A1 Aanbieding Samenwerkingsakkoord 2023-2026 Metropoolregio Eindhoven

100526-2881\SVE\HLE\-37

Samenwerking en strategie Zie hiervoor de aanpassingen in hoofdstuk 5.

Brede welvaart Via een strategische verkenning (Utrechtse Barcode) zal in beeld gebracht worden waar de witte vlekken zitten in relatie tot de schaalsprong. Energie Het stimuleren van grootschalige duurzame energie langs infrastructuur wordt opgepakt onder het deelthema ‘Duurzame opwek energie' (invulling zoekgebieden). Het stimuleren van bedrijven valt onder het deelthema ‘Toekomstig energieysteem’ (We zetten onze innovatiekracht als Brainportregio in om koploper te zijn in de energietransitie. Daarvoor zoeken we experimenteerruimte in wet- en regelgeving, maar zetten ook concrete testlocaties in bij gemeenten". Samenwerking en strategie E.e.a. is helderder uitgewerkt in hoofdstuk 5.

De economische ambities passend te houden bij de schaal van de regio Zuidoost-Brabant In het samenwerkingsakkoord wordt deze groei als een feit gepresenteerd en als uitgangspunt genomen voor de inhoudelijke opgaven. De ambitie voor voldoende werkgelegenheid, nu en in de toekomst, voor de inwoners voor welvaart en welzijn in de toekomst is uitstekend. De huidige groei van hightechbedrijven lijkt mede door geopolitieke redenen een ontwikkeling waar we nauwelijks invloed op hebben. Het is wel de vraag hoe, waar en tot hoever we deze groei als regio willen faciliteren. De discussie daarover is nog nauwelijks regionaal gevoerd. Deze regio heeft niet de schaal van de andere mainports in Nederland en kan dit groeitempo niet aan met behoud van de eigen unieke kwaliteit. De schaalsprong op een goede manier laten plaatsvinden is een hele opgave. Daarvoor is een regionaal gedragen strategie voor de groei én ambitie essentieel: wat faciliteren we wel en wat willen we niet. Behoud van brede welvaart betekent ook dat er grenzen zitten aan (het faciliteren van) economische groei. Bij brede welvaart worden er naast economische doelen ook sociale en ecologische doelen nagestreefd. Voor een goed evenwicht zien we bij de verdere uitwerking graag concrete ambities op alle drie deze doelen, niet alleen op economie.

Het streven naar brede welvaart is uitgesproken, maar moet nog verder geborgd worden om de sociale samenhang en onze identiteit te versterken Het welzijn en de welvaart van onze inwoners en een sociale balans is waar wij voor staan. Dit zou dan ook het kompas moeten zijn voor alle keuzes en besluiten voor de regio. Ook als dat een nadelig effect heeft op een van de andere ‘harde’ thema’s, zou brede welvaart de doorslag moeten geven bij besluitvorming. Het is de vraag of we dit waar kunnen maken in de praktijk. Het samenwerkingsakkoord doet hier nog geen uitspraken over, waar bij de vijf inhoudelijke opgaven wel concretere doelen worden geformuleerd. Hoe gaan we het perspectief van brede welvaart echt borgen? Of gaat brede welvaart toch (weer) ten koste van de harde thema’s? Om de juiste keuzes aan de harde kant te maken dient er een duidelijke meetlat/kompas te zijn, waar langs de diverse opties gehouden worden. Wij vragen om de uitwerking van brede welvaart naar concrete indicatoren voor een meetlat zo snel mogelijk op te pakken en dit op te nemen in het Werkprogramma voor 2023. Streven naar meer economische diversiteit De regio huisvest veel hightech bedrijven met in de Kempen de hoogwaardige maakindustrie als belangrijke toeleverancier. De huidige schaalsprong is het gevolg van de groei van enkele van deze bedrijven.

Het is de vraag of we onze economie daarmee niet te veel van een beperkt aantal bedrijven afhankelijk maken. Dit maakt de economie en daarmee banen en welvaart in de toekomst ook kwetsbaar. Het stimuleringsfonds is destijds opgericht om economische diversiteit te stimuleren, zodat de regio minder afhankelijk is van werkgelegenheid bij enkele grote bedrijven zoals in de jaren negentig. Onze zorg is dat deze schaalsprong de eenzijdige economie lijkt te faciliteren, terwijl we juist de diversiteit willen stimuleren. Economie beperkt zich in dit samenwerkingsakkoord vooral tot bedrijventerreinen, waar de regio ook een sterk midden- en kleinbedrijf,

100526-2881\SVE\HLE\-38

Samenwerking en strategie / Brede welvaart Verwijzing naar reacties Bergeijk en Bladel

Brede welvaart Verwijzing naar reacties Bergeijk, Bladel en Son en Breugel

Economie / Stimuleringsfonds Het Stimuleringsfonds richt zich niet op specifieke sectoren. Maar richt zich op innovatie en samenwerking, die leidt tot economische structuurversterking. Daar waar innovatieve samenwerkingsprojecten worden opgezet, is er altijd de mogelijkheid deze in te dienen bij het Stimuleringsfonds, ongeacht de sector. Vanuit het thema Economie is in het vorige samenwerkingsakkoord ingezet op het thema ‘basiseconomie’. Draagvlak bij

detailhandel, toerisme en agrarische sector kent. Het stimuleringsfonds zou bijvoorbeeld ook deze sectoren in onze regio kunnen versterken en daarmee de economie verbreden. Als we van de schaalsprong een kwalitatieve sprong willen maken, ontstaan er veel extra arbeidsplaatsen in zorg, welzijn en onderwijs. Daar is nu al sprake van personeelstekorten. Wij vragen extra aandacht voor de benodigde medewerkers in de ‘zachtere sectoren’ die met de economie mee moeten groeien om brede welvaart te kunnen dragen. Dit biedt ook kansen voor gezinsleden van de kenniswerkers en arbeidsmigranten. De complementaire ontwikkellijnen ‘duurzame schaalsprong Brainport’ en ‘nieuwe balans in het landelijke gebied’ spelen in de hele regio en in elke deelregio Gesuggereerd wordt een tegenstelling tussen het stedelijk gebied en de overige subregio’s. De schaalsprong ten aanzien van verstedelijking en bereikbaarheid speelt echter niet alleen in de ‘steden’ en de direct omliggende gemeenten in het SGE. Deze schaalsprong speelt in alle dorpen en kernen in de regio. Dit is dagelijks te zien op de weg en op de woningmarkt, maar ook in de vraag naar (Engelstalig) onderwijs en toenemende druk op zorg- en welzijnsvoorzieningen. De transitie landelijk gebied speelt in het buitengebied. Daarmee spelen deze herkenbare opgaven in alle deelregio’s.

De schaalsprong vindt dus zeker niet alleen in de deelregio SGE plaats. Ook in de Kempen speelt de schaalsprong Brainport in alle kernen, naast de opgave in het buitengebied. De schaalsprong en nieuwe balans landelijk gebied zijn geen op zichzelf staande thema’s, maar duidelijk met elkaar verweven. Zij dienen dan ook integraal bekeken te worden. Om duidelijk te maken hoe deze opgaven geografisch verdeeld zijn, raden wij aan dit te verduidelijken met een kaart. De huidige verstedelijkingskaarten laten dit beeld al duidelijk zien. De samenwerking en afspraken nog beter borgen Ondanks de consistentie, zien wij dat ontwikkelingen en afspraken op dit moment nog te veel door elkaar lopen. De visie van de Kempen is vastgelegd in Ontwikkelstrategie De Kempen, die nog niet regionaal is vastgesteld. De woondeal die in voorbereiding is met het Rijk komt niet overeen met de cijfers in de Ontwikkelstrategie en al helemaal niet met de cijfers in dit Samenwerkingsakkoord. Ook de nog te maken afspraken over bedrijventerreinen lopen in proces en behoefte niet synchroon. Dit vraagt om een nog betere afstemming binnen de regio en met andere overheden.

Een mogelijkheid is om alle ruimtelijke ontwikkelingen bij het thema Schaalsprong wonen en ruimte samen te laten komen als een overkoepelend thema, voordat dit tot afspraken leidt op de Omgevingsdag met provincie en waterschappen en de vervolgens met het Rijk te maken afspraken. Aandacht voor de belangrijke randvoorwaarden congestie elektriciteitsnet en stikstof Landelijk, maar zeker ook in de regio Zuidoost-Brabant zijn er twee zeer belangrijke knelpunten die ontwikkeling stil kunnen leggen. Dat is de congestie op het elektriciteitsnet en de stikstofproblematiek. Daarnaast spelen er andere vraagstukken als het tekort aan materiaal en capaciteit. Maar de problemen op het

100526-2881\SVE\HLE\-39

gemeenten voor een dusdanig brede insteek bleek slechts beperkt aanwezig.

