Strategisch beheerplan civieltechnische kunstwerken

Gemeente Hellendoorn Strategisch beheerplan civieltechnische kunstwerken 2021 t/m 2025

INHOUDSOPGAVE INLEIDING ......................................................................................................................... 1 1.1 1.2 1.3

AANLEIDING ............................................................................................................................ 1 DOEL BEHEERPLAN ................................................................................................................... 2 LEESWIJZER ............................................................................................................................. 2

KADERS EN BELEID ............................................................................................................ 3 2.1 2.2 2.3 2.4

AFWEGINGSKADER ................................................................................................................... 3 GEMEENTELIJKE BELEIDSKADERS ................................................................................................. 3 WETTELIJKE KADERS ................................................................................................................. 4 GEMEENTELIJK BELEID/VISIE ....................................................................................................... 4

BEHEERSTRATEGIE ............................................................................................................ 5 3.1 3.2 3.3

DUURZAME MATERIAALKEUZES................................................................................................... 5 INSPECTIESTRATEGIE ................................................................................................................. 6 ONDERHOUDSNIVEAUS ............................................................................................................. 8

HUIDIGE SITUATIE ........................................................................................................... 10 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

AREAALGEGEVENS .................................................................................................................. 10 HUIDIG KWALITEITSNIVEAU ...................................................................................................... 10 ONTWIKKELING/AREAALUITBREIDING ........................................................................................ 11 MELDINGEN EN KLACHTEN ....................................................................................................... 11 BEHEERMAATREGELEN ............................................................................................................ 11 DE ORGANISATIE .................................................................................................................... 12

FINANCIËN EN MEERJARENPLANNING ............................................................................. 13 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

AANBEVELINGEN EN SUGGESTIES .............................................................................................. 13 UITGANGSPUNTEN ................................................................................................................. 13 BESCHIKBAARHEID BUDGET PLANMATIG ONDERHOUD .................................................................. 13 BESCHIKBAARHEID BUDGET KLEIN ONDERHOUD ........................................................................... 14 BUDGET VERVANGINGSINVESTERINGEN ...................................................................................... 15

INLEIDING 1.1 Aanleiding De gemeente Hellendoorn is een gemeente met prachtige (sport)faciliteiten & - evenementen, heeft een nationaal park en kent veel recreatieve voorzieningen. Voor de veiligheid en bereikbaarheid van onze gemeente en haar voorzieningen zijn civiele kunstwerken aangelegd. In dit beheerplan verstaan we onder civiele kunstwerken: Bruggen, tunnels en viaducten. Nieuwbouw van een brug is kostbaar, dit willen we dan ook zo lang mogelijk uitstellen. Goed onderhoud is een taak van de gemeente en levert een belangrijke bijdrage aan het verlengen van de levensduur van een civiel kunstwerk. Daarnaast is de gemeente aansprakelijkheid bij nalatig beheer, des temeer een belangrijke reden om goed onderhoud uit te voeren. Dit beheerplan borgt het proces van inspecteren, plannen en uitvoeren van onderhoud aan de civiele kunstwerken in de gemeente Hellendoorn. Dit beheerplan is de opvolger van het: “Uitvoeringsplan onderhoud en beheer bruggen en tunnels” 2012 t/m 2015 (12INT00960). Beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente. Volgens het Burgerlijk Wetboek is de aansprakelijkheid van beheerders van openbare voorzieningen bij ontstane (letsel)schade geregeld. De gemeente dient bij geschillen aan te tonen dat inspectie en onderhoud met optimale zorg zijn uitgevoerd.

Het is dan ook van groot belang het beheerproces van de civiele kunstwerken op orde te hebben. In het beheerplan wordt inzicht gegeven in de bestaande kwaliteit, de vertaling van het beleid, de planning van de werkzaamheden en de daaraan gekoppelde financiële middelen. De gemeente Hellendoorn beheert 45 kunstwerken, waarvan 33 kunstwerken in eigendom en 12 kunstwerken in gedeeld beheer, bestaande uit: Eigendom (33 stuks): - 31 bruggen; - 2 tunnels. Gedeeld beheer (11 stuks) - 7 tunnels; - 2 viaducten; - 2 bruggen. De in eigendom zijnde civieltechnische kunstwerken vertegenwoordigen een kapitaalswaarde van circa 18 miljoen euro. In bijlage 1 een overzichtskaart van het areaal. Door middel van dit beleidsplan worden de uitgangspunten voor het onderhoud en de instandhouding van de kunstwerken vastgelegd. Om inzicht en ook overzicht te houden in het totale kunstwerkenbestand en de daarbij behorende onderhoudsbehoefte, is het gehele areaal in 2019 onderworpen aan een inspectie. Na deze inspectie kon een goed beeld worden gevormd van wat de huidige onderhoudsstaat van de kunstwerken is. Deze gegevens zijn op gestructureerde wijze vastgelegd in het beheersysteem iASSET. Op deze wijze kan in de toekomst het kunstwerkenbestand eenvoudig worden beheerd.

