Raadsvoorstel verlengen wijzigingen IIT

AAN DE RAAD Zaaknummer: 2025-019243 Onderwerp Verlengen tijdelijke wijzigingen Individuele Inkomenstoeslag (IIT)

VOORSTEL 1. De wijzigingen in de Individuele Inkomenstoeslag (IIT) met één jaar, tot en met 2027, te verlengen. 2. De kosten voor 2027 van €60.000,-- te dekken uit de bestemmingsreserve Armoede- en schuldenaanpak, begrotingswijziging 2026-11 vast te stellen.

INLEIDING Op 4 maart 2025 heeft de raad bij amendement besloten de individuele inkomenstoeslag (IIT) tijdelijk te verruimen door de inkomensgrens te verhogen naar 110% van de bijstandsnorm en de referteperiode te verlagen naar 24 maanden. De raad heeft daarbij uitgesproken dat de effecten na twee jaar moeten worden geëvalueerd. In de huidige situatie ontstaat echter een knelpunt: om eventuele structurele voortzetting tijdig te kunnen afwegen binnen de P&C-cyclus van 2027 zou de evaluatie al na één jaar (in 2026) moeten plaatsvinden. Eén jaar is echter te kort om een representatief en betrouwbaar beeld te krijgen van bereik, uitvoering en budgettaire effecten. Daarnaast zou zonder verlenging in 2027 een gat ontstaan tussen het aflopen van de tijdelijke verruiming en de P&C-besluitvorming over eventuele structurele middelen. Daarom wordt voorgesteld de tijdelijke wijzigingen met één jaar te verlengen tot en met 31 december 2027, zodat de evaluatie daadwerkelijk na twee jaar kan plaatsvinden én er geen gat ontstaat in 2027.

BEOOGD EFFECT Een zorgvuldige evaluatie om de effecten van de wijzigingen binnen de IIT te kunnen onderbouwen en besluitvorming over het vervolg aan te laten sluiten op de P&C cyclus.

ARGUMENTEN 1.1 De gemeenteraad is bevoegd om de verordening (en daarmee de invulling van doelgroep en referteperiode) vast te stellen. De individuele inkomenstoeslag is geregeld in de Participatiewet. De gemeenteraad stelt op grond van artikel 8 en artikel 36 Participatiewet bij verordening vast voor welke doelgroep de toeslag geldt, welke referteperiode wordt gehanteerd en hoe de hoogte van de toeslag wordt bepaald. Het verlengen van de tijdelijke wijzigingen past binnen deze kaderstellende rol. 1.2 Verlenging met één jaar is noodzakelijk voor een zorgvuldige en representatieve evaluatie. De verruiming (inkomensgrens 110% en referteperiode 24 maanden) is in 2025 ingevoerd. In de praktijk ontstaat pas na verloop van tijd een stabiel beeld van het bereik en de budgettaire effecten. In de huidige planning zou de evaluatie al in 2026 moeten plaatsvinden om aan te kunnen sluiten bij de P&C-cyclus van 2027. Dat betekent dat feitelijk na één jaar uitvoering wordt geëvalueerd. Dat is te kort om op basis van voldoende aantallen en spreiding in de gegevens onderbouwde conclusies te trekken.

Met een verlenging tot en met 2027 kan de evaluatie plaatsvinden na twee jaar uitvoering (2025–2026) en in 2027 worden afgerond, zodat uitspraken mogelijk zijn over: het aantal aanvragen en toekenningen, het bereik van (nieuwe) doelgroepen, de uitvoerbaarheid (doorlooptijden/werkdruk), eventuele knelpunten en de (meerjarige) budgetimpact.

1.3 De verlenging sluit aan bij de P&C-cyclus en voorkomt besluitvorming over structurele middelen zonder onderbouwing. Voor nieuw of structureel beleid is besluitvorming in de gemeentelijke P&C-cyclus leidend. Door de verlenging hoeft de evaluatie niet naar voren te worden gehaald naar 2026 (na één jaar) om ‘op tijd’ te zijn voor de P&C-cyclus van 2027. In plaats daarvan kan de evaluatie na twee jaar uitvoering in 2027 worden afgerond en kunnen de uitkomsten tijdig worden betrokken bij de afwegingen richting begroting 2028. Daarnaast voorkomt de verlenging dat de verruiming in 2027 stopt terwijl besluitvorming over het vervolg nog loopt; daarmee wordt een beleids- en uitvoeringsgat voorkomen. 2.1 Continuïteit en duidelijkheid voor inwoners en uitvoering. Een extra jaar voorkomt een beleids- en uitvoeringsgat in 2027: inwoners behouden gedurende de evaluatie- en besluitvormingsperiode toegang tot de verruimde IIT-voorwaarden en de uitvoering kan doorlopen zonder stop-start. Dit beperkt communicatie- en implementatielasten en geeft inwoners duidelijkheid en zekerheid. Aan de andere kant maakt de verlenging het voor de raad mogelijk om op basis van de evaluatie in 2027 de structurele afweging te maken in de P&C-cyclus richting 2028.

KANTTEKENINGEN 2.1 De daadwerkelijke kosten over 2027 kunnen hoger uitvallen De begrote kosten over 2027 zijn een prognose op basis van de eerste cijfers over 2025 met daarbij de verwachting dat de stijging licht doorzet. De IIT is echter een openeinderegeling waarbij een hogere stijging van het bereik dan verwacht, de kosten ook gefinancierd zullen worden uit de betreffende bestemmingsreserve.

FINANCIEN De verlenging betreft één extra jaar (2027). Op basis van de in maart 2025 ingediende amendementen is in de bestuursrapportage 2025 zowel voor 2025 als voor 2026 een onttrekking geraamd uit de reserve Armoede- en schuldenaanpak van € 116.000,-- per jaar (€ 92.000,-meerkosten individuele inkomenstoeslag en € 24.000,-- uitvoeringskosten). In 2025 is er uiteindelijk geen € 116.000,-- maar € 47.000,-- onttrokken uit de reserve armoede- en schuldenaanpak voor de verruiming van de IIT. De kosten voor de verlenging van één extra jaar schatten we in op €60.000,-- inclusief €12.000,-uitvoeringskosten. De raad wordt voorgesteld de kosten voor 2027 incidenteel te dekken uit de bestemmingsreserve armoede- en schuldenaanpak. De stand van de reserve, inclusief toekomstige claims, exclusief onttrekking voor individuele inkomenstoeslag 2027, is € 790.000,--. De onttrekking uit de reserve van € 116.000,-- voor de verruiming van de Individuele inkomenstoeslag in 2026 wordt met de bestuursrapportage geactualiseerd naar de nieuwe prognose van € 60.000,--.

VERVOLG Met dit voorstel blijven de tijdelijke wijzigingen van toepassing tot en met 31 december 2027. De evaluatie vindt plaats na twee jaar uitvoering (2025–2026) en wordt in 2027 afgerond, zodat de uitkomsten kunnen worden betrokken bij de P&C-cyclus van 2027 (o.a. kadernota en begroting 2028). Op basis daarvan kan de raad besluiten over eventuele structurele voortzetting per 1 januari 2028.

COMMUNICATIE Consulenten en inwoners worden geïnformeerd over de verlenging van de tijdelijke wijzigingen via de gebruikelijke kanalen (website, klantcontacten en interne instructies), in duidelijke en toegankelijke taal.

BIJLAGEN 1. Raadsbesluit verlengen tijdelijke wijzigingen Individuele Inkomenstoeslag (IIT) 2. Begrotingswijziging 2026-11