Raadsvoorstel Verordening Kunst in de openbare ruimte Hellendoorn 2025

AAN DE RAAD Zaaknummer: 2025-005365 Onderwerp Verordening Kunst in de openbare ruimte Hellendoorn 2025

VOORSTEL 1. De “Verordening Kunst in de openbare ruimte Hellendoorn 2025” vast te stellen. 2. Een bedrag van € 50.220,-- over te hevelen van de Vrij Aanwendbare Reserve naar de Reserve Gelabelde Middelen conform de aangenomen motie “Kunst of geen Kunst” van 8 juli 2025. 3. Voor de “Verordening Kunst in de openbare ruimte Hellendoorn 2025” een subsidieplafond voor het tijdvak 2025-2026 vast te stellen van €125.000,--. 4. Te bepalen dat het subsidieplafond wordt bekostigd uit, in volgorde: a. Maximaal € 50.220,-- ten laste van de Reserve Gelabelde Middelen en b. Het overige deel van maximaal € 74.780,-- uit de bestemmingsreserve “Kunst in de openbare ruimte”. 5. Te bepalen dat uitsluitend daadwerkelijk toegekende subsidies uit de bestemmingsreserve worden onttrokken, en dat het niet-benutte deel na afloop van de subsidieperiode terugvloeit naar deze bestemmingsreserve. 6. De bijbehorende begrotingswijziging 2025-26 vast te stellen.

INLEIDING Tijdens de begrotingsbehandeling 2022 heeft u via de motie “Ruimte voor Kunst” (9 november 2021) uitgesproken om jaarlijks 1% van het positieve jaarrekeningresultaat te reserveren voor kunst in de openbare ruimte. De voorliggende verordening werkt deze motie uit en regelt het geheel aan spelregels rond subsidiëring, uitvoering en beheer van kunst in de openbare ruimte. De regeling biedt daarmee een duurzaam en transparant kader voor het beoordelen van kunstinitiatieven binnen de gemeente. In lijn met de op 8 juli 2025 aangenomen motie “Kunst of geen Kunst” wordt aanvullend op de bestaande kunstreserve een bedrag van € 50.220,-- gereserveerd in de begroting 2026. Deze tijdelijke begrotingspost, gedekt uit de Vrij Aanwendbare Reserve (VAR), maakt het mogelijk om actuele projecten met grote maatschappelijke betrokkenheid — zoals het kunstwerk voor textielarbeid(ers) — direct na vaststelling van de verordening in behandeling te nemen, zonder dat de kunstreserve volledig wordt aangesproken. Voor dit kunstwerk, dat tot stand komt in samenwerking met lokale (erfgoed)organisatie(s) en kunstenaars, zijn de voorbereidingen vergevorderd. Na vaststelling van de verordening kan de subsidieaanvraag formeel worden ingediend. Ook voor andere initiatieven, zoals het project “Kunst op het Tunneldak”, vormt deze regeling een belangrijk kader.

Dit project bevindt zich nog in de voorbereidende fase, waarin participatie en afstemming met externe partijen zoals ProRail centraal staan. De verordening zorgt ervoor dat ook dergelijke projecten straks zorgvuldig en gelijkwaardig kunnen worden beoordeeld.

BEOOGD EFFECT Met dit voorstel worden heldere kaders geboden voor subsidieverlening, plaatsing en beheer van kunstwerken in de openbare ruimte. Dit draagt bij aan versterking van de culturele identiteit en leefomgeving binnen de gemeente Hellendoorn. Door toetsbare criteria ontstaat transparantie voor initiatiefnemers en uitvoerbaarheid voor de gemeente.

ARGUMENTEN 1.1 De verordening regelt de volledige keten van kunst in de openbare ruimte: van initiatief tot en met beheer De verordening biedt een integraal kader voor het omgaan met kunstwerken in de openbare ruimte, vanaf het eerste initiatief tot en met beheer, verplaatsing of verwijdering. Zij regelt niet alleen de subsidieverlening, maar de volledige beleidsmatige en fysieke keten. Zo bevat de verordening bepalingen over: • de vereisten waaraan het kunstwerk moet voldoen, zoals toegankelijkheid, meerwaarde, veiligheid en technische haalbaarheid (artikel 3, lid 2); • de aanvraagprocedure, waarbij initiatiefnemers onder meer een projectplan, begroting, planning en – indien van toepassing – een verslag van vooroverleg of verleende publiekrechtelijke toestemming moeten overleggen (artikel 5, onderdelen d en e).