1.2 Doel beheerplan Met dit beleidsplan wil de gemeente Hellendoorn het proces van inspecteren, plannen, onderhouden en vervangen van civiele kunstwerken inzichtelijk maken. Dit proces wordt verwerkt in een beheerstrategie, die een integrale uitvoering mogelijk maakt. Tevens geeft dit beleidsplan inzicht in de kosten die hier mee gemoeid gaan. Om tot de juiste beheerstrategie te komen, worden in dit plan verschillende beheervormen geïnventariseerd. Ook worden de mogelijkheden voor verbeteringen aangegeven. Waar mogelijk zijn toepassingen van duurzame materialen, constructiewijzen en milieuvriendelijke oplossingen geadviseerd. Het opstellen van het beheerplan geeft antwoord op de volgende vragen: - Wat heeft de gemeente Hellendoorn in beheer? - Wat is de kwaliteit hiervan? - Wat is het benodigde budget om te voldoen aan de beoogde kwaliteit? - Hoe invulling gegeven word aan de gemeentelijke beleidsdoelstellingen? - Welke onderhoudsmaatregelen zijn noodzakelijk? - Wanneer moet het onderhoud worden uitgevoerd? Bij civiel technische kunstwerken geldt dat niet alleen wordt geïnspecteerd op basis van kwaliteitsniveaus, maar dat geconstateerde gebreken direct worden vertaald naar een onderhoudsmaatregel. Hierdoor verhogen we de veiligheid van de gebruikers. Dit beheerplan legt de kaders vast hoe het beheer van Kunstwerken de komende 5 jaar wordt uitgevoerd.

Hierin worden eveneens de onderhoudsmaatregelen genoemd voor de periode 2021 t/m 2025.

1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 2 zijn de kaders en beleidsuitgangspunten van de gemeente Hellendoorn toegelicht. De beheerstrategie is samengevat in hoofdstuk 3 en in hoofdstuk 4 wordt de huidige situatie nader toegelicht. In hoofdstuk 5 wordt de financiële situatie weergegeven.

KADERS EN BELEID Dit hoofdstuk beschrijft de kaders waarbinnen het beheerplan is opgesteld. De gemeente Hellendoorn hanteert de verplichtingen in de wet, de relevante beleidskaders van de gemeente en de beheerkaders bij het beheer en onderhoud van het Kunstwerken.

2.1 Afwegingskader De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer & onderhoud van de openbare ruimte en daarmee ook van de gemeentelijke kunstwerken. De gemeente heeft hiervoor eigen beheerkaders en verder is in het Burgerlijk Wetboek de aansprakelijkheid van beheerders van openbare voorzieningen voor schade van burgers geregeld. De centrale gedachte is dat de beheerder verantwoordelijk is voor het uitvoeren van voldoende onderhoud. Ook dient hij bij geschillen aan te tonen dat inspectie en onderhoud met optimale zorg zijn uitgevoerd. Het is dan ook van groot belang het beheer op orde te hebben. Tot slot vertegenwoordigen de kunstwerken een aanzienlijk kapitaal. Het plegen van voldoende onderhoud voorkomt kapitaalvernietiging en zorgt ervoor dat het vernieuwen van kunstwerken kan worden uitgesteld.

2.2 Gemeentelijke beleidskaders De gemeente Hellendoorn heeft momenteel twee beleidskaders vastgesteld die van invloed zijn op dit strategische beheerplan civieltechnische kunstwerken: IBOR De gemeente Hellendoorn wil de inrichting en het beheer van de openbare ruimte op een integrale manier vormgeven en uitvoeren. Op dit moment wordt er gewerkt volgens sectorale beleidsdocumenten en beheer- en uitvoeringsplannen. Diverse beleids- en beheerplannen zijn verlopen, verouderd of worden gemist. Daarom wil de gemeente het beleid voor de openbare ruimte graag meer structureren en vaststellen in één overkoepelend plan. Het beoogde resultaat is een Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR). Het doel is om een duidelijk kader te stellen voor het beheer openbare ruimte waarbij een integrale samenwerking van toepassing is en waarbij een betere afstemming tussen de verschillende onderhoudswerken plaats vindt en zo de meerwaarde van beheer inzichtelijk te maken. Duurzaamheidsbeleid De gemeente Hellendoorn streeft naar een duurzame openbare ruimte en heeft voor haar duurzaamheidbeleid zes speerpunten geformuleerd: - Klimaatadaptatie; - Circulariteit; - Biodiversiteit; - Energie en warmte; - Mobiliteit; - Verankering organisatie. Dit beheerplan heeft raakvlak met de doelstellingen circulariteit, biodiversiteit en mobiliteit.

