Definitief advies informateur coalitievorming Helmond 2026

Advies van de informateur over coalitievorming in de gemeente Helmond 2026 ‘Stabiel, continuïteit, lef en samen in vertrouwen’

Ed Heinen Informateur, 13 april 2026

Advies informateur coalitievorming gemeente Helmond 2026 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Doelstelling 3. Overwegingen 4. Thema’s op hoofdlijnen 5. Het proces 6. Programmatisch per partij 7. Advies 8. Nawoord

1

Advies informateur coalitievorming gemeente Helmond 2026 Motto: ‘Stabiel, continuïteit, lef en samen in vertrouwen’ 1. Inleiding Op maandag 16 maart jl. heb ik na een voorafgaande periode van overwegingen positief gereageerd op een verzoek van Helder Helmond om als ze als grootste partij uit de gemeenteraadsverkiezing zouden komen de informateur te zijn. In de primeur voor Helmond van een duidingsdebat op 19 maart heeft de lijsttrekker van Helder Helmond daarmee mijn inzet als informateur aangekondigd. Het was met een verklaring van vertrouwen van Helder Helmond in hun keuze voor mij dat ik vanuit een onafhankelijke en niet partijgebonden persoonlijke situatie aan de informatiefase ben begonnen. Mijn voorzitterschap van de Adviesraad Sociaal Domein Helmond heb ik daarvoor tijdelijk neergelegd en bij een van de Kernteamleden belegd. De steun vanuit de raadsgriffie was voor mij van essentieel belang en wil ik graag Yanne Weijers als raadsadviseur van de griffie bijzonder bedanken voor de directe en onafhankelijke ondersteuning die ik van haar kreeg. Om met de nodige slagvaardigheid vooruit te gaan heb ik me snel geconcentreerd op de logistiek van dit proces. Met in mijn aanpak vooral een eerste ronde van gesprekken met alle in de raad gekozen partijen. Op donderdag 26 maart ben ik gestart met de verkiezingswinnaar Helder Helmond.

De overige tien partijen zijn vervolgens op basis van hun beschikbaarheid ingepland. Een tweede gespreksronde op basis van de resultaten van de eerste ronde is gevoerd heeft plaatsgevonden met drie partijen op 6, 7 en 8 april. Vanuit de verkiezingsprogramma’s, het duidingsdebat en de gespreksrondes bleken de verschillen en overeenkomsten tussen de toekomstplannen van de elf partijen. Ook de voorkeuren voor mogelijk wethouderschap kwamen aan de orde. Een belangrijk thema dat speelde was de behoefte om irritaties en ongenoegen over de gevolgde procedure en uitkomsten bij de vorige (in)formatie een plaats te geven. Die hebben de verhoudingen in de oude raad niet altijd positief beïnvloed. De oproep om transparantie werd breed gedragen en leidde tot een handreiking van een Raadswerkgroep van 13 mei 2024. Dat signaal heb ik ook zeker meegenomen in mijn informatierondes. Na met de griffier, de burgemeester en de gemeentesecretaris te hebben afgestemd ben ik als informateur aan de slag gegaan. De volgende aanpak is gekozen: -

De doelstelling formuleren Informatie verzamelen via 1e en 2e gesprekken Overwegingen formuleren Gebruikte thema’s op hoofdlijnen benoemen voor de gesprekken Kort proces overzicht Programmatische onderwerpen en reacties daarop per partij weergeven Formuleren advies Nawoord van de informateur

2

2. Doelstelling De uitnodiging voor een gesprek met de fractiedelegatie bevatte de volgende zinsnede: Aard en opzet van het gesprek Concreet wil ik weten of u open staat voor gesprekken en samenwerking met andere partijen of dat u partijen uitsluit om mee in gesprek te gaan en/of samen te werken. Daar hoort dan bij dat programmatische of ideologische overeenkomsten of tegenstellingen aan de orde komen. Deze gesprekken dienden te leiden tot het inzicht in en advies over het mogelijk maken van een stabiele en toekomstgerichte slagvaardige meerderheidscoalitie tegen de achtergrond van grote thema’s als veiligheid, schaalsprong, de bezuinigingen, migratie en brede welvaart. Deze thema’s vragen om continuïteit en stabiliteit voorbij de reguliere raadsperiodes van vier jaar. Deze thema’s vragen ook om bestuurlijk lef! 3. Overwegingen Bij het opstellen van dit advies ben ik uitgegaan van de significante verschuiving in de keuzerichting naar rechts van de kiezers en de grotere maar niettemin beperkte opkomst (<50%). De volgende context en thema’s spelen een belangrijke rol in de overwegingen voor het advies: a. b. c. d. e. f.

