RN 022 1. Kadernota Sociaal domein 2024-2028

Tot slot: innoveren van de zorg en ondersteuning Naar de voorkant bewegen doen we dus door de sociale basis te versterken (van beneden naar boven: zie hiervoor). Maar ook door de zorg te innoveren: van boven naar beneden. We gaan de komende vijf jaar stevig door met het afschalen van zorg - we vervangen 2e lijns-zorg door 1e en 0e lijns-zorg - en met het vernieuwen ervan: • We helpen met het terugdringen van (2e en 1e lijns-)zorg in het medisch domein. Dat doen we in het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA). We hebben onlangs een regioplan opgesteld, dat we samen met zorgverzekeraars en zorg- en welzijnsaanbieders uitvoeren. • Ook met de Wmo gaan we aan slag. We bereiden een inkoopstrategie voor die vanaf 2025 ingaat voor Huishoudelijke Ondersteuning (HO), Begeleiding en Beschermd Wonen. Voor HO en Begeleiding gaan we dat waarschijnlijk niet langer regionaal, maar lokaal doen.

-26-

• Er is een landelijke Hervormingsagenda Jeugd. Die werken we uit naar een Lokale Agenda voor Helmond. Ook bekijken we de gevolgen van deze agenda voor de regionale inkoopsamenwerking ‘Een 10 voor de Jeugd’. • We voeren (regionale) uitvoeringsprogramma’s uit die voortkomen uit de visie op Wonen, welzijn en zorg. Daarin nemen we onder andere het regioplan vanuit het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en de regionale Woondeal mee. • We gaan regionaal aan de slag met het Toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming. Het doel daarvan is de jeugdbescherming te vereenvoudigen. We hebben ook in Helmond kinderen en gezinnen die te maken hebben met allerlei zaken die de ontwikkeling en veiligheid van kinderen bedreigen. Uiteindelijk moeten zij zo op tijd de juiste hulp en steun krijgen.

-27-

5. Uitvoering 5.1.

Uitwerking van de koers

In het vorige hoofdstuk vertelden we wat onze focus voor komende periode is en hoe we die gaan invullen. Wat we al doen en nog gaan doen is of wordt uitgewerkt. Dat gebeurt in uitvoeringsprogramma’s, plannen of nota’s op deelterreinen of in de normale uitvoering. De belangrijkste plannen en datums zetten we hieronder op een rij. • Onderwijskansennota 2024-2027 • (Regionale) Aanpak Voorkomen Voortijdig Schoolverlaten: 2025 • Stadsplan Basisvaardigheden 2021-2024 • Nota Focus Gezondheid 2020-2024 • Plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord 2024-2026 • Uitvoeringsprogramma Sport en Bewegen 2023-2024 • Herijking Sportakkoord vanuit GALA 2023-2026 • Regionaal plan Helmond-de Peel vanuit IZA (2023) • Regiovisie en plan Dakloosheid Eerst: datum nog onbekend • Beleidsplan Minima en schulddienstverlening: 2024 • Aanpak Ervaringsdeskundigheid bij het tegengaan van (generatie)armoede: 2024 • Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2026-2040: 2024 • Antidiscriminatie-onderzoek en antidiscriminatie agenda: 2024 • Addendum bij accommodatiebeleid: Q2 2024 • Jaarplan werkgroep VN Verdrag Handicap 2024-2025 • Meerjarenprogramma Regenboogbeleid 2023-2026 • Meerjarenprogramma Preventieve Aanpak Jeugd 2024-2032: Q2 2024 • Aanpak Preventie met Gezag ‘Daadkrachtige Preventie & Begrenzen met Perspectief’ 2024-2026 • ZO Helmond campagne voor ouderen: 2024 en verder • Inkoopstrategie Wmo 2025: Q1

2024 • Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming: 2024 • uitvoeringsprogramma internationele medewerkers: datum nog te bepalen

5.2 Samenspel in de uitvoering van de koers De koers voor de komende periode is aangescherpt. Maar we leggen die weg niet alleen af. Als gemeente werken we samen met allerlei partners. Natuurlijk zijn we eindverantwoordelijk als het gaat om Helmondse inwoners en gezinnen die dit het hardst nodig hebben, te helpen met meedoen, rondkomen en vooruitkomen. Maar dat wil niet zeggen dat we alle hulp en ondersteuning zelf regelen en uitvoeren. Dat doen we samen met andere organisaties. Als gemeente hebben we tegelijkertijd verschillende rollen: 1. Opdrachtgever: we zijn - met ziel én zakelijkheid – opdrachtgever van welzijns- en zorgaanbieders. Zij bieden activiteiten, zorg- en ondersteuning in de sociale basis, in de brede basisondersteuning (sociale teams) en in de top van het sociale stelsel (specialistische zorg en ondersteuning Wmo en Jeugd.