Coalitieakkoord: “Duurzaam durven doen” We verbeteren zo de leefbaarheid en dragen bij aan CO2reductie; Vergroening in plaats van verharding is het motto. Dat komt de leefbaarheid voor mens, fauna en flora ten goede. Het draagt bij aan biodiversiteit;

2.3 Wettelijke kaders De kwaliteit waaraan civiel technische kunstwerken moet voldoen is niet in abstracte waarde wettelijk vastgelegd. Wel is bijvoorbeeld de onderhoudsplicht vastgelegd. Voor het beheer van kunstwerken is de volgende wetgeving relevant: Burgerlijk Wetboek Volgens art. 6:174 Burgerlijk Wetboek is de beheerder aansprakelijk op het moment dat een ‘opstal’ niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen. Wegenwet Artikel 16 van de Wegenwet bepaalt dat de gemeente zorg dient te dragen voor de wegen die bij haar in het beheer zijn. Volgens de wegenwet worden onder wegen ook bruggen verstaan. Waterwet De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater. Niet elke activiteit is volgens de Waterwet vergunning plichtig. Bij de aanleg van of onderhoudswerkzaamheden aan moet altijd worden getoetst of op basis van de Waterwet een vergunning nodig is. Woningwet en bouwbesluit Het Bouwbesluit valt onder de Woningwet. Kunstwerken zijn ‘bouwwerken geen gebouw zijnde’ waarop de regels uit het Bouwbesluit van toepassing zijn. Het Bouwbesluit vormt het kader, waar vanuit technisch oogpunt wordt gerekend, ontworpen en gebouwd. Erfgoedwet Wanneer een kunstwerk een rijks-, provinciaal of gemeentelijk monument is, is de Erfgoedwet van toepassing.

In Hellendoorn is dit van toepassing op de Sluisbrug (rijksmonument) en de betonnen bruggen aan de Goeman Borgesiussingel (provinciale monumenten). Regulier onderhoud aan deze bruggen is vergunningsvrij. Wijzigen of vervangen is in de meeste gevallen vergunning plichtig. Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht (WABO) Een omgevingsvergunning moet worden aangevraagd wanneer er werkzaamheden worden uitgevoerd die meer zijn dan regulier onderhoud. Deze vergunning kanaliseert diverse wetten in één. Er hoeft geen vergunning te worden aangevraagd wanneer de werkzaamheden zijn vrijgesteld van de vergunningsplicht door de wetgever. Wet Milieubeheer In de Wet Milieubeheer wordt aangegeven welke stoffen als afvalstoffen zijn aangemerkt. Bij de aanleg van en onderhoud aan kunstwerken mogen deze niet in het milieu worden gebracht en dient een ontheffing worden aangevraagd. Flora en Faunawet De doelstelling van de Flora en Faunawet is het beschermen van inheemse planten en diersoorten. Voor werkzaamheden die schadelijk zijn voor deze soorten dient een ontheffing worden aangevraagd.

2.4 Gemeentelijk beleid/visie Het gemeentelijk beheer is erop gericht de kunstwerken deugdelijk te beheren en een goede technische kwaliteit te waarborgen. In de praktijk komt dat neer op de volgende zaken:

-

-

-

-

Er moet te allen tijde inzicht bestaan in de toestand en het functioneren van de kunstwerken. Dit impliceert een actueel gegevensbestand en een regelmatige monitoring van alle kunstwerken. Kunstwerken moeten structureel onderhouden worden om de kans op ongewenst functieverlies te minimaliseren en de levensduur te verlengen. Er moet inzicht zijn in de afschrijvingstermijn en de vervangingskosten van kunstwerken zodat hierop in de beheerplannen en bij het opstellen van het investeringsprogramma’s geanticipeerd kan worden. Er moet inzicht zijn in gebruiksbelastingen op de kunstwerken. Omdat kunstwerken een relatief lange levensduur hebben, soms wel 100 jaar of langer, is het van belang inzicht te krijgen in de gebruiksbelastingen op kunstwerken. Deze belastingen kunnen in de loop der tijd veranderen door zwaarder verkeer en hogere verkeersintensiteit en gewijzigde klimaatinvloeden. Aanbestedingen worden onder meer getoetst op duurzaamheid en de sociale en maatschappelijke waarde van een ondernemer (via SROI). Het is evenzeer van belang dat bij aanbestedingen lokale ondernemers een eerlijke kans krijgen om mee te doen.

BEHEERSTRATEGIE Binnen dit hoofdstuk wordt verder ingegaan op materiaalkeuzes, inspectiestrategie en na te streven onderhoudsniveau

3.1 Duurzame materiaalkeuzes Binnen het coalitieakkoord en het duurzaamheidsbeleid is opgenomen dat de gemeente Hellendoorn streeft naar een duurzame openbare ruimte. Door toepassingen en gebruik van duurzame materialen kan een bijdrage worden geleverd aan de vergroening, CO2-reductie, circulariteit en leefbaarheid van de openbare ruimte. Wel dient er altijd rekening te worden gehouden met het toepassen van de meest geschikte materialen voor de beoogde functie en toepassing op de beoogde locatie (levensduur en bijbehorende onderhoudskosten). Bovenstaande houdt in dat er afwegingen dienen te worden gemaakt bij het duurzaam inkopen van materialen. Per inkooptraject zal een afweging worden gemaakt welke belangen het zwaarst wegen. Om duurzaamheid daadwerkelijk handen en voeten te geven, wordt bij bouw, renovatie of vervangingen de Milieu Kosten Indicator-Waarde (MKI-Waarde*) van de toe te passen materialen opgevraagd bij de uitvoerende of leverende marktpartij. Vervolgens kan de afweging gemaakt worden of de materialen worden toegepast met een lage MKI-Waarde of toch de traditioneel voorgeschreven materialen. Bij vervanging of groot onderhoud aan een specifiek kunstwerk wordt ook rekening gehouden met de biodiversiteit, dat wil zeggen, dan wordt onderzocht of het realiseren van bijvoorbeeld een faunapassage daar een bijdrage aan levert.