Stabiliteit van bestuur Continuïteit van bestuur en bestuurskracht Consensus op majeure projecten/programma’s Regionale centrumrol van Helmond binnen de MRE en de Peel Verhouding landelijke partij – lokale partij Integrale aanpak van projecten/programma’s

3.a. Stabiliteit van bestuur De gemeente Helmond staat voor grote uitdagingen op het gebied van veiligheid, woningbouw, financiën, brede welvaart en migratie. Het snel op elkaar ingespeeld zijn en beschikbare bestuurlijke ervaring binnen een nieuw college moeten bijdragen aan duidelijkheid, slagvaardigheid (bestuurskracht) en op de inwoner toegespitste communicatie daarover. Bij de vorige coalitie- en collegevorming in 2022 is irritatie ontstaan. Dat lijkt nog na te zingen in de werkelijkheid van vandaag. Mogelijk gevolg is dat een stuk voorzichtigheid ten aanzien daarvan niet helemaal weg is en de gewenste stabiliteit in de weg kan staan. 3.b. Continuïteit van bestuur en bestuurskracht Omdat veel projecten/programma’s een langere looptijd hebben dan de politieke horizon van 4 jaar is het van groot belang de gewenste continuïteit daarvoor te beoordelen en te borgen. Samen het belang daarvan voor Helmond en zijn inwoners inzien moet leiden tot het beste voor de stad. 3.c. Consensus op majeure projecten/programma’s Daarop aansluitend is het zoeken van brede steun in de raad voor de uitvoering van deze projecten/programma’s essentieel. De raad zal op een heel actieve manier meegenomen moeten worden bij de complexiteit van deze projecten/programma’s. Daarmee zal het draagvlak voor uitvoering worden vergroot.

3

3.d. Regionale centrumrol van Helmond binnen de MRE en de Peel Helmond is op het regionaal schaakbord mee aan het spelen. Daardoor mag je niet alleen naar de typisch Helmondse vraagstukken kijken. Het zal een grote druk leggen op de beperkte capaciteit die de gemeente heeft om beleid te maken, te toetsen en uit te voeren. 3.e. Verhouding landelijke partij – lokale partij Zowel een aantal landelijk en provinciaal actieve politieke partijen (8) als lokale partijen (3) hebben een plaats in de raad van Helmond. De partij die de grootste werd is Helder Helmond, een typisch lokale partij. Zij nemen het voortouw in de coalitie- en collegevorming. Waar een voordeel kan bestaan uit de vanzelfsprekende contacten van landelijke partijen met hun collega’s in Den Haag of Den Bosch is het voor lokale partijen vooral zaak dat de lokale situatie daarvan kan profiteren. 3.f. Integrale aanpak van projecten/programma’s Binnen de gemeentelijke organisatie kan een beperking ontstaan door onvoldoende vanuit de organisatiekolommen naar de belendende disciplines te kijken. Integratie van voorbereiding van beleid, participatie en uitvoering is van essentieel belang. Zowel vanuit het in één keer goed bereiken van de doelen als van efficiency. 4. Thema’s op hoofdlijnen De navolgende thema’s zijn gebruikt om partijen op te laten reageren vanuit hun ideologie en verkiezingsprogramma’s: a. b. c. d. e. f.

g. h. i. j.

Wonen Schaalsprong en bouwen Brede welvaart Veiligheid Migratie en asiel Financiën en bezuinigingen Sociaal Energie Wijkgericht werken Bureaucratie

4.a. Wonen Wonen is een thema dat prioriteit heeft bij alle partijen. De hoeveelheid beschikbare en nog te bouwen woningen in de sociale huur/koopsector is een permanent onderwerp van discussie en frustratie. Complicerende factor zijn de voorrangsregels voor toewijzing van de beperkte hoeveelheid vrijkomende woningen. Politieke partijen denken daar elk ook fundamenteel anders over. 4.b. Schaalsprong en bouwen Het bouwen van een geschikte mix van woningen is onderhevig aan de complexiteit van instroom, doorstroom, uitstroom en al of geen gebondenheid aan de huidige woonlocatie. Het ingezette woningbouwprogramma onder de paraplu van de schaalsprong, loopt tot ver over de raadsperiode van 4 jaar heen. Elementen als de goede mix, inpasbaarheid in de geprojecteerde locatie/wijk qua aantal en vorm en de benodigde woon- en sociale faciliteiten vragen om de eerdergenoemde integraliteit. Ook hier hebben verschillende politieke partijen verschillende beelden en aanpakken bij. Uiteenlopend van snel bouwen om overheidssubsidies te kunnen (blijven) krijgen. Tot pas op de plaats om eerst de stad veilig en op orde te hebben.

