RN 020 Meerjarenplanning en financiering Hoogspanningsmasten - Bijlage 2 - Samenvatting van rapport Verkenning meetmethoden magneetvelden Brandevoort

Samenvatting Onderwerp: Verkenning meetmethoden, Magneetvelden Brandevoort Projectnummer: Projectnummer Referentienummer: Gemeente Helmond, meten is weten.docx Datum: 25-06-2021

1

(Inleiding)

Door de wijk Brandevoort in Helmond lopen twee hoogspanningsverbindingen. De magneetveldzones die door deze gecombineerde hoogspanningsverbinding wordt veroorzaakt is op basis van een RIVM richtlijn door berekening bepaald. De vraag die nu voorligt is; Op welke wijze is door metingen in de wijk vast te stellen wat de magnetische veldsterkte is die veroorzaakt wordt door de hoogspanningslijn(en)? De kern waar het hier feitelijk om draait is de te hanteren meetmethodiek. Het opzetten van een correcte meetmethodiek voor het bepalen van magneetveldzones is erg complex en betekent iets voor de wijze waarop de meting uitgevoerd wordt. “meten is weten, dat zegt de uitdrukking. Als je iets meet dan weet je er iets over. Maar klopt dat wel altijd?” Om de context van deze stelling te begrijpen is het noodzakelijk om de achtergrond te doorgronden die heeft geleid tot eerder genoemde vraagstelling met betrekking tot metingen..

2

(Achtergrond)

De hier voorliggende vraag moet gezien worden in een toenemend maatschappelijk bewustzijn dat er is omtrent de effecten van onze activiteiten op klimaat, milieu en gezondheid. Een groeiende behoefte om meer energie uit wind en zon te halen heeft als consequentie dat we steeds meer elektriciteit gaan transporteren. Gevolg is dat ons elektriciteitsnet een steeds belangrijkere schakel wordt in de verduurzaming van onze energiebehoefte. Een belangrijke schakel die door verstedelijking steeds meer onderdeel wordt van onze woonomgeving. Mede hierom is er in het verleden door de politiek een advies uitgebracht, een zogenaamd voorzorg beleid. Deze handreiking stelt dat bij de vaststelling van streeken bestemmingsplannen en van de tracés van bovengrondse hoogspanningslijnen, dan wel bij wijzigingen in bestaande plannen of van bestaande hoogspanningslijnen, zo veel als redelijkerwijs mogelijk is te vermijden dat er nieuwe situaties ontstaan waarbij kinderen langdurig verblijven in het gebied rond bovengrondse hoogspanningslijnen, waarbinnen het jaargemiddelde magneetveld hoger is dan 0,4 microtesla (de magneetveldzone). Huidige ervaringen laten zien dat het voorzorg beleid soms leidt tot buitenproportionele maatregelen die gepaard gaan met hoge maatschappelijke kosten. De uitkomst van een

Sweco Zuiderzeelaan 53 8017 JV Zwolle Postbus 1364 8001 BJ Zwolle

T +31 88 811 66 00 www.sweco.nl

Sweco Nederland B.V.

Richard Jansen

Handelsregister 30129769 Statutair gevestigd te De Bilt

M +31 6 51 29 63 47 1 (3)

eerdere evaluatie1 uit 2018 is dat voorzorg is verworden tot zorg en dat het advies is verheven tot norm. In het recente verleden is in 2019 in een onderzoek 2 geconcludeerd dat enkele keuzes die ten grondslag liggen aan het voorzorg beleid hebben geleid tot onbegrip en maatschappelijke onrust. De afgelopen periode is er gewerkt aan een aanvullend advies. Dit advies dat in concept beschikbaar is gaat uit van het nemen van As Low As Reasonable Achievable (ALARA) 3 maatregelen ter voorkoming van blootstelling aan magneetvelden. De belangrijkste raadgeving uit dit advies is dat het aanpassen van bestaande situaties als buitenproportioneel wordt gezien en voor nieuwe situaties een duidelijke motivering gemaakt moet worden voor het nemen van (mitigerende) beslissingen. Totdat definitief is besloten het beleid volgens dit advies uit te voeren, blijft de voor een situatie vigerende handreiking4 van het RIVM van kracht. Hierin is vastgelegd op welke wijze de magneetveldzone wordt berekend. Binnen dit geschetste kader moet ook de vraagstelling om wel of niet fysiek te gaan meten worden gezien.

3

(Het meten)

Magnetische veldsterkten kunnen vrij eenvoudig worden gemeten. Een snelle zoektocht op internet leert dat apparatuur betrekkelijk eenvoudig verkregen kan worden. Op basis van uitgevoerde metingen kan echter niet zondermeer een uitspraak worden gedaan over de specifieke magneetveldzone van een hoogspanningslijn. Dit is slechts dan mogelijk indien alle invloeden ten tijde van het uitvoeren van die meting bekend zijn. Hierbij kan gedacht worden aan de volgende variabelen: -

-

-

De hoogspanningslijnen bestaan uit geleiders die onder invloed van weersomstandigheden uitzwaaien (wind) of doorhangen(temperatuur en de capaciteit van de stroom die door de geleiders loopt) en hebben daardoor een wisselende positie ten opzichte van het statische meetpunt. De gemeten waarde is de som van de bijdrage van alle bronnen die zich in de nabijheid van het meetinstrument bevinden. Dit betekent dat de bijdrage aan het gemeten actuele magneetveld niet uitsluitend van de hoogspanningslijnen afkomstig hoeft te zijn. Slechts met geijkte meetapparatuur is aantoonbaar te maken dat metingen daadwerkelijk voldoende nauwkeurig zijn.

