CN Instellen adviescommissie ruimtelijke kwaliteit - Notitie

Project: Instellen gemeentelijke adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit Bestuurlijk opdrachtgever: wethouders Gaby van den Waardenburg, Harrie van Dijk Ambtelijk opdrachtgever: Nina ter Linde, programmamanager Omgevingswet Opiniërend voorstel d.d. 10 mei 2021 Aanleiding Op 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Het doel van de Omgevingswet is omschreven als: het creëren van een veilige en gezonde leefomgeving met een goede omgevingskwaliteit. Het begrip omgevingskwaliteit heeft een brede lading en gaat onder andere over ruimtelijke kwaliteit, cultuurhistorie, identiteit, leefbaarheid en gezondheid. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet komen de taken en bevoegdheden van de huidige monumenten- en welstandscommissie van rechtswege te vervallen. Voor de continuering van de advisering moet de gemeenteraad een nieuwe gemeentelijke adviescommissie instellen. Het Rijk legt hierbij enkele wettelijke regels op. Gemeenten zijn verplicht een gemeentelijke adviescommissie in te stellen voor het uitbrengen van advies over vergunningaanvragen voor rijksmonumenten. Enkele leden van de commissie moeten deskundig zijn op het gebied van de monumentenzorg.

De wet geeft daarnaast ruimte om de gemeentelijke adviescommissie te laten adviseren over aanvragen omgevingsvergunning voor andere activiteiten, in door de raad aangewezen gevallen of als het college van burgemeester en wethouders daar aanleiding toe ziet. Om de onafhankelijke kwaliteitsadvisering te kunnen continueren is het noodzakelijk om de raad voor 1 januari 2022 de taken en werkzaamheden van een nieuwe gemeentelijk adviescommissie te laten vaststellen en ook een instellingsbesluit en benoemingsbesluiten. Huidige situatie Op dit moment zijn in Helmond de monumentencommissie en welstandscommissie ingesteld om het college van burgemeester en wethouders te adviseren over zaken op het gebied van cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit. Beide commissies adviseren op dit moment zowel activiteitengericht als beleidsgericht. Ze toetsen initiatieven en vergunningaanvragen aan regelgeving erfgoed en redelijke eisen van welstand. Ze adviseren ook over aanwijzing van (archeologische) monumenten, over welstandscriteria en over diverse beleidsmatige zaken zoals structuurplannen, bestemmingsplannen, erfgoed- en welstandsbeleid, cultuurhistorische verkenningen en cultuurhistorische waarden- en beleidskaarten beeldkwaliteitsplannen etc. In Helmond zijn naast deze twee commissie ook nog andere adviseurs actief.

De supervisor Brandevoort bewaakt de stedenbouwkundige en architectonische kwaliteit van dit gebied, voert vooroverleg met belanghebbenden, toetst plannen en voorziet deze van een bindend advies dat formeel wordt vastgesteld door de Welstandscommissie. Voor Brainport Smart District (BSD) is een Q-team, een kwaliteitsteam, in het leven geroepen. Deze commissie heeft als taak om voor deze unieke wijk, te adviseren over de nieuwste inzichten en technieken voor circulariteit, duurzaam bouwen, duurzame energietoepassingen, digitale toepassingen, participatie, veiligheid, gebouwde en landschappelijke omgeving e.d. Het blijft onder de Omgevingswet mogelijk om naast een gemeentelijke adviescommissie andere adviseurs, zoals een supervisor, kwaliteitsteam e.d., te benoemen voor de kwaliteitsadvisering. In ons advies gaan wij er vanuit dat het Q-team Brainport Smart District, gezien de specifieke taakopdracht en samenstelling, naast de nieuwe gemeentelijke adviescommissie blijft functioneren. De taken van de supervisor Brandevoort worden, i.vm. pensionering, nog nader bekeken. 1

