CF MIRT-onderzoek Brainportregio, presentatie scenario's en eerste effecten

Commissieformat Verzoek College van B&W voor behandeling Opiniecommissie College besluit Portefeuillehouder Dienst/afdeling Behandelvoorstel Opiniërend naar Commissie Zaaknummer

12 januari 2021 M.J.A. Maas S&B Opiniecommissie 26 januari 2021 50252581

Onderwerp MIRT-onderzoek Brainportregio, presentatie scenario's en eerste effecten Wat vragen wij aan uw commissie Wij vragen uw mening te geven over de ontwikkelrichting voor Helmond in de uitkomsten het van MIRT-onderzoek Brainport, als basis voor het verdere onderzoek. Te weten:  Vanuit Helmond als tweede stad in de brainportregio een stevige bijdrage te leveren aan de economische structuurversterking van de regio door in te zetten op versterking van de agglomeratiekracht van de Brainportregio. Voor Helmond betekent dit: 1. het richting 2040 doorzetten van de stevige ontwikkeling rondom het station en het centrum+, door het toevoegen van ongeveer 10.000 woningen en gemengde stedelijke werkmilieus voor diverse doelgroepen, met als uitgangspunt bouwen binnen bestaande contouren. 2. Hierbij in te zetten op een mobiliteitstransitie naar duurzamere vervoersmodaliteiten zoals lopen, fietsen, smart mobility en het OV, waarbij de opwaardering en verhoging van de connectiviteit van station Helmond een centrale rol speelt in combinatie met het verminderen van het autoverkeer dwars door Helmond. 3. Voor de autobereikbaarheid van Helmond in te zetten op het verder uitwerken van het “Rochadeweg alternatief” uit de Verkeersstudie Helmond (dus opwaarderen van de zuidelijke aansluiting van Helmond op de A67 via Rochadeweg, N612 en N279).

Bovenstaande punten zijn onderdeel van een integraal en samenhangend pakket aan maatregelen. Deze kunnen niet los van elkaar worden gezien. Deze drie Helmondse hoofdzaken hangen met elkaar samen, maar zijn ook onderdeel van een integrale regionaal pakket aan maatregelen waar de regio, de provincie, het Rijk, (een afvaardiging van) kennisinstellingen en bedrijfsleven eensgezind achter staan. Op dit moment gaat het om ontwikkelrichtingen op hoofdlijnen. We vragen om deze hoofdlijnen kaderstellend te laten zijn voor de uitwerking van het Helmondse gedeelte van de MIRT-studie. Deze uitwerking is onderdeel van de vervolgafspraken die met de minister gemaakt zijn. Op dit moment worden er dus nog geen uitspraken verwacht ten aanzien van de nadere uitwerking van de drie beslispunten. Bij akkoord worden deze nader uitgewerkt en komen deze later terug voor besluitvorming in uw raad. Toelichting Inleiding De Brainportregio heeft de afgelopen jaren een enorme economische groei doorgemaakt die zich kenmerkt door een groeiend aantal arbeidsplaatsen en toenemende vraag naar woningen. Deze groei betekent ook een toenemende druk op het woon- en leefklimaat en de bereikbaarheid.

Om gezamenlijk tot een beeld te komen over de aard en omvang van de verstedelijkings- en bereikbaarheidsopgave is eind 2019 besloten (rijk, provincie en Eindhoven) tot het starten van een MIRT-onderzoek voor de Brainportregio. Het gebied is met zijn hightechsector van wereldklasse en grote economische kracht enorm van belang voor het innovatie- en verdienvermogen van Nederland. Om ervoor te zorgen dat de regio zijn verdienvermogen en vooraanstaande internationale positie minimaal behoudt, moeten we het vestigingsklimaat versterken. In de Woondeal Stedelijk Gebied Eindhoven is de ambitie afgesproken om tienduizenden (tot 62.000) woningen te bouwen. Daarbij wordt een potentiele groei van arbeidsplaatsen (tot 72.000) verwacht. Deze woningen en