Brede welvaart Verwijzing naar reactie van onder andere Son en Breugel Samenwerking en strategie In de doorontwikkeling van de Regionale Ontwikkelstrategie zal een kaartbeeld opgesteld gaan worden.

Samenwerking en strategie Verwijzing naar reactie Bergeijk

Energie / Landelijk gebied Verwijzing naar reactie Bergeijk

elektriciteitsnet en stikstof zijn groter en kunnen de groei zelfs volledig stilleggen. In de Kempen is er nog nauwelijks ruimte voor nieuwe bedrijven of uitbreiding van bedrijven op het elektriciteitsnet. En investeringen in natuur en beperking van stikstofuitstoot dreigen onvoldoende ruimte te bieden voor nieuwe ontwikkelingen, omdat deze niet leiden tot een daling van stikstofdepositie op Natura 2000 gebieden. Deze acute problemen moeten zo snel mogelijk worden aangepakt om welke ambitie dan ook uit te kunnen voeren. De regio lijkt ook hiervoor het goede schaalniveau. Toch worden deze belangrijke risico’s niet genoemd in dit samenwerkingsakkoord. Ook brengt de raad op het voorliggende concept samenwerkingsakkoord van de Metropoolregio Eindhoven voor de periode 2023-2026 een zienswijze uit op de inhoud van verschillende thema’s. Algemeen In het concept samenwerkingsakkoord worden op verschillende plekken de ambitie, twee ontwikkellijnen en vijf strategische hoofdopgaven benoemd. De samenhang hiertussen zou duidelijker worden gemaakt door deze schematisch weer te geven in een overzicht Toekomstbestendig energiesysteem We zien graag dat er nuance wordt aangebracht in de term ‘groei’: bijvoorbeeld slimmer groeien. Een voorbeeld is de toename in elektriciteitsverbruik én duurzame opwek. Er is nu sprake van netcongestie.

Alleen ‘groeien’ (het elektriciteitsnetwerk uitbreiden/vergroten) is geen voldoende oplossing; we moeten het net uitbreiden, maar ook slimmer omgaan met elektriciteit en energie, vraag en aanbod op elkaar afstemmen, energie opslaan, etc. De netcongestie missen we in het samenwerkingsakkoord. Netcongestie kan alle (economische) groei tegenhouden. Juist hier zit een grote meerwaarde voor de regionale samenwerking. Netcongestie is nu al de reden dat bedrijven, omdat ze geen aansluiting krijgen, niet kunnen/willen vestigen, uitbreiden en/of verduurzamen. Ook grootschalige duurzame opwek van elektriciteit (RES bod) kan niet gerealiseerd worden door netcongestie. Dit wordt een steeds groter probleem, zowel dus voor de economische groei als voor de energietransitie. Dit zien we graag opgenomen in het samenwerkingsakkoord, zowel als afzonderlijk onderwerp als in de context met andere onderwerpen.

Zo zouden we de zin “Anderzijds zetten we volop in op energiebesparing, de realisatie van zonnevelden en windparken en een slimme inzet en verdeling van warmtebronnen in onze regio.” op pagina 15 graag aan willen passen naar: “Anderzijds zetten we volop in op energiebesparing, uitbreiding van het net, de realisatie van zonnevelden en windparken en een slimme inzet en verdeling van warmtebronnen in onze regio.” Aan paragraaf 4.3 Toekomstbestendig energiesysteem, Wat gaan we doen, Toekomstig energiesysteem (pagina 21), willen we graag toegevoegd hebben: “Het inzetten op uitbreiden en slimmer gebruik maken van het elektriciteitsnetwerk om de toekomstige vraag en aanbod te kunnen faciliteren. Economie Aan paragraaf 4.4 Economie: een veerkrachtig economisch systeem (pagina 21), Wat willen we samen bereiken, willen we graag dat toegevoegd wordt:

100526-2881\SVE\HLE\-40

Samenwerking en strategie Verwijzing naar reactie Bergeijk

Energie Verwijzing naar reactie Bergeijk

Energie Verwijzing naar reactie Bergeijk

Economie Verwijzing naar reactie Bergeijk

“Verduurzaming en uitbreiding van bedrijventerreinen mogelijk maken door onderlinge afstemming van energiesystemen.” Toekomstbestendig mobiliteitssyteem In de basis kan de gemeente Reusel-De Mierden instemmen met de teksten van het samenwerkingsakkoord rondom het thema toekomstbestendig mobiliteitssysteem. Het bevat alle onderwerpen die voor ons belangrijk zijn voor mobiliteit binnen de beoogde schaalsprong. Wel zien we nog enkele aandachtspunten: Ten aanzien van paragraaf 3.2 Twee complementaire lijnen (pagina 12), zien we een toegevoegde waarde in de volgende aanvulling: “In Zuidoost Brabant wordt van oudsher ook veel gewerkt in landelijk gebied en zijn veel toeleveranciers gevestigd in de randen van de regio, o.a. in de maakindustrie. De verbindingen tussen de randen van de regio met stedelijk gebied moeten daarom goed zijn. Daarnaast zijn verbindingen met aangrenzende regio’s ook van groot belang. Goede verbindingen maken ook het meer spreiden van de woningbouwopgaven mogelijk.” Op pagina 13 staan de opgaven mobiliteit niet correct beschreven. De juiste tekst kan worden overgenomen uit RMP/RMA 2022, die als volgt luidt: De vier strategielijnen van het RMA 2020 zijn de programma’s waar we de projecten onder verdelen: • Een robuust en betrouwbaar mobiliteitssysteem bouwen om de mobiliteit van nu en in de toekomst te organiseren.

We verbinden netwerken en bouwen het mobiliteitssysteem van de toekomst. Hiermee kan iedereen zich van a naar b verplaatsen. • Het stap voor stap realiseren van een slim en vernieuwend mobiliteitssysteem. We gebruiken de bestaande infrastructuur op een slimme manier. Dat doen we door gebruik te maken van data. We investeren in pilots, nieuwe mobiliteitsideeën en blijvende gedragsverandering. • Het duurzaam maken van mobiliteit. We zorgen voor een schoon en stil mobiliteitssysteem waarmee je op een gezonde manier reist. We stimuleren het gebruik van ‘schone’ vervoersmiddelen en duurzame energie. In de leefomgeving is er geen overlast van het verkeer. • Het zo veilig mogelijk maken van mobiliteit voor de verkeersdeelnemers én de inwoners en bezoekers van de regio. In de Metropoolregio streven gemeenten en provincie naar 0 verkeersdoden. In de tekst wordt op verschillende plekken gesproken over “ketenmobiliteit”. De juiste term hierin is echter “mobiliteitstransitie”. Een aanpassing hierin is gewenst om eenduidigheid te creëren, ook ten opzichte van andere documenten rondom mobiliteit. In de bijlage “Samenwerkingsverbanden Zuidoost-Brabant” wordt een beschrijving gegeven van SmartwayZ.

Deze beschrijving zien we graag aangevuld met de volgende tekst: “Onderdeel van SmartwayZ zijn de uitvoeringsorganisaties voor regiobrede smart mobility projecten Brainport Bereikbaar en het uitvoeringsteam van Korte termijn pakket Randweg A2/N2.Een nieuw regionaal programmabureau

100526-2881\SVE\HLE\-41

Mobiliteit Verwijzing naar reactie Bergeijk

Mobiliteit Verwijzing naar reactie Bergeijk

Mobiliteit Verwijzing naar reactie Bergeijk

Mobiliteit Verwijzing naar reactie Bergeijk

Someren

Mobiliteit Zuidoost Brabant bewaakt de samenhang en verzorgt de samenwerking op de mobiliteitsopgaven, waaronder de MIRT projecten.” In zijn vergadering van 26 januari jl. heeft de raad het conceptSamenwerkingsakkoord besproken. De raad heeft besloten tot het geven van een reactie/zienswijze op de volgende onderdelen in dat document. Een toekomstbestendig energiesysteem De strategie voor versnelling wordt in ieder geval vertraagd door de netcapaciteit voor zowel levering als teruglevering. Het blijft nodig om maximaal druk uit te oefenen om dit probleem op te lossen. Enexis houdt echter vast aan drie pilots op bedrijventerreinen, waardoor verdere innovaties op korte termijn geen kans krijgen. Wij pleiten ervoor om als Brainportregio de status van pilots over gesloten distributienetten op bedrijventerreinen nauwlettend te volgen, zelfs als dat ontwikkelingen elders (net over de regiogrens) en buiten de drie door Enexis vastgelegde pilots betreft. Alleen op die wijze is de Brainportregio in staat om de innovaties bij te houden en verder in het gebied versneld in te voeren. Daarnaast is het ook noodzakelijk om verder in te zetten op bestaande bewezen technieken om de energiedoelstellingen te realiseren. Het is onwenselijk om op innovaties te wachten.