4

“Is schaalsprong een doel op zich?”. Hoe worden inwoners in betreffende wijken betrokken bij het begrijpen van nut en noodzaak van die sprong en het grip houden op hun leven? 4.c. Brede welvaart In het coalitieakkoord van 2022-2026 is brede welvaart als centraal thema benoemd. Brede welvaart is als thema nog onvoldoende uitgewerkt om de inwoner direct te laten begrijpen wat het voor hem of haar gaat betekenen. Als containerbegrip is het nu wel toe aan concretisering van de betekenis voor de inwoners. 4.d. Veiligheid Een breed uitgedragen thema is veiligheid. Er wordt door partijen vooral ingezet op persoonlijke veiligheid in de wijk en daarbuiten. Veelal wordt uit de wijken opgehaald dat het een gevoel van onveiligheid betreft waar specifieke incidenten bij horen. Er zijn een klein aantal partijen die aangeven dat nuchtere gegevens over veiligheid minder grond voor onveiligheid geven. Bronnen van onveilig geachte situaties zijn drugscriminaliteit, jongeren op specifieke plekken die overlast veroorzaken of jongeren op zg. ‘fatbikes’ die ongestraft rondracen op plaatsen waar dat verboden is. Ook plaatsen waar asielzoekers worden opgevangen leveren een gevoel van onveiligheid op. Voorgestelde oplossingen richten zich op handhaving door meer BOA’s op straat, 24 uurs telefonische bereikbaarheid van deze BOA’s en vlotte opvolging van meldingen. 4.e.

Migratie en asiel De term migratie omvat in ieder geval 2 onderscheiden groepen. Ten eerste gaat het om arbeidsmigranten die we in Nederland nodig lijken te hebben om onze economie aan de gang te houden. Deze groep is divers qua skills en opleiding en afkomstig uit Europa en de rest van de wereld. Zij nemen in onze samenleving woonruimte in, in een al overspannen woningmarkt. Verdringing van Nederlandse kandidaten voor een woning lijkt gemakkelijker door soms betere financiële mogelijkheden van deze groep arbeidsmigranten. De andere groep betreft asielzoekers en statushouders. De statushouders veroorzaken niet zelden ook een verdringingseffect voor een woning. Er zijn nog 74 statushouders te plaatsen in Helmond. De asielzoekers die opgevangen moeten worden en waarvoor de spreidingswet van 2023 is van kracht geworden zullen via het COA een beroep op geschikte opvanglocaties in gemeentes doen. Het rijk en de provincie spelen een rol bij de totstandkoming van doelstellingen vanuit de spreidingswet die op gemeenteniveau moeten worden uitgevoerd. De huidige taakstellingen van totaal 100 AMV’ers en 250 andere asielzoekers in een AZC zijn nog lang niet gerealiseerd. De meeste partijen volgen de lijn met het uitvoeren van de wet op basis van rechtstatelijke criteria. Daarnaast treedt op 12 juni 2026 het asiel- en migratiepact vanuit de EU in werking.

Bij de uitvoering van de spreidingswet spelen vervolgens de criteria waaraan een locatie moet voldoen een rol; een voor inwoners veilige en leefbare inpassing in hun omgeving en de ontwikkelkans voor de migranten. Daarmee is samenwerking tussen een aantal andere partijen niet vanzelfsprekend of zelfs uitgesloten. 4.f. Financiën en bezuinigingen Financiën en bezuinigingen spelen een cruciale rol in de uitvoering van plannen. De aankomende bezuinigingsmaatregelen zullen leiden tot het moeten maken van soms pijnlijke keuzes in de realisatie van plannen. De regionale ontwikkelingen op het gebied van Brainport en de aanwijzing van Helmond als groeilocatie voor woningbouw (schaalsprong) vragen tempo in de voortgang. Dat tempo hangt samen met de tijdgebonden financieringsstroom van de rijksoverheid. De vraag is of dit tempo leidend is in de fysieke zin (bouwen) en/of dat ook op maat ontwikkelde facilitering voor inwoners gelijke tred kan houden met dat tempo. Een vraagstelling van een partij is of de schaalsprong een doel op zich is. ‘Eerst de stad op orde, dan pas groeien’.

5

4.g. Sociaal Hoewel de verkiezingen een verschuiving naar rechts veroorzaakten zitten in veel partijprogramma’s ook de nodige sociale elementen met verschillende accenten. Deze lopen uiteen van zorg en aandacht voor de allerzwaksten tot het stimuleren van zoveel mogelijk zelfredzaamheid en deelname aan het economisch verkeer en meedoen. 4.h. Energie Belangrijk voor inwoners en de economie is de netcongestie. De inmiddels opgetreden beperkingen van het bestaande elektriciteitsnet zijn een risico voor bijvoorbeeld netaansluiting nodig voor woningbouw. Maar ook voor bedrijven in hun ontwikkelings- en groeimogelijkheden in onze regio. Netcongestie is het woord dat deze problematiek aanduidt. Kortetermijnmaatregelen zijn nodig om uitval te voorkomen en vragen om gedragsverandering teneinde het afvlakken van energiebehoefte te bevorderen. Langere termijn doelen moeten voorzien in versterking van de energietransportmogelijkheden. Zeker ook waar bijvoorbeeld de energiebehoefte van een bedrijf als ASML en daaraan gelieerde bedrijven flink groter zal worden. De discussie over voor en tegen van inzet van warmtenet als centrale wijkoplossing is nog gaande. 4.i. Wijkgericht werken In de verschillende wijken is in partijprogramma’s opgenomen dat wijkgericht werken vanuit de gemeente tegemoet moet komen aan het welzijn van de inwoner. Elke wijk zijn eigen karakter en daarmee aanpak.

