Zorgrisicoprofiel Twente 2025 0 (1)

27

19

0

8

1

2020 Brand Dienstverlening Leefmilieu Ongeval Eindtotaal

36

35 36

31 31

Zorgrisicoprofiel Twente 2025

9

2021

27

20

33

34

18

17

6

2

2

2022

40

2023

2024

Incident met brandbare/explosieve stof in open lucht In Twente vindt het vervoer van (gevaarlijke) stoffen plaats via de weg, het spoor en in mindere mate over het water. Jaarlijks zijn maximaal 210 wagons met brandbaar gas toegestaan. Voor zeer brandbare vloeistoffen geldt een maximum van duizend wagons per jaar, en voor (zeer) toxische stoffen is dit vijftig wagons per jaar. Het aantal daadwerkelijk vervoerde stoffen via het spoor varieert per jaar, maar de maximale toegestane aantallen worden ieder jaar fors overschreden. De verwachting is dat het vervoer van gevaarlijke stoffen de komende jaren verder zal toenemen. Het vervoer over de weg wordt alleen geregistreerd vanaf afrit 33 (Oldenzaal-Zuid) richting de Duitse grens. Deze telling is echter niet representatief voor het totale vervoer in de regio. Ook het vervoer over water wordt in Twente nauwelijks geregistreerd en niet bijgehouden. Hoewel het transport van gevaarlijke stoffen meestal veilig verloopt, blijft er altijd een risico op een incident. Een ongeval met gevaarlijke stoffen kan leiden tot een explosie, brand of toxische wolk. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de zorgpartners in het getroffen gebied, maar kan ook leiden tot een grote toestroom van slachtoffers die behandeld moeten worden. Aantal gevaarlijke stoffen vervoerd via spoor 2.000 1.500 1.000 500 0

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Wierden - Almelo Almelo - Hengelo Hengelo - Springbiel (D)

Incident met giftige stof in open lucht In Twente vindt het vervoer van (gevaarlijke) stoffen plaats over de weg, het spoor en in mindere mate over het water. Tijdens dit vervoer bestaat de kans op een ongeval waarbij een giftige stof kan vrijkomen. Afhankelijk van de stof, de windsnelheid en de windrichting kan deze een bedreiging vormen voor de gezondheid van personen en zorginstellingen binnen het aandachtsgebied (+/- 1200 meter rondom de bron). In Nederland hebben zich tot op heden geen incidenten voorgedaan waarbij tijdens het vervoer daadwerkelijk gevaarlijke stoffen zijn vrijgekomen. De verwachting is wel dat de komende jaren het vervoer van ammoniak fors gaat toenemen, wat extra risico’s met zich meebrengt. In Twente heeft zich de afgelopen jaren één incident voorgedaan waarbij een onbekende (gevaarlijke) stof is vrijgekomen. Dit gebeurde in 2021 bij het bedrijf Thales in Hengelo. Hoewel er geen slachtoffers zijn gevallen, was de impact op de omgeving groot: meerdere instellingen en bedrijven in de omgeving zijn tijdens het incident dicht gebleven. In Twente bevinden zich meerdere bedrijven die werken met gevaarlijke stoffen. Een incident bij een van deze bedrijven kan gevolgen hebben voor de omgeving, denk bijvoorbeeld aan het ontruimen van een bepaald

37

gebied, het sluiten van ramen en deuren of het uitschakelen van mechanische ventilatie.

Uitval elektriciteitsvoorziening Het elektriciteitsnetwerk in Europa staat onder druk. Het netwerk raakt steeds voller door de aanleg van nieuwe woonwijken en bedrijven en de energietransitie. Dit heeft gevolgen voor de betrouwbaarheid van de elektriciteitsvoorziening. Ook in Twente is dit merkbaar. In de bijgevoegde grafiek is weergegeven hoe vaak de stroom (onvoorzien) is uitgevallen en in hoeveel gevallen hierbij de brandweer is ingezet. Bij een uitval van het elektriciteitsnetwerk valt direct alle apparatuur zonder noodstroomvoorziening of accu uit. Na enkele uren functioneren ook de telefoonmasten niet meer. Hierdoor kunnen communicatieproblemen ontstaan. Daarnaast kan de (drink)watervoorziening uitvallen. Er kan maatschappelijke onrust ontstaan en er kunnen zich veiligheidsproblemen voordoen. Ook neemt de zorgvraag toe van zorgbehoeftigen. Onvoorziene stroomstoringen in Twente