Voorts stellen wij voor de ambities vast te leggen in MW(e) of MWth en niet in (bijvoorbeeld) ‘hectaren zonneparken’; niet de omvang maar de opbrengst moet het doel zijn.

Economie We onderschrijven de doorontwikkeling op mainport en het versterken van het vestigingsklimaat, maar vinden het ook van belang dat economie lokaal geborgd wordt. Onze regio is immers een belangrijke voedselproducerende regio. Specifiek voor Someren krijgt dat uiting in de vorm van lokaal ondernemerschap, maar ook in de vorm van meer inzetten op recreatie en toerisme waarbij deze laatste twee ook een zeer belangrijke bijdrage kunnen leveren voor de regio. Schaalsprong wonen en ruimte Verder zouden we in moeten zetten op het uitbreiden van bestaande woonwijken en een goede visie op inbreidingslocaties. We willen voorkomen dat plattelandsgemeenten louter forensendorpen worden. Idealiter wordt gebouwd daar waar de mensen werken. Toekomstbestendig mobiliteitssysteem Het is goed om te zien dat binnen dit thema de nadruk ligt op meer duurzame, gezonde, schone en veilige mobiliteit. Dit sluit aan bij de ambitie tot verbetering van het openbaar vervoer en de keuze van de fiets boven de auto. Wat we nadrukkelijk terug willen zien is verbetering van bestaande rijkswegen, met name de A67, provinciale en lokale verbindingswegen. Dit om een verdere toename van sluipverkeer te voorkomen. Dit is niet uitsluitend ingegeven vanuit lokaal oogpunt, maar zeker ook vanuit subregionaal en provincie overschrijdend belang.

100526-2881\SVE\HLE\-42

Energie Verwijzing naar eerder voorgestelde tekstsuggesties om de urgentie van het onderwerp netcongestie te benadrukken.

Energie Dit is inderdaad belangrijk. In de RES 1.0 wordt uitgegaan van bewezen technieken. Energie In de RES 1.0 hebben we hierover afspraken vastgelegd. Hier wordt uitgegaan van een ambitie geformuleerd in opbrengsten en niet in omvang van bijvoorbeeld zonnevelden. Economie Vanuit het thema economie is in het vorige samenwerkingsakkoord ingezet op het thema ‘basiseconomie’. Draagvlak bij gemeenten voor een dusdanig brede insteek bleek slechts beperkt aanwezig. Ruimte en wonen Ontwikkelscenario's hiervoor zijn onderdeel van de regionale ontwikkelstrategie.

Mobiliteit Verwijzing naar reactie Gemert-Bakel over robuuste randen (= ook Rijkswegen) en bundelroutes.

Son en Breugel

Vitaal landelijk gebied Naast het inzetten op recreatie en toerisme vinden we het van belang dat er ruimte wordt behouden voor onze agrarische sector. Het past ons dan ook dat gesproken wordt over een vitale landbouwsector die in balans is met de fysieke leefomgeving (flora en fauna). We willen wél de nadruk leggen op het feit dat die sector kan blijven functioneren en niet in onbalans raakt. Financiën Een punt van zorg is de financiële onderbouwing en uitwerking van dit akkoord. In de aanbiedingsbrief staat vermeld dat begin 2023 een organisatievoorstel volgt. Wij zullen dit voorstel afwachten. Het maakt echter het instemmen met het samenwerkingsakkoord wel moeilijk, omdat nu nog niet duidelijk is of dit akkoord realistisch, uitvoerbaar én betaalbaar is. Reactie op de bouwstenennotitie Wij staan nog steeds achter de eerder door ons ingediende reactie en verzoeken u de inhoud daarvan te betrekken bij deze zienswijze op het samenwerkingsakkoord. Tot slot We vragen nadrukkelijk aandacht voor het betrekken van de gemeenteraden bij de uitwerking van het akkoord. Voor de democratische legitimatie van de MRE is dit essentieel. Tevens verzoeken we u onze reactie op te nemen in (de uitwerking van) het Samenwerkingsakkoord en ontvangen hierover graag bericht.

Samenwerken aan grote opgaven Samen met 20 andere gemeenten vormen we de Metropoolregio Eindhoven (MRE), waarin samenwerking een belangrijke succesfactor is voor de ontwikkeling van de gehele regio Zuidoost-Brabant. In de concept-samenwerkingsagenda van het MRE leggen we met elkaar vast op welke vlakken en op welke manier we komende jaren met elkaar blijven samenwerken. En dat is in onze ogen belangrijk, omdat er grote opgaven liggen die we alleen samen goed kunnen oppakken om een regio te blijven waarin het goed wonen, werken en leven is. En die opgaven liggen zowel in het stedelijk als in het landelijk gebied. We ondersteunen dan ook de twee ontwikkellijnen die de inhoudelijke onderlegger van het samenwerkingsakkoord vormen. Tevens zien we tot ons genoegen dat brede welvaart een prominente plek heeft gekregen in het conceptsamenwerkingsakkoord. Niet als een afzonderlijk thema, maar als een ‘bril’ waarmee we naar de uitwerking van de verschillende opgaven en MRE-thema’s moeten kijken. Het is ons echter nog onduidelijk op welke manier het MRE hiermee aan de slag wil gaan. Daar gaan we hieronder verder op in. Schaalsprong en brede welvaart Komende jaren staan we samen aan de lat om de zogenaamde stedelijke schaalsprong als gevolg van groei in de hightech-sector in goede banen te leiden.

Dit laatste vraagt niet alleen het faciliteren van de bouwopgaven voor woningen en bedrijven en de daarmee samenhangende mobiliteitsvraag, maar vraagt ook nadrukkelijk aandacht voor een bredere blik, die we brede welvaart noemen. Oftewel, hoe kunnen we de regio blijven waarin het prettig en gezond leven is. Om die reden hebben wij het plan voor het opzetten van het regionale programma

100526-2881\SVE\HLE\-43

Landelijk gebied Verwijzing naar reactie Deurne

Samenwerking en strategie Verwijzing naar reactie Nuenen c.a.

Samenwerking en strategie Zowel de reacties als de zienswijzen zijn meegewogen in het definitieve samenwerkingsakkoord. Samenwerking en strategie Verwijzing naar onder andere reactie Cranendonck

‘Brainport voor elkaar’, zoals onlangs door de heer Dijsselbloem is gepresenteerd, positief ontvangen. Brede welvaart vraagt meer dan ruimtelijk benadering Het concept-samenwerkingsakkoord hinkt met betrekking tot brede welvaart op twee gedachten. Het eerste deel van het document straalt uit dat we ons in de MRE-samenwerking gaan richten op het brede spectrum van brede welvaart. We lezen de ambitie dat we samen gaan werken aan een stabiele sociale basis en vitale leefomgeving voor al onze inwoners. Echter bij de uitwerking in opgaven, doelen en afspraken zien we dat wordt voorgesteld om ons in MRE-verband te richten op (een beperkt deel van) de vitale leefomgeving. Dat klinkt logisch vanuit de doelstellingen van de samenwerking in MRE-verband, maar sluit niet aan bij de benoemde ambities op sociaal-maatschappelijk vlak. Daar is meer voor nodig dan de thema’s waarop we samenwerken binnen MRE; deze vormen ‘slechts’ een deel van het brede spectrum van de benodigde integrerende aanpak om brede welvaart te realiseren. De vraag die we ons stellen is: wat en wie hebben we nog meer nodig om brede welvaart in z’n volle breedte te kunnen realiseren in onze regio? En welke rol kunnen we als MRE hier in pakken en spelen? Dat kan in onze ogen beter worden uitgewerkt in het samenwerkingsakkoord.