De invulling van het hoe daarin is nog te weinig concreet en vraagt om zorgvuldig onderzoek met het betrekken van de lokale inwoners. ‘De inwoner aan het stuur’. 4.j. Bureaucratie Partijen vinden in meerderheid dat de rol van de gemeente in het uitvoeren van wet- en regelgeving in brede lagen van Helmond vragen oproept over ‘inwoner gerichtheid’ of ‘ondernemer gerichtheid’. De wijze van omgaan met vragen van inwoners en bedrijven is niet altijd ‘klantvriendelijk’. Of het nu gaat om vergunningen, schulddienstverlening of subsidiering, de term bureaucratisch valt in dit verband regelmatig. Het specifiek beantwoorden van een vraag van een inwoner leidt niet zelden tot een generieke toepassing van regels en papierwinkel en minder tot adequate dienstverlening. ‘De bureaucratie moet minder’. 5. Het proces Met winst van Helder Helmond (8 zetels) als grootste partij zijn zij in ‘the lead’ bij het vormen van een ruime meerderheidscoalitie in de raad en bij de collegevorming. De inzet van de informateur leverde een inventarisatie op van samenwerkingsmogelijkheden voor enerzijds een coalitie en anderzijds combinaties die minder of helemaal niet voor de hand liggen. Ook programmatisch zijn de doelen en uitvoeringselementen geïnventariseerd in de verkennende gesprekken waarvan verslag is gemaakt. Die verslagen zijn gedeeld met elke fractie afzonderlijk.

Partijen hebben geen exemplaar van de vertrouwelijke verslagen van de andere partijen gehad. Er is met alle partijen een 1e gesprek gevoerd. Met Helder Helmond en Forum voor Democratie afzonderlijk is een 2e verdiepend gesprek gevoerd. Tevens is er een gezamenlijk gesprek gevoerd met Helder Helmond en D66. 6. Programmatisch per partij Hieronder is per partij een compacte samenvatting uit de gevoerde verkennende gesprekken opgenomen. Soms zijn het vanwege de transparantie citaten uit de gesprekken (aangegeven

6

binnen aanhalingstekens en schuingedrukt). Soms gaat het om samenvatting door de informateur omwille van de compactheid. Helder Helmond De grootste partij is Helder Helmond, een lokale brede volkspartij en middenpartij met als belangrijkste programmapunten: - Veiligheid Meer zichtbaarheid van handhavers (Politie en BOA’s) en hun beschikbaarheid en bereikbaarheid - Wonen Leefbaarheid - Infrastructuur De auto moet niet geweerd worden uit de binnenstad. De bereikbaarheid voor bijvoorbeeld mensen en familie met een beperking als wel ondernemers moet overeind blijven. Aanvullende thema’s die als majeur te onderscheiden zijn moeten daarmee ook worden behandeld vanuit een breed draagvlak: - Schaalsprong Zie hierbij ook het programmapunt infrastructuur en de inpassing van bijvoorbeeld parkeergelegenheid voor auto’s en groen. - Brede welvaart/sociaal Innovatief omgaan met clustering van sociale regelingen en dit onderzoeken om efficiency te bereiken. Als sociale partij is betaalbaarheid een belangrijk element voor het welzijn van de inwoner om mee te kunnen blijven doen en grip op hun leven te kunnen hebben. - Migratie Omgaan met de wettelijke verplichting om de spreidingswet uit te voeren heeft raadsbreed tot uiteenlopende meningen geleid. Wonen, veiligheid, inpasbaarheid en voorzieningen moeten een belangrijke factor zijn bij het organiseren van de opvang.

“Helder Helmond is geen ‘AZC-nee’ partij”. Een aandachtspunt voor Helder Helmond is de invloed van landelijke partijen op lokale thema’s. In een eerste reactie op de verkiezingsuitslag was het gevoel bij Helder Helmond dat ca. 90% van de politiek programma’s overeenkomsten hadden met die van Helder Helmond. Dat leidt tot het openstaan voor alle partijen waarbij er ook partijen voor hen zijn waarbij de deur op een kier staat. De kier wordt beïnvloed door de invloed van landelijke partijen op het lokale programma. Met Helder Helmond is een tweede verdiepingsgesprek gevoerd. Ook is later met Helder Helmond en D66 gezamenlijk gesproken over kansen en belemmeringen voor samenwerking. Daarbij is onder meer de lucht geklaard over een aantal indrukken van elkaar die samenwerking minder positief kunnen beïnvloeden. Ook heeft een verduidelijkende uitwisseling over wethouder portefeuilles plaats gevonden. Helder Helmond voorziet een programmatisch en vertrouwen wekkend onderling uitgesproken ‘motorblok’ Helder Helmond-VVD-CDA. VVD De VVD is qua omvang en partijprogramma een goede match met Helder Helmond. De VVD heeft 1 zetel ingeleverd (van 6-5 zetels). Aansluiten op de belangrijkste programmapunten van

