Woonwagen- en standplaatsenbeleid gemeente Hellendoorn

Woonwagen- en standplaatsenbeleid gemeente Hellendoorn Versie Datum Afdeling Wethouder

1.0 December 2024 Fysiek domein, wonen Jan van den Bosch

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

3

1.1. Aanleiding 1.2. Uitkomsten behoeftepeiling 1.3. Wettelijk kader 2.

Definities

5

3.

Uitgangspunten

6

4.

Huidige situatie standplaatsen en woonwagens

9

5.

Toekomstbeeld standplaatsen en woonwagens

10

6.

Toewijzing

11

7.

Realisatie en beheer

12

8.

Communicatie

12

9.

Evaluatie

12

1. Inleiding 1.1. Aanleiding

die zich bij de gemeente Hellendoorn eerder als

In 1999 is de Woonwagenwet ingetrokken en

geïnteresseerden hebben gemeld en voldoen

werd het woonwagenbeleid gedecentraliseerd.

aan het afstammingsbeginsel.

De afgelopen jaren heeft een aantal instanties zich uitgesproken over het mensenrechtelijk

De enquête is door 23 personen ingevuld

kader dat voor woonwagenbewoners geldt. In

waaruit een totale behoefte komt van 15 stand-

mei 2017 heeft de Nationale Ombudsman een

plaatsen/woonwagens. Voor de middellange

rapport uitgebracht waarin hij stelde dat het

termijn (ongeveer 5 jaar) is er een behoefte van

Rijk en de gemeenten het recht van woonwa-

9 standplaatsen. De andere 6 personen geven

genbewoners om te leven volgens hun culturele

aan nog niet te weten wanneer zij zouden willen

identiteit onvoldoende erkennen en faciliteren.

verhuizen. Het huidige aanbod voorziet niet in

Het geheel van ontwikkelingen is geland in een

de behoefte op korte termijn en middellange

nieuw beleidskader gemeentelijk woonwagen-

termijn.

en standplaatsenbeleid van het ministerie van BZK (12 juli 2018). Het ministerie vraagt van

De huisvestingsbehoefte van woonwagen­

alle gemeenten om het woonwagenleven, in

bewoners wordt meegenomen als onderdeel

eerste instantie lokaal gericht, in overeenstem-

van de omgang met de ‘aandachtsgroepen’ in

ming te brengen met de aanbevelingen van het

de Woon(zorg)visie.

College van de Rechten van de Mens en de Nationale Ombudsman. 1.3. Wettelijk kader Dit beleidskader is binnen de gemeente Hellen-

Het mensenrechtelijk juridische kader voor een

doorn als uitgangspunt gebruikt om invulling te

woonwagenstandplaats wordt gevormd door

geven aan de gemeentelijke huisvestingsvisie

vier grondbeginselen:

voor woonwagenbewoners. Met dit beleid vol-

• Recht op huisvesting;

doen we als gemeente aan de veranderde

• Recht op gelijke behandeling;

situatie rondom de woonwagencultuur.

• Recht op vrijheid van vestiging; • Recht op eerbiediging privé-, familie- en gezinsleven.

1.2. Uitkomsten behoeftepeiling (mei 2024) Voor het invoeren van het beleid is het nood­

Hiermee heeft een gemeente een zekere posi-

zakelijk een beeld te hebben van de behoefte

tieve verplichting om het “wonen in woonwa-

van lokale woonwagenbewoners aan een stand-

gens mogelijk te maken”. Een gemeente houdt

plaats.

in het woonbeleid rekening met de specifieke

Daarvoor is begin 2024 een behoeftepeiling ge-

woonbehoefte van woonwagenbewoners en

houden onder de huidige bewoners en personen

realiseert voldoende standplaatsen, zodat deze

3

groep inwoners binnen een redelijke termijn een

zorgen voor adequate huisvesting. Deze verwij-

standplaats kan krijgen.

zing ligt genuanceerder. De gemeente is verantwoordelijk voor het op- en vaststellen van het

In de Woningwet 2015 en de Huisvestingswet

beleid voor woonwagens en standplaatsen als

2014 is de woonwagenstandplaats opnieuw

onderdeel van het volkshuisvestingsbeleid. De

opgenomen. Het is woningcorporaties toe-

gemeente heeft niet de juridische verplichting

gestaan om woongelegenheden (en dus ook

om zelf nieuwe standplaatsen te realiseren voor

woonwagens en standplaatsen) te bouwen, toe

de doelgroep woonwagenbewoners, maar moet

te wijzen en te verhuren.

