RN 004 Bijlage 1 Gedragscode voor raadsleden en commissieleden Gemeente Helmond

2024

GEDRAGSCODE VOOR RAADSLEDEN EN COMMISSIELEDEN

INHOUDSOPGAVE Inleiding

3

Kernwaarden

4

1. Afspraken over het voorkomen van belangenverstrengeling

5

2. Afspraken over de omgang met geschenken en uitnodigingen

7

3. Afspraken over de omgang met gemeentelijke voorzieningen

8

4. Afspraken over de omgang met informatie

9

5. Afspraken over omgangsvormen

10

6. Overige afspraken

12

7. Tot slot

13

2

INLEIDING In Helmond onderschrijven we het belang van een integere overheid, zijn we bereid verantwoordelijkheid te nemen en kijken we om naar elkaar. Daarmee vinden wij integriteit niet alleen een verantwoordelijkheid van de individuele politieke ambtsdragers, maar een gezamenlijk belang dat de hele organisatie en het hele bestuur in al zijn geledingen aangaat. Ons democratische systeem en de democratische processen kunnen niet zonder integer functionerende organen en functionarissen. In het borgen van bestuurlijke integriteit zijn bijzondere rollen weggelegd voor de burgemeester als bevorderaar van bestuurlijke integriteit (artikel 170 lid 2 Gemeentewet), de griffier en de secretaris als eerste adviseur van de raad respectievelijk het college van B&W.

collegeleden onderling en tussen collegeleden, raadsleden en medewerkers, met behoud van eigen politieke inhoud en stijl, is van groot belang – binnen en buiten het gemeentehuis. Integriteit is een thema dat betekenis krijgt in het handelen. Een integriteitsbeleid dat alleen op papier bestaat is slechts een dode letter. Daarom moet het handelen van politieke ambtsdragers regelmatig onderwerp van gesprek zijn, juist ook onderling, en ook daarbij geeft de gedragscode ondersteuning. Deze gedragscode heeft betrekking op de raadsleden van Helmond. Waar in de gedragscode wordt gesproken over raadsleden, worden ook commissieleden bedoeld – tenzij expliciet anders aangegeven. De wettelijke grondslag voor deze gedragscode is te vinden in artikel 15 lid 3 Gemeentewet. Als nadere invulling en concretisering van wettelijke regels is deze gedragscode opgesteld. De gedragscode is een interne regeling. De gedragscode bevat kernbegrippen en afspraken die bedoeld zijn als houvast en toetssteen. Zij vormt een beoordelingskader bij twijfel, vragen en discussies.

Niet alleen de vraag wat is toegestaan is relevant, maar ook hoe we vinden dat het hoort. In Helmond streven we naar een bestuur, waar onze inwoners en bedrijven vertrouwen in mogen stellen. Wij onderkennen daarbij dat integriteit van politieke ambtsdragers verwijst naar de rol die wij spelen in de democratische rechtsstaat. Dat betekent dat we verantwoordelijkheid nemen en bereid zijn verantwoording af te leggen. Van politieke ambtsdragers wordt het goede voorbeeld verwacht. Zonder dat zal het vertrouwen in de democratische rechtsstaat worden ondermijnd en het draagvlak voor de naleving van de wetten en regels verdwijnen.

De gedragscode is niet vrijblijvend. Politieke ambtsdragers kunnen daarop worden aangesproken en zij dienen zich over de naleving ervan te verantwoorden. Om die reden heeft de raad van Helmond ook een handhavingsprotocol opgesteld, hoe te handelen bij twijfel of vermoedens. Als blijkt dat de integriteit is geschonden, kan dat consequenties hebben voor de rechtmatigheid van besluiten (artikel 28 Gemeentewet) of overeenkomsten (artikel 15 Gemeentewet) en voor de positie van de betrokken politieke ambtsdrager.

