RN 006 Beantwoording vragen Opinierende Commissie Q Boek 15122020

BEANTWOORDING VRAGEN OPINIERENDE COMMISSIE 15-12-2020 Q-BOOK Opgesteld door stichting Brainport Smart District i.s.m. gemeente Helmond

Toelichting Tijdens de opiniërende commissievergadering van 15 december 2020 is het Q-Book besproken. Naast de enthousiaste feedback van de commissieleden waren er ook enkele vragen waaruit toezeggingen uit zijn voortgekomen. In dit document treft u alle toezeggingen, en voor zover nu mogelijk de beantwoording, aan die na de vergadering schriftelijk aan de directie Brainport Smart District (BSD) zijn voorgelegd.

A. Toezegging 1: In het op te stellen raadsvoorstel vaststelling q-book zal ingegaan worden op de borging van de regels / normen uit het q-book B. Toezegging 2, de vragen van de SP worden schriftelijk beantwoord. C. Toezegging 3; Er wordt aan raads- en commissieleden een diagram aangeleverd waarin inzichtelijk is gemaakt dat alle programmalijnen evenredig vertegenwoordigd zijn in de BC. D. Toezegging 4; De suggestie is om in de ontwikkeling van het dataplatform, in het kader van iedereen doet mee, het onbetaald werk te combineren met het waarde creëren in de circulaire economie wordt bekeken”. E. Toezegging 5; Kan er een publieksvriendelijke versie van het q-book worden opgesteld?

TOEZEGGING 1: IN HET OP TE STELLEN RAADSVOORSTEL VASTSTELLING Q-BOOK ZAL INGEGAAN WORDEN OP DE BORGING VAN DE REGELS / NORMEN UIT HET Q-BOOK. Antwoord: Op hoofdlijnen zullen de regels/normen uit het Q-book via 3 vormen worden geborgd. 1. Publiekrechtelijk; het Chw bestemmingsplan 2. Privaatrechtelijk; via business challenge en daaruit voortkomende overeenkomsten met private partijen, corporaties etc. 3. Convenanten. Door een convenant in te zetten wordt in samenwerking met andere partijen een probleem aangepakt. Door het vrijwillige karakter van het afsluiten van een convenant en door het voeren van overleg over het leveren van de prestaties wordt getracht de betrokkenheid van alle partijen te waarborgen. Na het vaststellen van het Q-book door de gemeenteraad zal het Q-book een gemeentelijk beleidsdocument zijn met daarin ambities, normen en regels. En heeft dan de werking net als andere gemeentelijke beleidsdocumenten. Naast de vaststelling door de gemeenteraad zal de borging en gebruik van het Q-book langs de eerder genoemde 3 sporen plaatsvinden en wordt onderstaand nader toegelicht. Goed om te weten is dat het huidige Q-book bestaat uit 2 delen. Deel 1, de programmatische ambities, regels en normen. Deel 2, de stedenbouwkundige richtlijnen, regels en normen.

Aangezien BSD volop in het ontwikkeling is willen we deze onderdelen nu graag laten vaststellen door de gemeenteraad. Dat geeft duidelijkheid naar de externe partijen en de interne projectorganisatie. Daarnaast wordt gewerkt aan een beeldkwaliteitsplan (welstand). Dat vormt straks in feite het derde en afrondende deel van het Q-book. Het beeldkwaliteitsplan zal medio 2021 aan de gemeenteraad ter vaststelling worden aangeboden. 1. Chw Bestemmingsplan We zijn voornemens om in de planregels van het bestemmingsplan BSD de stedenbouwkundige regels (denk dan aan max bouwhoogten, max oppervlakte te bebouwen delen, minimaal % groen/waterberging op de kavel etc.) op te nemen. De welstandsregels (regels over het uiterlijk van bouwwerken) willen we in de vorm van beleidsregels aan het bestemmingsplan koppelen. Hiermee wordt geregeld dat omgevingsvergunningen voor bouwen wegens strijd met deze beleidsregels geweigerd kunnen worden; BSD is daarmee dus niet welstandsvrij. Er is dan geen sprake van een welstandtoets in de huidige betekenis (Wabo en Woningwet), waarbij omgevingsvergunningen voor bouwen rechtstreeks getoetst moeten worden aan de welstandsnota, maar van een getrapte toets, waarbij omgevingsvergunningen moeten voldoen aan het bestemmingsplan BSD.

