Raadsvoorstel Regie bij windenergie

Aan de Raad Zaaknummer Raadsvoorstel: Regie bij windenergie Voorstel De provincie roept de Twentse gemeenten op om meer nadruk te leggen op windenergie, om de in de RES Twente 1.0 afgesproken verhouding 60% wind & 40% zon te kunnen realiseren. Daarnaast geeft zij, zoals tevens is afgesproken in de RES Twente 1.0, gemeenten de tijd tot 1 juli 2023 om zoekgebieden voor grootschalige opwek vast te stellen. Tot die tijd neemt zij verzoeken voor windinitiatieven (> 5 MW) niet in behandeling. Indien de gemeente geen beleid en/of zoekgebieden vaststelt, zal de provincie verzoeken tot windinitiatieven na 1 juli 2023 aan haar vastgestelde beleid toetsen (o.a. windladder en Omgevingsverordening). Het kiezen van de beste insteek voor het vervolg van de energietransitie is niet eenvoudig. Door recente ontwikkeling komt de optie wind namelijk weer op tafel. De keuze die nu aan de gemeente Hellendoorn voorligt is om regie te houden op grootschalige opwek van wind, of om de regie aan andere partijen te laten. Helaas staat dat op gespannen voet staat met het participatieproces wat we doorlopen hebben met de inwoners, bedrijven en energiewerkgroepen. Dat is spijtig en hadden we graag anders gezien. De meerderheid koos twee jaar geleden voor zon-op-dak en zon-op-land en dit namen de energiewerkgroepen mee in hun plannen.

Het is een moeilijke keuze, maar we moeten constateren dat we worden ingehaald door de realiteit. Als we de discussie over windenergie niet voeren, nemen andere partijen het van ons over. Alles overwegende kunnen we niet achterover leunen. Daarom ondernemen we nu actie en komen met een voorstel over regie houden bij windenergie. Voorgesteld wordt om regie te nemen bij initiatieven voor windenergie, hiertoe windbeleid op te stellen en zoekgebieden aan te wijzen. Hierdoor houden we de regie over lokaal eigendom, ruimtelijke ordening, leges, ruimtelijke kwaliteit etc. Aanleiding Om Nederland te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering streven we ernaar om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Op nationaal niveau heeft Nederland de ambitie om de CO2 uitstoot met 55% te verminderen in 2030, als opmaat naar een klimaatneutraal Nederland in 2050. De Rijksoverheid heeft in het Klimaatakkoord met allerlei partijen afspraken gemaakt over hoe Nederland deze doelen gaat behalen. Hierin zijn o.a. afspraken gemaakt over wind-op-zee, waterstof, geothermie, elektrisch rijden en zon-op-dak. In Regionale Energie Strategieën (o.a. de RES Twente) wordt een deel van de afspraken uit het 'Klimaatakkoord' in de praktijk gebracht.

Het gaat om: Het opwekken van grootschalige duurzame elektriciteit (via zon & wind) De warmtetransitie in de gebouwde omgeving (van fossiele naar duurzame bronnen) De daarvoor benodigde opslag- en energie-infrastructuur.

De provincie heeft in het afgelopen jaar de Twentse gemeenten een aantal malen opgeroepen om sneller uitvoering te geven aan de RES Twente 1.0 (zie bijlage: Doelen RES Twente 1.0). De RES Twente 1.0 is door de gemeenteraad op 6 juli 2021 vastgesteld. De provincie roept specifiek op om meer nadruk te leggen op windenergie, om de in de RES 1.0 afgesproken verhouding 60% wind & 40% zon te kunnen realiseren en dit, zo mogelijk, via een subregionale samenwerking tussen gemeenten vorm te geven.

In de meest recente brief van Gedeputeerde Staten (zie bijlage: kenmerk 2022-030927) geeft de provincie een terugkoppeling hoe zij de rol en positie van de gemeente ervaart met betrekking tot de realisatie van het RES-bod dat de gemeente in 2021 vastgelegd heeft. De provincie geeft aan zich zorgen te maken over het op tijd realiseren van de RES afspraken. Zij constateert dat het RES bod van Hellendoorn bestaat uit enkel zon (zon-op-dak en zon-op-land), en dat wordt overwogen om zoekgebieden voor wind vast te stellen. Tenslotte geeft de provincie de waarschuwing dat, mocht de gemeente Hellendoorn op 1 juli 2023 geen zoekgebieden voor wind hebben vastgesteld, en er na deze datum een aanvraag voor de plaatsing van windturbines op Hellendoorns grondgebied bij de provincie wordt ingediend, zij deze in behandeling zal nemen en bij positieve beoordeling ook zal vergunnen. In Hellendoorn hebben we ervoor gekozen om inwoners en bedrijven vanaf het begin mede-eigenaar te maken van de energietransitie. In 2019 is gestart met invulling van de energietransitie samen met lokale energiewerkgroepen. Het bod dat de energiewerkgroepen richting de gemeente hebben gedaan, over invulling van de opgave om 71 GWh duurzame energie op te wekken, is opgenomen in de RES Twente 1.0. In het bod werd ingezet op zon, want voor veel inwoners van onze gemeente ging daar twee jaar geleden de voorkeur naar uit.