er wel voor zorgdragen dat woonwagenbewoners binnen een redelijke termijn kans maken

Bij toewijzing van een woonwagenstandplaats,

op een standplaats. Ook woningcorporaties

al dan niet met een woonwagen, zijn corpo­

hebben een rol bij het realiseren van huisvesting

raties gehouden aan de regels van passend

voor woonwagenbewoners. Zij dragen in nauwe

toewijzen.

afstemming en samenwerking met de gemeente zorg voor huurwoonwagens en de bijbeho-

4

Voor het uitbreiden van het aantal standplaat-

rende standplaats ten behoeve van de sociale

sen wordt vaak verwezen naar de gemeente,

en specifieke doelgroepen binnen de geldende

omdat ze een juridische plicht heeft om te

regelgeving.

2. Definities Woonwagenbewoners: “personen die afstam-

As is: de aanbieder van de standplaats bepaalt

men van de oorspronkelijke groep van ‘de

in welke staat de standplaats wordt aange-

reiziger’. Met ‘de reiziger’ worden mensen be-

boden en of dat met of zonder woonwagen

doeld met een ‘reizend beroep’. Het gaat dan

plaatsvindt. Met ‘as is’ wordt bedoeld dat als

om een reizend beroep waarvoor het vooral in

een standplaats wordt aangeboden zonder

het verleden gold dat het nodig was het land

woonwagen, er niet van de exploitant geëist kan

of daarbuiten rond te reizen ten behoeve van

worden dat die daar een woonwagen op plaatst.

bestaansrecht. Bijvoorbeeld messen­slijpers en

Omgekeerd kan er niet gevraagd worden een

circusbewoners.”

woonwagen van een standplaats te verwijderen als de standplaats met woonwagen wordt

Woonwagenleven: is een manier van leven die

aangeboden. Geïnteresseerden bepalen zelf op

nauw verweven is met de cultuur en identiteit

welk aanbod ze reageren en accepteren de situ-

van de woonwagengemeenschap, onder

atie op de standplaats zoals die op dat moment

andere het wonen in familieverband. Overheden

is. In het geval van een lege standplaats, is de

worden aangemoedigd om deze leefwijze te

afnemer daarvan verantwoordelijk voor het zelf

respecteren en te ondersteunen, zodat woon­

organiseren, financieren en onderhouden van

wagenbewoners hun recht kunnen uitoefenen

een woonwagen.

om te leven volgens hun tradities. Exploitant: met ‘exploitant’ wordt de ontwikkeEerstegraads familieleden: geregistreerd

laar, verhuurder en exploitant van standplaat-

partner, ouders (ook adoptie- en stiefouders),

sen, al dan niet met woonwagens bedoeld. In

schoonouders, kinderen (ook adoptie- en stief-

de huidige situatie is dat de gemeente Hellen-

kinderen), schoondochters- en zonen.

doorn. Deze taken kunnen in de toekomst toe-

Tweedegraads familieleden: broers en zussen,

bedeeld worden aan een toegelaten instelling,

kleinkinderen, grootouders, schoonzussen en

zoals woningcorporatie Reggewoon – onze

zwagers, stiefbroers- en zussen.

vaste partner.

5

3. Uitgangspunten • De gemeente Hellendoorn stelt beleid op

De betrokkene moet:

woonwagens en standplaatsen vast als onderdeel van de nieuw te realiseren

- zijn geboren in een woonwagen in de

Woon(zorg)visie Hellendoorn 2025.

gemeente Hellendoorn en/of - minimaal vijf jaar aaneengesloten in de

• Het beleid dient voldoende rekening te hou-

gemeente Hellendoorn hebben gewoond

den met en ruimte te geven aan het woonwagenleven van woonwagenbewoners. Dit

en

houdt onder andere in: -  Familiebinding: ruimte bieden voor wonen in familieverband -  Woonvorm: standplaatsen faciliteren voor woonwagens met toegang tot basisvoorzieningen

- familieleden in de 1e graad in de gemeente Hellendoorn op een woonwagenlocatie hebben wonen of - familieleden in de 1e graad hebben die tot 15 jaar geleden – gerekend vanaf het

