Standpunt en advies gemeente Hellendoorn inzake Natura 2000 Wierdense Veld (2)

Aan de Raad Zaaknummer 2021-004081 Standpunt en advies gemeente Hellendoorn inzake Natura 2000 Wierdense Veld Samenvatting Het Natura 2000 proces Wierdense Veld ligt sinds 2019 stil i.v.m. diverse problemen die naar voren zijn gekomen tijdens de planuitwerking. Uit recente onderzoeken blijkt dat het juridisch niet mogelijk is om de Natura 2000 status van het Wierdense Veld af te halen. Bovendien wordt het Wierdense Veld niet gezien als ‘structureel zwak gebied’ waardoor de verplichting tot voortzetten van natuurherstel wordt benadrukt. Als gemeente beschouwen we de Natura 2000 status daarom als vaststaand feit. De provincie is nu aan zet om het proces weer op te pakken om verdere achteruitgang te beperken. Als gemeente mogen we meepraten in de planuitwerking over de te nemen maatregelen in het gebied. Het bevoegd gezag is Gedeputeerde Staten (GS). De afgelopen jaren hebben we onze belangen kenbaar gemaakt in het projectteam voor de externe maatregelen. De provincie wordt verzocht rekening te houden met de volgende belangen: Een belangrijke zorg voor de gemeente Hellendoorn is het effect van de vernattingsmaatregelen op de Kruidenwijk en bedrijventerrein ’t Lochter. In de laatste uitwerking is hier rekening mee gehouden door een nieuwe watergang aan te leggen langs de Kruidenwijk. Het uitgangspunt is namelijk dat de natuurherstelmaatregelen geen effect mogen hebben op de wijk.

We vragen de provincie dit op te nemen in de uitwerking en de effecten op het aangrenzende gebied in beeld te brengen. Daarnaast gaan we zelf de effecten monitoren door extra peilbuizen te plaatsen in de omgeving. Ook vragen we aandacht voor agrarische bedrijven in de omgeving. De waterstanden moeten zodanig worden gereguleerd zodat deze bedrijven kunnen blijven functioneren. Een bijzondere eigenschap van hoogveen is de opslag van CO2. Natuurherstel in hoogveen draagt hierdoor bij aan oplossingen voor het klimaatprobleem. Daarnaast zorgt natuurherstel voor economische voordelen in onze gemeente. Door het natuurherstel in het Wierdense Veld komt stikstofruimte vrij die voor bedrijventerrein ‘t Lochter en de nieuwe N35 gebruikt kan worden. Het Wierdense Veld is een uniek hoogveenlandschap en heeft voor ons een toeristische meerwaarde. Om dit gebied (verder) beleefbaar te maken pleiten we ervoor om een goede toegankelijkheid te garanderen en mogelijke uitzichtpunten te creëren. Het stilleggen van de planuitwerking (externe maatregelen) brengt veel onzekerheid voor grondeigenaren en omwonenden met zich mee.

Nu bekend is dat de provincie de verplichting heeft tot natuurherstel en de Natura 2000 status behouden blijft, roepen we de provincie Overijssel op het gebiedsproces zo snel als mogelijk weer op te pakken om duidelijkheid te bieden voor inwoners in de gemeenten en om verdere achteruitgang van de aanwezige natuurwaarden te voorkomen. In een recente brief bevestigt minister Schouten dat de in- en externe maatregelen voor het Wierdense Veld voldoende zijn om de instandhoudingsdoelstellingen te behalen. Deze maatregelen worden gezien als ondergrens. Door de aanwezigheid van de huidige drinkwaterwinning is het echter niet mogelijk om

de verbeterdoelstellingen te realiseren. Over de proportionaliteit van de te nemen maatregelen (verbeterdoelstellingen) in het licht van het Natura 2000 gebied Wierdense Veld gaat de minister daarom nog in gesprek met de Europese Commissie. Aanleiding Het Wierdense Veld is in 2016 onherroepelijk aangewezen als Natura 2000 gebied. Het natuurgebied is aangewezen voor de habitattypen actief hoogveen, herstellende hoogvenen, droge heide en heischrale graslanden. Het gebied behoort voor het habitattype herstellende hoogvenen met een relatieve bijdrage van 2-6% tot één van de vijf belangrijkste Nederlandse gebieden voor dit habitattype. De provincie Overijssel is verantwoordelijk voor het beheer en de planvorming rondom dit gebied. Bij de planuitwerking - de uitwerking van de (herstel-) maatregelen in een concreet inrichtingsplan - kwamen een aantal knelpunten en problemen naar voren waardoor GS in het najaar 2019 besloten het proces tijdelijk stil te leggen en nader onderzoek te verrichten. Het afgelopen jaar zijn daarnaast door het Rijk en Landschap Overijssel onderzoeken gedaan naar de juridische verplichting en het ecologische kader met betrekking tot de Natura 2000 status van het Wierdense Veld.

