Raadsvoorstel procesgang locatiekeuze azc en vervolgproces

AAN DE RAAD Zaaknummer: Onderwerp Verantwoording toepassing toetsingskader en procesgang azc

VOORSTEL 1. Kennis te nemen van de verantwoording die het college aflegt aan de gemeenteraad over het proces en besluit om te komen tot de locatiekeuze voor een azc. 2. Te bevestigen dat het college het toetsingskader van 16 mei 2023 correct heeft toegepast bij het maken van de locatiekeuze op 12 maart 2024. 3. Kennis te nemen van de eerste opbrengst van de gesprekken met het COA over de verwerking van de amendementen. 4. Input mee te geven aan het college voor het vervolg. 5. Kennis te nemen van de mogelijkheid om na de zomer wensen en bedenkingen te uiten over de concept bestuursovereenkomst.

INLEIDING In januari 2023 heeft het college van burgemeester en wethouders de gemeenteraad geïnformeerd over ontwikkelingen rondom nieuwkomers en regionale afspraken. De gemeenteraad is toen meegedeeld dat de gemeente zich oriënteert op het ‘nemen van initiatief van opvang van asielzoekers’. In februari 2023 heeft het college laten weten dit proces zo transparant en zorgvuldig mogelijk te willen doorlopen en hier een publieke zaak van te willen maken. Dit proces wil het college samen doorlopen met zowel gemeenteraad als samenleving. Dat samendoen kreeg vorm in mei 2023, toen de gemeenteraad een toetsingskader locatie asielopvang vaststelde waarin criteria zijn opgenomen waaraan een azc of locatie voor een azc moet voldoen. Op basis van dit toetsingskader is op 12 maart 2024 door het college een locatie aangewezen waar een azc kan komen. Met dit voorstel legt het college verantwoording af aan de gemeenteraad over het gevolgde proces en de overwegingen om te komen tot deze locatiekeuze. Ook vraagt het college van burgemeester en wethouders aan de gemeenteraad om bevestiging van het correct volgen van het toetsingskader dat de gemeenteraad eerder heeft vastgesteld. In bijlage 1 is een uitgebreid stappenplan opgenomen waarin het hele proces gevolgd kan worden. In dit voorstel vraagt het college de gemeenteraad ook om kennis te nemen van het vervolgproces.

Een belangrijke stap is het uiten van wensen en bedenkingen door de gemeenteraad op een conceptbestuursovereenkomst met het COA over het azc, waarin ook de werkafspraken zijn opgenomen. De bestuursovereenkomst is slechts beperkt aan te passen. Lokale afspraken worden veelal vastgelegd in de werkafspraken welke onlosmakelijk verbonden is aan de bestuursovereenkomst. (een voorbeeld van deze modelovereenkomsten is als bijlage toegevoegd). Het is de bedoeling om een conceptbestuursovereenkomst aan de gemeenteraad voor te leggen zodra er vanuit het onlangs opgestarte omwonendenoverleg input is geleverd voor werkafspraken met het COA. De verwachting is dat dit na het zomerreces zal zijn.

BEOOGD EFFECT De gemeenteraad toetst of het college correct het toetsingskader heeft gevolgd bij de locatiekeuze voor een azc. Het informeren over het vervolgproces.

ARGUMENTEN 1.1 In de periode van november 2022 tot de locatiekeuze op 12 maart 2024 is een uitgebreid proces doorlopen De stappen die zijn gezet in dit proces zijn stap-voor-stap opgenomen in het document waarin dit proces wordt geschetst. Dit document is als bijlage 1 bij de stukken gevoegd. 1.2 De communicatie en participatie lichten we apart toe Zorgvuldige communicatie en daar waar mogelijk participatie helpt het draagvlak te vergroten. Bij de locatiekeuze is bewust niet gekozen voor participatie. De kans op polarisatie onder inwoners is dan groot, aangezien iedereen argumenten heeft waarom het niet passend is op een plek in de buurt. Nadat de locatiekeuze bekend is gemaakt is er veel aandacht besteed aan de communicatie. Ook de participatie is opgepakt en krijgt bijvoorbeeld vorm in het omwonendenoverleg. In de bijlage gaan we verder in op het communicatie- en participatieproces. 2.1 Andere locaties die eerder deel uit hebben gemaakt van een ambtelijke voorverkenning, hebben om verschillende redenen de selectie niet gehaald. Er is een document dat in de volksmond de groslijst is gaan heten. Dit document is opgesteld door ambtenaren en gebruikt om te komen tot een bruikbaar toetsingskader, alsmede om tot een lijst met mogelijke locaties te komen.