*De milieukostenindicator (MKI) is een indicator die de milieu-impact van een product uitdrukt in euro’s. Het weegt alle relevante milieueffecten die ontstaan tijdens de levenscyclus van een product en telt deze op tot één enkele score. De MKI-Waarde is een goede indicatie om de milieu-impact van producten of projecten te vergelijken.

Aanvullend wil de gemeente Hellendoorn een bijdrage leveren door: - afwijkingen beter te beheersen; - slanker/minder massief te construeren;

-

toepassing van gerecyclede materialen of vernieuwbare materialen.

3.2 Inspectiestrategie Binnen de beheercyclus vormen inspecties een belangrijke rol. Door middel van inspecties worden de diverse schadebeelden bij de kunstwerken opgenomen. Ook worden ongewenste gebeurtenissen en calamiteiten tijdig gesignaleerd en vaak zelfs voorkomen. Tot slot wordt er gekeken naar wat voor maatregelen noodzakelijk zijn om de kunstwerken weer op het gewenste niveau te brengen. Om inzicht te krijgen in en ook overzicht te krijgen van de kunstwerken is het gehele areaal in 2019 onderworpen aan een instandhoudingsinspectie. Hierdoor is een goed beeld gevormd van de kunstwerken. Deze gegevens zijn vastgelegd in het beheersysteem iASSET en hiermee is het beheer en onderhoud op een gestructureerde manier vastgelegd. Op deze wijze kan in de toekomst het kunstwerkenbestand eenvoudig worden beheerd. De betrouwbaarheid van een beheersysteem valt en staat met het actueel houden van de in het beheersysteem aanwezige data. Vervolgens is het belangrijk dat de kunstwerken op ieder moment veilig zijn en dat ontstane risico’s tijdig worden onderkend. Om de betrouwbaarheid van het systeem en de veiligheid van de kunstwerken te kunnen waarborgen, is er voor gekozen om onderstaande inspectiefrequenties te hanteren: Objecttype Frequentie Frequentie technische instandhoudingsinspectie inspectie - Houten bruggen 1 keer per 2 jaar.

1 keer per 10 jaar - Viaducten - Betonnen bruggen - Composiet bruggen 1 keer per 4 jaar 1 keer per 10 jaar - Stalen bruggen - Tunnels

Instandhoudingsinspectie

Een instandhoudingsinspectie is een visuele controle van het functioneren van primaire kunstwerkonderdelen. Hier worden de gebreken, die direct of op korte termijn de werking van het object in negatieve zin kunnen beïnvloeden, opgespoord. Naar aanleiding van deze inspectie wordt de actuele toestand vastgelegd en worden de onderhoudsgegevens, zoals onderhoudsprojecten, prioriteiten, startjaren en hoeveelheden, gecontroleerd en geactualiseerd. Deze gegevens komen in het beheersysteem. Op basis hiervan kan jaarlijks het onderhoud van een deel van het areaal geactualiseerd worden. Technische inspectie Door middel van een technische inspectie wordt de technische staat van onderhoud van de kunstwerken inzichtelijk gemaakt. Dit gebeurt door middel van een visuele controle en het uitvoeren van metingen en / of beproevingen met betrekking tot normhantering, veiligheid en staat van onderhoud. Tevens is het een controle op het voldoen aan ontwerpeisen, gericht op het verzamelen van gegevens die een eenduidige beoordeling van de staat waarin het kunstwerk verkeert (kwaliteit) mogelijk maken. Uitvoering vindt plaats door twee gekwalificeerde inspecteurs. Alle onderdelen van de kunstwerken worden zoveel mogelijk binnen handbereik geïnspecteerd. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van hulpmiddelen als verkeersmaatregelen, boot, hoogwerker, enzovoorts.

Voor de onder water gelegen onderdelen kan een duikploeg ingezet worden. Een vooraf bepaald aantal metingen kan verricht worden op de volgende onderdelen: - hout (indringing en houtkwaliteit) - staal (materiaal- en conserveringsdikte) - beton (druksterkte- dekkings-, carbonatatie- en chloridenmeting) Resultaten worden, ondersteund door schade- en overzichtsfoto’s, verwerkt in het beheersysteem. Aan de hand van de adviezen kan een bestek worden opgesteld om het onderhoud uit te voeren. De technische inspectie wordt tienjaarlijks ingepland, om hiermee budgettekort op het moment dat er daadwerkelijk noodzaak is voor een aanvullend onderzoek te voorkomen. Middels de instandhoudingsinspectie wordt bepaald of, wanneer en wat voor onderzoek er noodzakelijk is. Indien geen noodzaak zal de technische inspectie over 10 jaar worden geprognotiseerd. Indien wel noodzakelijk wordt een uitvoeringsjaar ingevuld o.b.v. de ervaring van de inspecteur.

