20260224 MOTIE uitkomsten Raadsonderzoek PFAS

MOTIE Uitkomst en vervolg Raadsonderzoek PFAS

De gemeenteraad van Helmond tijdens de vergadering van 24 februari 2026

We stellen vast dat: • Het Helmondse bedrijf Custom Powders vele jaren lang, in opdracht van chemiebedrijf Chemours (vroeger: Du Pont) een bedrijfsproces heeft uitgevoerd waarbij PFAS-stoffen vrijkwamen. Dit bedrijfsproces is in januari 2018 beëindigd. (herhaling uit motie 20 mei 2025) • Het onderzoeksprogramma Zembla op 23 april 2025 een uitzending heeft gewijd aan dit bedrijf. Daarbij kwamen schokkende feiten naar boven over de gehanteerde bedrijfsvoering, zoals jarenlange lozingen van PFAS-houdende vloeistoffen op het riool, over de betrokkenheid en het medeweten van Chemours daarvan, en over de slechte arbeidsomstandigheden binnen Custom. Deze onderstreepte de ernst van de lozingen via het riool en de bredere milieuschade. (herhaling uit motie 20 mei 2025) •

• •

Het op 20 mei 2025 door de gemeenteraad van Helmond gestarte raadsonderzoek, dat zich richtte op het gemeentelijk handelen, de politieke besluitvorming en de ambtelijke uitvoering in dit dossier, inclusief vergunningverlening, toezicht en handhaving, informatievoorziening, bestuurlijke rol en invulling van de gemeentelijke zorgplicht, afgerond is. De raad op 20 mei 2025 tevens een raadsbegeleidingsgroep ingesteld heeft, met ondersteuning door de griffie, die functioneerde als gedelegeerd opdrachtgever namens de gemeenteraad. Op 1 juli 2025 de gemeenteraad de door de raadsbegeleidingsgroep opgestelde onderzoeksopdracht aan het onderzoeksbureau bekrachtigd heeft.

We overwegen dat: • Niet uitgesloten kan worden dat ‘derden’ over meer informatie beschikken dan de gemeente, omdat zij niet aan de archiefwet gebonden zijn. In het onderzoek konden de gebeurtenissen niet altijd goed geconstrueerd worden, omdat de archivering van documenten gaten vertoonde. • De relativering bij de gevonden leerpunten is dat zij deels achterhaald kunnen zijn, omdat geen onderzoek gedaan is naar de huidige processen wat betreft vergunningverlening, toezicht en handhaving. De analyse en beoordeling is immers gericht op de situatie van toen. We vinden dat: • De inwoners van Helmond uit mogen gaan van openheid, politieke verantwoording en lessen trekken voor de toekomst. • Dit onderzoek daar ten aanzien van dit dossier invulling aan geeft. We spreken uit dat: - We kennis hebben genomen van het ‘Eindrapport Raadsonderzoek PFAS Gemeente Helmond’ en de daarin getrokken conclusies.

We geven het college opdracht om: -

Ten aanzien van de leerpunten na te gaan in hoeverre deze reeds tot de standaard werkwijze van de gemeentelijke organisatie of ODZOB (Omgevingsdienst ZuidOostBrabant) behoren. Ten aanzien van de leerpunten die nog niet tot de standaard werkwijze van de gemeentelijke organisatie of ODZOB behoren een plan van aanpak op te stellen, samen met partners, over het implementeren van deze leerpunten. De gemeenteraad uiterlijk in het derde kwartaal van 2026 te informeren over de stand van zaken ten aanzien van deze leerpunten:

Leerpunten uit de periode 1995-eind 2017 De leerpunten gericht op de gemeente en ODZOB zijn: 1. Doe als gemeente en ODZOB gelijk nader milieuonderzoek in de omgeving van een bedrijf als het duidelijk wordt dat een bedrijf enige tijd een schadelijke stof emitteert zonder een uitgebreide nabehandelingsinstallatie. Op deze manier kan een beeld worden gevormd van de vervuiling van het milieu en kunnen eventueel maatregelen worden genomen. 2. Geef als ODZOB goed navolging aan de voorschriften die in de vergunning staan en afspraken die in het kader van vergunningen met een bedrijf worden gemaakt. 3. Blijf als gemeente en ODZOB nauw samenwerken met regionale en landelijke organisaties om de kennis over PFAS en andere schadelijke stoffen op peil te houden zodat de afstand tot het bedrijfsleven zo klein mogelijk is. 4. Trek als gemeente en ODZOB bij toezicht en handhaving gezamenlijk op met andere toezichthoudende instanties, zodat er meer als één overheid en efficiënter geopereerd kan worden. Ook kan zo beter specifieke kennis en kunde worden gedeeld bij ingewikkelde chemische processen en de emissie daarvan met mogelijke gevolgen voor mens en milieu. 5. Verbeter als ODZOB de kwaliteit en diepgang van de inspectieverslagen. Werk met een vast format en checklists. Volg hierbij ook de (belangrijkste) voorschriften bij de vergunning.