Blz. 1 van 4

werkplekken zullen vooral in bestaand stedelijk gebied gerealiseerd worden. Bij deze stedelijke schaalsprong, zoals ook benoemd in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI), hoort een veilig, slim, robuust, duurzaam en toekomstvast mobiliteitssysteem. Het onderzoek richt zich op de periode 2030-2040. Op 25 november 2020 heeft het jaarlijkse Bestuurlijk Overleg MIRT plaatsgevonden, het overleg tussen Rijk en regio. Dit onderzoek is nu afgerond. Hierbij is afgesproken dat in 2021 meer bindende afspraken tussen rijk en regio gemaakt worden. Op 17 december jl. is in de opiniecommissie nader geïnformeerd over de uitkomsten van dit MIRT-onderzoek voor Helmond. Toegezegd is hierbij om de insteek en koers van Helmond in dit MIRT-onderzoek nader te duiden. Relatie met huidig beleid In de programmabegroting 2021-2024 heeft uw raad reeds aangegeven dat op het gebied van wonen ,werken en voorzieningen, we onze positie als krachtige stad binnen de Brainportregio stevig willen vasthouden en invullen. Uw raad stelt dat de bijbehorende verstedelijkingsopgave voor Helmond in de komende jaren vooral landt in het gebied waar we ook komend jaar hard werken aan het Centrum+ perspectief. In deze zone beogen we flink meer woningen in combinatie met stedelijke werkmilieus.

Als tweede stad in de regio is het van belang om een stevige bijdrage te leveren aan de verstedelijkingsopgave van de regio om de agglomeratiekracht van de regio te verbeteren. Als basis voor het MIRT-onderzoek zijn de bestaande, door de raad vastgestelde beleidskaders van de gemeente ingebracht en geëxtrapoleerd richting 2040. Denk hierbij aan het in 2017 en in 2020 vastgestelde (herijkte) centrumperspectief waarin ingezet wordt op verdichting in het centrum. Deze verdichting moet leiden tot meer inwoners, meer arbeidsplaatsen en meer draagvlak voor de broodnodige stedelijke voorzieningen. Wat is het MIRT-onderzoek wel en wat is het niet? Het MIRT-onderzoek Brainport is een feitelijk en objectief onderzoek, uitgevoerd door Rijk en regio (provincie, 21 gemeenten, kennisinstellingen en bedrijfsleven). Dit dient als fundament onder een gezamenlijke agenda voor de komende jaren met een diversiteit aan vervolgafspraken. Het onderzoek gaat over de periode 2030 tot 2040. Alle afzonderlijke afspraken moeten uiteindelijk op het passende niveau en op de gebruikelijke wijze worden vastgelegd. Bijvoorbeeld door een gemeenteraad. Het MIRT-onderzoek Brainport is daarmee geen centralistische bindende afspraak of visie, geen structuurplan of omgevingsvisie.

Het is ook geen afspraak over woningbouwprogrammering of bedrijventerreinenplanning en het doorkruist geen bestaande plannen (tenzij expliciet aangegeven). Hierdoor is het dan ook logisch om het betrekken van inwoners of het organiseren van inspraak plaats te laten vinden wanneer afspraken worden vastgelegd (door uw raad). De beslispunten uitgelegd 1. het richting 2040 doorzetten van de stevige ontwikkeling rondom het station en het centrum+, door het toevoegen van ongeveer 10.000 woningen en gemengde stedelijke werkmilieus voor diverse doelgroepen, met als uitgangspunt bouwen binnen bestaande contouren. Het onderzoek wijst uit dat de Brainportregio zich kenmerkt door lage woondichtheden met daarbij een autogeoriënteerde mobiliteit. Wil de Brainportregio zijn vestigingsklimaat versterken dan moet het inzetten op het meer en een kwalitatief hoogstedelijker woon- en leefklimaat dat nu slechts in beperkte mate aanwezig is. Verdichten binnen bestaande contouren dus. Hiermee ontstaat er draagkracht voor de bijbehorende voorzieningen en stedelijke werkmilieus. Daarmee kan Helmond haar positie als centrumstad van de Peel versterken, wat ook een gunstige uitstraling heeft op de ontwikkeling van de oostflank van Brainport als geheel. Wordt er gekozen voor uitleglocaties, dan gaan deze voordelen slechts beperkt of soms helemaal niet op.