Deze locaties zijn door ambtenaren via een ambtelijke verkenning genoemd, om er zeker van te zijn dat een concept-toetsingskader wel geschikte locaties zou kunnen opleveren. De locaties die op deze lijst staan, zijn vervolgens na vaststelling van het toetsingskader inclusief aangenomen amendementen, getoetst met als gevolg dat er drie locaties zijn geselecteerd om nader te onderzoeken. De andere locaties zijn afgevallen omdat zij minder positief scoren op de criteria uit het vastgestelde toetsingskader. 2.2 Het proces is zorgvuldig ingestoken, waarbij deskundigen (intern en extern) onafhankelijk van elkaar advies hebben gegeven over de locaties aan de hand van het toetsingskader. In juni 2023 hebben deskundigen van de gemeente, COA en politie onafhankelijk van elkaar de drie overgebleven locaties beoordeeld op de verschillende criteria. Er is op deze dag geen keuze gemaakt. 2.3 Van drie locaties die zijn getoetst op de voorwaarden uit het door de gemeenteraad vastgestelde toetsingskader, scoort de locatie Noordelijke Hoofddijk het meest positief. Analyse van de individueel ingevulde beoordelingen zorgt voor een duidelijke ambtelijke voorkeur voor de locatie aan de Noordelijke Hoofddijk. Deze locaties scoort het beste op de gestelde criteria.

Voor een uitgebreide verantwoording over de toetsing van de drie locaties op de voorwaarden van het toetsingskader verwijzen we naar bijlage 1. Deze analyse is in juni 2023 met het college gedeeld in een themabijeenkomst. Er is op dat moment geen besluit genomen door het college. De analyse is gebruikt als basis voor het besluit dat het college op 12 maart 2024 heeft genomen. 3.1 Er is gesproken met het COA over de punten die de gemeenteraad graag op wil nemen in de bestuursovereenkomst De uitkomsten van deze gesprekken zijn schriftelijk teruggekoppeld aan het college. Voor die terugkoppeling verwijzen we naar bijlage 2. Hieronder geven we per punt een korte toelichting. 3.2 Het punt ‘Veiligelanders’ kan beperkt worden opgenomen in de overeenkomst Eén van deze amendementen heeft betrekking op het niet opnemen van asielzoekers uit veilige landen in het azc. Wettelijk is deze uitsluiting niet mogelijk (zie mailwisseling met het COA), echter kan

er worden gewerkt aan een toezegging dat het aantal asielzoekers uit veilige landen niet meer dan 3% van de bewoners betreft. 3.3 Het punt ‘het huisvesten van gezinnen’ kan niet worden opgenomen in de bestuursovereenkomst Tijdens de behandeling van het voorstel voor het toetsingskader is een aantal amendementen aangenomen door de raad. Eén van deze amendementen heeft betrekking op het huisvesten van gezinnen. Het COA kan hier geen gehoor aan geven en moet zorgen voor de wettelijke verplichting van spreiding van gezinnen over alle locaties. 3.4 Het punt ‘passende dagbesteding’ kan worden opgenomen in de bestuursovereenkomst Dit punt kan worden opgenomen in de bestuursovereenkomst en/of de werkafspraken. Het COA organiseert zoveel mogelijk dagbesteding voor de bewoners van het azc. Daarbij wordt ook de samenwerking gezocht met lokale partijen. Zodra er zicht is op de daadwerkelijke opening van het azc, zal hieraan invulling worden gegeven. 3.5 Het punt ‘actieve betrokkenheid van de samenleving’ wordt verder opgepakt in het vervolgproces Tijdens de behandeling van het voorstel voor het toetsingskader is een aantal amendementen aangenomen door de raad. Eén van deze amendementen heeft betrekking op het actief deelnemen van allerlei maatschappelijke partners in de gemeente om op die manier de betrokkenheid te vergroten. Dit punt krijgt een plek in het vervolgproces.