150 100 50

Totaal stroomstoringen

0

Waarbij inzet brandweer 2020

2021

2022

2023

2024

Verontreiniging drinkwater In Twente is de drinkwatervoorziening goed ontwikkeld en betrouwbaar. Echter komt het wel eens voor dat er een verontreiniging van het drinkwaternet plaatsvindt. Een dergelijke verstoring zal niet direct tot slachtoffers leiden, maar kan wel aanzienlijke gevolgen hebben voor de volksgezondheid. Bij een langdurige uitval van drinkwater kunnen hygiënische problemen ontstaan. Ziekenhuizen, zorginstellingen en kinderdagverblijven zijn afhankelijk van schoon water voor medische handelingen, persoonlijke verzorging en sanitaire voorzieningen. Zonder water kunnen infectieziekten zich sneller verspreiden en neemt het risico op uitdroging toe, met name bij kwetsbare doelgroepen zoals ouderen, zieken en jonge kinderen. Ook dieren en landbouwgewassen kunnen getroffen worden door een tekort aan of verontreiniging van drinkwater. Mensen kunnen ziek worden door schadelijke stoffen in het water of er verward raken, wat de kans op letsel vergroot. Tevens is het mogelijk dat bepaalde (medische) apparatuur niet gebruikt kan worden. Een recent voorbeeld van dit incidenttype is het kookadvies dat van 4 tot en met 11 oktober 2025 gold voor Apeldoorn en omgeving. In Twente deden vergelijkbare situaties zich voor in Goor (juni 2024) en in Oldenzaal (september 2021).

Uitval voorziening voor spraak- en datacommunicatie We zijn steeds meer afhankelijk van ICT en telecommunicatie. Uitval van deze systemen kan verstrekkende gevolgen hebben. In zorginstellingen en ziekenhuizen zijn veel informatiestromen en processen afhankelijk van digitale systemen, zoals patiëntendossiers, medische apparatuur en (onderlinge) communicatiesystemen. Bij langdurige uitval van spraak- en datacommunicatie

38

Zorgrisicoprofiel Twente 2025

kunnen medewerkers geen toegang krijgen tot essentiële medische gegevens, zoals medicatievoorschriften en behandelplannen. Ook kan de communicatie tussen zorgpartners onderling wegvallen. Dit kan leiden tot vertragingen in de zorgverlening en een verhoogd risico op medische fouten. Een voorbeeld hiervan is de landelijke storing bij KPN in 2019, waardoor onder andere het alarmnummer 112 tijdelijk niet bereikbaar was.

Infectieziekten Infectieziekten kunnen leiden tot overbelasting van de zorg. De COVID-19-pandemie heeft laten zien hoe snel de zorgcapaciteit overbelast kan raken bij een grootschalige uitbraak. Een toename van het aantal patiënten met ernstige klachten kan leiden tot een tekort aan bedden, medische apparatuur en personeel. Ook de reguliere zorg kan in het gedrang komen, waardoor behandelingen en operaties moeten worden uitgesteld, met mogelijk ernstige gevolgen voor andere patiënten. Daarnaast kan een (lokale) uitbraak van een infectieziekte binnen een afdeling of instelling grote impact hebben, zowel op de eigen organisatie als op de bredere zorgketen.

Paniek of incident tijdens grote festiviteit en/of concert In Twente worden jaarlijks veel grote festivals en andere evenementen georganiseerd waarbij grote groepen bezoekers op één locatie samenkomen. Tijdens dergelijke evenementen kan door uiteenlopende oorzaken paniek ontstaan, wat kan leiden tot valpartijen of verdrukkingen. Hierdoor kan er een verhoogd zorgaanbod ontstaan, terwijl de bereikbaarheid van de locatie door de verplaatsing van grote mensenmassa’s juist kan afnemen. Daarnaast kunnen zich ook andere incidenten voordoen, zoals het omvallen of instorten van een constructie, of situaties waarbij meerdere bezoekers onwel worden door het gebruik van vervuilde drugs. In al deze gevallen kan sprake zijn van meerdere slachtoffers waardoor een groot zorgaanbod kan ontstaan.