De methodiek en de gemeten resultaten moeten ook worden geaccepteerd door alle belanghebbenden waaronder: de gemeente, de bewoners, TenneT, RIVM en eventueel andere belanghebbenden, enkel dan is er sprake van voldoende draagvlak voor de resultaten.. Hierbij spelen de volgende aspecten een rol: 1 Andersson Elffers Felix, Rapport Evaluatie uitvoeringspraktijk voorzorgbeleid

hoogspanningslijnen, 17-12-2018, GE36/Rapport Evaluatie Voorzorgbeleid Hoogspanningslijnen 2 Co Verdaas, Advies Voorzorgbeleid Hoogspanning & Gezondheid, juni 2019 3 Enerzijds kan het bevoegd gezag geen excessieve maatregelen eisen, waarbij de kosten de pan uit rijzen, anderzijds kan van de eigenaar van de assets verwacht worden dat deze alle redelijke maatregelen ook treft. 4 RIVM, Handreiking voor het berekenen van specifieke magneetveldzone bij bovengrondse hoogspanningslijnen (2005, versie 1.0 doorontwikkeld tot versie 4.1 anno 2021)

2 (3)

-

-

-

Belanghebbenden moeten er van overtuigd zijn dat de methode inclusief correcties voldoende kwaliteit in zich heeft voor toepassing voor het bepalen van magneetveldzones. De gekozen methodiek moet praktisch uitvoerbaar zijn in terminologieën van reproduceerbaarheid, onderhoudbaarheid van het systeem, aanwezige hinder, kosten, en doorlooptijd De onafhankelijkheid van de verzamelde informatie en daarmee de meetresultaten moet zijn gewaarborgd.

De eenvoud van de uitspraak dat er gemeten moet worden verhult de werkelijke complexiteit van de uitvoering en het vervolgens interpreteren van de meetresultaten.

4

(De meting).

Bij het meten moet voor ogen worden gehouden wat het doel van de meting en/of het meten is. Gaat het er bij het meten om, om vast te stellen of er sprake is van blootstelling aan magneetvelden of is het doel van de meting om te bepalen of er blootstelling aan de RIVM magneetveldzone, welke volgt uit de handreiking, plaats vindt. Ongeacht het doel dat met het meten moet worden bereikt dient er een keuze gemaakt te worden voor wat er gemeten wordt om de eerder aangehaalde blootstelling te bepalen. Dit kan door te kiezen voor het meten van of de stroomwaarden (de stroom die door de geleiders van de verbinding(en) loopt) of door het meten van de magneetvelden. Indien deze keuzes tegen elkaar worden uitgezet ontstaat onderstaande matrix. Doel van de meting

Wijze van meten

Toets aan Planologische Magneetveldzone (RIVM)

5

Mate van blootstelling aan magneetveld

Gemeten stroom resulteert in een Gemeten stroom in lijn resulteert Stroommeting (TenneT) berekende planologische in een berekend magneetveld magneetveldzone veroorzaakt door de lijnen.

Magneetveldmeting

Het gemeten magneetveld wordt Directe meting waarbij de gemeten omgerekend naar de stroom in de waarde ook door andere bronnen lijn. Vervolgens wordt de dan de hoogspanningslijn kan zijn planologische magneetveldzone veroorzaakt berekend.

(Meetmethoden)

Met het beoogde doel van de meting voor ogen moet er een keuze gemaakt worden voor een meetmethode welke zoals uit de bovenstaande tabel volgt bestaat uit stroommetingen of magneetveldmetingen. Aan de keuze voor een meetmethode liggen diverse afwegingen ten grondslag. - Acceptatie (methodiek, uitvoering, onafhankelijkheid, complexiteit, ….)