Een eerste globale studie laat zien dat het toevoegen van ongeveer 10.000 woningen realistisch is en hiermee de agglomeratievoordelen kunnen worden behaald. Het toevoegen van 10.000 woningen en een gemengd stedelijk werkmilieu is een forse en complexe transformatieopgave. Deze moet verder worden uitgewerkt. Daarin komen dan vragen aan de orde over het soort woningen, de afbakening van het gebied, faseringen en hoe en in hoeverre we kwalitatieve opgaven van onze gemeente zoals duurzaamheid, brede welvaart en vergroening hierin kunnen borgen en realiseren.

2. Hierbij in te zetten op een mobiliteitstransitie naar duurzamere vervoersmodaliteiten zoals lopen, fietsen, smart mobility en het OV, waarbij de opwaardering en verhoging van de connectiviteit van station Helmond een centrale rol speelt in combinatie met het verminderen van het autoverkeer dwars door Helmond. De bovenstaande beschreven stedelijke verdichting vraagt om een mobiliteitstransitie. Om zowel de groei van de woningbouw als ook de hierbij behorende reisbewegingen te faciliteren is het nodig om als regio minder afhankelijk te zijn van de auto als vervoermiddel. Dit betekent meer in te zetten op het OV, smart mobility, fietsen en lopen. Het gaat om een wezenlijke verandering in reisgedrag en in het mobiliteitssysteem, die de komende decennia stapsgewijs en adaptief vorm krijgt. Belangrijk onderdeel hierbinnen is de bereikbaarheid van Helmond voor de

Blz. 2 van 4

brede regio per spoor te verbeteren. Dus door meer treinen te laten rijden en goed verbonden te zijn met Eindhoven én andere steden.

3. Voor de autobereikbaarheid van Helmond in te zetten op het verder uitwerken van het “Rochadeweg

alternatief” uit de Verkeersstudie Helmond (dus opwaarderen van de zuidelijke aansluiting van Helmond op de A67 via Rochadeweg, N612 en N279). De verschillende alternatieven (incl. de aanvullende studie naar de Rochadeweg) uit de verkeersvisie zijn ingebracht in de MIRT studie; dit in combinatie met de reeds in de bereikbaarheidsagenda vastgestelde kaders waarbij het autoverkeer maximaal via de randen wordt geleid. Daarbij is het belangrijk om te vermelden dat in de Verkeersvisie niet is gerekend met de verdichtingsopgave in het centrum van 10.000 extra woningen. Binnen de MIRT studie zijn de nog openstaande alternatieven uit de verkeersvisie gewikt en gewogen op hun effecten op Helmond en de totale regio. Hieruit blijkt de variant ‘Rochadeweg’ het grootste oplossende vermogen te hebben en tevens op draagvlak in de regio te kunnen rekenen. Wij willen daarom voorstellen deze variant verder uit te werken. Kansen voor Helmond De verstedelijking biedt grote kansen voor Helmond. Allereerst is dit noodzaak voor de balans tussen de oost- en westkant van de Brainportregio. Op dit moment groeit de werkgelegenheid aan de westkant enorm hard, vooral bij de toplocaties rondom de a2.

Door aan de oostzijde stevig in te zetten op gemengde stedelijke werkmilieus, toevoegen van een regionaal bedrijventerrein De Peel en verdere groei van de campussen kunnen we zorgen voor meer economische balans in de regio. Hiermee kunnen we als Peel en Helmond beter aanhaken op de Brainportontwikkeling. Door de groei van verstedelijking en economie vanuit Helmond stevig te faciliteren, zorgen we er ook voor dat Helmond zijn positie als centrum van de Peel verder versterkt. Een ontwikkeling waar ook de andere Peelgemeenten van profiteren. Daarnaast biedt de verstedelijking kansen om andere doelstellingen mee te realiseren. Denk hierbij aan de brede welvaart, vergroening, klimaatadaptatie, energietransitie, duurzaamheid, behoud van cultuurhistorie, voorzieningenniveau en bereikbaarheid. Vervolg MIRT-onderzoek Het MIRT-onderzoek Brainport krijgt zijn vervolg in 11 gemaakte afspraken tijdens het BO MIRT van 25 november 2020. De afspraken gaan over verstedelijking, mobiliteit en samenwerking. Als Helmond staan we zelf aan de lat voor de “ruimtelijke studie naar Helmond Centrum” (verstedelijkingsopgave incl. mobiliteitstransitie met stationsontwikkeling) en het “uitwerken zuidelijke ontsluiting Helmond”. Daarnaast zullen we participeren in de regionale opgaven (zoals bijvoorbeeld de vormgeving van de mobiliteitstransitie middels hubs en de versterking van het OV).