7

Helder Helmond is alleszins geborgd. Er is voor de VVD sprake van het eerdergenoemde ‘motorblok’ Helder Helmond-VVD-CDA. Daar kunnen andere partijen bij komen. “We werken alleen samen met partijen die handelen binnen de kaders van de wet en de rechtstaat”. Belangrijke indicatoren voor samenwerking met de VVD zijn: - Co-creatie - Vertrouwen, betrouwbaarheid (collegeleden en fracties) - Rechtsstatelijkheid en nu in het bijzonder voor uitvoering van de spreidingswet - Uitvoerbaarheid van het coalitieprogramma - Financiële discipline - Veiligheid - Bureaucratie terugdringen - Gemeente moet faciliterende rol aannemen in plaats van een remmende rol De verbinding met de landelijke partij heeft voordelen vanwege de contacten op landelijk en ook provinciaal niveau. Maar de VVD is lokaal geworteld in Helmond. D66 D66 heeft als solide en stabiele middenpartij verkiezingswinst geboekt en is deel van de huidige coalitie. En is daarmee ook bestuurlijk ervaren en kan met slagvaardigheid en lef een nieuwe coalitie ondersteunen op de weg naar een beter Helmond.

Basisbeginselen van D66 voor een coalitie zijn: - Vertrouwen en continuïteit - ‘steady’ basis - Een mooie mix van ervaren en nieuwe bestuurders - Mix lokale en landelijke partijen - Zichtbaarheid en invloed in de regio - Aandacht voor wijken die het lastig hebben - Stabiele basis, meer dan 19 zetels “Ideologisch staat Forum voor Democratie op meerdere thema’s het verste van ons af. Besturen met hen is voor ons moeilijk voorstelbaar gezien de verschillen tussen de partijen. We willen onze verantwoordelijkheid nemen en ons aan de wet houden”. Forum voor Democratie FVD heeft aanzienlijke verkiezingswinst geboekt (van 2-5 zetels). Met een aantal van hun lokale thema’s zijn er ook overeenkomstige ideeën met andere partijen maar ook verschillen. Het gaat om thema’s als: Veiligheid “Het onveiligheidsgevoel is groot en dat is een probleem dat prioriteit vraagt. Veiligheid is de pilaar van het beleid. Wijkgerichte aanpak is goed maar doelgroepen moeten benoemd worden”. Leefbaarheid en schaalsprong “Is de schaalsprong een doel op zich? Eerst moet de stad op orde gebracht worden. Daarna pas verder laten groeien. Niet afbreken wat er al is”.

8

Wonen Volgens Forum voor Democratie zijn er in Helmond onvoldoende betaalbare koop- en betaalbare huurwoningen. De partij geeft de prioriteit aan het huisvesten van mensen op de wachtlijst. Vervolgens kunnen bijvoorbeeld statushouders gehuisvest worden. Migratie Filosofie van FVD op dit thema (in relatie tot de situatie in Helmond) “Migratie moet ‘geparkeerd’ worden om nu eerst te zorgen voor de inwoner die er al is. In Helmond: zolang het veiligheidsprobleem niet is opgelost kunnen we het opvangvraagstuk er niet bij hebben”. Spreidingswet “De spreidingswet is er maar we kunnen aangeven dat we als Helmond op dit moment niet kunnen bijdragen aan die opgave. We kunnen het ons nu niet permitteren om op te vangen. Eerst moet de stad veilig en leefbaar gemaakt worden. Anders worden risico’s en problemen alleen maar groter”. Op 12 juni 2026 zal het asiel- en migratiepact vanuit de EU in werking treden. Dit bij de landelijke FVD-organisatie wel bekend en wordt gezien als een spreidingswet. -

Burgerinspraak Inspraak van de inwoner moet groter zijn. Minder dan 50% van de inwoners heeft gestemd; noodzaak tot voortdurend horen wat de inwoner wil. Opstellen van een referendumverordening (raadgevend of correctief referendum) Democratie moet democratischer ingevuld worden In de huidige situatie wordt eigenlijk alleen de trap ‘informeren’ van de participatieladder toegepast