-  Ruimtelijke inpassing: zorgen dat woonwa-

moment van vaststelling van dit beleid - op

genlocaties goed passen in de omgeving.

een woonwagenlocatie hebben gewoond

- Gelijke behandeling: het woonwagenleven

en daar door toedoen van de gemeente

beschermen tegen discriminatie en gelijke

Hellendoorn zijn vertrokken.

toegang bieden tot voorzieningen We houden op deze manier rekening met het • Gemeente Hellendoorn hanteert de volgen-

samenleven in familieverband en leggen de fo-

de vastgestelde definitie van de doelgroep

cus op gemeenschappelijke opvattingen binnen

woonwagenbewoners: “personen die afstam-

de groep woonwagenbewoners. Een en ander

men van de oorspronkelijke groep van ‘de

is in lijn met het “Beleidskader gemeentelijk

reiziger’. Met ‘de reiziger’ worden mensen be-

woonwagen en standplaatsenbeleid” uit 2018

doeld met een ‘reizend beroep’. Het gaat dan

van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en

om een reizend beroep waarvoor het vooral

Koninkrijkrelaties.

in het verleden gold dat het nodig was het land of daarbuiten rond te reizen ten behoeve

De gemeente Hellendoorn toetst of een aan­

van bestaansrecht. Bijvoorbeeld messen­

vrager/aspirant woonwagenbewoner voldoet

slijpers en circusbewoners. Het samen met

aan bovenstaande voorwaarden.

familie wonen is voor woonwagenbewoners een belangrijk onderdeel van de cultuur”. We hanteren hiervoor het afstammingsbeginsel.

6

• Voorwaarden voor toevoegen of afbouwen van het aantal standplaatsen:

d. Het verminderen van het huidige aantal standplaatsen binnen de gemeente Hellendoorn is niet toegestaan zolang er lokale

a. We kiezen de “lokale behoefte” als ver-

behoefte is aan standplaatsen;

trekpunt om een aanzuigende werking op niet-lokale woonwagenbewoners te

e. Een belangrijke voorwaarde voor het toe-

voorkomen. In onze woon(zorg)visie staat

voegen van standplaatsen is afhankelijk

immers omschreven dat we huisvesting

van de beschikbare ruimte in de gemeente

in onze gemeente toevoegen voor eigen

en de beschikbare financiële middelen van

behoefte en niet voor inwoners van andere

de uitvoerende partijen. De business case

gemeenten;

dient sluitend te (maken) zijn. Onderdeel

Het faciliteren van het woonwagenleven

hiervan is in ieder geval:

van de lokale woonwagenbewoners bete-

a. beschikbare locatie;

kent concreet dat we ons inzetten om het

b. prijs van de locatie;

aantal standplaatsen uit te breiden als de

c. prijs van de opstallen.

lokale behoefte aan standplaatsen groter is dan het aanbod en woonwagenbewo-

f. De exploitant biedt huisvesting aan voor

ners niet binnen een redelijke termijn een

woonwagenbewoners die tot de hierboven

standplaats toegewezen kunnen krijgen.

genoemde groep inwoners behoren. Als

De gemeente Hellendoorn stelt een ‘rede-

het gaat om woonwagenbewoners die qua

lijke termijn’ gelijk aan de gemiddelde in-

inkomen niet binnen de primaire doelgroep

schrijftijd voor een sociale huurwoning op

van een woningcorporatie vallen, biedt

basis van inschrijfduur;

de exploitant alleen de standplaats aan voor verhuur. Woonwagenbewoners die

b. Binnen de gemeente Hellendoorn reali-

wél binnen de primaire doelgroep vallen,

seert de gemeente eventueel nieuw

krijgen een standplaats met woonwagen

benodigde standplaatsen;

aangeboden volgens de wet. Als de woonwagenbewoner ervoor kiest zelf een woon-

c. Standplaatsen blijven altijd in eigendom

wagen te kopen, kan deze op eigen kosten

van gemeente Hellendoorn en/of Regge­

worden geplaatst. Dit artikel is onlosmake-

woon, beide hebben recht op eerste

lijk verbonden met artikel g.