-28-

2. Partner en netwerkregisseur: we zijn partner van woningcorporaties, onderwijs, kinderopvang, wijkzorg, ziekenhuis, politie, werkgevers, zorgverzekeraar et cetera. Stuk voor stuk partijen die onmisbaar zijn in de uitvoering van de koers en waarmee we gelijkwaardig samenwerken. 3. Facilitator: we faciliteren initiatieven van onze inwoners en maatschappelijke initiatieven van onderop als ze passen bij onze koers. Dat doen we bijvoorbeeld met menskracht, ontsluiten van netwerk of geld (subsidie). 4. Uitvoerder: een klein deel van de ondersteuning voeren we zelf uit. Denk maar aan de minimaregelingen, de schulddienstverlening en de toegang tot de Wmo-ondersteuning. Ook beslissen we over de toegang tot specialistische hulp en ondersteuning. Kijken we naar de focus voor de komende periode, dan moeten we als gemeente niet alleen uitvoerder en opdrachtgever zijn, maar vooral steeds meer partner en facilitator. De traditionele rollen van uitvoerder en opdrachtgever komen vanuit (doorzettings)macht. De rollen van partner en facilitator gaan veel meer uit van gelijkwaardigheid en vragen iets anders van ons. Om de sociale basis te versterken, vooral de sociale netwerken, is het belangrijk dat we aansluiten. Bijvoorbeeld bij de dynamiek van een groep initiatiefnemers, een buurt of straat. Dat is meer en meer de manier om energie te creëren voor verandering.

Daarom moeten we als gemeente veel meer actief netwerkregie gaan voeren. In lokale en regionale samenwerkingsverbanden, en met partners, opdrachtnemers én onze inwoners. Zo kunnen we allemaal onze bijdrage afstemmen op elkaar én op de doelen die we samen hebben voor Helmond, onze jeugd en onze ouderen.

5.3 Monitoring van de uitvoering van de koers In deze nota laten we de koers en ontwikkelrichting zien voor het sociaal domein op (midden)lange termijn. Maar we willen natuurlijk ook met elkaar de vinger aan de pols houden. Daarom monitoren we sinds 2019 de strategische doelen die we hebben afgesproken. Dit doen we als volgt: 1. Of er elk jaar meer inwoners meedoen, rondkomen en vooruitkomen brengen we sinds 2019 in beeld via de monitor Kadernota Sociaal Domein. De gegevens in deze monitor updaten we elk jaar in onze kennisagenda. De monitor is er vooral om de beweging op langere termijn te volgen. Het duurt namelijk een tijd voordat we de effecten van ons beleid in de praktijk gaan zien. Bovendien moeten we rekening houden met autonome ontwikkelingen waarop we als gemeente weinig of geen invloed hebben. Denk bijvoorbeeld aan veranderingen in de economie of de coronapandemie en oorlog in Oekraïne. Allemaal zaken die invloed hebben op het meedoen, rondkomen en vooruitkomen van onze inwoners. 2. Of de ondersteuning in het sociaal domein op tijd is, werkt, Helmonders bereikt die dit het hardst nodig hebben, en of onze inwoners zich gezien en gehoord voelen, monitoren we sinds 2022 via de monitor voorzieningen Sociaal Domein. Deze monitor komt in de plaats van de oude infographic sociaal domein. Die gaf beperkt inzicht in de uitvoering van de zorgplicht.

De nieuwe monitor focust op ondersteuning bij werk en inkomen, maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp. Zaken die achter een verwijzing, besluit of beschikking zitten. We actualiseren de monitor elk jaar. De (half)jaarlijkse