Financiële discipline en lastenverlaging Veel lasten in de stad zijn gestegen. Ambities temperen is soms nodig om de zelfredzaamheid en duurzaamheid te vergroten. “Lastenverlaging is te bereiken door de ambities ten aanzien van de klimaatdoelen op lange termijn (2030/2050) te verlagen. Door nu minder ambitieus te zijn is er ruimte om de stad nu aan te pakken”. Brede welvaart en sociaal domein Brede welvaart is een containerbegrip. Niemand is er tegen. “Bekijken op welke onderdelen in het sociaal domein we wel invloed hebben. Bekijken hoe we het simpeler en minder bureaucratisch kunnen maken voor de inwoner”. Coalitievorming “Er is overlap met het programma van Helder Helmond. De samenwerking met Helder Helmond de afgelopen periode was goed. Een centrumrechtse tendens is anders dan in de vorige periode. De uitslag van de verkiezingen zegt dat het over rechts moet. FVD groeit, dat zegt dat het tijd is voor verandering in Nederland. We verdienen een kans om te besturen. We gunnen Helmond dat we niet nog meer issues krijgen dan dat we al hebben (op het gebied van veiligheid en migratie). Vanuit het democratisch principe sluiten we niemand uit. Een raadsbreed akkoord zou het mooiste zijn want dat is het meest democratisch, de vraag is of dat democratisch haalbaar is.

9

FVD en GroenLinks-PvdA liggen het verst uit elkaar. Voor een deel ligt D66 ook ver van ons af. Namen van kandidaat bestuurders komen als de posten bekend zijn want kwaliteit staat voorop”. Tweede gespreksronde Op 6 april heeft een tweede gesprek van de informateur met FVD plaatsgevonden. Het betrof nadere duiding van het thema schaalsprong, omgaan met de spreidingswet en het migratiepact van de EU dat ingaat op 12 juni 2026. De FVD wil naar meer eigen nationale regie op basis van onze soevereiniteit. Lokaal Sterk Lokaal Sterk is stabiel gebleven (2 zetels) en maakt onderdeel uit van de huidige coalitie. Ze profileren zich als middenpartij, misschien iets rechts van het midden. Hun standpunten liggen niet ver uit elkaar met andere partijen. Belangrijke thema’s zijn: -

Meedoen voor iedereen Preventie in het voorkomen van zorg en armoede Koers niet radicaal verleggen Lokaal Sterk is geen landelijke partij met landelijke invloed op de Helmondse belangen Ondernemerspartij met sociale elementen Veiligheid is een gevoel dat leeft maar wat zeggen de cijfers. Gevoel wel serieus nemen. Ambitie om sneller te bouwen ondanks netcongestieproblematiek Regionale samenwerking en continuïteit. Meer regie in de regio vanuit Helmond. Zelfredzaamheid van mensen bevorderen. Haalbaar en betaalbaar. Participatie organiseren voorafgaand aan besluitvorming De spreidingswet moet worden uitgevoerd. AZC sluiten kan wettelijk niet. Financieel komen er moeilijke tijden aan. Keuzes maken is het devies als er nieuwe ambities komen. CDA

Het CDA heeft een veer moeten laten (van 3-2 zetels). In gepaste bescheidenheid maken ze een vernieuwingsslag met een jonge lijst en zitten niet bij de pakken neer. CDA wil met elke partij die de wet respecteert samenwerken. Programmatisch zijn de overeenkomsten met Helder Helmond en de VVD het grootst en zitten daarmee in het ‘motorblok’. Milieu en duurzaamheid zijn de afgelopen periode doorgeschoten. Belangrijke thema’s uit het verkennende gesprek met het CDA zijn: -

Participatiebeleid strookt niet met de uitvoering. Verwachtingen managen is het devies. Opvang asielzoekers moet op een geschikte locatie plaatsvinden die kan en past zodat je er bewoners mee een plezier doet. Hoogbouw in het centrum concentreren en daarvanuit elders uitbreiden; opstellen van een hoogbouwvisie. Bij veiligheid is het van belang om adequaat op te treden De uitdaging is om energie infrastructuur te herzien om netcongestie en de bouwopgave tegemoet te kunnen treden Het thema brede welvaart moet voor de inwoner duidelijker en direct tastbaar worden in termen van armoedebestrijding, onderwijs en arbeidsmarkt Vrijwilligers zijn in de volle breedte een belangrijke schakel in de stad. Bezuinigingen moeten hen zo min mogelijk raken.

10

Coalitievorming kan naast met Helder Helmond goed met Lokaal Sterk, 50PLUS en D66. GroenLinks-PvdA GroenLinks-PvdA heeft verloren in de gemeenteraadsverkiezingen (van 9-6 zetels). GroenLinks en de PvdA hebben geen issue met hun fusie. Wat binnenkort als gefuseerde partij PRO heet is in Helmond geworteld met dezelfde oplossingen voor lokale opgaven. Met de verbinding met de landelijke partij en de provincie “lopen we niet aan de leiband van de landelijke partijorganisatie” aldus de lijsttrekker. Belangrijke elementen voor een nieuwe coalitie zijn: -