Geef duidelijk aan wat wel of niet bekeken en geanalyseerd is. 6. Hanteer als er bij een inspectie een bedrijf dient te worden beoordeeld of geclassificeerd duidelijke en eenduidige richtlijnen, zodat er een consistente beoordeling kan plaatsvinden door verschillende inspecteurs. 7. In aanvulling op wat volgens wet- en regelgeving kan worden vernietigd toch goed bekijken welke relevante documenten moeten worden gearchiveerd om later reconstructies mogelijk te maken. Het gaat hierbij onder meer om vergunningen en inspecties inclusief overwegingen, toelichten verklaringen en (opgeloste) dilemma’s. Leerpunten periode eind 2017-mei 2025 1. Maak als gemeente vooraf duidelijke afspraken over rollen en verantwoordelijkheden in overlegstructuren met partners. Uit het bestudeerde dossier blijkt dat er zeker in de beginfase van de crisis (deels ad hoc) veelvuldig bestuurlijke en ambtelijke overleggen plaatsvonden met diverse partners (ODZOB, waterschap, RIVM, het ministerie van IenW, NVWA, GGD, etc.). Hoewel deze samenwerking overwegend positief werd beoordeeld, blijkt dat er geen vaste overlegstructuur was opgezet voor de regionale (brede bestuurlijke) overleggen. Bij complexe dossiers met ook nog de nodige urgentie kan het helpen om vooraf meer bewust een heldere rol- en taakverdeling vast te leggen om zo de samenwerking efficiënter en transparanter te laten verlopen.

Dit versterkt niet alleen de slagkracht, maar ook het vertrouwen tussen de partners. 2. Borg als gemeente een duidelijke overgang van crisisstructuur naar de reguliere lijn. Dit geldt zowel voor binnen het college, tussen de portefeuillehouder en de ambtelijke organisatie als binnen de ambtelijke organisatie. Door deze overgang duidelijk te markeren wordt beter geborgd wie waarvoor verantwoordelijk is, welke overlegvormen blijven bestaan en hoe de informatievoorziening richting het bestuur en de partners wordt ingericht. Dit voorkomt rolverwarring en draagt bij aan continuïteit en transparantie in de verdere afhandeling van complexe dossiers. 3. Informeer als college bij een crisis de gemeenteraad eerder, desnoods onder geheimhouding. Dit versterkt het vertrouwen tussen het college en de raad en

voorkomt dat raadsleden achteraf het gevoel hebben onvoldoende geïnformeerd te zijn. 4. Stem als gemeente juridische stappen vooraf af met relevante ambtelijke en bestuurlijke partners. Door vooraf afstemming te organiseren over de juridische strategie en de timing bijvoorbeeld bij een aangifte, kunnen overheden optreden als één overheid, wat de effectiviteit en geloofwaardigheid van de handhaving versterkt. Het gezamenlijk optrekken bij aangifte biedt bovendien voordelen zoals het bundelen van bewijs, het voorkomen van tegenstrijdige verklaringen en het vergroten van de impact van de aangifte. Indiener(s): Raadsbegeleidingsgroep raadsonderzoek PFAS • Cor van der Burgt • Michiel van Geel • Theo Manders • Ron Peters (voorzitter) • Martijn Rieter • Bert van Sas _________________________________________________________________________ Noot: Een motie is een vraag of opdracht aan het college of een uitspraak van de raad ergens over. Als het college bij de uitvoer tegen obstakels aanloopt waardoor de motie niet uitvoerbaar is, dan wordt dit met een RaadsInformatieBrief aan de raad medegedeeld. Bij vragen over het opstellen van een motie kunt u altijd contact opnemen met de Raadsgriffie bij voorkeur via raadsgriffie@helmond.nl.

Ten behoeve van de voorbereiding van de raadsvergadering ontvangt de Raadsgriffie graag de conceptmotie vooraf zodat deze in Notubox (al dan niet openbaar) klaargezet kan worden. We sturen de motie alleen rond/ maken hem zichtbaar voor de vergaderdeelnemers, dan wel zetten hem alleen openbaar op Notubox met toestemming van de fractie.