Cybercriminaliteit Er wordt steeds meer digitaal gewerkt en gebruikgemaakt van digitale systemen. Voor cybercriminelen biedt dit meer mogelijkheden om systemen te hacken en of te ontregelen. De afgelopen jaren zijn hier (landelijk) meerdere voorbeelden van geweest. Dat het aantal incidenten wereldwijd toeneemt, blijkt ook uit gegevens van het Z-CERT. In de afbeelding zijn aantallen te zien van incidenten bij zorgaanbieders wereldwijd die op datalekwebsites van cybercriminelen gepubliceerd worden. Bron: Z-CERT Rapportdreigingsbeeld 2023.

Uitval gasvoorziening In Twente zijn veel gebouwen en woningen (nog) aangesloten op het aardgasnet. De betrouwbaarheid van dit transport is groot, maar een storing is niet volledig uit te sluiten. Uit data blijkt dat de uitval van de gasvoorziening zelden voorkomt. Een dergelijke storing leidt doorgaans niet

39

tot directe slachtoffers. Echter kunnen er wel indirect slachtoffers vallen door het uitvallen van noodvoorzieningen. In ziekenhuizen en verzorgingstehuizen kan het ontbreken van verwarming en warm water een risico vormen voor kwetsbare patiënten. Ook industriële processen die afhankelijk zijn van gas kunnen stilvallen, wat in sommige gevallen tot gevaarlijke situaties kan leiden.

Grote aantallen vluchtelingen De afgelopen jaren zijn er meerdere perioden geweest waarin de toestroom van asielzoekers naar Nederland sterk toenam. Oorzaken hiervan kunnen geopolitieke situaties elders in de wereld zijn. De afgelopen jaren zijn er meerdere (nood) opvanglocaties in Twente gerealiseerd. Voor deze doelgroep wordt in sommige gevallen (tijdelijk) een beroep gedaan op het regionale zorgaanbod. Asielzoekers en nareizigers

Terrorisme, extreem geweld, radicalisering en (zware) criminaliteit Bij dit incidenttype gaat het om situaties met extreem geweld zoals een explosie, brandstichting of een schiet- of steekincident. Een dergelijk incident kan zich afspelen in een zorginstelling, in de directe omgeving daarvan, of ertoe leiden dat acute zorgpartners slachtoffers van het incident ontvangen. Het aantal aanlagen met explosieven in Nederland is sinds 2021 sterk toegenomen. Van 212 incidenten in 2021 naar 1.017 in 2023. Meer dan 70% van de incidenten vond plaats in de Randstad, met ruim een derde in de steden Rotterdam, Amsterdam en Den Haag. Anders dan tot nu toe werd gedacht, blijkt uit onderzoek dat een aanzienlijk deel van de aanslagen geen directe link heeft met criminele activiteiten. In ongeveer de helft van de gevallen ging het in 2023 om zogenoemde ‘huis-tuin-

40

en-keukenconflicten’ tussen niet-criminele

Aanslagen met explosieven

burgers, vaak in de relationele sfeer. In

Totaal 1668 aanslagen in

Overijssel zijn er tussen 2021 en 2023 47

2021-2023

aanslagen met explosieven gepleegd.

NU.nl, bron: Politie

Zorgrisicoprofiel Twente 2025

Bijlage 6 Analysevragen Naam: Zorginstelling: Incidenttype: Vraag Impactscore van het scenario op uw

Antwoord / Invulveld 1

2

3

4

5

zorginstelling (weinig 1–5 veel) Heeft de zorginstelling planvorming voor dit

Ja

incidenttype?

Nee

Welke processen komen ernstig onder druk

Z  orginhoudelijke processen (triage,

te staan?

verzorging, diagnostiek, behandeling, etc.) Bedrijfsvoering processen: Leiding & coördinatie HRM Communicatie Informatiemanagement Facilitair Transport Anders, namelijk....