Maar op dit moment wordt de afspraak voor het opwekken van 60% windenergie in de regio Twente bij lange na niet gehaald door de 14 Twentse gemeenten samen. Ook is er te weinig ruimte op het net voor het aansluiten van nieuwe projecten voor grootschalige opwek van zonne-energie, o.a. doordat zonne-energie 3x zoveel ruimte van het net vraagt. Op basis hiervan roept de provincie de Twentse gemeenten op om meer nadruk te leggen op windenergie. Daarbij geeft de provincie ons als gemeente tot 1 juli 2023 de tijd om beleid en/of zoekgebieden vast te stellen. Dit is een moeilijke beslissing. We hebben een participatieproces doorlopen met onze energiewerkgroepen, waar voor een aanpak is gekozen met zon-op-dak en zon-op-land. Een spanningsveld waar we ons goed bewust van zijn. Daarnaast vinden we een betrouwbare en transparante overheid erg belangrijk. Dat maakt deze keuze extra ingewikkeld. Echter zijn we ingehaald door de werkelijkheid, wat ons in een nieuwe realiteit brengt. De provincie verlangt van ons een antwoord op de vraag of we wel of geen regie nemen bij wind. We moeten dus een keuze maken over het regie nemen bij windenergie.

Bovenstaand standpunt van de provincie is aanleiding geweest om u op 7 februari 2023 te informeren over de keuze waarvoor we staan: Willen we regie op initiatieven voor windenergie of laten we de regie aan andere partijen? We staan dus niet voor de keuze of er windenergie in onze gemeente komt, maar of en op welke wijze we daarop invloed willen. Om regie te nemen dienen verschillende stappen te worden gezet. Windbeleid en zoekgebieden voor windenergie zullen vastgesteld moeten worden. Zonder beleid en gemeentelijke zoekgebieden voor windenergie, dit is de huidige situatie, gelden de provinciale beleidskaders (zoals o.a. beschreven in het Provinciaal Programma Energiestrategie, PPE) en is de hele gemeente een zoekgebied. Doelstelling Als Hellendoorn bijdragen aan de CO2 reductie doelen, invulling geven aan het bod richting de RES Twente 2.0 en regie nemen op grootschalige duurzame elektriciteit en de bijbehorende infrastructuur.

Pagina

2 van 5

Mogelijke oplossingen Zoals in de inforonde van 7 februari jl. besproken liggen vier relevante scenario’s voor: 1. De gemeente Hellendoorn stelt beleid & zoekgebieden vast 2. De gemeente Hellendoorn stelt geen beleid vast, maar wel zoekgebieden 3. De gemeente Hellendoorn stelt beleid vast, maar geen zoekgebieden 4. De gemeente Hellendoorn stelt geen beleid & geen zoekgebieden vast Hieronder volgt een korte beschrijving van de vier scenario’s. 1. De gemeente Hellendoorn stelt beleid & zoekgebieden vast De gemeente stelt beleid en zoekgebieden voor windenergie vast. Daarmee houdt de gemeente de regie over de voorwaarden waaronder wind wordt gerealiseerd en welke zoeklocaties voor windenergie zij mogelijk geschikt acht binnen Hellendoorn. Tegelijkertijd heeft de provincie aangegeven het beleid en de aangewezen zoeklocaties te respecteren in vergunningprocedures (vergunnen van windturbines is een provinciale bevoegdheid) en in principe alleen te interveniëren indien deze te sterk zouden afwijken van de technische potentie van het gebied en/of als er sprake zou zijn van onrealistische voorwaarden die aan deze zoekgebieden worden gesteld. 2.

De gemeente Hellendoorn stelt geen beleid vast, maar wel zoekgebieden De provincie heeft aangegeven de aangewezen zoeklocaties te respecteren in vergunningprocedures (vergunnen van windturbines is een provinciale bevoegdheid) en in principe alleen te interveniëren indien deze te sterk zouden afwijken van de technische potentie van het gebied en/of als er sprake zou zijn van onrealistische voorwaarden die aan deze zoekgebieden worden gesteld. De provinciale beleidskaders zijn dan van toepassing op initiatieven. Dit houdt in dat de gemeente Hellendoorn geen kaders aan kan geven (bijvoorbeeld lokaal eigendom of participatie). 3. De gemeente Hellendoorn stelt beleid vast, maar geen zoekgebieden Door geen zoekgebieden aan te wijzen, is de hele gemeente in principe een zoekgebied voor de provincie. In dit scenario heeft de gemeente dus geen invloed op de locaties waar zij wel of geen windturbines wenselijk acht. In de praktijk zou dat dus kunnen betekenen dat de provincie een vergunning verstrekt op een – naar haar oordeel – geschikte locatie, maar waar de gemeente heel andere ruimtelijke plannen voor ogen heeft, die daarmee dan direct gefrustreerd worden. De provincie als vergunningverlenende instantie kan aanvragen wel additioneel toetsen aan de gemeentelijke beleidsregels (bijvoorbeeld lokaal eigendom of participatie).