Stabiele coalitie Coalitie die elkaar weet te vinden Overeenstemming over de koers binnen de coalitie mét oog voor alle fracties Gezonde samenwerking tussen raad en college Brede coalitie met bestuurders die weten wat besturen inhoudt Mix van bestuurders Verschillen kunnen overbrugd worden; een stevige discussie in het college is gezond

“Helder Helmond heeft gewonnen en wat ons betreft ligt het dus voor de hand dat zij als eerste in de coalitie komen. We vullen onszelf in als tweede want we zijn de tweede partij in de stad. We hebben als wethouders met alle raadsleden prettig samengewerkt op persoonlijk niveau. We staan open voor samenwerking met alle partijen. De huidige uitdagingen in de stad vergen bestuurskracht en stabiliteit. Onze voorkeur de heeft huidige coalitie minus de SP en DENK maar met toevoeging van Helder Helmond. Wij kunnen de ervaren bestuurders meenemen. Op basis van ideologie past uitsluiting niet bij ons, echter, de kans op samenwerking in de coalitie met Forum voor Democratie is nihil. Daarbij kijkend naar de grote inhoudelijke verschillen op mens- en wereldbeeld die we dan zouden moeten overbruggen”. “Op sociaaleconomisch vlak lijken Helder Helmond en GroenLinks-PvdA op elkaar. Beide zijn we de wijken in gegaan gedurende de gehele periode. Beide partijen zitten in de haarvaten van de stad. Op het gebied van wijkgericht werken zit een overlap. GroenLinks-PvdA heeft visie en koers die Helder Helmond tastbaar maakt. We hebben vertrouwen in Helder Helmond”. “Er zijn grote opgaven in de stad; schaalsprong, netcongestie, tweedeling verminderen. De wijkkompassen zijn hierbij leidend.

Bijdragen aan brede welvaart als moreel kompas moeten zichtbaar zijn in de stad; mensen moeten het kunnen voelen in hun eigen wijk. Denk aan een nieuwe school, een multifunctionele accommodatie (MFA) of een wijkpark. Veiligheid is primair, het raakt aan brede welvaart. Onveiligheid, gebrek aan perspectief leidt tot kansenongelijkheid. Welvaart is een herverdelingsvraagstuk”. 50PLUS 50PLUS is stabiel gebleven. Als coalitiepartij hebben ze bestuurlijke ervaring en ervaring in de raad. De verbinding met de landelijke partij is kort maar niets wordt opgelegd.

11

“Wij kunnen een verbindende rol spelen. Enerzijds in de stad; we willen zichtbaar zijn in de stad, luisteren naar de inwoners en communiceren met de stad. Anderzijds in de regio én aan de collegetafel. Het gaat om de kleine dingen, empathie en menselijkheid is heel belangrijk. Partij is breder dan alleen ouderen c.q. senioren. We zijn een middenpartij met veel rechtse maar ook linkse standpunten. Er is nieuwe aanwas binnen de partij; we maken een vernieuwingsslag door”. “We hebben veel ervaring opgedaan de afgelopen 4 jaar. We moeten borgen wat we hebben en dat als een olievlek uitbreiden”. “We moeten vraagstukken integraal benaderen. Het sociaal en fysiek domein verbinden (verbindende rol 50PLUS). Die integraliteit heeft aandacht nodig; welke voorzieningen zijn nodig. Het een kan niet zonder het ander; bouwen vs. voorzieningen”. “Er liggen uitdagingen waar we passende integrale scenario’s voor moeten maken, met meerdere alternatieven. Volgordelijkheid is ook belangrijk; wat is belangrijk voor de inwoner”. SP De SP heeft 2 zetels verloren en is daar niet blij mee (van 3-1 zetel). SP kiest in principe voor de oppositie maar wil constructief meedenken. Continuïteit van beleid en uitvoering is voor de SP belangrijk. Als er een overtuigend sociale component is in de coalitievorming kan SP iets bijdragen. De koers kan niet zomaar om.

Denken in lange termijn opties tegenover ‘ombudspolitiek’. Nu investeren kan op de langere duur kosten besparen. Belangrijke thema’s voor de SP: -

Sociaal domein Arbeidsmigratie Dak- en thuisloosheid Brede welvaart, grip op het eigen leven Participatie voorafgaand aan besluitvorming Het belang van menswaardigheid en perspectief bieden in een individualistisch tijdsgewricht Mí Hellemonders

“We hebben onze zetel weer terug. We zijn een middenpartij met een sociaal programma met rechtse elementen bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid. We hebben veel contacten in de stad. We gaan naar mensen toe als ze een vraag of probleem hebben. Wij staan voor alle Helmonders. Er wordt te weinig gekeken naar de ‘gewone’ mens in de stad”. “We gaan aan de slag als niet-coalitiepartij”.

Belangrijke thema’s: -

Veiligheid en zichtbaarheid van BOA’s die via een eigen telefoonnummer bereikbaar zijn. Participatie; mét inwoners spreken, niet over.