Brede welvaart als toetssteen? Om door de ‘bril’ van brede welvaart naar de ontwikkeling van de regio te kunnen kijken, is een uitwerking nodig van het begrip brede welvaart en hoe dit kan worden meegenomen bij nieuwe ontwikkelingen. Om dit concreet te maken is het wellicht beter om brede welvaart te zien als ‘toetssteen’ voor nieuwe ontwikkelingen. We pleiten niet voor het ontwikkelen van een gedetailleerd toetsingskader, maar wel van een procesvoorwaarde. Het lijkt ons van groot belang dat we bij nieuwe ontwikkelingen en keuzes onszelf steeds de vraag stellen wat het bijdraagt aan de brede welvaart in een gebied of de regio. Dit biedt naar onze mening ook de kans om de balans tussen maatschappelijke en financiële belangen weer in evenwicht te brengen. MRE en brede welvaart Op basis van het voorgaande concluderen wij, dat de aandacht die we in MREverband willen besteden aan brede welvaart scherper geformuleerd moet worden. Zo wordt duidelijker welke taak MRE voor zichzelf ziet hierin en welke niet. En ook hoe we om kunnen gaan met brede benadering van het onderwerp.

Enerzijds begrijpen we dat MRE niet het gehele spectrum van brede welvaart oppakt; anderzijds is dan wel de vervolgvraag wie het wel doen? Schaalsprong vraagt ook aandacht voor (basis)voorzieningen De opgave van de schaalsprong is tot nu toe vrij primair gericht op de woningbouwopgave, de bedrijventerreinopgave en de mobiliteitsopgave. Echter met de sterke groei van het inwonertal in de regio, groeit ook de behoefte aan voorzieningen en aandacht voor gezondheid. Het gaat dan niet alleen om recreatieve en culturele voorzieningen om de internationale wervingskracht van de Brainportregio te bevorderen; nog belangrijker is het om het niveau van basisvoorzieningen evenredig te laten meegroeien. Zeker vanuit het perspectief van brede welvaart bezien. Dit zien wij als essentiële voorwaarde om een

100526-2881\SVE\HLE\-44

Brede welvaart De komende jaren intensiveren we ook op samenwerking met nationale partners[1] om de impact van de groei op de sociaalmaatschappelijke aspecten beter in beeld te krijgen. Dit alles neemt ook niet weg dat we de komende jaren ook meer de verbinding op zullen zoeken met samenwerkingen gericht op het sociaal domein. Waarbij we vanuit ieders rol, de ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke vraagstukken op elkaar zullen verbinden. [1] Nationaal netwerk Brede Welvaart, CBS, Provincie Noord-Brabant

Voorstel In het werkprogramma daarvoor het volgende opnemen: Er zal een strategische verkenning worden opgestart. Vanuit een werkgroep zal een verdere verkenning opgestart worden over hoe de sociaalmaatschappelijke impact beter meegewogen kan worden bij regionale inhoudelijke vraagstukken.

Brede welvaart Met het opstarten van een ambtelijke en bestuurlijke werkgroep zullen we in 2023 ‘klein’ starten en van daaruit een aantal activiteiten opstarten, die invulling gaan geven aan deze benaderingswijze.

Brede welvaart In het werkprogramma is opgenomen als een van de activiteiten dat het begrip brede welvaart verder uitgewerkt zal worden i.r.t. de regionale agenda.

Samenwerking en strategie Binnen het thema economie vormt de doorontwikkeling van voorzieningen geen specifiek speerpunt. Wel wordt vanuit economie een mogelijke volgende Regio Deal aanvraag gecoördineerd, die zich vooral richt op voorzieningen en brede welvaart. Vanuit het brede welvaartsperspectief zal met behulp van de

Voorstel werkprogramma Er vindt een strategische verkenning plaats naar het brede voorzieningenniveau in relatie tot de schaalsprongopgaven.

succesvolle en complete regio te blijven. We stellen voor om dit veel sterker te positioneren in het samenwerkingsakkoord, zodat we daar komende jaren ook veel bewuster samen aan gaan werken. Organisatorische schaalsprong De opgaven waar we als regio voor staan vragen om een nog sterkere mate van samenwerking dan we afgelopen jaren in MRE-verband hebben gedaan. En ze vragen om versterking van de realisatie en uitvoeringskracht in de regio. Zoals in het concept-samenwerkingsakkoord terecht wordt gesteld, vraagt dit eigenaarschap en medeverantwoordelijkheid van de 21 gemeenten. Met de SGEsamenwerking hebben we aangetoond dat dat kan worden gerealiseerd doordat gemeenten bewust zelf menskracht en financiële middelen beschikbaar stellen. Daarmee ontstaat een sterke band tussen gemeenten en regio. Om de schaalsprong en de transitie landelijk gebied in de regio te laten slagen dienen alle gemeenten op organisatorisch vlak als het ware ook een schaalsprong te maken. In de MRE richten we ons op het strategische niveau van de regionale samenwerking. Daar moet de MRE-organisatie dan ook primair op ingericht zijn. Het tactische en operationele niveau ligt volgens ons in de subregio’s en bij gemeenten. Om ook op die niveaus voldoende regionale afstemming te hebben, is een faciliterende rol vanuit MRE-organisatie wellicht gewenst.

De waarde van verscheidenheid Een belangrijke kwaliteit van onze regio is de grote verscheidenheid, zowel in het landelijk gebied als in de verschillende steden en dorpen. Elke gemeente kan op basis van haar eigen kwaliteiten en karakteristiek een toegevoegde waarde leveren aan een succesvolle en complete regio. Zo willen wij een bijdrage aan het geheel leveren als groene woongemeente en met het stedelijke bedrijventerrein Ekkersrijt. Dit was ook één van uw vragen voor de lokale gesprekken die afgelopen najaar op uw verzoek zijn gevoerd. Helaas zien we deze verscheidenheid niet terug komen in het concept-samenwerkingsakkoord. Dit vinden wij wel nodig omdat de uitwerking van de verschillende MRE-thema’s niet in de gehele regio hetzelfde hoeft te zijn. Het thema mobiliteit is daarvan een goed voorbeeld. Waar alternatieven voor autogebruik in Eindhoven zeer goed mogelijk is, geldt dat niet voor landelijke gemeenten. De inwoners van die gemeenten zijn aangewezen op de auto. Nieuw MRE-thema Schaalsprong wonen en ruimte Gezien de inhoudelijke opgaven waar we in onze regio voor staan begrijpen we het voorstel om te gaan werken met vijf strategische hoofdopgaven. Naast de vier bestaande MRE-thema’s wordt het nieuwe thema Schaalsprong wonen en ruimte geïntroduceerd. Het concept-samenwerkingsakkoord geeft echter geen zicht op de organisatorische consequenties van deze keuze.

Noch op de gevolgen voor de ambtelijke MRE-organisatie (en daarmee mogelijk op de gemeentebijdrage) noch op de manier van werken in de subregio’s. Zoals u weet werken we in SGEverband sterk samen op de thema’s wonen en ruimte en wordt de ‘schaalsprong’ in het SGE-thema ruimte uitgewerkt. Wij voorzien een stevig regionaal gesprek op

100526-2881\SVE\HLE\-45

Utrechtse barcode worden gekeken naar gevolgen van de schaalsprong voor het benodigde voorzieningenniveau. Samenwerking en strategie Verwijzing naar eerdere reacties op het realisatievoorstel.

Samenwerking en strategie Met dit samenwerkingsakkoord richt de gemeente zich voornamelijk op de strategische rol. Daarvoor wordt ook een programmatische benadering gekozen om op de regionale doelen in samenhang te kunnen sturen. Samenwerking en strategie We onderstrepen uw inbreng dat er diversiteit is in onze regio en de gemeenten en eigenschappen complementair zijn aan elkaar. In de verschillende ambities en visies wordt nadrukkelijk rekening gehouden met deze diversiteit. Een voorbeeld daarvan is de in ontwikkeling zijnde Regionale Ontwikkelstrategie.