Het maakt juridisch niet uit of een gemeente kiest voor een rechtstreekse welstandstoets of voor een welstandstoets via het bestemmingsplannen. In beide gevallen gelden er regels voor het uiterlijk van bouwwerken. Aangezien de gemeente Helmond eerder heeft gekozen voor een Chw-bestemmingsplan voor BSD ligt het voor de hand de toets via de planregels van het bestemmingsplan te borgen. Het huidige Q-boek bevat echter nog geen specifieke regels over het uiterlijk van bouwwerken. Het voorliggende Q-boek is daarom (nog) niet geschikt om het uiterlijk van bouwwerken te toetsen. Daarom wordt er, zoals aangegeven in de presentatie van 15 december 2020 aan de commissie, gewerkt aan een beeldkwaliteitsplan. Dit beeldkwaliteitsplan zal medio 2021 aan u worden aangeboden ter vaststelling. Dit beeldkwaliteitsplan wordt als beleidsregel aan de planregels van het bestemmingsplan gekoppeld. Daarna zullen we ervoor zorgen dat het beeldkwaliteitsplan bij de herziening van het Q-book onderdeel daarvan wordt en dus ook van het Chw Bestemmingsplan. Er is reeds voorzien in een rol van een deskundige commissie (Q-team), die adviseert, maar niet (materieel) beslist. Dit wordt ook geborgd in het Chw bestemmingsplan. Daarmee zal de regeling voldoen aan de op dit punt in de rechtspraak gestelde eisen (de beslissingsbevoegdheid moet bij B&W).

2. Privaatrechtelijk Naast het publiekrechtelijke instrumentarium wordt het Q-book ook gebruikt in de privaatrechtelijk sfeer. Op dit moment werkt de projectorganisatie (Stichting en Gemeente Helmond) middels de procedure van de “business challenge” om partijen aan de ontwikkeling van BSD te binden. In de contractering wordt o.a. vastgelegd dat het Q-book “de meetlat” is waarlangs de projecten van partijen zullen worden beoordeeld. Het is daarmee een stimulerings- en beoordelingskader voor BSD tijdens de planontwikkeling van BSD. Wanneer partijen onvoldoende voldoen aan het Q-book zal de grond simpelweg niet worden uitgegeven aan de initiatiefnemer. Zonder de grond kan er niet worden gebouwd. In BSD zijn inmiddels bijna alle gronden in eigendom van de gemeente Helmond, welke in aanmerking komen om te bebouwen. 3. Convenanten In het Q-boek zijn ook een aantal ambities opgenomen die niet passen in het systeem van het Chwbestemmingsplan en/of het privaatrecht/overeenkomstenrecht. Voor deze onderwerpen die veelal zien op de ‘zachtere’ ambities in het Qboek zoals verwoord in de programmamlijnen sociaal-veilig en gezonde wijk en participatie is het instrument convenant meer geschikt.

Een convenant is een schriftelijke ondertekende afspraak of een samenstel van afspraken met een of meer partijen, die mede betrekking heeft op de uitoefening van publiekrechtelijke bevoegdheden of op een andere wijze gericht is op de verwezenlijking van overheidsbeleid. Het convenant is een beleidsinstrument dat informeel van karakter is, met betrekking tot een duidelijk afgebakende doelgroep, waarbij over het algemeen sprake is van wederkerigheid. Bij een convenant maakt de gemeente gebruik van horizontale verhoudingen met de betreffende doelgroep. De gemeente dwingt gedragsveranderingen niet af door het opleggen via wet of ge- of verboden, maar komt met een bepaalde doelgroep op basis van min of meer gelijkwaardige verhoudingen tot afspraken. Deze afspraken zijn vrijwel altijd stimulerend bedoeld, waarbij echter ook sancties op het niet naleven van de afspraken opgenomen kunnen worden. Partijen zijn dus juridisch gebonden aan een convenant dat door of namens hen is ondertekend. De in het convenant opgenomen afspraken zijn dan ook in rechte afdwingbaar.

TOEZEGGING 2: BEANTWOORDING VRAGEN SP-FRACTIE BRAINPORT SMART DISTRICT Antwoord 1. Welke categorieën en doelgroepen worden gehanteerd binnen BSD? De programmalijnen worden wel goed beschreven. Wat wordt bedoeld met "collectief" in de context van Brainport Smart District? Wat betreft de doelgroep van inwoners voor BSD: BSD wordt een wijk voor iedereen met een uniek (innovatief) karakter. De inwoners zijn een afspiegeling van een ‘gemiddelde wijk’ in Nederland en Helmond wat betreft opbouw in leeftijd, inkomen, migratieachtergrond en zorgbehoefte. Gemeente Helmond heeft een drietal bijzondere doelgroepen onderscheiden die ook in BSD huisvesting zullen vinden, met een omvang van ongeveer 100 woningen: - (kwetsbare) jongeren 18 -23 jaar op weg naar zelfstandig wonen - Mensen uitstromend uit een intramurale setting (denk aan ex-verslaafden) - Kleinschalige woonvormen voor mensen met dementie (denk aan 2* 24) Om te zorgen dat mensen met een laag inkomen ook in BSD gaan wonen gaan Gemeente Helmond en BSD uit van 20 - 30% sociale huur om te zorgen voor betaalbare woningen. In het Q-boek worden voor het stellen van doelen verschillende niveaus onderscheiden. Bij de programmalijn Participatie wordt het niveau ‘collectief’ onderscheiden. Het collectieve niveau betreft een initiatief dat in gezamenlijkheid door meerdere inwoners genomen wordt.

