Presentatie B&I raadsinformatiebijeenkomst 27-03-25

Coffeeshops in Nederland: beleid, ontwikkelingen en toelichting onderzoeken gemeente Helmond Gemeente Helmond 27 maart 2025

Ralph Mennes MSc. Senior onderzoeker Breuer&Intraval (Groningen)

Contact ralph.mennes@breuerintraval.nl 06-22358797

Inhoud Coffeeshops in Nederland • Wat zijn het en hoeveel hebben we er? • Hoe is het beleid geregeld? • Aan welke knoppen kun je draaien als gemeente? • Recente ontwikkelingen Onderzoek 2021-2022 (markt voor coffeeshops) • Deel 1: Rekenmodel • Deel 2: Interviews lokale context Onderzoek 2023 (mogelijke gevolgen extra coffeeshop(s)) • Expertsessie: Volksgezondheid • Expertsessie: Veiligheid Resumerend

Aantal coffeeshops in Nederland 1000 900

846

813

805

800

782

754

737

729

719

702

700

700

666

660

651

617

605

600

591

577

573

564

567

564

564

500

Grote steden die inzetten op verminderen van het aantal coffeeshops

400 300

Stabilisatie van het aantal coffeeshops

200 100 0

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Waar zijn coffeeshops? Amsterdam heeft 1/3 van alle shops in NL (bijna 200)

Rotterdam en Den Haag volgen op Sheet 4 gepaste afstand (zo’n 30 a 40 shops)

Hier niet, ondanks grensligging

Hier vooral problematiek m.b.t. drugstoerisme

Doelstellingen gedoogbeleid

Scheiding van de markten voor soft- en harddrugs • Cannabisgebruikers gebruiken primair cannabis en kopen dat liever in coffeeshops dan op straat. Beschermen van de volkgezondheid (met name jongeren) • Nederlandse jongeren beginnen eerder, maar we zien niet meer verslavingen dan in andere EU landen. • Preventie in coffeeshops kan op de meeste plekken een stuk beter. Voorkomen of zoveel mogelijk beperken van overlast • De situatie in de openbare ruimte rondom coffeeshops is in de meeste gemeenten al jaren stabiel. Tegengaan van criminaliteit • Lukt niet goed vanwege de gedoogstatus van coffeeshops (‘achterdeurproblematiek’)

Landelijk framework / Lokaal maatwerk Landelijk  AHOJGI-criteria Lokaal  Maximum aantal coffeeshops  Vestigingscriteria  Bijkomende criteria

Recente ontwikkelingen

Ontwikkeling

Toelichting

Ontwikkelingen softdrugsbeleid Duitsland

Duitsland heeft stappen ondernomen om het softdrugsbeleid te versoepelen, waaronder plannen voor de legalisering van recreatief cannabisgebruik.

Algeheel verbod op rookruimtes in Nederland

Er is een algeheel verbod ingevoerd op rookruimtes in openbare gebouwen en horecagelegenheden. Coffeeshops meer gericht op afhaal.

Discussie schaarse vergunningen

Steeds meer gemeenten beschouwen de gedoogverklaring van coffeeshops als een schaarse vergunning. Uitspraak Roermond.

Het experiment gesloten coffeeshopketen

Nederland voert een experiment uit met een gesloten coffeeshopketen, waarbij de productie en distributie van cannabis volledig gereguleerd wordt door de overheid. Helmond is controlegemeente in het begeleidende onderzoek door B&I, Trimbos-instituut en RAND Europe.

Tijdspad Experiment Aanloopfase:

Start experimenteerfase:

Coffeeshops in de gemeenten Tilburg en Breda mogen zowel gedoogde als gereguleerde cannabis verkopen

Coffeeshops in de interventiegemeenten mogen uitsluitend nog gereguleerde cannabisproducten verkopen

7 april 2025

15 december 2023

2021

2022

2023

2024

2025

17 juni 2024 Overgangsfase:

Coffeeshops in alle 10 interventiegemeenten mogen zowel gedoogde als gereguleerde cannabis verkopen

2026

2027

Evaluatie:

2028

Op basis van de evaluatie zal de wetenschappelijke commissie adviseren over de volgende fase

Laatste kamerbrief (14 maart 2025)

• Op 7 april 2025 start (na een behoorlijke vertraging) de experimenteerfase. • Vanaf de start van de experimenteerfase zijn 7 telers gereed om te leveren. 1 daarvan focust zich op hasj. Rond de zomer starten nog eens 3 telers. • Kwaliteit en diversiteit van wietproducten lijkt voldoende (voldoet aan de gestelde startcriteria). • Coffeeshops uiten zorgen over: o de continuïteit van levering (populaire producten vaak uitverkocht). o de kwaliteit en diversiteit van hasj.