Samenwerking en strategie In een realisatievoorstel is dit nader uitgewerkt. Verwijzing naar eerdere reacties.

het gebied van governance en de daarmee gepaard gaande financiële keuzes die we moeten maken. In deze uitwerking van de keuze voor het nieuwe thema Schaalsprong wonen en ruimte willen wij graag een actieve bijdrage leveren. Doelen en afspraken Ten slotte willen we u nog enkele inhoudelijke aandachtspunten meegeven over de doelen en afspraken voor de verschillende thema’s. Schaalsprong wonen en ruimte Voorgesteld wordt om mobiliteit ook in dit thema mee te nemen, terwijl mobiliteit ook een zelfstandig thema is. Dit schept onduidelijkheid. Wij verzoeken u om de achterliggende gedachten hiervan te beschrijven en daarbij ook duidelijk te maken wie waar over gaat.

Ook is het ons niet duidelijk wat u bedoelt met de versnelling woningbouw. Binnen het SGE is deze versnelling al actief ingezet. Misschien bedoelt u dat de versnelling nu ook in de gehele MRE-regio wordt ingezet. Dat ondersteunen wij indien dit niet leidt tot vertraging in het SGE dan wel dat de MRE- en SGEprocessen elkaar in de weg zitten.

Toekomstig mobiliteitssysteem Als opgave wordt gesteld dat we minder reis- en transportbewegingen willen. Dat is volgens ons een onmogelijke opgave en daarmee een onjuist uitgangspunt. Het aantal reisbewegingen per persoon neemt nog steeds toe en door de schaalsprong neemt ook het aantal inwoners in de regio sterk toe. In de beschrijving van wat we samen gaan doen, zien we dit ook terugkomen. We verzoeken u dit aan te passen.

Toekomstbestendig energiesysteem We missen in de beschrijving de urgentie van dit thema in verband met de schaalsprong. Indien de ruimte op het energiesysteem niet snel genoeg toeneemt, kan de schaalsprong minder snel plaatsvinden. Kortom het is een urgente opgave die randvoorwaardelijk is voor én de klimaatdoelstellingen én de schaalsprong. Veerkrachtig economisch systeem We vragen ons af waarom hier zo expliciet wordt beschreven dat we een stevige basis leggen voor brede welvaart in onze regio. De stevige basis wordt in onze ogen gelegd door juist niet alleen economisch naar het vraagstuk te kijken, maar breed. Het valt des te meer op, omdat bij de andere thema’s geen expliciete aandacht is besteed aan brede welvaart. We verzoeken u om dit aan te passen zodat concreter wordt hoe door de bril van brede welvaart naar de verschillende thema’s wordt gekeken. Onder het versterken vestigingsklimaat lijkt het erop dat MRE verantwoordelijk wordt voor het beschikbaar houden en maken van kwalitatief hoogwaardige

100526-2881\SVE\HLE\-46

Samenwerking en strategie Met name vanuit de opgave Regionale Ontwikkelstrategie vindt de verbinding naar de ruimtelijke thema's wonen, werken en mobiliteit plaats en wordt de samenhang met de overige thema's binnen de MRE bewaakt. Ruimte en wonen Het betreft hier de woningbouwversnelling op regionale schaal, waarbij de inzet is om reeds in gang gezette versnellingsactiviteiten in de subregio's hier onderdeel van uit te laten maken cq. Kennisuitwisseling plaats te laten vinden. Mobiliteit In het kader van het klimaatbeleid gaan we uit van minder, anders en schoner. Als regio willen we dat de reiziger kritisch kijkt naar zijn/haar reisgedrag. Het gaat niet alleen om minder reisbewegingen, maar ook om minder verre reizen. Uitwerking van deze opgave vindt plaats in de regionale mobiliteitsagenda, waarin het ook verder wordt uitgewerkt. Energie Verwijzing naar reactie Bergeijk

Samenwerking en strategie Verwijzing naar onder andere reactie Son en Breugel.

Economie/bedrijventerreinen Het beschikbaar maken en houden van

bedrijventerreinen. Deze taak ligt momenteel bij de subregio’s en gemeenten vanwege het tactisch en operationeel niveau ervan. MRE zou zich in onze ogen moeten beperken tot de strategische en procesmatige kant.

Valkenswaard

Vitaal landelijk gebied Beschreven wordt dat we in het landelijk gebied aan de slag gaan met majeure opgaven, zoals de energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie. Deze onderwerpen zien we niet terug bij de thema’s ‘Schaalsprong wonen en ruimte’ en ‘Economie’, terwijl ze ook daar van grote betekenis zijn. Ook in het stedelijk gebied moeten we werken aan circulaire economie en klimaatadaptatie. Wij verzoeken u naar aanleiding van onze zienswijze het conceptsamenwerkingsakkoord op enkele punten aan te passen en de aandachtspunten mee te nemen in de verdere uitwerking, zoals het jaarlijkse werkprogramma. Wij zien met belangstelling het definitieve samenwerkingsakkoord tegemoet. Eerder hebben wij aan de hand van uw Bouwstenennotitie een goed gesprek gevoerd over de MRE samenwerking, onze relatie als gemeente Valkenswaard met deze samenwerking en de toekomst van onze regio. De basis van het gesprek dat wij destijds gevoerd hebben, was een positieve. We zien duidelijk de meerwaarde van de MRE en zien deze meerwaarde ook terug in de plannen en ambities zoals opgenomen in het concept Samenwerkingsakkoord. Thema’s De keuze voor de bekende MRE-thema’s (economie, mobiliteit, energietransitie, transitie landelijk gebied) is een begrijpelijke keuze om scherpte aan te brengen en te behouden in het vehikel van deze samenwerking.

De aanvulling van het thema schaalsprong wonen en ruimte past op natuurlijke wijze binnen deze set van ruimtelijk georiënteerde aandachtsvelden. Deze aanvulling kan onze goedkeuring dan ook wegdragen. Aanvullend op onze positieve houding ten opzichte van de MRE samenwerking, geven we middels deze zienswijze echter ook enkele aandachtspunten en punten van zorg mee. Afbakening aandachtsvelden Een eerste belangrijk, zo niet essentieel punt van zorg zit in de afbakening van de aandachtsvelden van de MRE. Het Samenwerkingsakkoord constateert op vrijwel elke pagina het belang van brede welvaart en de noodzaak dat economische ontwikkelingen hand in hand gaan met ontwikkelingen in ruimtelijke én sociaalmaatschappelijke zin. Deze noodzaak onderschrijven wij ten volle. Door als MRE echter voornamelijk focus aan te brengen op ruimtelijke thema’s, vrezen wij dat deze drie ontwikkellijnen op termijn mank dreigen te gaan. Brede welvaart Vanuit economisch perspectief is het de markt die zich hard maakt voor de economische ontwikkelingen, mede aangejaagd door de unieke triple helix structuur die onze regio kenmerkt. Vanuit ruimtelijk perspectief wordt door 21 gemeenten in MRE-verband maar ook op subregionaal niveau samengewerkt om tot goede ruimtelijke ontwikkelingen te komen. Tot slot werken we met 21

100526-2881\SVE\HLE\-47

bedrijventerreinen is en blijft een gemeentelijke taak. De MRE coördineert het proces van afstemming met de provincie en het komen tot een nieuwe programmeringsaanpak. Samenwerking en strategie Het werken aan klimaatadaptatie geldt voor de volledige regio.

Samenwerking en strategie Verwijzing naar onderstaande reactie

Brede welvaart De komende jaren intensiveren we ook op samenwerking met nationale partners[1] om de impact van de groei op de sociaalmaatschappelijke aspecten beter in beeld

gemeenten wel samen binnen de GGD op gebied van gezondheidszorg en binnen de VRBZO op gebied van veiligheid, maar dit zijn sterk operationeel-georiënteerde samenwerkingsverbanden die zich minder bezighouden met de strategische coördinatie op domein-overstijgend niveau zoals de MRE voor het ruimtelijk domein wel doet. We pleiten voor een strategische visie op brede welvaart die ten grondslag kan dienen voor overkoepelende thema's. Voor een samenleving, die door een dermate ingrijpende schaalsprong gaat, juist met die enorme impact op onder andere (maar niet limitatief) onderwijs, sociale cohesie, bereikbaarheid én toegankelijkheid van zorg en andere voorzieningen, zijn wij van mening dat een vorm van strategische coördinatie en samenwerking op het sociaal-maatschappelijk domein onmisbaar is. Financiën Een tweede punt van zorg is de financiële situatie van de MRE. Overal om ons heen stijgen de kosten. Gemeenten zijn hiervan niet uitgezonderd en de verwachting is dat ook de MRE hierdoor geraakt zal worden. Hiervan zijn wij ons bewust en wij beseffen dat dit mogelijk impact gaat hebben op de bijdrage die gemeenten nu aan de MRE leveren. Wij verzoeken u ons tijdig op de hoogte te brengen van eventuele kostenstijgingen binnen de MRE en de impact die deze hebben op de gemeentelijke bijdragen. Naast deze punten van zorg, geven we u ook nog drie aandachtspunten mee.