Daarmee is een initiatief er één van een ‘collectief’. Bijvoorbeeld is te denken aan Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO). In de programmalijn Sociale en Veilige wijk wordt met het niveau collectief aangeduid dat het een indicator betreft welke op niveau van de gehele wijk (BSD) gerealiseerd dient te worden. 2. Op pagina 24 van het Q-Book onder indicator 3 punt 3.3.1 staat Toegankelijk en betaalbaar wonen en werken. Er moet 20% innovatieve sociale huisvesting voor collectieven zijn. Wat wordt hiermee bedoeld? Dit betreft programmalijn Participatie. Bij innovatieve sociale huisvesting is onder meer te denken aan ‘bijzondere (collectieve) woonvormen’ afgestemd op de behoefte van de doelgroep. Goede voorbeelden zijn al te vinden op Strijp S. 3. Onder indicator 3 wordt bij punt 3.2.1 gesproken over Toegankelijk en betaalbaar wonen. Er moet 30% innovatieve sociale huisvesting zijn. Voor de sociale huur wordt zoals gezegd 30 procent sociale huur gehanteerd. Op welk aantal woningen is dit percentage gebaseerd? Het percentage sociale huur heeft zowel betrekking op 1.500 permanente als op de 500 tijdelijke woningen. Over het exacte percentage sociale huurwoningen loopt nog een onderzoek. 4.

Blijven dit permanent sociale huurwoningen of worden deze na een bepaalde tijd overgeheveld naar een koop en of vrije sector huurwoning? Als het aan de SP fractie ligt wordt er gebouwd naar behoefte, waarbij er ook aandacht blijft voor de sociale huur. Ook binnen Brainport Smart District. Het is wenselijk dat de sociale huurwoningen ook op langere termijn worden behouden voor de doelgroep. De gerealiseerde sociale woningen zullen vervolgens conform de doelstelling van de wijk en de prestatieafspraken met de corporaties worden beheerd. 5. Er wordt gesproken over 500 tijdelijke sociale huurwoningen en 3 CASA woningen in de sociale huur. De tijdelijkheid verwijst bij nader onderzoek naar de tijdelijkheid van de omgevingsvergunning, tegelijkertijd wordt er ook gesproken over permanente woningen. Betekent dit dat de omgevingsvergunning elke 10 jaar wordt verlengd? Hoe moet dit gezien worden?

De tijdelijke woningen, welke voor een deel sociale huurwoningen zijn, blijven in principe 10-15 jaar staan op basis van een nog te verlenen tijdelijke vergunning. Op dit moment wordt onderzocht of deze termijn kan langer kan zijn en of dat de woningen verplaatst kunnen worden binnen BSD na 15 jaar. Besluitvorming daarover zal naar verwachting Q2 2021 plaatsvinden in samenhang met de uitkomsten van de subsidieaanvraag Woningbouwimpuls BZK. 6. Op pagina 73 van het Q-book staat onder "Betaalbaar wonen" het volgende: 

Nieuwe financiële instrumenten kunnen (de particuliere sector) helpen om ambitieuze overheidsdoelstellingen voor betaalbare (huur)woningen te ondersteunen.

Wordt alleen de particuliere sector betrokken bij de realisatie van Brainport Smart District, of hebben woningcorporaties hier ook nog een rol? Bij de ontwikkeling van Brainport Smart District is een belangrijke rol weggelegd voor de woningbouwcoöperaties voor de te realiseren sociale woningen. Contractueel zijn daarover bij de ontwikkeling van Brandevoort al afspraken gemaakt met WoCom. Ook Woonbedrijf uit Eindhoven heeft interesse getoond in het realiseren van innovatieve sociale woningen in BSD en heeft de eerste plannen in ontwikkeling. 7. Kunnen de uit BSD voortvloeiende innovaties en concepten op elk vlak uit de programmalijnen van BSD elders in de stad worden toegepast? Wordt dit nagestreefd? Wat de SP Fractie betreft is dit het hogere doel. Het snel kunnen uitrollen van woonruimte en systemen op lokaal regionaal en wereldwijd vlak. Onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van Brainport Smart District is de opgave dat wat wij hier leren en ontwikkelen niet alleen kan worden toegepast in BSD, maar ook in heel Helmond, Brabant, liefst in Nederland en verder. Dit is met name de reden dat de Provincie Noord-Brabant, de 2 universiteiten en Brainport Development actief deelnemen aan de ontwikkeling van BSD. 8.