Vertrekpunt is de eed of belofte die de politieke ambtsdrager bij de ambtsaanvaarding aflegt. Integriteit is niet alleen een kwestie van zakelijke afspraken, maar ziet ook op de onderlinge omgangsvormen. Een respectvolle omgang met inwoners en organisaties, tussen 3

KERNWAARDEN

IN HELMOND ONDERSCHRIJVEN WE HET BELANG VAN EEN INTEGERE OVERHEID.

We zijn op de hoogte van de wettelijke integriteitsnormen. We gaan zorgvuldig om met de bevoegdheden die wij als overheid hebben. We begrijpen dat we een voorbeeldfunctie hebben richting inwoners en bedrijven. We beseffen dat dilemma’s inherent zijn aan het werk en dat we ruimte moeten bieden voor bespreking. We organiseren ten minste jaarlijks een moment om samen te reflecteren op en stil te staan bij integriteitsnormen.

IN HELMOND ZIJN WE BEREID OM VERANTWOORDELIJKHEID TE NEMEN.

We zijn open en transparant over onze keuzes en afwegingen. We tonen ons bereid verantwoording af te leggen als het om onze integriteit gaat. We respecteren het samenspel tussen de democratische organen.

IN HELMOND KIJKEN WE OM NAAR ELKAAR.

We richten de ogen op de bal, niet op de persoon. We geven elkaar feedback en tonen ons ontvankelijk voor de feedback van anderen. We beseffen dat integriteit geen inzet van politiek spel moet zijn. We proberen elkaar te behoeden voor een misstap, in plaats van achteraf af te rekenen.

1. AFSPRAKEN OVER HET VOORKOMEN VAN BELANGENVERSTRENGELING

WETTELIJK KADER Artikel 12 Gemeentewet (functies naast het raadslidmaatschap) Artikel 13 Gemeentewet (onverenigbare functies) Artikel 15 Gemeentewet (verboden handelingen en overeenkomsten) Artikel 28 Gemeentewet (onthouden deelname aan beraadslaging en stemming)

KERN Raadsleden hebben de democratische plicht deel te nemen aan de besluitvorming in de raad en staan als volksvertegenwoordigers tegelijk midden in de maatschappij. Daarbij houden zij altijd het algemeen belang voor ogen en gaan zij actief en uit zichzelf belangenverstrengeling tegen. Zij mogen hun invloed en stem niet gebruiken om een persoonlijk belang veilig te stellen van zichzelf, van een ander, of van een organisatie waarbij zij persoonlijk betrokken zijn.

3. De griffier legt hiervoor een register aan en beheert dit register. Het register is openbaar en via internet beschikbaar.

ARTIKEL 1.1 MELDEN VAN FUNCTIES NAAST HET RAADSLIDMAATSCHAP 1. Raadsleden leveren de griffier bij aanvang van het raadslidmaatschap de informatie aan over functies die zij bekleden, die op grond van artikel 12 Gemeentewet openbaar gemaakt moeten worden. Als zij gedurende het raadslidmaatschap nieuwe functies aanvaarden of de omstandigheden met betrekking tot bestaande functies wijzigen, wordt de informatie die hierop betrekking heeft direct aangeleverd bij de griffier. Ook toekomstige functies worden gemeld, op het moment dat het raadslid er kennis van heeft. 2. De informatie betreft in ieder geval: a. de omschrijving van de functie; b. de organisatie voor wie de functie wordt verricht; c. per wanneer de functie wordt verricht; d. of het al dan niet een functie betreft en die voortvloeit uit het raadslidmaatschap; en e. of de functie bezoldigd of onbezoldigd is.