Onderzoeken Helmond

Onderzoek 2021-2022 RAPPORT: ‘De markt voor coffeeshops in de gemeente Helmond’

Als alle cannabisconsumenten in Helmond alleen maar naar de coffeeshop zouden gaan voor hun softdrugs, dan is er ruimte voor 3 á 4 extra coffeeshops.

Rekenmodel

Stappen •

Hoeveel cannabisgebruikers (potentiële coffeeshopklanten)? 8.864

•

Hoeveel potentiële koopmomenten? 88.640 - 19.741 = 68.899 p.m.

•

Aantal koopmomenten ‘gemiddelde’ coffeeshop in NL? 13.693 p.m.

•

Hoeveel coffeeshops zouden bestaansrecht hebben? 68.899 / 13.693 =~ 5

Onderzoek 2021-2022 RAPPORT: ‘De markt voor coffeeshops in de gemeente Helmond’

Als alle cannabisconsumenten in Helmond alleen maar naar de coffeeshop zouden gaan voor hun softdrugs, dan is er ruimte voor 3 á 4 extra coffeeshops.

Maar niet realistisch gezien de lokale context: Sterke vertrouwensband tussen (jongvolwassen) cannabisconsumenten en dealers Verder valt op: In Helmond al scheiding van markten van hard- en softdrugs Overlast vooral gerelateerd aan harddrugs en niet aan softdrugs

Conclusie en vervolgvraag

In de gemeente Helmond marktruimte voor 1 á 2 extra shops, mits een deel van de cannabisconsumenten de overstap maakt van het illegale naar het gedoogde aanbod. Meer inzicht gewenst in de mogelijke kansen/gevolgen op het gebied van:

VOLKSGEZONDHEID

VEILIGHEID

Onderzoek 2023

COMPLEX LOKAAL VRAAGSTUK

OBJECTIVERING

EXPERTSESSIES VOLKSGEZONDHEID

VEILIGHEID

Opzet sessies

LANDELIJKE EN LOKALE EXPERTS

HUISWERKOPDRACHT

ONLINE SESSIES (2 UUR)

CONSENSUS EXPERTS

VALDIATIE DOOR B&I

Sessie 1: Volksgezondheid Hoe krijg je cannabisgebruikers naar een tweede Helmondse coffeeshop (als die er zou komen) en heeft dat nut met het oog op preventiemogelijkheden en de mogelijk negatieve gevolgen voor de volksgezondheid? DEELNEMERS

VRAAGSTUKKEN

Senior onderzoeker drugs(beleid)

Algemene invloed volksgezondheid

Preventiemedewerker Projectmedewerker drugs

Toeleiding cannabisgebruikers naar coffeeshops

Jongerenwerker

Preventiemogelijkheden

Expert van Breuer&Intraval

Normalisering

Sessie 1: Volksgezondheid Hoe krijg je cannabisgebruikers naar een tweede Helmondse coffeeshop (als die er zou komen) en heeft dat nut met het oog op preventiemogelijkheden en de mogelijk negatieve gevolgen voor de volksgezondheid?

RESULTATEN 1. Het ligt niet in de lijn der verwachting dat cannabisgebruikers opeens van het illegale naar het gedoogde aanbod zullen overstappen. 2. Er zijn in een coffeeshop meer preventiemogelijkheden dan op de illegale markt als de contactmomenten met cannabisgebruikers worden benut. 3. De aanvullende negatieve invloed op de volksgezondheid is naar verwachting beperkt bij het openen van extra coffeeshops. 4. Het risico op normalisering van cannabisgebruik is aanwezig.