Uitkomsten Doorlichting Natura 2000 (Arcadis in opdracht van het ministerie van LNV) Eind september 2020 zijn de uitkomsten van het landelijk traject Doorlichting Natura 2000 in opdracht van het Ministerie van LNV bekend gemaakt. Hierin is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor aanpassing van de beschermde status van Natura 2000-gebieden in Nederland. In dit onderzoek zijn geen ‘structureel zwakke gebieden’ gevonden waarbij de habitat doelstellingen niet behaald kunnen worden. Ook zijn geen praktijkvoorbeelden gevonden die aanleiding geven om instandhoudingsdoelen te schrappen. Beschermingsregime Natura 2000-gebied Wierdense Veld In opdracht van Landschap Overijssel is in juni 2020 een analyse uitgevoerd over de juridische verplichting omtrent het Wierdense Veld. Deze analyse door Envir en Soppe-Gundelach advocaten toont aan dat het schrappen van de Natura 2000 status onmogelijk is. Bovendien wordt hierin duidelijk dat de provincie Overijssel de verplichting heeft tot instandhouding en daarnaast moet voorkomen dat het Wierdense Veld verslechtert. Brief minister Schouten aan Tweede Kamer (21-12-2020) In een recente brief bevestigd de minister dat in- en externe maatregelen perspectief bieden voor het behoud van natuurwaarden en bijdragen aan het tegengaan van verdroging in de omgeving.

Daarnaast geeft de minister hierin aan dat ze in gesprek wil gaan met de Europese Commissie over de proportionaliteit van de te nemen maatregelen in het kader van Natura 2000 Wierdense Veld. Daarbij gaat het om de verbeterdoelen die behaalt moeten worden. Het behoud van de huidige waarden en voorkomen van achteruitgang is de ondergrens die bereikt moet worden. Deze drie brieven/analyses maken duidelijk dat het Wierdense Veld de Natura 2000 status blijft houden en het gebied geschikt is voor het behalen van de behoudsdoelstellingen. In verband met de aanwezige drinkwaterwinning en toenemende droogte in de zomer blijft een zorg bestaan of de verbeterdoelen behaald kunnen worden. Ondanks deze onderzoeken ligt het externe gebiedsproces Wierdense Veld stil. De provincie Overijssel heeft nog geen beslissing genomen over het vervolgproces. Doelstelling Via deze nota wordt een gemeentelijk standpunt ingenomen over de status van het Wierdense Veld, wordt de provincie verzocht om het interne en externe gebiedsproces weer op te starten enmaken we de gemeentelijke belangen kenbaar.

Pagina

2 van 4

Mogelijke oplossingen Het Wierdense Veld is een nat en zompig gebied tussen de Sallandse Heuvelrug en de lagere stuwwallen van Wierden en Hoge Hexel met een prachtig weids uitzicht. Het gebied is een restant van een ooit uitgestrekt hoogveenlandschap in midden/noordoost Overijssel. Het natuurterrein is bijzonder vanwege het uitermate zeldzame levend hoogveen en de lavendelhei die er groeit. Je vindt er dieren als de gladde slang en de kraanvogel, die ook afgelopen voorjaar weer aan het broeden waren in het Wierdense Veld. Dit unieke landschap heeft voor onze gemeente naast een ecologische ook een toeristische meerwaarde, net als de Sallandse Heuvelrug en het Reggedal. Bewoners van de aangrenzende Kruidenwijk genieten nu al volop van het prachtige Wierdense Veld. Om dit gebeid (verder) beleefbaar te maken pleiten we ervoor om een goede toegankelijkheid te garanderen en mogelijke uitzichtpunten te creëren. Naast recreatieve meerwaarde heeft het gebied economische voordelen voor onze gemeente. Een bijzondere eigenschap van hoogveen is de opslag van CO2. Natuurherstel in hoogvenen draagt hierdoor bij aan oplossingen voor het klimaatprobleem. Ook kan vernatting van het Wierdense Veld een mogelijk significante bijdrage leveren aan de depositie van stikstof.