ARTIKEL 1.2 MELDEN VAN FINANCIËLE BELANGEN 1. Raadsleden doen bij aanvang van het raadslidmaatschap bij de griffier opgave van hun substantiële financiële belangen (zoals >5% aandelen, opties en derivaten) in ondernemingen waarmee de gemeente zakendoet of waarin de gemeente een belang heeft en van hun financiële belangen die relevant zijn voor besluitvorming die in de raad aan de orde is. Ook een tijdens het raadslidmaatschap ontstaan financieel belang dient opgegeven te worden. 2. De informatie betreft in ieder geval: a. een omschrijving van het belang (aard en omvang); b. indien aan de orde: de organisatie waarin het financiële belang bestaat; c. de aanvangsdatum van het financiële belang. 5

3. De griffier legt hiervoor een register aan en beheert dit register. Het register is niet openbaar, maar uitsluitend voor politieke ambtsdragers in te zien. Indien de belangen relevant zijn met het oog op de bestuurlijke besluitvorming kan de betreffende informatie worden gebruikt in de beraadslaging.

beïnvloeden de besluitvorming in dat geval ook niet op andere manieren en momenten. De voorzitter meldt bij het vaststellen van de agenda dat het betreffende raadslid zich vanwege artikel 28 Gemeentewet onthoudt van deelname aan beraadslaging en stemming op het betreffende agendapunt. In de notulen wordt aangetekend dat het betreffende raadslid niet heeft deelgenomen aan de beraadslaging en stemming. 3. Raadsleden die ter vergadering aanwezig zijn kunnen zich niet om een andere reden dan als bedoeld in artikel 28 Gemeentewet onthouden van stemming.

ARTIKEL 1.3 AFSPRAKEN BIJ VERBODEN HANDELINGEN EN VERBODEN OVEREENKOMSTEN 1. Raadsleden die voornemens zijn een handeling te verrichten of een overeenkomst aan te gaan als bedoeld in artikel 15 lid 1 Gemeentewet, kunnen daarover advies vragen aan de burgemeester en/of de griffier. 2. Als het raadslid het nodig acht ontheffing te vragen als bedoeld in artikel 15 lid 2 Gemeentewet, dan ondersteunt de griffier bij het aanvragen van de ontheffing. 3. Artikel 15 lid 1 en lid 2 Gemeentewet is ook van toepassing op commissieleden, met dien verstande dat de ontheffing als bedoeld in lid 2 van artikel 15 wordt gevraagd aan het fractievoorzittersoverleg. Bij geconstateerde verdeeldheid in het fractievoorzittersoverleg beslist de burgemeester. ARTIKEL 1.4 ONTHOUDEN DEELNAME BERAADSLAGING EN STEMMING 1. Raadsleden onthouden zich van deelname aan de beraadslaging en stemming als er sprake is van een situatie die strijd met artikel 28 Gemeentewet oplevert. 2. Als raadsleden ingevolge het eerste lid niet deelnemen aan de beraadslaging en de stemming, melden zij dit voorafgaand aan of bij aanvang van de vergadering bij het vaststellen van de agenda aan de voorzitter en vermelden zij op welke wijze de besluitvorming hun in het bijzonder aangaat. Raadsleden 6

2. AFSPRAKEN OVER DE OMGANG MET GESCHENKEN EN UITNODIGINGEN

WETTELIJK KADER Artikel 14 Gemeentewet (eed of belofte)

KERN Raadsleden leggen een eed of belofte af: zij mogen hun invloed en stem niet laten kopen of beïnvloeden door gekregen of in het vooruitzicht gesteld geld, goederen, diensten of uitnodigingen.

ARTIKEL 2.1 OMGANG MET GESCHENKEN, FACILITEITEN EN DIENSTEN Raadsleden melden de griffier als zij door of vanwege hun werk als raadslid geschenken ontvangen of faciliteiten of diensten accepteren van derden met een geschatte waarde van € 50 of meer. De griffier legt hiervoor een openbaar register aan. ARTIKEL 2.2 UITNODIGINGEN 1. Raadsleden melden lunches/diners, excursies, evenementen, recepties en andere uitnodigingen van derden aan de griffier als deze behoren tot de uitoefening van het raadswerk en de raad niet in het geheel is uitgenodigd. 2. Bij twijfel over de vraag of uitnodigingen behoren tot het raadswerk als bedoeld in lid 1, overleggen raadsleden met de griffier. 3. Uitnodigingen als bedoeld in lid 1 met een geschatte waarde van meer dan € 50 worden door de griffier opgenomen in het register.