Nader Onderzoek Indien aan een kunstwerk tijdens instandhoudings- of technische inspectie gebreken worden geconstateerd aan een specifiek onderdeel, kan een nader onderzoek worden voorgeschreven. Een aantal voorbeelden hiervan zijn: Vermoeden van overbelasting constructie. Om overbelasting vast te stellen kan bijvoorbeeld de wapening en de betondruksterkte van een bestaande betonnen constructie worden vastgesteld en kan vervolgens een constructieberekening worden uitgevoerd. Vastleggen schades nul situatie. Bijvoorbeeld wanneer een kunstwerk tijdelijk wordt belast door een extra zware belasting of naburige heiwerkzaamheden kan vooraf de nul situatie worden vastgesteld. Van alle schades wordt de exacte locatie en hoeveelheid vastgelegd op inspectietekeningen, video en / of foto. Eventueel kunnen metingen aan onderdelen worden uitgevoerd in X, Y en Z- richting. De resultaten van de nulsituatie kunnen dan worden vergeleken met de resultaten na afronding van de werkzaamheden.

3.3 Onderhoudsniveaus In 2012 is door de gemeenteraad het onderhoudsniveau van de kunstwerken vastgesteld. Zo zijn frequenties vastgesteld voor niveau Hoog. Het niveau Hoog dient als basis voor het vaststellen van een niveau (Hoog, Gemiddeld en Laag) waarbij op basis van prioriteiten andere accenten worden gelegd. Insteek bij het vaststellen van de niveaus is dat er steeds een concessie wordt gedaan ten aanzien van het uit te voeren onderhoud. Vertaling van het voorgaande heeft geleid tot afnemende frequenties en het laten vervallen van onderhoudsprojecten. Op deze wijze is invulling gegeven aan de verschillende beheerniveaus, welke als volgt worden gedefinieerd: - Niveau Hoog: Duur in onderhoud + goede kwaliteit; - Niveau Gemiddeld: Acceptabel + goede prijs-/kwaliteitsverhouding; - Niveau Laag: Goedkoop in onderhoud + vergroot risico op falen + verhoog- de vervangingskosten (kapitaalsvernietiging) De genoemde onderhoudsniveau ’s kunnen als volgt worden gedefinieerd: Niveau Hoog Alle vastgestelde en geplande onderhoudsmaatregelen (conform inspectie) om de kunstwerken op een optimaal (gewenst) technisch onderhoudsniveau te houden, worden uitgevoerd. Resultaat hiervan is een optimale staat van de kunstwerken.

Niveau Gemiddeld Bij dit niveau komen een aantal onderhoudsprojecten welke betrekking hebben op de toonbaarheid te vervallen. Bij de andere onderhoudsprojecten worden lagere frequenties gehanteerd. Door lagere frequenties te hanteren wordt voor bepaalde onderdelen een verslechtering van de onderhoud-toestand geaccepteerd. Het verschil met het voorgaande niveau is dat nu ook schades voor kunnen komen met betrekking tot de toonbaarheid. Doordat minder onderhoud wordt gepleegd, moet rekening worden gehouden met calamiteiten onderhoud. Niveau Laag Bij dit niveau wordt alleen nog maar storingsafhankelijk onderhoud gepleegd. Doordat geen regulier onderhoud wordt gepleegd, moet het kunstwerk dus eerder worden vervangen. Bij dit niveau wordt geaccepteerd dat een kunstwerk eventueel kan bezwijken. Dit kan gevaarlijke situaties opleveren met bijbehorende risico’s en kosten. Hierbij valt te denken aan schadeclaims, gewonden, afsluitingen van wegen, omleidingen en ellende voor burgers, wat meer dan grote gevolgen kan hebben.

Vanaf 2012 heeft de gemeenteraad het onderhoudsniveau van de bruggen en tunnels vastgesteld op ‘gemiddeld’. Dat betekent dat wij inzetten op schoon, veilig en functioneel. Jaarlijks is vanaf 2012 zo’n € 150.000,- beschikbaar voor het onderhoud aan civiele kunstwerken. In de afgelopen jaren is vooral onderhoud uitgevoerd aan een aantal betonnen bruggen.

HUIDIGE SITUATIE In dit hoofdstuk wordt stilgestaan bij de omvang van het areaal en de kwaliteit van Kunstwerken.