Hiermee wordt gewaarborgd dat alleen uitvoerbare plannen voor subsidie in aanmerking komen; • de beoordeling en toekenning van subsidie (artikel 6 en 7), inclusief een subsidieplafond en toekenning op volgorde van binnenkomst; • de juridische afhandeling na plaatsing, zoals eigendomsoverdracht en gebruiksrechten (artikel 6, lid 4–5); • structureel beheer en onderhoud, via opname in het gemeentelijk meerjarenbeheerplan (artikel 11); • en de mogelijkheid voor het college om kunstwerken te verplaatsen of te verwijderen bij hoge kosten, ruimtelijke herinrichting of andere omstandigheden (artikel 12). De verordening brengt daarmee de gehele levenscyclus van kunst in de openbare ruimte onder één regeling. Via artikel 3, lid 3 kunnen nadere regels en beleidsregels worden vastgesteld om uitvoering en beoordeling zorgvuldig te laten verlopen. 1.2 De regeling waarborgt dat uitvoering juridisch en ruimtelijk haalbaar is De verordening vereist dat initiatiefnemers al in een vroeg stadium aantonen dat hun plan uitvoerbaar is: via een vooroverleg of afgegeven toestemming (artikel 5, onderdelen d en e). Daarmee wordt voorkomen dat subsidie wordt toegekend aan projecten die later niet kunnen doorgaan. Dit vergroot de rechtszekerheid en voorkomt verspilling van middelen.

1.3 De beoordelingscriteria zijn transparant en consistent toepasbaar De verordening bevat duidelijke voorwaarden voor subsidiabele activiteiten, procedurele eisen en beoordelingscriteria (artikelen 3, 4 en 5). Ook zijn maximale bedragen en weigeringsgronden vastgelegd (artikelen 8 en 9). Dit maakt het toetsingskader helder voor initiatiefnemers én voor de gemeente. De verordening bevordert daarmee een eerlijke, zorgvuldige en voorspelbare afweging. 1.4 Auteurs- en gebruiksrechten zijn juridisch geborgd De regeling vereist verklaringen over auteursrecht en regelt eigendomsoverdracht inclusief gebruiksafspraken bij gemeentelijke plaatsing. 1.5 Het beheer en onderhoud zijn structureel geborgd via gemeentelijk beleid Na eigendomsoverdracht wordt het kunstwerk opgenomen in het Meerjarenplan beheer en behoud kunst in de openbare ruimte (artikel 11). Het college kan bij ruimtelijke ingrepen, hoge kosten of herinrichting besluiten tot verplaatsing of verwijdering (artikel 12). Dit maakt het beheer duurzaam, doelgericht en juridisch helder. 2.1. Er is een label toegekend aan € 50.220,-- door het aannemen van de motie ‘Kunst of geen kunst’ U heeft op 8 juli 2025 een bedrag van € 50.220,-- beschikbaar gesteld vanuit de Vrij Aanwendbare Reserve en dat bedrag wordt daarmee gelabeld voor kunstprojecten. Daarom is het logisch dit ook over te hevelen naar de Reserve Gelabelde Middelen.

3.1 Het subsidieplafond zorgt voor financiële begrenzing en duidelijkheid Een subsidieplafond van € 125.000 voorkomt overschrijding en maakt transparante toewijzing mogelijk op volgorde van binnenkomst.

4.1 De tijdelijke begrotingspost bevordert doelgerichte besteding De aanvullende begrotingspost van €50.220 wordt bekostigd uit de Reserve Gelabelde Middelen. Hiermee kunnen al lopende initiatieven worden gerealiseerd zonder de reserve Kunst daarvoor aan te wenden. Het onderstreept het eenmalige karakter van de extra dekking, wat bijdraagt aan een scherp begrotingsbeleid. 5.1 Niet-benutte middelen uit de reserve blijven beschikbaar voor toekomstige culturele investeringen De kunstreserve wordt volgens raadsafspraak jaarlijks aangevuld met 1% van het positieve resultaat van de jaarrekening. Omdat dit begrotingsresultaat per jaar sterk kan variëren, is de jaarlijkse toevoeging aan de reserve onzeker. In jaren met een beperkt of negatief resultaat vindt er geen aanvulling plaats. Tegelijkertijd geldt dat het subsidieplafond een maximaal te besteden bedrag is binnen één periode(meestal kalenderjaar). In de praktijk kan dit plafond — bijvoorbeeld door een lager aantal aanvragen of lagere projectkosten — niet volledig worden benut. Door het niet-benutte deel van het subsidieplafond aan het einde van het jaar terug te laten vloeien naar de kunstreserve “lijven deze middelen beschikbaar voor toekomstige subsidierondes of gemeentelijke investeringen binnen dit thema. Dit voorkomt dat ongebruikte middelen vervallen of elders in de begroting verdwijnen.

Tegelijkertijd draagt het bij aan een duurzame en doelgerichte besteding van publieke middelen, ook in financieel minder gunstige jaren. De besteding blijft daarmee in lijn met de oorspronkelijke bestemming van de reserve.