9

7

3. AFSPRAKEN OVER DE OMGANG MET GEMEENTELIJKE VOORZIENINGEN

WETTELIJK KADER

Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers Rechtspositieregeling decentrale politieke ambtsdragers Verordening rechtspositie raads- en commissieleden Helmond 2023

KERN De gemeente werkt met belastinggeld. Raadsleden gaan op een behoedzame manier om met gemeentelijke faciliteiten en financiële middelen die hun ter beschikking staan en gebruiken die alleen waar ze voor zijn bedoeld.

ARTIKEL 3.1 GEMEENSCHAPPELIJKE RUIMTES

ARTIKEL 3.3 GEBRUIK ICT-MIDDELEN Raadsleden houden zich bij gebruik van de ICT-middelen van de gemeente aan het automatiseringsprotocol. Daarbij is van belang dat: usb-sticks met informatie niet onbeveiligd en onbewaakt worden achtergelaten; wachtwoorden niet worden gedeeld; raadsleden hun iPad niet uitlenen aan anderen, ook niet tijdelijk; werkmails met gevoelige informatie niet naar privémail worden doorgestuurd.

Raadsleden houden zich aan de regels voor het gebruik van algemene interne voorzieningen, zoals vergaderruimtes. Raadsleden dragen daarbij zorg voor het schoon achterlaten van deze ruimtes.

ARTIKEL 3.2 ONKOSTENVERGOEDINGEN EN DECLARATIES Raadsleden houden zich aan de regels die gelden voor onkostenvergoedingen en declaraties. Zij declareren geen zaken die door de onkostenvergoedingen worden gedekt.

8

4. AFSPRAKEN OVER DE OMGANG MET INFORMATIE

WETTELIJK KADER

Artikel 23 en 24 Gemeentewet (beslotenheid) Artikel 87, 88, 89 en 292 Gemeentewet (geheimhouding) Artikel 169 Gemeentewet (informatieplicht)

KERN Raadsleden gaan zorgvuldig en correct om met de informatie waarover zij beschikken. Daar hoort ook bij dat zij niet met opzet een onjuiste voorstelling van zaken geven over gebeurtenissen in en rond de gemeente.

ARTIKEL 4.1 GEHEIMHOUDINGSPLICHT 1. Raadsleden die informatie ontvangen onder oplegging van geheimhouding zijn gerechtigd deze informatie te delen met collega-raadsleden en commissieleden die geen raadslid zijn. Tegenover anderen zijn zij conform de wettelijke regeling tot geheimhouding verplicht. 2. Geheime informatie wordt door raadsleden veilig gebruikt en bewaard. 3. Het gebruik van het predicaat ‘vertrouwelijk’ wordt zoveel mogelijk vermeden, heeft geen formele status en wordt uitsluitend gebruikt bij wijze van informele afspraak. ARTIKEL 4.2 GEBRUIK INFORMATIE VOOR EIGEN GEWIN 1. Raadsleden maken niet voor eigen gewin of voor het gewin van een ander gebruik van (nog) niet-openbare informatie waar zij als raadsleden over beschikken. 2. In uitlatingen in/op (sociale) media houden raadsleden de eer en het aanzien van de gemeente, de ambtelijke organisatie en de bestuursorganen hoog. 9

5. AFSPRAKEN OVER OMGANGSVORMEN

WETTELIJK KADER Artikel 16 Gemeentewet (reglement van orde) Artikel 26 Gemeentewet (handhaving van de orde)

KERN Raadsleden gaan binnen en buiten de vergaderzaal op respectvolle wijze om met elkaar, andere bestuurders, ambtenaren en inwoners. Zij onthouden zich, ook in de privésfeer, van gedragingen die schadelijk zijn of kunnen zijn voor de eer en het aanzien van de gemeente. Met elkaar borgen raadsleden de onderlinge fysieke en sociale veiligheid.