4.1 Areaalgegevens In onderstaande tabel is het areaal kwantitatief weergegeven. Dit betreft de stand van zaken in 2020 volgens de data uit het beheersysteem. Een duurzaam beheer en onderhoud van deze assets is nodig om de assets in stand te houden en kapitaalvernietiging te voorkomen. Buiten de kunstwerken die eigendom zijn van de gemeente, zijn er ook objecten waarbij de gemeente gedeeld verantwoordelijk is voor het uit te voeren onderhoud. Objecttype: Aantal: In beheer bij gemeente Hellendoorn Betonnen brug 18 stuks Houten brug 8 stuks Stalen brug 3 stuks Composiet brug 2 stuks Tunnel 2 stuks Totaal: 33 stuks

Oppervlak: 4900 m2 600 m2 230 m2 50 m2 190 m2 5970 m2

In gedeeld beheer (gemeente Hellendoorn deels onderhoudsplichtig) Betonnen brug 2 stuks 720 m2 Betonnen viaduct 2 stuks 730 m2 Tunnel 7 stuks 2430 m2 Totaal: 12 stuks 4220 m2

Kapitaalswaarde: € 15.000.000,€ 1.100.000,€ 700.000,€ 100.000,€ 800.000,€ 17.700.000,-

€ 2.200.000,€ 2.250.000,€ 10.400.000,€ 14.850.000,-

Vanuit bovenstaande tabel wordt duidelijk dat de gemeente Hellendoorn eigenaar is van 33 kunstwerken met een totale kapitaalswaarde van circa 18 miljoen euro. Vervangings-/kapitaalswaarde is de investering die de gemeente zou moeten plegen om alle kapitaalgoederen opnieuw te bouwen. Deze waarde van de kunstwerken geeft een indicatie van de verantwoordelijkheid die de gemeente draagt als eigenaar van deze kunstwerken. Een vuistregel voor de benodigde onderhoudswerkzaamheden aan kunstwerken is dat de onderhoudsbehoefte gedurende de levensduur van een kunstwerk gelijk is aan de vervangingswaarde. Kortom houdt dit in dat de kosten van een kunstwerken over de levensduur twee keer de vervangingswaarde betreft.

4.2 Huidig kwaliteitsniveau Uit de instandhoudingsinspectie van 2019 blijkt dat de kunstwerken over het algemeen in redelijk tot goede staat zijn. Als er gekeken wordt naar de staat per type, dan scoren de betonnen bruggen hier minder dan de overige objecttypes. Bij het merendeel van de houten en deels stalen bruggen waar houten dekplanken zijn toegepast, ontbreekt een goede reiniging van de onderdelen. Bij enkele bruggen is houtrot is geconstateerd. Op basis van de aangetroffen schades en risico’s zijn in 2020 bij drie objecten een aanvullend nader onderzoek uit te voeren, waarbij één van deze drie aangevuld dient te worden met een draagkrachtberekening. Uit de resultaten van deze geadviseerde nadere onderzoeken zal ook moeten blijken of er objecten vervangen moeten worden in de komende periode.

4.3 Ontwikkeling/areaaluitbreiding Het areaal van de gemeente Hellendoorn betreft alle kunstwerken gelegen in en in eigendom bij de gemeente Hellendoorn. De afgelopen jaren is het areaal procentueel fors toegenomen. Zo zijn er recent twee composiet bruggen gerealiseerd als onderdeel van het project “De Stadsbeek”. Ten opzichte van het voorgaande “Uitvoeringsplan onderhoud en beheer bruggen en tunnel 2012-2015” is het areaal met 13 stuks toegenomen, dit is een toename van 39%. Daarnaast zijn er 11 kunstwerken waarbij de gemeente Hellendoorn deels verantwoordelijk is voor het benodigde onderhoud. Ondanks de forse uitbreiding van het areaal en de daarbij horende verantwoordelijkheden is het beschikbare onderhoudsbudget nagenoeg gelijk gebleven.

4.4 Meldingen en klachten Het is onbekend of er in de periode 2015 t/m 2020 klachten of meldingen zijn binnengekomen. Er zijn geen registraties bekend.

4.5 Beheermaatregelen Gezien het areaal Kunstwerken is het noodzakelijk deze planmatig te beheren. Dit houdt in dat de gemeente Hellendoorn op basis van vastgestelde kwaliteitscriteria en reguliere inspecties vaststelt welke beheermaatregelen nodig zijn. Vanuit het oogpunt van veiligheid en aansprakelijkheid is dit ook noodzakelijk. Hierbij worden regulier de volgende stappen doorlopen: - Vaststellen van de onderhoudsbegroting (dagelijks & planmatig); - Uitvoeren van instandhoudingsinspecties (conform paragraaf 3.2). - Prioriteiten stellen in relatie tot risico’s, budget en onderhoudsbeleid; - Aanleveren definitieve onderhoudsprojecten; - Voorbereiding inspectie- en onderhoudsprojecten; - Uitvoering inspectie- en begeleiding onderhoudsprojecten; - Uitvoering (klein) dagelijks onderhoud; - Opnemen revisies; - Muteren beheersysteem; - Optimalisatie beheersysteem; - Opstellen meerjarenraming, aanvragen kredieten. Deze werkwijze draagt bij aan een efficiënte manier van budgetplanning. Een ander belangrijk voordeel is het blijvend bewaken van de kwaliteit van Kunstwerken. Dit betekent dat voor de periode 2021 t/m 2025 de beheerstrategie omarmd wordt, die aansluit op de gestelde kaders en rekening en invulling geeft aan de omgevingsfactoren.

Hierin zijn concrete doelstellingen geformuleerd en is de bijbehorende beheersmaatregel of actie opgenomen: We garanderen de veiligheid en bruikbaarheid. We voeren regelmatig inspecties uit op basis waarvan we planmatig onderhoud uitvoeren. De cyclus is afhankelijk van het soort kunstwerk, maatwerk dus. Correctief herstel laten wij adequaat uitvoeren. Daarbij wordt gekeken of objecten aan het einde van de levensduur gehandhaafd en vervangen moeten worden of dat het object geheel kan vervallen.