Deze beleidsregels zullen echter niet onevenredig mogen afwijken van de provinciale beleidsregels en zullen niet van de landelijke normen mogen afwijken. Zou dat wel het geval zijn, dan kan de provincie de gemeentelijke beleidsregels overrulen. 4. De gemeente Hellendoorn stelt geen beleid & geen zoekgebieden vast Indien geen beleid en geen zoekgebieden worden vastgesteld, zal de provincie een vergunningaanvraag voor windturbines op Hellendoorns grondgebied toetsen aan landelijke normen en het provinciaal beleid. Bij een positieve beoordeling zal men overgaan tot vergunningverlening. In dit scenario ligt de regie volledig bij de provincie en heeft de gemeente geen invloed op de voorwaarden of locaties waar zij wel of geen windturbines wenselijk acht. In de praktijk zou dat kunnen betekenen dat de provincie een vergunning verstrekt op een – naar haar oordeel – geschikte locatie, maar waar de gemeente heel andere ruimtelijke plannen voor ogen heeft, die daarmee dan direct worden gefrustreerd. Voorgestelde oplossing Voorgesteld wordt om regie te nemen bij initiatieven voor windenergie. Hiertoe windbeleid op te stellen en zoekgebieden aan te wijzen (optie 1). Om te komen tot het windbeleid en de zoekgebieden, wordt

Pagina

3 van 5

de bijgevoegde routekaart gevolgd. Hierdoor houden we de regie over lokaal eigendom, ruimtelijke ordening, leges, ruimtelijke kwaliteit etc. Bij het uitwerken van beleid worden in ieder geval meegenomen: Ruimtelijke aspecten: landschappelijke inpassing, clustering, samenhang met andere opgaven, etc. Procesparticipatie: de omgeving meenemen in het proces dat wordt gevolgd bij totstandkoming van een project. Procesparticipatie kan ook resulteren in afspraken over financiële participatie. Financiële participatie: de omgeving de mogelijkheid te geven om financieel deel te nemen aan het project of op een andere manier profijt te hebben van een tegemoetkoming. Ook het percentage lokaal eigendom speelt hierbij een rol. Leefkwaliteit: streven naar een optimale leefkwaliteit voor de omgeving, met een zo goed mogelijk bij het landschap aansluitende opstelling en aankleding. Door D66 is op 8 februari 2023 een initiatiefvoorstel ingediend waarin het college wordt verzocht om zoekgebieden aan te wijzen en een aantal voorkeuren voor de uitwerking aan te houden. Het initiatiefvoorstel betreft keuzes die onderdeel kunnen vormen van windbeleid. Op dit moment zijn we nog niet zover in het proces dat hier inhoudelijk op ingegaan kan worden. Daarom wordt voorgesteld om te onderzoeken of en hoe het initiatiefvoorstel van D66 kan worden opgenomen in het concept windbeleid.

Burger- en overheidsparticipatie De energiewerkgroepen is gevraagd om advies uit te brengen op het voorliggende voorstel. Deze reactie is bijgevoegd. Het concept windbeleid wordt ter inzage gelegd (raadplegen). We verzamelen ideeën, wensen, meningen en voorkeuren van energiewerkgroepen, coöperaties, inwoners, bedrijven en organisaties. Op basis hiervan wordt een definitief besluit door de gemeenteraad genomen. Het kan dus zijn dat de gemeente anders besluit dan de voorkeur van de betrokkenen die geraadpleegd zijn. Inwoners van een gebied dat aangewezen wordt als concept zoekgebied worden geïnformeerd over de concept zoekgebieden en over de mogelijkheden voor inspraak en participatie. Energiewerkgroepen, coöperaties, inwoners, bedrijven en organisaties krijgen informatie en kunnen vragen stellen. Omdat het beleid betreft bestaat hiertegen niet de mogelijkheid van het indienen van een zienswijze, bezwaar en/of beroep. Mocht het tot een herziening van het bestemmingsplan of vergunningsaanvraag komen, dan is die mogelijkheid wel aanwezig. Communicatie Communicatie vindt plaats o.a. door middel van berichten in de lokale krant, social media, informatie op de gemeentelijke website (o.a. een Q&A) en informatiebijeenkomsten. Effecten meten N.v.t. Planning Zie bijgevoegde routekaart. De verwachting is dat het doorlopen van de routekaart in lijn met de planning van de RES 2.0 loopt.

Het ontwerp van de RES 2.0 zal eind augustus ter visie worden gelegd. De definitieve vaststelling zal medio november of december 2023 volgen.

Pagina

4 van 5

Nijverdal, 21 maart 2023 Burgemeester en Wethouders van Hellendoorn, De plv. secretaris,

de burgemeester,

mr. A.M. Ouwehand Dhr. J.J. Eijbersen, MBA

Advies commissie(s):

Pagina

5 van 5