De 11 afspraken moeten in november 2021 terug komen op het BO MIRT-overleg. Onze ambitie is om voortvarend met de opgaven aan de slag te gaan en zo stappen te zetten richting verdere afspraken en uiteindelijk realisatie. Voor meer gedetailleerde informatie over alle uitkomsten van het MIRT-onderzoek wij naar de bijlagen. Deze informatie is ook te vinden op de website van SmartwayZ: https://www.smartwayz.nl/nl/de-opgaven/mirt-onderzoekbrainportregio/ Urgentie en risico Brainport concurreert met andere hightech-regio’s binnen en buiten Europa. Uit mondiaal onderzoek blijkt de enorme kracht van Brainport, maar ook haar kwetsbaarheid. Om Brainport haar positie en toekomstperspectief te laten behouden, moeten we de schaalsprong maken op het gebied van wonen, werken en mobiliteit. Dit komt duidelijk uit het MIRT-onderzoek. Alle regiopartners (provincie, gemeenten (colleges), kennisinstellingen en bedrijven) en het Rijk staan eensgezind achter deze aanpak en voelen een gezamenlijke urgentie om deze ontwikkelingen in hoog tempo verder te brengen. Daarom is met de minister afgesproken om deze richting in 2021 al verder uit te werken in de bovenstaande 11 genoemde opgaven. Indien vanuit één van de partners een wens naar voren komt die haaks staat op de uitkomsten van het MIRTonderzoek Brainport, kan dit leiden tot een vertraging of een afbreukrisico.

Een vertraging op het geheel of op delen van de vervolgopgaven. Vervolgproces Zoals bovenstaand al beschreven is het MIRT geen centralistische bindende afspraak of visie. Alle afzonderlijke afspraken krijgen pas een definitieve waarde als ze op het passende niveau en op de gebruikelijke wijze worden

Blz. 3 van 4

vastgelegd. Dat is waar uw raad verder aan zet komt. Dit gebeurt van grof naar fijn. Het begint dus met hoofdlijnen en naar verloop van het traject op niveau van projecten en/of omgevingsplannen.  Allereerst worden de hierboven door de raad nog vast te stellen kaders voor Helmond op hoofdlijnen meegenomen het opstellen van de omgevingsvisie. De planning is dat de ontwerp omgevingsvisie in september 2021 bij uw raad voorligt. De omgevingsvisie wordt opgesteld met participatie van alle stakeholders (partners, belanghebbenden, inwoners). Daarnaast wordt de ontwerp-omgevingsvisie ook ter visie gelegd. Daarmee is er voor alle partijen ruimte om hun inbreng te leveren op de koers voor Helmond richting 2040. Op de omgevingsvisie wordt ook een milieueffectrapportage uitgevoerd.  Ook wordt uw raad meegenomen in de vervolgstappen van het MIRT-onderzoek Brainport en de uitwerking van de bovenstaande deelstudies die Helmond betreffen. Bijlagen  MIRT-onderzoek bestuurlijk document  MIRT-onderzoek bijlage 1 Feitenrelaas  MIRT-onderzoek bijlage 2 Ontwikkelperspectieven  MIRT-onderzoek bijlage 3 Ontwikkelpad beknopt  MIRT-onderzoek Ontwikkelpad uitgebreid  MIRT-onderzoek two-pager  Technische vragen: De openstaande technische vragen uit de opiniecommissie van 17-12-2020, en de binnengekomen technische vragen achteraf, worden in de bijlage beantwoord

Blz. 4 van 4