-29-

verantwoordingsrapportages van de STH zorgen bovendien vanaf 2024 voor (kwalitatief en kwantitatief) inzicht in de brede basisondersteuning voor inwoners van -1 tot 100+ jaar. 3. Of we bewegen naar een duurzaam houdbaar stelsel binnen de financiële kaders van het sociaal domein, brengen we ook in beeld via de monitor voorzieningen sociaal domein (zie 2). De monitor zorgt dat we inzicht hebben in de ontwikkeling van de vraag naar specialistische zorg en ondersteuning over meerdere jaren. Net als over de ontwikkeling van de begroting en realisatie van het sociaal domein (begrotingsprogramma 1 Meedoen, Rondkomen en Vooruitkomen). We updaten de monitor elk jaar op het moment dat we de jaarrekening opmaken. Leren in en van de praktijk met onze partners Onze lange termijn koers monitoren via onze strategische doelen is niet het enige wat we doen. We houden ook de vinger aan de pols als het gaat om hoe de uitvoering in het sociaal domein loopt. Dat doen we bottom-up, via casuïstiek. Dit noemen we drie-orde-leren. Samen met onze partners in welzijn, werk, inkomen, zorg, onderwijs en opvang leren we op 3 niveaus. Op het niveau van de beroepskracht, beleid- en lijnmanagement en de bestuurder. We zeiden het al eerder: met de Helmond Aanpak gaan we anders samenwerken rondom casuïstiek. Leren van de praktijk is cruciaal: wat gaat goed, wat kan beter en wat levert het op?

5.4 Voortgang met de gemeenteraad Ondertussen is het sociaal domein groot, ingewikkeld en altijd in beweging. Daarom vinden we het belangrijk de gemeenteraad goed op de hoogte te houden. De rol van de raad is namelijk het stellen van kaders en controleren. We gaan dat periodiek doen: over de uitvoering van onze koers, de actualiteit, de monitoring en de geleerde lessen. We organiseren twee keer per jaar een aparte bijeenkomst buiten de reguliere raadscyclus om, het liefst ergens in de stad. Daarin vertellen en bespreken we op een laagdrempelige manier de voortgang en actualiteit. We denken aan: • een bijeenkomst rond de tijd dat de jaarrekening verschijnt. Daarin bespreken en duiden we de cijfers van de beide monitors, net als actuele lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen; • een bijeenkomst in het najaar vóór de behandeling van de meerjarenprogrammabegroting. Daarin bespreken we de voortgang op de twee focusgebieden (versterken sociale basis en uitvoeringskracht) en nemen we de actualiteit door. Bij die bijeenkomsten kunnen de Adviesraad sociaal domein Helmond en de Cliëntenraad wrk en inkomen en bijvoorbeeld ervaringsdeskundigen aansluiten. Ook kunnen we netwerkpartners en uitvoeringsorganisaties uitnodigen. Zo zorgen we voor meer beeld en geluid bij hun dagelijks werk met en voor onze inwoners.

-30-

6. Financieel kader sociaal domein Deze kadernota laat de ontwikkelrichting zien die we met het sociaal domein willen gaan. In hoofdstuk 3 gaven we het al aan: we gaan voor een duurzaam sociaal stelsel in onze stad. Met dat ‘duurzaam’ bedoelen we dat zorg en ondersteuning toegankelijk en financieel houdbaar is en blijft, voor onze inwoners en voor de stad. Structureel Het sociaal domein legt sinds de decentralisaties beslag op een groot deel van de gemeentelijke begroting. In 2024 is er voor Programma 1 Meedoen, rondkomen en vooruitkomen in totaal bijna € 215 miljoen beschikbaar. Het overzicht hieronder komt uit de meerjarenprogrammabegroting 2024-2027 en laat zien hoeveel geld er de komende jaren is voor programma 1. We zien dat er minder geld beschikbaar komt. Dat komt onder andere doordat de rijksbijdrage voor jeugdhulp afneemt. We monitoren de komende jaren de ontwikkelingen en uitgaven scherp. We zetten in op een sterke sociale basis en preventie, krachtige sociale teams die meteen zelf hulp kunnen geven, de (nog uit te werken) Hervormingsagenda Jeugd en een strakke sturing op de uitgaven binnen de Wmo. Zo hopen we binnen de financiële kaders te blijven. Meerjarenbegroting

2024

2025

2026

2027

214.560

213.908

211.957

212.066

55.816

54.533

55.843

55.836

Lasten (excl. stortingen reserves) 1 Meedoen, rondkomen, vooruitkomen Baten (excl. onttrekking reserves) 1 Meedoen, rondkomen, vooruitkomen

*€ 1.000 Uitgesplitst naar thema Programma 1 Meedoen, rondkomen en vooruitkomen heeft verschillende thema’s. In het overzicht hieronder hebben we de lasten en baten voor 2024 op een rij gezet, uitgesplitst per thema. We zien dat de meeste lasten voor werk en inkomen gelden, gevolgd door Jeugd, Jeugdzorg en Onderwijs en Zorg en Welzijn. Programma 1 Meedoen, rondkomen en vooruitkomen, uitgesplitst naar thema Lasten (excl. stortingen reserves)

2024

Baten (excl. onttrekking reserves)