Veiligheid en bereikbaarheid. We zorgen dat veiligheid zoveel als mogelijk geborgd is, dit doen we door een duidelijke taakverdeling en een goed ingericht proces voor het beheer en onderhoud. Het hoger liggende doel is om de gemeente Hellendoorn veilig, bereikbaar en beleefbaar te houden. We gaan uit van instandhouding en mijden zoveel als mogelijk vervanging. We passen levensduur verlengende maatregelen toe zoals bijvoorbeeld het herstellen van conservering en betonschades om onderliggende constructies te beschermen. We voeren adequaat onderhoud uit zodat verergering van schades tot een minimum wordt beperkt. We streven naar maximale synergie, waardoor we tevens maximaal financieel rendement behalen. We stemmen (waar mogelijk) op andere plannen af, werk met werk combineren. Vooral met onderhoud en vervanging van wegen is integrale afstemming noodzakelijk. Het inrichten van een voorziening zoals bedoeld in de BBV is hierbij een voorwaarde. We streven naar een doelmatige omvang van het areaal Objecten die aan het einde van de levensduur zijn, wordt afgewogen of de objecten gehandhaafd en vervangen moeten worden of dat het object geheel kan vervallen, zonder dat dit in strijd is met weten regelgeving, veiligheid en bereikbaarheid.

4.6 De organisatie De gemeente Hellendoorn heeft medewerkers in dienst die de inhoudelijke verantwoordelijkheid hebben voor het ontwerp, aanleg, beheer en onderhoud van de kunstwerken binnen de gemeente. De organisatie bestaat uit: - Hoofd openbare werken: Aansturen en faciliteren medewerkers; - Beheerder kunstwerken: ‘eigenaar objecten’ planning planmatig onderhoud - Opzichter openbare ruimte: Toezicht op werkzaamheden planmatig Onderhoud; Verantwoordelijk voor het uitvoeren van klein onderhoud, volgens inspecties - Vakmedewerker(s) buitendienst: Dagelijks onderhoud kunstwerken, aansturing door Opzichter - Beleidsmedewerker Openbare Ruimte: Intern opdrachtgever / Budget / Bestuur

FINANCIËN EN MEERJARENPLANNING Op basis van de inspectieresultaten uit 2019 is de meerjarenplanning voor de periode 2021 – 2025 gegenereerd. Deze planning geeft inzicht welk onderhoud of vervanging in de huidige situatie is voorzien. Vervolgens zal door het team op detailniveau afstemming plaatsvinden met het geplande onderhoud aan overige beheerobjecten. Als gevolg van deze afstemming op andere werkzaamheden (IBOR) wordt een maximale efficiëntie en effectiviteit bereikt, wat leidt tot een integrale uitvoering buiten en een efficiënte inzet van het benodigde onderhoudsbudget.

5.1 Aanbevelingen en suggesties Tekorten in onderhoudsbudgetten moeten in veel gevallen worden opgelost met een investering, met name in het geval dat de veiligheid en functionaliteit in het geding komt. Om deze reden is een goede prioritering van onderhoud noodzakelijk om tekorten zo goed mogelijk te voorkomen. Op deze manier wordt het beschikbare budget aan de kunstwerken besteedt, waar dit het meest nodig is om de veiligheid en functionaliteit te kunnen waarborgen. Voor het aanvragen van budgetten, is het vanuit IBOR noodzakelijk dit uit te vlakken over eenzelfde bedrag per jaar en te werken met een voorziening. Vervolgens kan voor dit bedrag het benodigde onderhoud uitgevoerd worden. Indien tekort moet er geprioriteerd worden welk onderhoud doorgeschoven wordt naar het opvolgend jaar. Indien een kunstwerk moet worden vervangen wordt hiervoor separaat van het onderhoudsbudget, een investeringsbudget aangevraagd (MIP). Indien budget wordt toegekend kan worden overgegaan tot vervanging. Wanneer er geen of minder budget wordt toegekend zal een alternatieve oplossing moeten worden gezocht. Hierbij valt te denken aan het uitstellen van een vervanging met bijbehorende tijdelijke maatregelen, een kunstwerk in zijn geheel te verwijderen of te kiezen voor een goedkopere oplossing in de vorm van een brug te vervangen voor een duiker.

Onze doelstelling “We streven naar een doelmatige omvang van het areaal” past goed binnen deze werkwijze.