Sessie 2: Veiligheid Verstoren we de patronen van de onderwereld - die de coffeeshops bevoorraden - als er in de gemeente Helmond een tweede coffeeshop wordt gevestigd en wat voor gevolgen heeft dat? DEELNEMERS

VRAAGSTUKKEN

Hoogleraar criminologie Senior onderzoeker Ambtenaar openbare orde en veiligheid (x2)

(Gewelddadige) reactie illegale circuit

Teamchef politie (x2)

Ontstaan van overlast

Officier van justitie Expert Breuer&Intraval

Persoonlijke veiligheid

Sessie 2: Veiligheid Verstoren we de patronen van de onderwereld - die de coffeeshops bevoorraden - als er in de gemeente Helmond een tweede coffeeshop wordt gevestigd en wat voor gevolgen heeft dat?

RESULTATEN 

Als het verwerven van een betere concurrentiepositie voor illegale leveranciers financieel aantrekkelijk is, dan kan het voor hen lonen om intimidatie, bedreiging en/of geweldpleging toe te passen. Of dat gebeurt is afhankelijk van diverse factoren.



De gevolgen van een gewelddadige reactie zijn vrijwel zeker zeer groot, zowel voor de openbare orde als voor de persoonlijke veiligheid van betrokkenen.



Er zijn acties (o.a. convenant, dreigingsanalyse, camera’s) die de gemeente kan ondernemen om het risico te verminderen. Compleet uitsluiten van het risico is niet mogelijk.



Het openen van een (nieuwe) coffeeshop levert meestal geen problemen in de openbare ruimte. Als er problemen ontstaan, dan gaat het om verkeers- en parkeerproblemen.

Resumé (1) Er is marktruimte is voor 1 á 2 extra coffeeshops, maar… Wat zijn de kansen op het gebied van overlast en de gevolgen voor de veiligheid? • Extra coffeeshops hebben in Helmond waarschijnlijk geen meerwaarde wat betreft het terugdringen van drugsoverlast. − Reden: huidige drugsoverlast is gerelateerd aan harddrugs en niet aan softdrugs. • Bij uitbreiding van het aantal shops kan een geweldadige reactie niet worden uitgesloten. − Reden: de concurrentiepositie van illegale leveranciers kan worden aangetast, o.a. omdat zij de coffeeshops bevoorraden. • Als een geweldadige reactie zich voordoet, dan zijn de gevolgen voor de leefbaarheid en persoonlijke veiligheid vrijwel zeker zeer groot. − Reden: intimidatie, bedreiging en geweld zijn impactvolle drukmiddelen.

Resumé (2) Wat zijn de kansen op het gebied van preventie? • Extra coffeeshops hebben doorgaans wel meerwaarde op het gebied van preventie. − Reden: meer potentiële contactmomenten met consumenten en scheiding der markten. • Preventieve meerwaarde in Helmond is waarschijnlijk beperkter dan elders − Reden: de markten van soft- en harddrugs lijken al gescheiden te zijn. • De preventieve meerwaarde van meer contactmomenten kan alleen worden benut als cannabisconsumenten overstappen naar het gedoogde aanbod. - Reden: om consumenten te kunnen treffen, moeten ze naar de coffeeshop komen. • Het ligt niet in de lijn der verwachting dat cannabisconsumenten de overstap zullen maken, uitsluitend als gevolg van de komst van extra coffeeshops. − Reden: de sterke vertrouwensband tussen consument en dealer. − Reden: kwaliteit en prijs kunnen in de huidige situatie niet worden beïnvloed.

Resumé (3) Cruciaal: hoe doorbreek je de vertrouwensband? We weten: • Belangrijkste factoren: prijs, kwaliteit en de verhouding tussen beide. • Coffeeshops en illegale markt worden bevoorraad vanuit hetzelfde illegale circuit. • Prijs is vrijwel altijd lager op de illegale markt Dus: • Nieuwe coffeeshop zou een gevarieerd aanbod van hoge kwaliteit moeten aanbieden tegen een prijs die niet al te veel hoger is dan die op de illegale markt. Maar: • Overheid kan zowel kwaliteit als prijs niet beïnvloeden. Cannabis productie is illegaal, testen op samenstelling i.p. niet toegestaan. Prijs wordt bepaald door de markt. Mogelijke oplossing: • Het experiment gesloten coffeeshopketen: regulering van teelt en distributie van cannabis • Op kwaliteit geteste cannabisproducten die uitsluitend door coffeeshops mogen worden verkocht. • Coffeeshops worden niet meer bevoorraad door illegale circuit.

Bedankt! Ralph Mennes MSc. Contact Senior onderzoeker ralph.mennes@breuerintraval.nl Breuer&Intraval (Groningen) 06-22358797