Hoe kan BSD verder voor met name mensen met een lager inkomen interessant worden gemaakt? Voor alle inkomensgroepen geldt dat iedereen die dat wil, in BSD moet kunnen wonen. Echter de kans bestaat dat niet iedereen in de wijk wil wonen omdat het concept van de slimme wijk niet iedereen aanspreekt. Ook bij de lagere inkomensgroepen zullen er mensen zijn bij wie het concept participatie, gezondheid, duurzaamheid, circulariteit en collectiviteit aanspreekt en deze mensen krijgen concreet de mogelijkheid om een woning in BSD te gaan bewonen. Samen met het Programma Wonen en Wijken van de Gemeente Helmond werken we aan een definitief woningbouwprogramma. Via diverse social media-kanalen en ons platform ‘BrandevoortLab’ verbinden we met bewoners. En in het gebied zijn we aangehaakt bij de sociale partijen en de wijkraad Brandevoort. Er is in 2020 een start gemaakt met bewonersinitiatieven uit het gebied zoals Stichting Stadslandbouw, die in BSD het terrein starten. Met hun input en die van de samenwerkende partijen en de projectontwikkelaars, de door ons opgestarte Gebruikersraad werken we aan een participatie en communicatieplan. Zo willen we komen tot een brede doelgroepgerichte aanpak, dus ook gericht op de lagere inkomstengroepen.

TOEZEGGING 3; ER WORDT AAN DE RAADS- EN COMMISSIELEDEN EEN DIAGRAM AANGELEVERD WAARIN INZICHTELIJK IS GEMAAKT DAT ALLE PROGRAMMALIJNEN EVENREDIG VERTEGENWOORDIGD ZIJN IN DE BUSINESS CHALLENGES. Antwoord In totaal zijn er nu 122 projecten in behandeling bij de Stichting BSD. De onderstaande grafiek geeft de verdeling naar de verschillende programmalijnen weer.

D. TOEZEGGING 4; DE SUGGESTIE IS OM IN DE ONTWIKKELING VAN HET DATAPLATFORM, IN HET KADER VAN IEDEREEN DOET MEE, HET ONBETAALD WERK TE COMBINEREN MET HET WAARDE CREEREN IN DE CIRCULARIE ECONOMIE, WORDT BEKENEN. Antwoord In Brainport Smart District gaan we samen met de inwoners onderzoeken hoe data kunnen worden aangewend om de leefomgeving en het welzijn van inwoners in fysiek, mentaal, sociaal en economisch opzicht, kunnen vergroten. Het (wereldwijd) vigerende digitale businessmodel levert vooral voordeel op voor globale tech-bedrijven. De ambitie van BSD is om een alternatief economisch model te ontwikkelen gebaseerd op maximale zeggenschap van inwoners over data die over hen verzameld wordt. Het doel van dit economisch model is om de waarde van de data te her-alloceren en ten goede te laten komen aan de inwoners. Concreet wordt binnen BSD bijvoorbeeld onderzocht hoe betaalde en onbetaalde werkzaamheden in een marktplaats van vraag en aanbod ondersteund door digitale techniek elkaar vinden en op een duurzame maatschappelijke en economische waarden inzichtelijk maken en creëren. Zo ontstaan sociale netwerken en worden het talent en de capaciteiten van mensen in de wijk optimaal benut. Om data gedreven toepassingen te kunnen ontwikkelen zijn een aantal ambities en intenties vastgelegd in een Data Manifest waaraan organisaties moeten voldoen.

Deze ambities richten zich onder andere op openstellen van data voor hergebruik door derden, uiteraard met inachtneming van de privacy van inwoners.

TOEZEGGING 5; KAN ER EEN PUBLIEKSVRIENDELIJKE VESIE VAN HET Q-BOOK WORDEN OPGESTGELD? Antwoord Inzet is om de volgende versie van het Q-boek publieksvriendelijker te maken. Wij zullen met bewoners, kennisinstellingen en ondernemers in overleg treden over wat zij van het Quality Book verwachten. Op basis hiervan zullen we bezien hoe we hieraan zo veel mogelijk tegemoet kunnen komen.