Zorg en Welzijn

55.318

Zorg en Welzijn

3.571

Werk en inkomen

89.161

Werk en inkomen

43.241

Jeugd, Jeugdzorg en Onderwijs

58.128

Jeugd, Jeugdzorg en Onderwijs

8.326

Inclusie

0

Inclusie

0

Gezondheid

4.527

Gezondheid

58

Sport

7.426

Sport

2.658

Totaal

214.560

Overig

-2.038

Totaal

55.816 *€ 1.000

-31-

Uitgesplitst naar laag van de piramide De middelen in de meerjarenbegroting zijn vooral bedoeld voor zorg en ondersteuning aan onze inwoners, in de meest brede zin van het woord. Van jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning, bijstand, begeleiding naar werk, inkomensondersteuning, schulddienstverlening tot leerlingenvervoer. Voor 2024 is de verhouding globaal als volgt: • circa € 143 mln voor specialistische hulp en individuele voorzieningen • circa € 10 mln voor brede basisondersteuning -1 tot 100+ jaar door sociale teams • circa € 62 mln voor sociale basis en preventie in de meest brede zin van het woord Reserve Met de reserve sociaal domein (€ 8 mln, peildatum 1-1-2023) kunnen we de komende periode voor het hele domein incidenteel tekorten en tegenvallers opvangen. Ook is er een reserve transitiemiddelen van € 2 mln (peildatum 1-1-2023). Die is specifiek bedoeld voor de Hervormingsagenda Jeugd. We werken die agenda de komende periode lokaal en regionaal uit. Intensiveringen die passen bij de focus 2024-2028 Het is ons doel om de sociale basis, preventie en kansengelijkheid in Helmond te versterken. De kadernota 2024-2028 legt daarvoor een aantal accenten. We hebben die vertaald in intensiveringen in de meerjarenprogrammabegroting 2024-2027.

Voor het versterken van de uitvoeringskracht gebruiken we de zogenaamde POK-middelen van het Rijk (Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag). Het gaat, voorlopig tot en met 2027, om een bedrag van € 300.000 per jaar. Het geld is speciaal bedoeld voor het versterken van onze ondersteuning aan kwetsbare Helmonders. Intensiveringen conform focus en accenten kadernota

2024

2025

2026

2027

Versterken bestaanszekerheid, ophogen draagkrachtnorm naar 130%

749

749

749

749

Versterken van kansengelijkheid in het onderwijs/HEA

700

700

700

700

Aanpak gezondheidsverschillen/stadsplan basisvaardigheden

-

350

350

350

Integrale ondersteuning van ouderen

100

100

100

100

Faciliteren van de Helmond Aanpak (onder andere doorbraakbudget)

200

200

200

200

Versterken eigen dienstverlening sociaal domein

100

100

100

100

Versterken sociale basis en kansengelijkheid

Versterken uitvoeringskracht

*€ 1000 Voor de andere intensiveringen die we in deze nota voorstellen, is nog geen geld beschikbaar. Denk aan het versterken van het opbouwwerk rondom samenredzaamheid en veerkrachtige wijken. Voortaan leggen we voorstellen voor intensiveringen die passen bij de doelen en focus van deze vernieuwde kadernota via de Voorjaarsnota aan de gemeenteraad voor. Dat doen we ook als er de komende jaren keuzes gemaakt of maatregelen genomen moeten worden als de rijksbudgetten voor het sociaal domein afnemen. Of als de compensatie vanuit het rijk voor recente kostenstijgingen (in collectieve arbeidsovereenkomsten en energielasten) niet meer genoeg is

-32-

Bijlage 1: Terugblik op de ontwikkelopgaven uit de vorige kadernota sociaal domein Overzicht met mijlpalen uit de vorige kadernota: wat hebben we gerealiseerd en wat nog niet? We hebben de afgelopen jaren samen met onze netwerkpartners de 8 ontwikkelopgaven uit de vorige kadernota opgepakt. Een aantal mijlpalen of (beleids)resultaten daarvan sommen we hieronder op: • Het versterken van de sociale basis: er is nu een netwerk van laagdrempelige inloop- en eetpunten in verschillende (wijk) accommodaties, verspreid over Helmond. Ze zijn er om de sociale contacten van inwoners te versterken, mantelzorgers te ontlasten et cetera. • Het versterken van de toegang en eerste lijn: we hebben de Sociale Teams een plek in de wijk gegeven. Ze kregen een vernieuwde opdracht om (beschikkingsvrij) vrij toegankelijke brede basisondersteuning te geven in de directe leefomgeving van onze inwoners. • Innovatie van specialistische hulp: samen met de inkoopsamenwerking ‘Een 10 voor de jeugd’ hebben we een inkoopvisie opgesteld en vertaald naar contractering. Voor de Wmo hebben we hiermee inmiddels samen met de GR Peelgemeenten een begin gemaakt. Vanaf 2025 kopen we de Wmo op de nieuwe manier in en gaan we voor innovatie. • Preventieve aanpak en integrale aanpak armoede en schulden: we zijn begonnen met de inzet van een armoederegisseur en met de pilot Vroegsignalering Schulden.