Energie De eerste hiervan vinden we op het thema Toekomstbestendig Energiesysteem. De RES 1.0 is vastgesteld door de gemeenteraden. Hiermee dekken we tot ongeveer 2030 wat nodig is voor de energietransitie. Het is echter voor velen niet scherp dat deze RES 1.0 slechts het topje van de ijsberg is. Voor de periode 2030-2050 zijn grote stappen nodig om de energietransitie te voltooien. De stappen die benodigd zijn in deze verdere toekomst, zijn aanzienlijk groter dan de stappen tot 2030. Kijkend naar maatschappelijk draagvlak, is het van groot belang om hier nu al transparant over te zijn. Anders zullen inwoners, maar ook gemeenteraden, zich voor de gek gehouden voelen. Wij zien een rol voor de MRE weggelegd in zowel de aansturing van de RESaanpak als in het verzorgen van heldere en transparante communicatie, maar zijn ons er gelijktijdig van bewust dat hier ook een verantwoordelijkheid voor de Rijksoverheid ligt. Ook in de communicatie richting het Rijk kan de MRE een rol spelen op het thema Toekomstbestendig Energiesysteem. Landelijk gebied Het tweede aandachtspunt zit voor Valkenswaard op het thema Transitie Landelijk Gebied. De opgaven binnen dit thema bieden voor de gemeente Valkenswaard mooie kansen.

Leisure als economische drager voor de versterking van ruimtelijke kwaliteit en ecologie als ook de verbinding tussen landelijk en stedelijk gebied moet volgens ons dan ook een expliciete plek krijgen in de verdere uitwerking van dit samenwerkingsakkoord en het daaruit voortvloeiende werkprogramma. Kijkend naar de ontwikkelingen rondom Dommelland en Grote Heide, zien wij hierin een schoolvoorbeeld van het integraal aanvliegen van de opgaven in het

100526-2881\SVE\HLE\-48

te krijgen. Dit alles neemt ook niet weg dat we de komende jaren ook meer de verbinding op zullen zoeken met samenwerkingen gericht op het sociaal domein. Waarbij we vanuit ieders rol, de ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke vraagstukken op elkaar zullen verbinden. [1] Nationaal netwerk Brede Welvaart, CBS, Provincie Noord-Brabant Financiën Zoals toegezegd aan de leden van de Commissie van advies voor financiën zal dit tijdig kenbaar worden gemaakt.

Energie / RES Dit is een goed aandachtspunt. Dit zal worden ingebracht t.b.v. het communicatieplan in het kader van de RES.

Landelijk gebied Leisure is één van de manieren om het landelijk gebied economisch vitaal te maken. Dit geldt ook voor andere economische activiteiten. We kiezen ervoor om deze niet specifiek te benoemen. U geeft terecht aan dat dat het project Grote Heide unieke kansen biedt en uitstraling heeft op de gehele MRE-regio. Dit project en enkele andere belangrijke

thema Transitie Landelijk Gebied. Naast de integrale aanpak, liggen binnen het project Grote Heide dusdanig grote en unieke kansen met uitstraling op de gehele MRE regio dat wij er voor pleiten dit project ook expliciet te benoemen in het Samenwerkingsakkoord. Mobiliteit Het derde aandachtspunt zit voor Valkenswaard op het thema Toekomstbestendig Mobiliteitssysteem. We zien dat de nadruk binnen het thema Toekomstbestendig Mobiliteitssysteem ligt op meer duurzame, gezonde, schone en veilige mobiliteit. Wij onderstrepen dit en voegen daar graag aan toe dat dit zich, wat Valkenswaard betreft, concreet zou moeten doorvertalen in een verbetering van het openbaar vervoer (bijvoorbeeld met (H)OV Hubs) en van de regionale fiets-infrastructuur. Mobiliteit Daarnaast zien we graag nadrukkelijk terug dat ingezet wordt op het terugdringen van sluipverkeer ten gevolge van het dichtslibben van de A2 en A67 en op een verbetering van die bestaande Rijkswegen en lokale verbindingswegen. De nieuwe N69 is in die zin een goed voorbeeld van het tegengaan van doorgaand verkeer door de kernen van onze regio. Mobiliteit Het concept samenwerkingsakkoord zet in op een maatregelenpakket aan de oostkant van onze regio. Wij zouden dit graag breder zien.

De regio Zuid wil samen met de gemeenten aan de oostkant komen tot een maatregelenpakket dat de bereikbaarheid in de gehele MRE regio verbetert en niet slechts in een gedeelte daarvan. Gemeenteraden Tot slot vragen wij uw aandacht voor het goed aangehaakt houden van gemeenteraden. Voor de democratische legitimiteit van de MRE is dit essentieel.

Veldhoven

De schaalsprong is een enorme opgave waar we regionaal mee te maken hebben. Het stemt ons tevreden dat met dit samenwerkingsakkoord de hele regio in stelling wordt gebracht om de schaalsprong in goede banen te leiden. En met de hele regio bedoelen we bestuur, inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en instellingen. Iedereen draagt z’n steentje bij. Ook het Rijk draagt bij. En wanneer het Rijk financieel bijdraagt moeten we dit geld verdelen op basis van regionaal afgesproken prioriteiten. Aanpassingen en aanvullingen In dit samenwerkingsakkoord zien wij de volgende punten waarvoor nog aandacht en aanpassing nodig is: Ontwikkellijnen Bij de ontwikkellijnen ‘Duurzame schaalsprong Brainport’ en ‘Nieuwe balans in het landelijk gebied’ missen we hoe deze lijnen elkaar beïnvloeden. Dit kan zowel versterken zijn als elkaar beconcurreren. Dit is belangrijk om inzicht te krijgen in

100526-2881\SVE\HLE\-49

gebiedsontwikkelingen zijn van grote betekenis voor de regio. We noemen ze niet expliciet in het samenwerkingsakkoord. Mobiliteit Dit wordt verder uitgewerkt in de regionale mobiliteitsagenda.

Mobiliteit Verwijzing naar reactie Gemert-Bakel

Mobiliteit Verwijzing naar reactie Heeze-Leende

Samenwerking en strategie Op allerlei manieren spannen we ons in om u als gemeenteraden en raadsleden te betrekken en aangehaakt houden. Door Raadstafel21, kennisontwikkeling, conferenties, via portefeuillehouders en leden Algemeen Bestuur. Samenwerking en strategie/financiën Rondom de verdeling van Rijksmiddelen zullen waar daar sprake van is heldere verdelings- en governance-afspraken gemaakt worden.

Samenwerking en strategie Een aantal voorbeelden, waarop deze lijnen elkaar beïnvloeden zijn de behoefte aan ruimte voor energievoorziening, water en natuur enerzijds en behoefte aan ruimte

de mogelijke kansen en uitdagingen die we de komende periode regionaal aan gaan pakken. Hoofdopgaven Wij missen de verbinding en samenhang tussen de 5 strategische hoofdopgaven. Dit komt nog onvoldoende aan bod in de doelen en afspraken per hoofdopgave in hoofdstuk 4.

Brede welvaart Brede Welvaart (als perspectief) is nog niet voldoende afgebakend, geconcretiseerd en doorvertaald naar de 5 strategische hoofdopgaven. Om de focus op brede welvaart vast te houden en om hierin concrete resultaten te bereiken, is een doorvertaling en concretisering nodig. Het is belangrijk dat de inspanningen (sociaal, ecologisch en economisch) inzichtelijk worden gemaakt zodat ook de voortgang te volgen is.