In bijgaande ‘inventarisatie adviesorganen Helmond’ zijn alle gegevens over de huidige advisering in Helmond op een rij gezet. Relatie omgevingsplan en gemeentelijke adviescommissie Een van de belangrijke doelen van de Omgevingswet is het bereiken van een goede omgevingskwaliteit. De raad stelt hiervoor op termijn een omgevingsplan vast dat voor het hele grondgebied van Helmond regels bevat die nodig zijn voor het evenwichtig toedelen van functies aan locaties. De instructieregels die het Rijk mee geeft staan in het Besluit Kwaliteit Leefomgeving en hebben onder meer betrekking op cultureel erfgoed. Gemeenten worden verplicht om in het omgevingsplan rekening te houden met cultureel erfgoed. Daar vallen naast monumenten, stads- en dorpsgezichten, archeologische monumenten ook cultuurlandschappen onder. Gemeenten moeten cultureel erfgoed inventariseren en waar nodig beschermen via het omgevingsplan. Voor het uitbrengen van advies over vergunningaanvragen voor rijksmonumenten is de gemeente wettelijk verplicht een gemeentelijke adviescommissie in te stellen. De zorg voor de andere elementen van omgevingskwaliteit ligt op gemeentelijk niveau. De gemeente heeft de plicht de zorg voor omgevingskwaliteit zelf in te vullen. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van wettelijke instrumenten als omgevingsvisie en omgevingsplan. Ze kan hierin beleidsregels stellen over o.a.

uiterlijk van bouwwerken, maatwerkregels en advisering door een onafhankelijke commissie. In het omgevingsplan wordt bepaald in welke gevallen de gemeentelijke adviescommissie in elk geval gaat adviseren bij aanvragen om vergunning voor een omgevingsplanactiviteit. Dit kan per aard van de activiteit of per gebied verschillend zijn. Het streven naar een goede omgevingskwaliteit moet worden gezien in samenhang met de andere aspecten van de fysieke leefomgeving en de andere doelen van de wet. Om deze doelen te bereiken kan het van belang zijn om de advisering door de onafhankelijke commissie niet te beperken tot ingrepen aan beschermde monumenten en het uiterlijk van bouwwerken. Handreiking en modelverordening De Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Federatie Ruimtelijke Kwaliteit en de VNG hebben een handreiking en een modelverordening gemaakt. Hierin staan de stappen beschreven om te komen tot een nieuwe gemeentelijke adviescommissie met een passend takenpakket. In de handreiking worden vier adviesrollen voor een gemeentelijke commissie beschreven, die verbonden zijn aan de aard van de adviesaanvraag en de fase van planvorming.

Het belangrijkste onderscheid kan worden gemaakt tussen beleidsgerichte en activiteitengerichte advisering. 2

Beleidsgerichte advisering gaat over de algemene kaders. Activiteitengerichte advisering gaat over de interpretatie van de kaders bij een concreet initiatief. Bij advisering over activiteiten kan er nog onderscheid gemaakt worden in advies over het formuleren van een opgave, advies over ontwerpkwaliteit en advies over beoordeling van de toelaatbaarheid van de activiteit. Het invullen van de adviesrollen biedt gelegenheid voor variatie op lokaal niveau. Zelfs per adviesaanvraag kan een passend en efficiënt adviesproces worden uitgestippeld, in samenhang met ambtelijke processen en participatie van betrokkenen. Hoe opener en uitnodigender de kaders en regels zijn, hoe meer behoeft er is aan een interpretatie bij concrete activiteiten. Een onafhankelijk advies kan daarbij in veel gevallen niet worden gemist. Uiteindelijk worden de keuzes die in het omgevingsplan worden gemaakt mede bepalend voor wat en hoe vaak de commissie om advies wordt gevraagd. Het blijft onder de Omgevingswet mogelijk om naast een gemeentelijke adviescommissie andere adviseurs, zoals een supervisor, kwaliteitsteam e.d., te benoemen voor de kwaliteitsadvisering. Welke taken en werkzaamheden krijgt de gemeentelijke adviescommissie in Helmond? Wettelijk is de advisering door een gemeentelijke adviescommissie over vergunningaanvragen voor rijksmonumenten een verplichte taak.