3 (3)

-

Maatschappelijke contect (kosten, risico’s, doorlooptijd,…) Uitvoering (wijze van data presentatie, gebruik data, interpretatie van de data…) Techniek (meetapparatuur, afstanden, bronnen, nauwkeurigheid…)

Deze afwegingen bepalen de keuze voor een meetmethode die of de blootstelling aan magneetvelden meet of de RIVM magneetveldzone meet of de mogelijkheid in zich heeft om een combinatie van beiden te meten. De praktijk wijst uit dat er meerdere methoden zijn die tot hetzelfde doel leiden

6

(Toekomstige ontwikkelingen)

Bij besluitvorming omtrent het inzetten van meet(systemen) kan niet voorbij worden gegaan aan de ontwikkelingen welke nu gaande zijn. De rijksoverheid werkt op dit moment aan een nieuw beleid omtrent magneetvelden. Dit kan betekenen dat een gekozen meetmethode niet toekomst vast is. Er bestaat een mogelijkheid dat de systematiek van het meten van magneetveldzones (RIVM) komt te vervallen om in de toekomst te kiezen voor een afweging op gemeten magneetvelden. Door een verband te leggen tussen de gemeten magneetvelden en de stroomwaarden kunnen zowel in het nu als in de toekomst conclusies worden getrokken. Tevens is het zo dat TenneT werkt aan een programma voor het aanpassen van de 380kV lijn, inclusief de verbinding die door Brandevoort loopt. Dit programma met de naam “Beter Benutten 380kV” omvat aanpassingen aan het ontwerp van de 380kV verbinding. De herbruikbaarheid van een meting op een aangepaste situatie is dan belangrijk. Dit geldt ook voor de situatie als de 150kV ondergronds wordt gebracht. Dit gaat ook leiden tot een aangepast ontwerp wat maakt dat de herbruikbaarheid van de meting belangrijk is.

7

(Vervolg)

Bij een keuze tussen wel of niet meten moeten de voors en tegens van het meten goed tegen elkaar worden afgewogen. Indien het besluit genomen wordt om te gaan meten is het uitermate belangrijk om helder te hebben met welk doel er wordt gemeten. In de basis zijn er wel enkele uitgangspunten vast te stellen waaraan een toekomstig te implementeren meetsysteem moet voldoen: • De meetdata die wordt verzameld dient op een onafhankelijke wijze te worden verkregen, dat wil zeggen dat de data primair wordt verkregen door zelf te meten en secundair kan bijvoorbeeld TenneT gevraagd worden om data aan te leveren. • De verkregen meetdata moet zuiver zijn. Met andere woorden vervuiling van gemeten resultaten door andere bronnen moet vermeden worden of de omvang en impact van de invloed van die andere bronnen moet inzichtelijk zijn. • Het systeem moet gevalideerd en geaccepteerd zijn door alle stakeholders. • Bewoners van de wijk Brandevoort en andere wijken in de nabijheid van de hoogspanningsverbindingen(en) worden meegenomen in de keuze voor een meetsysteem.. • Magneetvelden zijn afhankelijk van de afstand tot de bron. Dit betekent dat nauwkeurig bepaald moet worden op welke locatie wordt gemeten en tegelijkertijd op welke locatie alle bronnen zich bevinden.

Mede op basis van bovenstaande uitgangspunten is de aanbeveling een meting te implementeren waarbij het doel is een verband te leggen tussen magneetvelden en

4 (3)

stroomwaarden van TenneT. Deze meting moet zich richten op blootstelling aan de magneetvelden en legt een verband met de hoogspanningslijn. Kanttekening is wel dat er gedurende de meting ook bijdrages geleverd kunnen worden door andere magneetveld bronnen dan de hoogspanningslijn. Metingen worden uitgevoerd met mobiele apparatuur gedurende een korte tijd, eventueel in meerdere herhalingen of gedurende langere tijd. Bij een keuze voor het alternatief van vaste opstelpunten dient er vooraf een afwegingskader opgesteld ter bepaling van de locatie van deze metingen. Tussen de meetwaarden, afstand tot de hoogspanningslijn en de gelogde stroommetingen van TenneT wordt een relatie uitgewerkt tussen de stroom in de hoogspanningslijnen en het magneetveld. Deze relatie wijkt af van een berekening conform RIVM-handreiking, doordat het reducerende effect van de bodem en geleidende objecten doorwerkt in de metingen, andere bronnen een bijdrage kunnen geven en omdat een relatie wordt gevonden voor andere doorsneden dan alleen de kritische, op het laagste punt van de geleiders. De gevonden relatie wordt met de actuele stroomgegevens van TenneT verwerkt tot een projectie van het magneetveld. Implementatie van deze methodiek betekent wel dat TenneT haar stroomgegevens beschikbaar moet stellen.

Duidelijk is dat een grote hoeveelheid variabelen een rol spelen bij het komen tot, en interpreteren van resultaten. Dit is dermate complex en omvangrijk dat het belangrijk is een volledig en goed onderbouwd Plan van Aanpak op te stellen. Hierdoor worden de verwachtingen goed weggezet, kosten en keuzes inzichtelijk gemaakt en worden alle betrokkenen op identieke wijze geïnformeerd.

5 (3)

Verantwoording Titel

Verkenning meetmethoden, Magneetvelden Brandevoort

Projectnummer

Projectnummer

Referentienummer

Gemeente Helmond, meten is weten.docx

Revisie

Revisie

Datum

25-05-2021

Auteur

Richard Jansen

E-mailadres

richard.jansen@sweco.nl

Gecontroleerd door

Naam en Achternaam

Paraaf gecontroleerd

Goedgekeurd door

Naam en Achternaam

Paraaf goedgekeurd Klik of tik om tekst i n te voeren.

6 (3)

Bijlage 1