Door natuurherstel in het Wierdense Veld komt stikstofruimte vrij die voor het bedrijventerrein ’t Lochter en de nieuwe N35 gebruikt kunnen worden. Naast deze positieve eigenschappen dient de provincie zodanige maatregelen in het gebied te nemen dat het risico van vernatting van de Kruidenwijk en bedrijventerrein 't Lochter III wordt tegengegaan. Aanvullend plaatst de gemeente nieuwe peilbuizen in dit gebied. Ook moet het voor agrarische bedrijven mogelijk blijven om te kunnen functioneren. Door het weer opstarten van het gebiedsproces wordt weer duidelijkheid geboden aan belanghebbenden en blijft dit unieke natuurgebied behouden. Voorgestelde oplossing Bij het Wierdense Veld komen provinciale ambities en taken op het gebied van Natura 2000, drinkwatervoorziening en landbouw samen. Dit is de reden waarom de provincie het gebiedsproces tijdelijk heeft stopgezet en een notitie heeft gemaakt met diverse scenario’s rondom het Wierdense Veld. De verkenning laat zien dat het niet mogelijk is om én hoge ambities voor hoogveenherstel te realiseren én hoge ambities voor drinkwaterproductie te realiseren én de landbouw rond het gebied in huidige vorm en omvang te handhaven.

Op basis van de juridische analyse van Envir advocaten en Soppe-Gundelach advocaten wordt echter duidelijk dat de kwaliteit van het Wierdense Veld niet verder achteruit mag gaan en de Natura 2000 status gehandhaafd blijft. In Nederland zijn maar weinig gebieden aanwezig waar de bijzondere gebiedseigenschappen van het Wierdense Veld terug te vinden zijn. Hierdoor is het bijna onmogelijk om deze natuurwaarden te verplaatsen en elders uit te breiden. Ook blijkt uit de ‘Doorlichting Natura 2000’ dat de doelstellingen van de Habitatrichtlijn in het Wierdense Veld nog steeds behaald kunnen worden. Voor de gemeente Hellendoorn staat de Natura 2000 status voor het Wierdense Veld daarom ook niet ter discussie. We pleiten er voor om geen verdere onderzoeken uit te voeren maar een beslissing te nemen over het vervolgproces. We willen voorkomen dat nadere onderzoeken uitlopen tot een heel lang traject met veel onzekerheid voor belanghebbenden tot gevolg. Door het tijdelijk stopzetten van de planuitwerking doet de provincie momenteel niet wat ze zouden moeten doen ondanks hun zorgplicht voor dit Natura 2000-gebied. Dit heeft vermoedelijk verdere achteruitgang veroorzaakt. We doen daarom een oproep aan de provincie Overijssel om het gebiedsproces weer op te pakken om verdere achteruitgang te voorkomen en om duidelijkheid te bieden voor betrokkenen.

We beschouwen als gemeente de Natura 2000 status als een vaststaand feit. Dit heeft voor de natuur veel voordelen, maar ook voor de gemeente Hellendoorn. Zolang de drinkwaterwinning in Wierden in

Pagina

3 van 4

zijn huidige vorm blijft bestaan zal het echter lastig zijn om verbeterdoelen te behalen. Het behalen van de instandhoudingsdoelen moet in elk geval worden gerealiseerd en het gebiedsproces weer worden opgepakt. Burger- en overheidsparticipatie Zodra het gebiedsproces weer wordt opgestart worden belanghebbenden weer betrokken. Daarnaast neemt de gemeente Hellendoorn deel aan het projectteam van de externe maatregelen. Hierin kunnen we onze belangen kenbaar maken. Communicatie n.v.t. Effecten meten We houden bij de vernatting van het gebied goed in de gaten dat er geen effecten mogen optreden in de aangrenzende Kruidenwijk en bedrijventerrein ‘t Lochter. De provincie wordt gevraagd om de effecten te monitoren. Aanvullend plaatsen we nieuwe peilbuizen in de buurt van het Wierdense Veld. Planning Op dit moment is nog niet duidelijk wanneer de provincie een besluit neemt over het vervolgproces. Nijverdal, 9 februari 2021 Burgemeester en Wethouders van Hellendoorn, De secretaris,

de burgemeester,

drs. R.J.P. Willemsen

mevr. A.H.Raven BA

Advies commissie(s):

Pagina

4 van 4