Wij gaan er vanuit dat deze punten in de nabije toekomst worden opgepakt, en dat u de uitwerking ervan presenteert. Wie gaat waarover? Verder gaat het akkoord over behoorlijk wat onderwerpen; een regionale ambitie, ontwikkellijnen, brede welvaart als perspectief, strategische hoofdopgaven en de strategische agenda Brainport Eindhoven met 3 pijlers. En in subregio’s en portefeuillehoudersoverleggen worden de onderwerpen aangepakt. Zoals het nu is opgesteld, is het niet altijd precies duidelijk wie waar precies over gaat en wat bijvoorbeeld de rol is van Brainport Development. We vragen in het definitieve samenwerkingsakkoord om nadere duiding per onderwerp en een schema dat inzichtelijk maakt welke relaties waar liggen. Nieuwe inzichten Om goed om te gaan met de schaalsprong is ‘meer en sneller’ alleen niet voldoende. Traditionele aanpak en oplossingen zijn niet per definitie afdoende om problemen en uitdagingen van vandaag en morgen het hoofd te bieden. In de samenwerking zullen we dan ook innovatief en out of the box moeten denken om tot oplossingen te komen. Ook moeten de structuur en governance van de

100526-2881\SVE\HLE\-50

voor werklocaties, woningbouw en mobiliteit anderzijds. Het klopt inderdaad dat deze elkaar kunnen beconcurreren. Samenwerking en strategie De 5 hoofdopgaven hangen met elkaar samen vanuit het daily urban system. Een goede onderlinge afstemming tussen wonen, werken en mobiliteit is noodzakelijk evenals de koppeling met het energienet (zowel in vraag als aanbod) de ontwikkelingen worden in onze regio sterk beïnvloed door het economische ecosysteem (Brainport). Samenwerking en strategie Er zal een bestuurlijk en ambtelijke werkgroep ingericht worden, waarbij concrete acties worden geformuleerd. Een eerste aanzet daarvoor is gemaakt in het concept-werkprogramma. Daarbij zal ook de strategie gekozen worden om met ‘klein’ te beginnen en dit verder uit te bouwen.

Samenwerking en strategie Brainport Development initieert o.a. de strategische agenda Brainport en richt zich in de uitvoering met name op de 1e en 2e pijler. Als samenwerkende overheden staan we aan de lat voor de 3e pijler.

Samenwerking en strategie We delen uw mening dat we adaptief moeten blijven in de wijze, waarop we met elkaar opgaven aanpakken. Dat vraagt om periodiek met elkaar afstemmen of we moeten bijsturen op onze regionale doelen

Voorstel In het conceptwerkprogramma zijn vooralsnog de volgende concrete activiteiten geformuleerd. Opstellen en implementeren brede welvaart in de regionale programma’s o.a. met behulp van checklist Permanent aanjagen en blijvend agenderen Deelname aan overlegtafels provincie en Rijk.

Waalre

samenwerking hierin mee-ademen, zodat het tempo kan worden gevolgd, en de schaalsprong kwalitatief (inclusief brede welvaart) goed wordt gerealiseerd. Schaalsprong wonen en ruimte De nieuwe strategische hoofdopgave ‘Schaalsprong wonen en ruimte’ moet nog worden ingericht. Om invulling te geven aan nieuwe werkwijzen en out of the box denken, stellen wij voor dit anders in te richten dan gebruikelijk. In plaats van de gebruikelijke inrichting met 21 portefeuillehouders, stellen wij voor om deze opgave in te richten met de subregio’s. Op deze manier krijgen de subregio’s een goede positie en betekenis in de samenwerking. En krijgt een nieuwe werkvorm een kans. Inwoners Met onze regio gaan we een uitdagende toekomst tegemoet. Een toekomst die alle inwoners van onze regio raakt. En waarin inwoners ook betrokken zijn en verantwoordelijkheid nemen. Wij zijn ervan overtuigd dat onze inwoners dat doen en kunnen. In dit licht is het dan ook vreemd dat binnen hoofdopgave Vitaal landelijk gebied is aangegeven dat de inwoners naar een breder plantaardig dieet bewegen. Natuurlijk onderkennen wij het achterliggend doel van het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. Maar de inwoners vanuit de MRE een dieet voorschrijven gaat ons te ver. De inwoners gaan hier zelf over. Wij verwachten dat u dit aanpast in de definitieve versie van het samenwerkingsakkoord.

Herkenning op de ambitie, ontwikkellijnen en deelopgaven De wereld verandert en Waalre en de regio veranderen mee. In Waalre beseffen we dat de huidige opgaven te groot zijn om lokaal op te lossen. De schaalsprong binnen de Brainportregio is een ontwikkeling waarmee we allemaal te maken krijgen in onze regio, maar ook daarbuiten. Onze gezamenlijke ambitie is een sterke regio met behoud van het kenmerkend innovatieve Brainportprofiel en een stabiele sociale basis en vitale leefomgeving voor al onze inwoners. De grote achterliggende opgave is om de duurzame verstedelijkingsopgave en de opgaven voor een vitaal landelijk gebied die in onze regio samenkomen, met elkaar te verbinden. De ontwikkellijnen “Duurzame schaalsprong Brainport en Nieuwe balans van het landelijk gebied” zijn herkenbaar en sluiten goed aan bij de opgaven waarvoor we staan. De verdere verfijning van de twee ontwikkellijnen naar de vijf strategische hoofdopgaven: • schaalsprong wonen en ruimte (kwaliteit leefomgeving), • toekomstbestendig mobiliteitssysteem, • toekomstbestendig energiesysteem, • vitaal economisch systeem en • vitaal landelijk gebied zijn logisch en sluiten aan bij de thema’s die we al in eerdere samenwerkingsakkoorden vastgelegd hebben. De toevoeging van de strategische hoofdopgave Schaalsprong wonen en ruimte is wat Waalre betreft passend in de totale opgave.

Wij spreken liever van een kwaliteitssprong ruimte. Het gaat namelijk niet alleen over ruimte en wonen, maar ook economie, mobiliteit, energie, duurzaamheid etc. Voorwaarde is wel dat deze hoofdopgave op strategisch niveau wordt ingevuld en vooral stuurt op regionale en landelijke afspraken en relaties

100526-2881\SVE\HLE\-51

en de wijze waarop we dit met elkaar organiseren. Samenwerking en strategie Vanuit het bestuurlijk overleg ruimte en wonen onder gedeeld interimvoorzitterschap van wethouders Marinus Biemans en Gaby vd Waardenburg zal een voorstel gedaan worden hoe dit in te richten met oog voor de juiste opgave op hte juiste schaalniveau. Landelijk gebied Het is geenszins de bedoeling om inwoners van de regio voor te schrijven wat ze moeten eten. Aangegeven is dat de veranderingen, die in de productie worden nagestreefd een breder plantaardig aanbod tot gevolg hebben. Verwijzing naar reactie Deurne Samenwerking en strategie De kwaliteitssprong zal nadrukkelijk worden meegenomen als terminologie in het samenwerkingsakkoord.

Voorstel Uitwerking hiervan verwerken in het werkprogramma na afstemming met o.a. Stedelijk Gebied Eindhoven.

met de andere hoofdopgaven. Sturing vanuit MRE op de hoofdopgaven helpt ons het doel te bereiken van een sterke regio met behoud van het kenmerkend innovatieve Brainportprofiel en een stabiele sociale basis en vitale leefomgeving voor al onze inwoners. Strategische invulling van de hoofdopgaven Onze opgaven moeten we steeds meer integraal oplossen, met oog voor gevolgen en invloeden van besluiten in het ene thema voor de andere(n). Extra aandacht daarvoor willen we graag terugzien bij de inhoudelijke strategische opgaven. Ook de mate waarin de opgaven uitgewerkt worden moet zich gaan beperken tot het strategische niveau en het doel dat we daarmee willen bereiken. Op subregionaal niveau kan dit verder uitgewerkt worden met aandacht voor de verschillen in de gemeenten en gebieden. Een overkoepelend perspectief dat op strategisch niveau inzicht geeft in gevolgen en aandachtspunten voor alle thema’s c.q. hoofdopgaven is daarbij randvoorwaarde. En dat kan ook betekenen dat we vanuit kwaliteit van onze leefomgeving iets niet of beperkt doen in onze regio. Zelfs NEE zeggen tegen een vraag. Ook die mogelijkheid is iets wat we met elkaar moeten durven en elkaar op aan mogen spreken in de regio. Randvoorwaarde is namelijk altijd dat voorstellen/antwoorden/oplossingen met betrekking tot aspecten/vragen in relatie tot de schaalsprong altijd tot een kwaliteitssprong leiden.