(terug-)koop. Op deze manier zijn er nu en in de toekomst voldoende standplaatsen

g. Woonwagenbewoners kunnen reageren op

binnen de gemeente Hellendoorn voor

het aanbod dat er is. Dat wordt aangebo-

de lokale behoefte. Nieuw te ontwikkelen

den ‘as is’; soms een standplaats met en

woonwagenparken worden alleen gereali-

soms een standplaats zonder woonwagen.

seerd voor meerdere woonwagens. Er wor-

Hierbij wordt het uitgangspunt de definitie

den geen woonwagenparken ontwikkeld

‘as is’ gehanteerd.

met soloplaatsen.

Dat houdt in dat een woonwagenbewoner

7

bij het reageren op een woning op dat

standplaatsen van de gemeente naar

moment de keuze maakt of er gereageerd

Reggewoon.

wordt op een woonwagenstandplaats met of zonder woonwagen.

i. Het beheer en onderhoud van de huidige locatie blijft op de huidige wijze gehand-

h. Standplaatsen zijn in eigendom van ge-

haafd (lees: de gemeente onderhoudt de

meente Hellendoorn. Reggewoon heeft

openbare ruimte en de exploitant van de

recht van eerste koop, gemeente Hellen-

standplaats onderhoudt de standsplaats

doorn heeft recht op eerste terugkoop.

zelf). Voor het beheer van een eventueel nieuwe locatie overleggen de gemeente

Reggewoon en gemeente Hellendoorn gaan met elkaar in gesprek over de overname van het eigendom van de

8

en de exploitant vooraf over het beheer en onderhoud.

4. Huidige situatie standplaatsen en woonwagens Het algemene uitgangspunt is om het woon­

Op dit moment is de situatie als volgt binnen de

wagenleven van de lokale woonwagenbewoner

gemeente Hellendoorn:

in de gemeente Hellendoorn te faciliteren.

– 6 standplaatsen (incl. sanitaire unit) aan het

We streven als gemeente Hellendoorn immers naar een inclusieve samenleving: iedereen moet binnen zijn cultuur mee kunnen doen aan onze samenleving. Op dit moment bezit de gemeente Hellendoorn alle standplaatsen in de gemeente Hellendoorn en verhuurt één woonwagen. Bewoners betalen

Reestpark te Hellendoorn op één locatie; – 2 standplaatsen aan de Rosinckserve te Hellendoorn; – 2 standplaatsen aan de PC Stamstraat te Nijverdal; – 2 standplaatsen aan de Industriestraat te Nijverdal;

maandelijks een huur hiervoor aan de gemeente Hellendoorn. De overige woonwagens zijn in

Wachtlijsten: op dit moment melden geïnteres-

eigendom van de bewoners, in particulier eigen-

seerden zich als een woonwagen woningzoe-

dom.

kende bij de gemeente Hellendoorn, er is op dit moment geen officiële wachtlijst. Er wordt een officiële, transparante wachtlijst gemaakt.

9

5. Toekomstbeeld standplaatsen en woonwagens Binnen de gemeente Hellendoorn stelt de

huurd in de staat waarin deze zich bevinden op

gemeente grond beschikbaar voor eventuele

het moment van oplevering. Per situatie wordt

nieuw benodigde locaties. Er wordt toegewerkt

bekeken of hier een aanpassing in gedaan kan

naar een overeenkomst met corporatie Regge-

worden.

woon als eerste partner voor het ontwikkelen, verhuren en exploiteren van standplaatsen voor

Om het leven in een woonwagen mogelijk te

huurders die tot hun doelgroep behoren. In de

maken en te beschermen, is het belangrijk dat

huidige situatie is gemeente Hellendoorn het

de plek waar woonwagens staan past bij de

aanspreekpunt voor voldoende aanbod en werkt

woonwagencultuur. Dit betekent dat er rekening

de gemeente mee aan het ontwikkelen, verhu-

wordt gehouden met de manier van wonen, de

ren en exploiteren van standplaatsen.

uitstraling van de woonwagens en het gebruik van de ruimte, zoals het wonen in familie-

10

Op dit moment is het mogelijk op een via de ge-

verband. Naast het ondersteunen van het woon-

meente gehuurde standplaats een eigen woon-

wagenleven, moet ook gekeken worden naar

wagen te plaatsen. Standplaatsen worden ver-

hoe de woonwagens passen in de omgeving.