KANTTEKENINGEN 1.1 Initiatiefnemers kunnen kosten maken zonder subsidiezekerheid. Voordat subsidie wordt toegekend, moeten initiatiefnemers kunnen aantonen dat hun plan uitvoerbaar is — onder meer via publiekrechtelijke en privaatrechtelijke toestemmingen. In de praktijk betekent dit dat zij mogelijk kosten maken (zoals leges of advieskosten) voordat duidelijk is of hun subsidieaanvraag wordt gehonoreerd. Het college stelt desondanks voor om in de verordening vast te leggen dat alleen subsidie wordt verstrekt aan initiatieven waarvoor de benodigde toestemmingen al zijn verkregen. Daarmee wordt geborgd dat uitsluitend juridisch uitvoerbare plannen voor subsidie in aanmerking komen, wat bijdraagt aan rechtszekerheid en een zorgvuldige besteding van middelen. Om bij bijzondere omstandigheden toch ruimte te laten voor redelijkheid en maatwerk, voorziet artikel 13 van de verordening in een hardheidsclausule. Uit jurisprudentie blijkt dat toepassing van een dergelijke clausule in specifieke gevallen mogelijk is, mits goed gemotiveerd. De initiatiefnemers van het kunstwerk voor textielarbeid(ers) zijn over deze werkwijze geïnformeerd en hebben zich daarin kunnen vinden. Heldere communicatie over deze volgorde, mogelijke kosten en de (beperkte) ruimte voor uitzonderingen is essentieel richting alle initiatiefnemers.

1.2 Historisch beheer van niet-gemeentelijke kunst vraagt nadere beleidsafweging. In de praktijk onderhoudt de gemeente ook kunstwerken in de openbare ruimte die niet formeel in eigendom zijn van de gemeente. Deze situatie is historisch gegroeid, maar juridisch niet vanzelfsprekend. De nieuwe verordening regelt het eigendom van nieuw gesubsidieerde kunst expliciet. Voor bestaande gevallen is nadere beleidsafweging nodig: ofwel via contractuele afspraken, ofwel door formele eigendomsoverdracht. 1.3 Kunstinkoop valt buiten deze regeling. De regeling is gericht op subsidieverlening aan derden. Kunstinkoop door de gemeente verloopt via reguliere besluitvorming en wordt niet via deze verordening geregeld. Dergelijke aankopen zijn geen subsidie, maar onderdeel van het gemeentelijk inkoopbeleid en worden vastgelegd via afzonderlijke college- of raadsbesluiten. Eventuele beleidsuitgangspunten rond kunstinkoop kunnen worden opgenomen in een aanvullend uitvoeringskader of nota cultuur.

FINANCIEN De bestemmingsreserve Kunst bedraagt per 8 juli 2025 het maximumbedrag van €100.000, conform de begrenzing zoals vastgelegd in de Nota reserves en voorzieningen.

U heeft daarnaast een bedrag van € 50.220,-- beschikbaar gesteld vanuit de Vrij Aanwendbare Reserve en dat bedrag wordt daarmee gelabeld voor kunstprojecten. Daarom is het logisch dit ook over te hevelen naar de Reserve Gelabelde Middelen. Het college stelt voor om een subsidieplafond van € 125.000,-- vast te stellen om de reserve Kunst niet in één jaar uit te putten en ook enige ruimte te bieden voor initiatieven na 2026. Het niet uitgeven deel blijft overigens in de reserve Kunst; we halen alleen werkelijke kosten eruit. Eventuele onderhoudskosten en dergelijke van kunstwerken die na plaatsing in gemeentelijk eigendom komen, worden opgenomen in het Meerjarenplan beheer en behoud kunst in de openbare ruimte.

VERVOLG De Verordening Kunst in de openbare ruimte Hellendoorn 2025 wordt na vaststelling door uw gemeenteraad gepubliceerd en treedt in werking op de dag na bekendmaking. Het subsidieproces wordt operationeel ingericht binnen de organisatie en gepubliceerd op de gemeentelijke website. Aanvragers worden via de website geïnformeerd over de subsidiemogelijkheden, criteria en werkwijze. Het aanvraagformulier wordt digitaal beschikbaar gesteld via de gemeentelijke digitale balie (met DigiD/eHerkenning). Na inwerkingtreding van de verordening kunnen initiatiefnemers formeel een subsidieaanvraag indienen. Dit geldt ook voor het initiatief voor het kunstwerk voor textielarbeid(ers).

COMMUNICATIE De regeling wordt na vaststelling actief onder de aandacht gebracht van relevante doelgroepen, zoals lokale kunstenaars, culturele instellingen en maatschappelijke organisaties. Hierbij wordt gebruikgemaakt van bestaande gemeentelijke kanalen, waaronder de website, nieuwsbrieven en sociale media.

BIJLAGEN 1. Raadsbesluit 2. Verordening Kunst in de openbare ruimte Hellendoorn 2025 3. Begrotingswijziging 2025-26