5.2 Uitgangspunten Voor de bepaling van het benodigd budget is uitgegaan van de geïnspecteerde kunstwerken. De volgende uitgangspunten zijn gehanteerd bij de diverse berekeningen: • Klein dagelijks onderhoud wordt uitgevoerd onder regie van opzichter buitendienst. • Meerjarig onderhoud wordt door een externe aannemer uitgevoerd. • Uitvoeren inspecties door derden. • Prijzen zijn exclusief winst, risico, algemene kosten en uitvoeringskosten (circa 18%). • Voor vervanging wordt gerekend met 1 op 1 vervangen. • Kosten voor engineering, bestekvoorbereiding en toezicht zijn niet inbegrepen (circa 25%). • Prijspeil voor het budget is 2020 en jaarlijks is 2% indexering toegepast, bedragen excl. BTW. • Er zijn geen kosten opgenomen voor mogelijke areaaluitbreiding (zie ook hoofdstuk 6 Ontwikkelagenda). Deze kosten worden waar nodig in de begrotingscyclus meegenomen.

5.3 Beschikbaarheid budget planmatig onderhoud Het budget dat de gemeente Hellendoorn jaarlijks beschikbaar heeft voor planmatig onderhoud aan haar Kunstwerken is in onderstaande tabel opgenomen. De bedragen zijn in euro, excl. BTW. Planmatig/Cyclisch onderhoud: Levensduur verlengend onderhoud dat uitgevoerd wordt volgens een vast onderhoudsplan.

Meerjarenoverzicht 2021-2030 Planmatig/Cyclisch onderhoud * *Planmatig/Cyclisch onderhoud: Levensduur verlengend onderhoud dat uitgevoerd wordt volgens een vast onderhoudsplan Vakdiscipline Conserveren (C)

2021 €

Inspectie (C)

€

11.591 €

4.640 €

2.172 €

15.924 €

- €

6.346 €

Vervangen diverse onderdelen €

30.744 €

27.427 €

62.068 €

19.679 €

13.529 €

25.620 €

- €

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Gemiddeld 270 € 26.716 € 1.573 € 8.785 € 29.128 € 25.417 € 9.771 € 21.857 € 25.505 € 10.396 € 15.942 - €

17.237 €

2.446 €

4.374 €

6.473

61.634 € 159.269 €

25.694 €

88.676 €

51.434

Vervangen houten onderdelen

€

- €

2.987 €

2.539 €

5.810 €

- €

18.033 €

40.129 €

38.623 €

63.970 €

17.209

Vervangen slijtlaag/asfalt (C)

€

70.913 €

53.441 €

61.230 € 102.390 € 108.782 €

89.001 €

57.527 €

10.683 €

44.003 € 114.859 €

71.283

Totaal inclusief 18% W+R

€

133.951 € 135.949 € 152.907 € 146.778 € 185.554 € 172.733 € 173.419 € 294.027 € 160.800 € 333.085 € 191.562

5.4 Beschikbaarheid budget klein onderhoud In onderstaande tabel zijn de voorziene uitgaven voor regulier klein onderhoud aan Kunstwerken voor de komende vijf jaar weergegeven. Jaarlijks dient een bedrag beschikbaar te worden gesteld om klein onderhoud aan Kunstwerken uit te voeren. Het regulier en klein onderhoud wordt grotendeels uitgevoerd door de buitendienst van de gemeente Hellendoorn. Klein onderhoud: onderhoud dat op een klein gedeelte van het kunstwerk wordt uitgevoerd, zoals reinigen, vervangen van een dekplank, schilderwerk en onderhoud t.b.v. calamiteiten. Klein onderhoud wordt ook vaak dagelijks onderhoud genoemd.

Meerjarenoverzicht 2021-2030 Regulier en klein onderhoud * *Regulier en klein onderhoud: Onderhoud dat wordt uigevoerd door de buitendienst van gemeente Hellendoorn, zoals, reinigen, eenmalig onderhoud en betonreparaties. Vakdiscipline Betonreparatie

2021 €

Eenmalig onderhoud

€

7.525 €

18.075 €

7.933 €

518 €

8.055 €

7.759 €

7.694 €

- €

13.019 €

- €

7.058

Reinigen (C)

€

9.695 €

6.348 €

6.857 €

2.517 €

12.432 €

5.136 €

4.674 €

4.530 €

11.616 €

5.559 €

6.936

€

17.220

2022 - €

2023 2024 - € 508 €

2025 2026 2027 - € 9.657 € 4.546 €

2028 - €

2029 - €

2030 - €

Gemiddeld - € 1.471

Klein onderhoud buitendienst Totaal

€ 24.423 € 15.298 €

3.035

€ 30.144 € 17.441 € 12.368 €

4.530

€ 24.635 €

5.559

€ 15.465

5.5 Budget vervangingsinvesteringen Wanneer een kunstwerk het einde van zijn levensduur heeft bereikt, in slechte staat verkeert en/of wanneer de onderhoudstoestand dusdanig slecht is dat opknappen niet aantrekkelijk/rendabel is, dient een kunstwerk vervangen te worden. De komende jaren zijn vooralsnog geen grootschalige vervangingen van kunstwerken binnen de gemeente Hellendoorn voorzien. In onderstaande diagram is voor de komende 50jaar inzichtelijk gemaakt met wat voor -en wanneer- investeringen de gemeente rekening dient te houden:

Vervangingsinvestering 2021 - 2070 € 9.000.000

€ 8.000.000 € 7.000.000 € 6.000.000 € 5.000.000

€ 4.000.000 € 3.000.000 € 2.000.000 € 1.000.000

€0