Voor het overige mag de gemeente zelf bepalen waarvoor zij de onafhankelijke adviescommissie wil inzetten. Het ligt voor de hand dat de commissie naast advisering over rijksmonumenten ook gaat adviseren over vergunningaanvragen voor gemeentelijke monumenten en gemeentelijke archeologische monumenten. Daarnaast is voor bescherming/aanwijzing van monumenten en waardevolle cultuurhistorische (verwachtings)gebieden advies van onafhankelijke deskundigen nodig. Omgevingskwaliteit bestaat uiteraard niet alleen uit cultuurhistorische elementen. Ook op andere terreinen van ruimtelijke kwaliteit is het meedenken en onafhankelijk advisering van deskundigen van belang. Deskundigheid en onafhankelijkheid kunnen daarnaast ook een rol spelen in procedures van bezwaar en beroep. Vanaf de inwerkingtreding van de wet krijgen we te maken met een overgangsperiode, waarin het bestaande beleid en instrumenten (verwerkt in de bruidsschat) opnieuw bekeken moeten worden en een plek moeten krijgen in het nieuwe instrumentarium omgevingsvisie en omgevingsplan. De toetsing van plannen zal in de tussentijd gewoon door gaan en tegelijkertijd wordt er gewerkt aan de overgang naar het instrumentarium van de Omgevingswet. Onafhankelijke deskundige advisering in al deze trajecten is dan waardevol om te komen tot goede besluitvorming.

De projecten omgevingsvisie, omgevingsplan en omgevingstafel (werkproces initiatieven in de fysieke leefomgeving) zijn weliswaar gestart, maar worden niet afgerond voor 1-1-2022, de datum waarvoor de commissie benoemd moet zijn. De taken en werkzaamheden van de adviescommissie kunnen hiervan niet los gezien worden. Periodiek evalueren en aanpassen van de taken, werkwijze en samenstelling van de commissie naar aanleiding van deze projecten is dan ook noodzakelijk. Zolang zaken nog niet zijn vastgelegd in het omgevingsplan kan er voor gekozen worden het bestaande beleid met betrekking tot het vragen van commissieadviezen voortzetten. Advies Wij adviseren om met ingang van 1-1-2022 één gemeentelijke adviescommissie in te stellen voor de advisering over ruimtelijke kwaliteit, die zowel activiteitengericht als beleidsgericht adviseert. Deze commissie komt dan in de plaats van de monumenten- en de welstandscommissie die van rechtswege komen te vervallen.

De taken kunnen in eerste instantie grotendeels in lijn liggen met het huidige takenpakket van de adviescommissies monumenten en welstand. In de loop der tijd kunnen er taken bij komen of af 3

gaan, afhankelijk van wat wenselijk is in de doorontwikkeling van het instrumentarium van de Omgevingswet. Daarom wordt ook voorgesteld om het takenpakket, de werkwijze en samenstelling van de adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit de komende jaren periodiek te evalueren en door te ontwikkelen. Mocht de datum van inwerkingtreding van de wet onverhoopt weer opgeschoven worden, stellen wij voor om toch per 1-1-2022 een nieuwe gemeentelijke adviescommissie in te stellen. Op deze manier kan er door de commissie vanaf komend jaar al ervaring opgedaan worden met het werken in de geest van de Omgevingswet. Als u kunt instemmen met deze lijn zullen wij e.e.a. uitwerken in een verordening op de gemeentelijke adviescommissie en benoemingsbesluiten en deze ter vaststelling aanbieden aan de gemeenteraad. In de bijlage onder deze notitie alvast een doorkijkje naar de taken en werkzaamheden die aan een gemeentelijke adviescommissie kunnen worden toebedeeld volgens de modelverordening op de gemeentelijke adviescommissie van VNG. Financieel In de opdracht voor een nieuwe adviescommissie is als uitgangspunt gesteld dat de huidige financiële middelen kaderstellend zijn voor de bekostiging van de nieuwe inrichting van advisering. Op dit moment wordt jaarlijks in de gemeentebegroting rekening gehouden met de kosten van de twee commissies ten bedrage van circa € 30.000,=.