ARTIKEL 5.1 OMGANGSVORMEN ALGEMEEN

3. Als raadsleden ongewenst gedrag van collega-politieke ambtsdragers ervaren hebben, kunnen zij zich wenden tot de betreffende ambtsdrager of – indien dit redelijkerwijs niet mogelijk of wenselijk is – tot de griffier of de voorzitter voor advisering en ondersteuning.

1. Binnen en buiten het gemeentehuis bejegenen raadsleden elkaar, andere bestuurders, de griffier, de gemeentesecretaris en andere ambtenaren op correcte wijze zowel mondeling, schriftelijk als in de (sociale) media. Zij onthouden zich van pestgedrag, seksuele intimidatie, discriminatie, agressie en geweld. Ook ‘op de persoon spelen’, grof taalgebruik en ongefundeerde beschuldigingen van strafbaar gedrag aan het adres van raadsleden of andere fracties zijn ongewenste omgangsvormen. 2. Vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid bewaken en bevorderen raadsleden actief de sociale veiligheid. Dat doen raadsleden door zelf het goede voorbeeld te geven en elkaar aan te spreken op ongewenst gedrag. Collega-raadsleden kunnen elkaar hierbij ondersteunen.

ARTIKEL 5.2 OMGANGSVORMEN IN VERGADERING 1. Raadsleden houden zich tijdens de raads- en commissievergaderingen aan het Reglement van Orde en de Verordening op de Raadscommissies en volgen de aanwijzingen van de voorzitter op. 2. Raadsleden spreken in het debat via de voorzitter. 3. Optreden tegen een (mogelijk) grensoverschrijdende bejegening tijdens vergaderingen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de voorzitter en de raadsleden. De voorzitter kan een raadslid vermanen en terugroepen tot de

10

behandeling van het onderwerp. De spreker wordt in de gelegenheid gesteld de woorden, die tot de waarschuwing aanleiding hebben gegeven, terug te nemen. Indien de spreker van deze gelegenheid geen gebruik maakt, kan de voorzitter de spreker het woord ontnemen of de vergadering schorsen of sluiten. 4. Raadsleden kunnen de voorzitter wijzen op een (mogelijk) grensoverschrijdende bejegening met een punt van orde of een persoonlijk feit. 5. Een raadslid dat door zijn gedragingen de gang van zaken belemmert, kan op voorstel van de voorzitter door de raad het verdere verblijf in de vergadering worden ontzegd. Bij herhaling van het gedrag kan het raadslid voor ten hoogste drie maanden toegang tot de vergadering worden ontzegd.

11

6. OVERIGE AFSPRAKEN

ARTIKEL 6.1 EENDUIDIGE INTERPRETATIE De gemeenteraad bevordert de eenduidige interpretatie van deze gedragscode. Bij leemtes en onduidelijkheden in de gedragscode voorziet de raad daarin op voorstel van de voorzitter.

ARTIKEL 6.2 TOEZICHT OP NALEVING 1. De raad, maar ook de voorzitter van de raad, de griffier en de fractievoorzitters, zien erop toe dat de raadsleden de gedragscode van de raad naleven. 2. Bij vermoedens van een integriteitsschending of van ervaren ongewenst gedrag, geldt het handhavingsprotocol van de gemeente Helmond.

12

7. TOT SLOT

ARTIKEL 7.1 INTREKKING De [titel huidige gedragscode] (zoals vastgesteld op [datum]) wordt ingetrokken.

ARTIKEL 7.2 INWERKINGTREDING Deze gedragscode treedt in werking met ingang van de dag na datum van bekendmaking.

ARTIKEL 7.3 CITEERTITEL Deze regeling wordt aangehaald als: ‘Gedragscode voor raadsleden en commissieleden Gemeente Helmond 2024’. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van [datum] De griffier,

De voorzitter,

[NAAM]

[NAAM]

13