Op welk proces uit voorgaande vraag is de grootste verbetering mogelijk voor uw organisatie? En hoe? Om welke disbalans in uw zorginstelling

Sluiting van (delen van) de locatie

maakt u zich het meest zorgen?

Groot aanbod van cliënten Verplaatsen van cliënten Tekort aan personeel Uitval nutsvoorzieningen Logistieke stagnatie Uitbraak infectieziekten Digitale verstoring

Welke knelpunten in uw organisatie hebben invloed op andere zorginstellingen? Hoe kunnen andere zorginstellingen u helpen? Stel dit scenario gebeurt bij een andere zorginstelling, hoe kunt u die zorginstelling hulp bieden? Welke rol kunnen de GHOR en Bureau Acute Zorg Euregio hierin spelen?

41

Vraag Wat kunnen hulpdiensten of de gemeente voor uw zorginstelling betekenen in dit scenario? Wat is nodig voor een goede afronding van dit scenario?

42

Zorgrisicoprofiel Twente 2025

Antwoord / Invulveld

Bijlage 7 Groepsindeling en scenario’s dialoogsessies Groep

Ziekenhuizen

Ambulante zorg

VVT – GGZ – Gehandicaptenzorg

Scenario cybercriminaliteit Een hackersgroep probeert sinds korte tijd om in te breken op de systemen bij diverse zorginstellingen. Bij een aantal is dat gelukt en is er data gestolen. Er wordt om losgeld gevraagd en de bedragen zijn exorbitant hoog. Als er niet betaald wordt, zal de data worden verkocht op het darkweb. Twee grote instellingen hebben ervoor gekozen om niet te betalen en hun data is al aangeboden op darkweb. Eén instelling heeft betaald maar ook de politie ingeschakeld. Hierdoor hebben zij volgens de hackers de voorwaarden geschonden en ook van hen is data op het darkweb gezet.

Scenario verstoring van de energievoorziening Door een disbalans in het Europese stroomnet heeft de netbeheerder in Nederland een aantal gebieden af moeten schakelen. De disbalans is niet zomaar opgelost en zal minimaal 48 uur gaan duren. Grote gebieden in Nederland hebben met deze ‘Black-out’ te maken. Heel Twente heeft op dit moment geen stroom.

Scenario brand in een instelling met verminderd zelfredzamen Er breekt forse brand uit bij je zorginstelling. Het personeel doet nog een poging om te blussen maar dit heeft geen effect. Zij doen verwoede pogingen om zo veel mogelijk cliënten naar buiten te krijgen. De brand breidt fors uit en de hulpdiensten komen in grote getalen naar de locatie. De brandweer haalt zo veel mogelijk cliënten naar buiten. Er overlijden er helaas een aantal en er zijn gewonden. Ook onder het personeel vallen slachtoffers. Ongeveer 5% van de (aanwezige) cliënten komt te overlijden en ongeveer 10% raakt gewond en moet naar het ziekenhuis. Tenminste 50% van je instelling is de komende weken, misschien wel maanden, niet te gebruiken vanwege de forse schade. De zorg aan cliënten moet elders plaatsvinden.

Scenario terrorisme, extreem geweld, extremisme, radicalisering en (zware) criminaliteit De organisatie ‘Careless Curemore’ zaait al een tijd onrust in de regio. Deze organisatie vindt dat de zorg ernstig achterblijft en veel te duur is geworden. Recent hebben zij explosieven geplaatst bij een aantal grote zorgorganisaties, waaronder verzorgingshuizen en een huisartsenpraktijk. Zij geven duidelijk aan dat de gehele zorg en haar medewerkers doelwit is. Zorgverleners controleren momenteel al preventief en de angst is groot bij cliënten, betrokkenen en medewerkers. Wie zal het volgende slachtoffer zijn? Er zijn al medewerkers die niet meer durven te werken en zich ziek hebben gemeld. Dan komt er een telefoontje dat er mogelijk explosieven zijn geplaatst bij je zorginstelling. Personeel heeft hierbij een verdacht persoon gezien die zich mogelijk nog ophoudt in of rond het gebouw.

43

GHOR Twente is onderdeel van