12

-

-

Migratie: We zijn niet tegen opvang maar het moet wel op een goede locatie. In vergelijking met andere gemeenten hebben we (in het verleden) al veel aan opvang gedaan. Problematiek op de woningmarkt doordat statushouders voorrang krijgen. Wat ons betreft staan de Helmonders op de eerste plaats. Woningbouw: is het grootste dossier. Verbinding met D66 is belangrijk in dit dossier. D66 heeft de contacten landelijk en heeft veel binnengehaald op dit dossier. DENK

Ook DENK is stabiel gebleven met 1 zetel. “Het is logisch dat we in de oppositie gaan maar willen wel een constructieve houding laten zien en kritisch meedenken op de inhoud. Landelijk verbonden, maar kijken naar wat de stad nodig heeft. We staan voor overal een rechtvaardige inclusieve stad. Veiligheid is een thema met bijvoorbeeld verlichting voor vrouwen en kinderen. Ook aandacht voor ondermijning en drugscriminaliteit. Maar het is geen topprioriteit. Er is ook geen link van veiligheid met migratie. De verschuiving naar rechts is een spannend thema voor het sociaal domein. Een nieuw college mag de antidiscriminatie-agenda niet in de ijskast zetten. We zij voor meer diversiteit in alle lagen van de ambtelijke organisatie. Omdat de huidige coalitie vermoedelijk niet door zal gaan wensen we een brede coalitie met Helder Helmond, GroenLinksPvdA en bijvoorbeeld VVD, en D66. In een brede coalitie past FVD niet”. 7. Advies Helder Helmond positioneert zich als een brede volkspartij die in een brede coalitie een belangrijk deel van de Helmondse samenleving wil vertegenwoordigen. De inzet van Helder Helmond is zodanig dat een ruime meerderheidscoalitie aan het werk gaat, maar dat brede steun op majeure projecten ook bij de niet-coalitie/oppositie zal kunnen worden gezocht.

Er is tevens sprake van een programmatisch en vertrouwenwekkend politiek samengaan in de vorm van het zogenaamde ‘motorblok’ Helder Helmond-VVD-CDA. Op basis van de overwegingen uit paragraaf 3 en mijn inzicht als informateur zal stabiliteit, continuïteit, bestuurskracht en lef, gunnen en vertrouwen het meest in een meerderheidscoalitie van Helder Helmond, VVD, CDA, D66, Lokaal Sterk bij elkaar komen. Totaal 21 van 37 zetels. In deze voorgestelde coalitie zien we een verschuiving naar de rechterzijde van het politieke spectrum via Helder Helmond, VVD, Lokaal Sterk en in iets mindere mate door CDA. Het progressieve gezicht is meer belegd bij D66. Tegen de achtergrond van de vier jaar eerder ontstane irritaties in de coalitievorming is de opname van D66 en Lokaal Sterk (uit de oude coalitie) in de door mij geadviseerde coalitie ook een handreiking naar continuïteit, bestuurskracht en verbreding van het draagvlak. Terwijl Helder Helmond, VVD en CDA uit de oude oppositie de nieuwe richting zullen vertegenwoordigen. Daarnaast kan Helder Helmond overwegen additionele steunmogelijkheden te zoeken bij 50PLUS, SP en DENK voor nog ruimere meerderheidsmogelijkheden. Veel minder voor de hand ligt mijns inziens een ‘sprokkelcoalitie’ met kleine partijen waarin Helder Helmond samengaat met bijvoorbeeld GroenLinks-PvdA, Lokaal sterk, CDA, 50PLUS, SP, Mí Hellemonders, DENK.

Helder Helmond en GroenLinks-PvdA liggen ideologisch ver uit elkaar.

13

Ook combinatie van Helder Helmond, FVD, en andere partijen zal door ideologische verschillen op flinke onderhandelingen uitlopen. Grote ideologische concessies zullen de stabiliteit van bestuur en de continuïteit van majeure projecten nadelig beïnvloeden. De wens om schaalsprong en bouwen te temporiseren komt vooral vanuit FVD ten gunste van het eerst op orde brengen van veiligheid en leefbaarheid. Echter de financiële basis voor de schaalsprong en bouwen is voor het Rijksdeel tijdgebonden. 8. Nawoord Aanvaarding van de opdracht als informateur van Helder Helmond door mij was voor mij een eervolle gelegenheid om bij te dragen aan het adviseren over een stabiele ontwikkeling van Helmond en haar inwoners. De dossiers zijn omvangrijk en impactvol. En zijn daarmee ook niet gebaat bij plotselinge koerswijzigingen met gevolgen op financieel gebied en ook op de positie van Helmond in het grotere geheel van de regio. In dit advies zijn mijn inzichten in het aanpakken van de complexiteit in de coalitievoorbereiding opgenomen. Wet en handhaving mogen nooit speelbal worden van onherkenbaar overheidsbeleid. Helmond, 13 april 2026 Ed Heinen Informateur

14