Daarnaast hebben beide commissies een ambtelijk secretaris en notulist (± 0.5 fte). De verwachting is dat de lasten in de nieuwe situatie niet toenemen. Integratie van de twee commissies kan in het ondersteunende ambtelijke apparaat schaalvoordelen opleveren. De samenstelling van de commissie moet nog goed bekeken worden en de advieskosten kunnen verder worden beheerst door scherp beleid te voeren op de zaken waarvoor advies gevraagd wordt en wat ambtelijk getoetst kan worden. Bovendien hoeft niet voor alle aanvragen telkens een volledige commissie aanwezig te zijn.

4

BIJLAGE Hieronder een doorkijkje naar de taken en werkzaamheden die aan een gemeentelijke adviescommissie kunnen worden toebedeeld volgens deze modelverordening. Genoemde activiteiten zijn grotendeels vergelijkbaar met de adviestaken van de huidige adviescommissies. Deze modelverordening zullen we als basis nemen voor het opstellen van een gemeentelijke verordening die we te zijner tijd aan u zullen voorleggen. Modelverordening VNG: Artikel 2. Taak en werkzaamheden 1. De commissie heeft tot taak de raad en burgemeester en wethouders te adviseren bij de uitoefening van hun taken en bevoegdheden op grond van de wet met het oog op het bereiken en in stand houden van een goede omgevingskwaliteit en al hetgeen daarmee verband houdt of daartoe bevorderlijk kan zijn. Waaronder het geven van voorlichting over de doelstelling van een goede omgevingskwaliteit als over de werkzaamheden van de commissie. 2. Ter uitvoering van haar taak: a. Adviseert de commissie op verzoek van burgemeester en wethouders over een aanvraag om of een ontwerpbesluit voor een omgevingsvergunning voor: 1 ̊. Een rijksmonumentenactiviteit met betrekking tot een monument; 2 ̊. Een omgevingsplanactiviteit die betrekking heeft op een voorbeschermd gemeentelijk monument of een gemeentelijk monument; 3 ̊. Een omgevingsplanactiviteit in geval de commissie in het omgevingsplan als adviseur is aangewezen; 4 ̊.

Een andere activiteit in geval burgemeester en wethouders een advies nodig achten met het oog op het bereiken en in stand houden van een goede omgevingskwaliteit; b. Adviseert de commissie op verzoek van burgemeester en wethouders over het door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aanwijzen van een onroerende zaak als rijksmonument ingevolge artikel 3.1, tweede lid, van de Erfgoedwet of over het aan een locatie geven van de functie-aanduiding gemeentelijk monument op grond van artikel 4.2, eerste lid, van de wet; c. Adviseert de commissie op verzoek van burgemeester en wethouders of uit eigen beweging over het ontwikkelen van beleid inclusief omgevingsvisie, omgevingsplan en maatwerkregels voor de omgevingskwaliteit; d. Adviseert de commissie op verzoek van burgemeester en wethouders in een geval van een verkenning als bedoeld in artikel 5.48, tweede lid, van de wet en in andere gevallen waarin burgemeester en wethouders een advies nodig achten in verband met een verkenning van een mogelijk bestaande of toekomstige opgave in de fysieke leefomgeving; e. Informeert en begeleidt de commissie op verzoek van burgemeester en wethouders planindieners en ontwerpers gedurende het ontwerpproces; f. Voert de commissie op verzoek van burgemeester en wethouders vooroverleg met planindieners over een in te dienen aanvraag om een omgevingsvergunning; g.

Adviseert de commissie op verzoek van burgemeester en wethouders over het stellen van maatwerkvoorschriften in verband met het uiterlijk van bouwwerken, de zorg voor cultureel erfgoed en andere zaken die de omgevingskwaliteit betreffen; h. Adviseert de commissie op verzoek van burgemeester en wethouders over het geven van beschikkingen op grond van regels in verordeningen op grond van artikel 149 van de Gemeentewet die een eis ten aanzien van de omgevingskwaliteit bevatten, te weten [(bijvoorbeeld regels over reclame in de openbare ruimte, voorwerpen op of aan de weg, standplaatsvergunning, exploitatievergunning horecabedrijven en ligplaatsvergunning)].

5

6

7