6. Toewijzing Het proces voor transparante en duidelijke ver-

d. familieleden 2e graad (oudste eerst);

deling van de standplaatsen ziet er als volgt uit:

e. overige familieleden wonend in de gemeente Hellendoorn (op basis van in-

1. Gegadigden voor een standplaats (huur en koop) schrijven zich in als belangstellende bij

schrijfdatum behoeftelijst gemeente); f. o  verige familieleden wonend buiten de

het behoefteregistratiesysteem. Een inschrij-

gemeente Hellendoorn (op basis van

ving geeft geen garantie op een plek.

inschrijfdatum behoeftelijst gemeente);

2. Bij een vrijgekomen standplaats ‘as is’

g. w  oonwagenbewoners (geen familie)

kunnen geïnteresseerden reageren.

binnen gemeente Hellendoorn.

3. Alleen geïnteresseerden die voldoen aan het afstammingsbeginsel komen in aanmerking. 4. Bij een vrijgekomen standplaats ‘as is’ dragen de bewoners van de woonwagenlocatie

7. Daarna is het proces verschillend voor een huurwagen en standplaats en een koop­ wagen en standplaats: a. Indien het om een standplaats met

een voorkeurs-kandidaat aan. Deze moet

huurwagen gaat dan beoordeelt de cor-

ingeschreven staan op de belangstellenden-

poratie de kandidaat op basis van huur-

lijst van de gemeente Hellendoorn.

dersgedrag (verhuurdersverklaring) en

5. De gemeente beoordeelt vervolgens of de

voert de inkomenstoets uit. Het beleid

kandidaat aan het afstammingsbeginsel

van die corporatie is van toepassing.

voldoet.

b. Indien het enkel om een standplaats

6. Slagen bewoners er niet in om zelf een kandidaat aan te dragen, dan worden de volgende

gaat dan regelt de exploitant de beoordeling en de toewijzing.

toewijzingsregels gehanteerd: a. familieleden 1e graad (op basis van in-

Om de rangorde zorgvuldig te bepalen worden

schrijfdatum behoeftelijst gemeente);

de bovenstaande statussen aangegeven bij in-

b. familieleden 1 graad (oudste eerst); e

schrijving.

c. f amilieleden 2 graad (op basis van ine

schrijfdatum behoeftelijst gemeente);

11

7. Realisatie en beheer Wanneer plannen voor een nieuwe woonwagen-

is van een taak voor de huurder (huurders­

locatie worden ontwikkeld, maken gemeente

onderhoud). Dit kan een particuliere eigenaar,

Hellendoorn en de exploitant afspraken waar-

gemeente of de toegelaten instelling zijn. Deze

bij de uitgangspunten in dit beleid de basis

partijen staan gezamenlijk voor het doel dat

vormen. Het gaat hierbij om realisatie van de

de woonwagenlocatie(s) schoon, heel en veilig

locatie(s), de verdeling van financiële kosten,

zijn én ook blijven. Indien er sprake is van een

risico’s, beheer, onderhoud en handhaving.

externe sanitaire unit, is de eigenaar hiervan

Het beheer en onderhoud van de woonwa-

verantwoordelijk voor het onderhoud en beheer.

gens wordt uitgevoerd door de eigenaar van

Een woonwagenlocatie dient te voldoen aan alle

de woonwagen. In het geval van verhuur van

wettelijke kaders. Bij het niet voldoen aan deze

de woonwagens gebeurt dit in lijn met de Wet

kaders wordt handhaving daar waar mogelijk is

goed verhuurderschap, waarbij ook sprake

samen aangepakt.

8. Communicatie Het is belangrijk om te zorgen voor zorgvuldige

richting omwonenden, bezoek van professio­

en begrijpelijke communicatie richting woon­

nele stakeholders en dergelijke is het belangrijk

wagenbewoners. Ook om oog te hebben voor

hier zorgvuldig mee om te gaan. Verminderen

de beeldvorming waar woonwagenbewoners

van het stigma is een gezamenlijke verantwoor-

soms mee te maken hebben. In communicatie

delijkheid.

9. Evaluatie Minimaal elke vier jaar gaan we als belangheb-

of aanscherping verdienen. De gemeente vervult

bende partijen (doelgroep, gemeente en Regge-

hierbij een voor­trekkersrol. Eventuele afspraken

woon) een open gesprek met elkaar aan om af

worden in de prestatieafspraken tussen gemeen-

te stemmen of de huidige werkwijze en uitgangs-

te en Reggewoon opgenomen.

punten in dit beleid nog steeds actueel zijn en/

12