Daarbij stappen we proactief op Helmonders met betalingsachterstanden af met een hulpaanbod, zoals budgetbeheer en de koopkrachtaanpak. • Aanpak voor inwoners met een afstand tot participatie: we zijn gestart met de pilot ‘Iedereen mag meedoen’. Deze is bedoeld om Helmonders met een grote afstand tot de arbeidsmarkt (<30% loonwaarde) en vaak ingewikkelde (verslavings-, licht verstandelijke beperking- en ggz-) problematiek toe te leiden naar betekenisvol werk of een betekenisvolle daginvulling. We schalen de pilot vanaf 2024 regionaal op en bedden hem in. Ook hebben we een nieuwe gemeenschappelijke regeling voor werkbedrijf Senzer opgesteld. Zo brengen we de raad meer in positie. • Woonruimte op maat voor kwetsbare inwoners: we hebben gezorgd voor een Time-out & Verblijfsvoorziening voor kwetsbare Helmonders met ingewikkelde multiproblematiek door een geschikte locatie aan te wijzen. Ook zorgden we dat een woon- en zorginitiatief van ouders van volwassen kinderen met een beperking er kon komen. • Een doorlopende ontwikkellijn voor kinderen en jongeren: in 2022 is de pilot WALHALLAb gestart, een leer-werkplaats voor jongeren, ongeacht hoe zwaar of licht hun rugzak is. Door het faillisement van stichting WALHALLAb Nederland heeft de lokale vestiging begin 2024 helaas de deuren gesloten. We onderzoeken nu een eventuele doorstart.

• Een doorlopende ontwikkellijn voor kinderen en jongeren: samen met onderwijs en kinderopvang hebben we de Helmondse Educatieve Agenda opgesteld (HEA 2020-2030) om de kansengelijkheid te versterken. Deze agenda heeft drie speerpunten: versterken van de aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp, een ononderbroken ontwikkeling en taalondersteuning aan (anderstalige) kinderen, jongeren en hun ouders. • Anders denken en doen in de keten: samen met partners uit het sociaal en veiligheidsdomein hebben we een pilot uitgevoerd om doorbraken te realiseren in de aanpak van complexe casuïstiek rondom huiselijk geweld en kindermishandeling. Elementen hieruit hebben we verwerkt in een regionale aanpak op de schaal van Oost-Brabant. Deze is vanaf 2023 operationeel. • Scherper met subsidies in de sociale basis: we hebben onder andere de doelen en resultaten voor het subsidieprogramma Versterken Lokale Netwerken aangescherpt. Dat deden we in lijn met de doelen van de kadernota.

-33-

Er zijn ook voornemens die niet, niet genoeg of nog niet helemaal van de grond zijn gekomen, zoals: • Scherper met subsidies in de sociale basis: we hebben de herijking van het subsidieprogramma Versterken Lokale Netwerken nog niet afgerond. Het mogelijk maken van meerjarensubsidies aan instellingen en het financieel ondersteunen van inwonersinitiatieven zijn onderwerpen die we de komende periode nog oppakken. • Aanpak voor inwoners met een afstand tot participatie: We hebben afgezien van een pilot voor maatschappelijke banen waarbij inwoners kunnen participeren in een baan waarmee ze hun uitkering kunnen aanvullen tot het minimumloon. Dat deden we na een verkenning op verzoek van de raad. • Een doorlopende ontwikkellijn voor kinderen en jongeren: Een aantal onderdelen uit het programma Perspectief voor Jeugd (2021) zijn vertraagd. Dat kwam omdat risicojeugd in het masterplan Veiligheid prioriteit kreeg en we voorrang moesten geven aan de selectie van onze gemeente voor Preventie met Gezag. We hebben de afgelopen periode een heroriëntatie gedaan op de aanpak. • Anders denken en doen in de keten: de samenwerking rond ‘Van Eiges’ was afgelopen jaren gestagneerd maar heeft pas geleden een nieuwe impuls gekregen. We integreren de aanpak nu met het traject ‘Maatwerk en Leren’, dat verdergaat onder de noemer van de Helmond Aanpak.

-34-

-35-