De MRE is de tafel waarop we dat met elkaar doen. Samenwerking in het regionale belang De samenwerking in de MRE is waardevol, maar soms ook ingewikkeld. Besluitvorming heeft zijn tijd nodig en staat niet altijd dicht bij de lokale praktijk van alledag. Het is de kunst om de gemeenschappelijke regeling niet tot teveel bestuurlijke drukte te laten leiden en het is een uitdaging daarin flexibel en wendbaar te handelen. Meer eenheid tussen (sub)regionale overleggen op verschillende thema’s is onze wens. Het is belangrijk om alle 21 gemeenten op één lijn te krijgen. Het organiseren van het gezamenlijk proces vanuit de inhoud op strategische opgaven vergt veel inspanning. Dat is ook te verklaren uit de diversiteit van de gemeenten en de verschillende kwaliteiten die ieder in huis heeft. Toch overwinnen we die problemen en boeken we (zelfs landelijk) successen als regio! Daarentegen geldt dat de schaal van het subregionale verband, het Stedelijk Gebied Eindhoven (verder SGE) ons in staat stelt om snel en effectief te schakelen en gezamenlijk concrete afspraken te formuleren. Er is in toenemende mate sprake van overlap in de thema’s die we zowel regionaal als subregionaal oppakken.

Gelet op het bovenstaande heeft het onze voorkeur om de regionale schaal te benutten voor de strategische afstemming en koers op hoofdlijnen met de 21 gemeenten, zoals ook verwoord in de hoofdopgaven uit het nieuwe samenwerkingsakkoord. De subregionale schaal leent zich onzes inziens beter om

100526-2881\SVE\HLE\-52

Samenwerking en strategie Verwijzing naar eerdere opmerkingen over kruislings agenderen tussen portefeuillehoudersoverleggen en integraliteitsborging binnen het Dagelijks Bestuur.

Samenwerking en strategie In hoofdstuk 5 is een verdere aanscherping uitgewerkt, die aansluit bij uw zienswijzen.

de doorvertaling van de strategische doelen naar opgaven, resultaten en aanpakken te maken. Menskracht en middelen Een zorg daarbij is wel of wijzelf en de andere subregio’s voldoende menskracht en middelen beschikbaar kunnen maken om dat te organiseren. U heeft in het samenwerkingsakkoord daar ook aandacht voor in hoofdstuk 5. Met elkaar als 21 gemeenten zullen we snel een werkwijze moeten ontwikkelen om de snelle vooruitgang in de huidige maatschappij bij te benen. De subregionale samenwerking in SGE verband zou een voorbeeld kunnen zijn hoe dit te organiseren in de andere subregio’s. Via verdere samenwerking en uitwisseling van kennis kunnen we dit optimaliseren. Waalre staat open om de ervaringen in de subregionale samenwerking te delen en de resultaten daaruit ook beschikbaar te stellen voor de andere subregio’s. Inzet van onze ambtenaren voor regionale opgaven maakt ons aantrekkelijk op de arbeidsmarkt en kan een bijdrage leveren aan het aantrekken en behouden van kennis, kunde en ervaring voor onze regio. Als gemeenten moeten we voorkomen dat we het elkaar moeilijk maken door personeel bij elkaar weg te kapen en te vissen in dezelfde vijver. Als (regionale) overheid is profilering als regio met grote opgaven en een mainportstatus een manier om van buiten onze regio personeel te werven en aantrekkelijk te zijn op de arbeidsmarkt.

Laten we daarin samen met onze bedrijven en Brainport optrekken! Regionale samenwerking op strategische opgaven Een regionale samenwerking op hoofdlijnen en opgavegericht werken in subregio’s vraagt iets van de rol van de MRE. Een verbindende rol en ondersteunen van de samenwerking tussen gemeenten, zou de MRE goed op kunnen pakken. Kennisuitwisseling en -deling tussen gemeenten en met masterclasses, is ook een rol die wij waarderen in de MRE. Als derde belangrijke rol zien wij de inzet op het faciliteren van het gesprek met Provincie en Rijk over de opgaven en de lobby vanuit Brainport om middelen te genereren voor de gehele regio. Wat betreft brede welvaart en de focus daarop vragen wij ons af of er niet meer verbinding met het sociale domein zou moeten zijn. Daar zit de expertise wat betreft de resultaten voor het welzijn en welbevinden van onze inwoners. Wanneer we ons toch heroriënteren op de thema’s, is dat een onderwerp waarover wij het gesprek willen voeren. Dat is in onze ogen de vierde rol voor de MRE.

Onze conclusies voor de rollen van het MRE vertaald naar het lokaal niveau: 1) Aandacht voor gevolgen van Regiodeal en de ambities op de financiële en personele inzet van (kleine) gemeenten; 2) Aandacht voor de verbinding met en de slagkracht van de subregio’s en meer afstemming tussen de subregio’s op verschillende thema’s; 3) Aandacht voor voldoende tijd en ruimte voor de inbreng van alle 21 gemeenten op de regionale opgaven, gezamenlijke besluitvorming en dat iedereen mee kan

100526-2881\SVE\HLE\-53

Samenwerking en strategie Het Dagelijks Bestuur heeft opdracht gegeven aan de directeur om met een realisatievoorstel te komen. Daarbij zijn meerdere mogelijkheden verkend en heeft ook afstemming plaatsgevonden in de Kring van gemeentesecretarissen. Uit alle informatie zal een voorstel worden voorberei, die verwerkt zal worden in de werkprogramma's, de Begrotingswijziging 2023 en het Begrotingsvoorstel 2024. Samen met u zijn we van mening dat we slim moeten organiseren om voldoende realisatiekracht te organiseren met elkaar.

Samenwerking en strategie Verwijzing naar reacties Bergeijk,

on en Breugel Brede welvaart Verwijzing naar reactie Son en Breugel

doen in de discussie. Daarbij oog houden voor slagkracht in de besluitvorming 4) Aandacht voor meer verbinden van het sociaal domein/GGD aan de agenda. Welzijn en Brede Welvaart als kompas waar we op varen vraagt in onze ogen inbreng vanuit die hoek en strategische afstemming met deze domeinen; 5) Aandacht voor en verbinding met de Brainportlijnen om aantrekkelijk te blijven als werkgevers op de sterk concurrerende arbeidsmarkt. Toegevoegde waarde van een zelfstandig Waalre aan de samenwerking Waalre is een zelfstandige, groene gemeente waar het fijn wonen is in een dorpse setting, vlak bij de stad met alle stedelijke voorzieningen en hoogwaardige werklocaties. De “living room” van Brainport. Dat willen we ook zo houden en we willen deze kwaliteiten ook inzetten voor een aantrekkelijke vestigingsplaats in Brainport, door deze functie voor de hele regio te vervullen. Zo draagt Waalre bij aan de brede welvaart en het welzijn van de inwoners in de regio, door onze groene huiskamer ter beschikking te stellen voor rust, recreatie, sport enz. We zijn een kleine gemeente die dicht bij haar inwoners staat met hechte gemeenschappen en een rijk verenigingsleven. Daardoor zijn wij ook geschikt om als proeftuin te dienen voor bijvoorbeeld nieuwe technologieën op zorg- of mobiliteitsgebied.

Waalre heeft daarvoor een ideale schaal zoals ook blijkt uit onderzoeken die we hebben gedaan in het kader van “De Kracht van Waalre”. Waalre heeft geen grote belangen in de regio behoudens het groene karakter. We zien onszelf daarom ook in een verbindende rol tussen gemeenten in de regio en willen die rol ook waar nodig bestuurlijk en ambtelijk oppakken. Financiële gevolgen Samenwerkingsakkoord 2023-2026 De financiële gevolgen van de ambities, ontwikkellijnen en uitwerkingen van de hoofdopgaven zoals nu opgenomen in het Samenwerkingsakkoord zijn niet inzichtelijk. Wij verwachten dat inzicht wel op korte termijn te krijgen. Zonder dit inzicht kunnen wij als Waalre niet instemmen in het Algemeen Bestuur met dit akkoord. Voor kleine gemeenten is het de laatste jaren lastig een stabiele financiële koers te varen. Het Rijk is het gemeentefonds aan het herijken, regionaal worden er subsidies binnengehaald zonder dat op gemeentelijk niveau duidelijk is wat de eigen bijdrage is en ook krijgen we verzoeken om bij te dragen als cofinanciering. Voor een heldere financiële planning is inzicht aan de voorkant noodzakelijk. Samenvattend onze wijzigingsvoorstellen Hierboven maakten we een aantal opmerkingen op het voorliggende Samenwerkingsakkoord. In deze alinea brengen we alle wijzigingsvoorstellen van Waalre bij elkaar.