelden
het rijk. Daarnaast hebben we geïnvesteerd in de
en de dorpen en kernen binnen de regio liggen op