Het is hiervoor van belang dat het COA de ruimtelijke procedure heeft doorlopen en er zicht bestaat op de opening van het azc. 3.6 Het punt ‘bebouwde kom’ is opgenomen in het vastgestelde toetsingskader Tijdens de behandeling van het voorstel voor het toetsingskader is een aantal amendementen aangenomen door de raad. Eén van deze amendementen heeft betrekking op het situeren van een azc in of direct grenzend aan de bebouwde kom. In dit amendement is aangegeven dat dit vooral uit het oogpunt van veiligheid belangrijk is. Dit punt is opgenomen en meegewogen in het vastgestelde toetsingskader. 4.1 Er kunnen aanvullende punten zijn die de raad aan het college mee wil geven voor het vervolg De eerstvolgende stap die gezet wordt, is het sluiten van een bestuursovereenkomst met het COA. Naast de hiervoor genoemde punten, kunnen er andere punten zijn die de raad wil meegeven aan het college voor het vervolg. De afspraken met het COA worden vastgelegd in een bestuursovereenkomst en werkafspraken. De bestuursovereenkomst biedt weinig ruimte voor lokale afspraken. De onlosmakelijke verbonden werkafspraken bieden die ruimte echter wel. 5.1 Het omwonendenoverleg levert input voor de bestuursovereenkomst Het omwonendenoverleg is onlangs opgestart. Het is de bedoeling dat dit overleg de ruimte krijgt om input te leveren voor de bestuursovereenkomst en de werkafspraken met het COA.

5.2 De concept-bestuursovereenkomst wordt voor wensen en bedenkingen voorgelegd aan de raad. Zodra de concept-bestuursovereenkomst er ligt, zal deze overeenkomst (op grond van artikel 160 lid 1 sub e en 169 lid 3 Gemeentewet) voor wensen en bedenkingen aan de raad worden voorgelegd. Deze wensen en bedenkingen neemt het college mee en zal deze op basis van inspanningsverplichtingen proberen te realiseren. Het college informeert de raad over het resultaat in de vorm van een bestuursovereenkomst en de werkafspraken.

KANTTEKENINGEN 1.1 De verantwoording betreft een samenvatting van de stappen die gezet zijn

Het hele proces heeft zich afgespeeld in een periode van 1,5 jaar. De weergaves in dit raadsvoorstel en in bijlage 1 bevatten een samenvatting van de belangrijkste stappen. Het is daarmee niet uitputtend. 1.2 De input is onderwerp van gesprek met het COA De input die door de raad en de omwonenden wordt gegeven is onderwerp van gesprek met het COA. Het COA is gebonden aan de geldende wet- en regelgeving. Er is daarom geen garantie dat het COA deze onderdelen ook daadwerkelijk in de bestuursovereenkomst kunnen worden opgenomen. Uiteraard spant het college zich tot het uiterste in om deze input een plek te geven. Mocht dit op onderdelen niet lukken, dan informeert het college de raad hierover.

FINANCIËN Niet van toepassing

VERVOLG Op dit moment vinden er gesprekken plaats met het COA over een schetsontwerp. In het omwonendenoverleg is input gegeven voor dit ontwerp. Een eerste ontwerp wordt voorgelegd aan het omwonendenoverleg en zal worden voorzien van wensen waarna we in september/oktober hopen te komen tot een definitief ontwerp. Dit ontwerp gebruikt het COA voor het doen van de aanvraag voor het doorlopen van de ruimtelijke procedure. Daarnaast vinden gesprekken plaats met de provincie en het COA over de huurovereenkomst. Voor de bestuursovereenkomst en de onlosmakelijk verbonden werkafspraken worden wensen en bedenkingen gevraagd van de raad en het omwonendenoverleg met de verwachting deze eind oktober te kunnen besluiten in het college. Een en ander afhankelijk van het tempo waarmee ook de externen hun bijdrage kunnen leveren. De vergunningsaanvraag door het COA zal rond die tijd in gang worden gezet en afhankelijk van de doorlooptijd kan daarna worden begonnen met de bouw. Medio 2025 lijkt de vroegst mogelijke datum voor ingebruikname, echter kunnen invloeden van buitenaf (onderzoeken ihkv de omgevingsvergunning, bezwaren etc.) deze planning beïnvloeden.

BIJLAGEN 1. Verantwoording toepassing toetsingskader en procesgang 2. De reactie van het COA 3. Vastgestelde toetsingskader inclusief aangenomen amendementen 4. Model bestuursovereenkomst 5. Model werkafspraken