Raadsvoorstel korte termijn aanpak armoede en schulden

Aan de Raad Zaaknummer 2022-026511 Raadsvoorstel korte termijn aanpak armoede en schulden Samenvatting Naast toenemende energiearmoede dreigt ook schaarste op andere terreinen voor steeds meer inwoners. Niet alleen de minima kunnen niet meer rondkomen. Zelfs voor huishoudens met een goed inkomen, eigen woning en een beperkt vermogen zorgen inflatie en stijgende energieprijzen voor een grote uitdaging om maandelijks uit te komen met het beschikbare budget. Met dit voorstel wordt uw Raad een advies gegeven om het mogelijk te maken om op korte termijn maatregelen te kunnen treffen om een deel van onze inwoners (financieel) te ondersteunen. Alle maatregelen in dit voorstel gaan over de energietoeslag 2022 en de collectieve zorgverzekering voor het verzekeringsjaar 2023. Eventuele aanpassingen in de energietoeslag voor 2023 volgen op een later moment. Aanleiding Vanuit zowel de Raad, het college, de samenleving als de ambtelijke organisatie kwam de vraag wat we als gemeente op korte termijn voor onze inwoners kunnen betekenen om hen te helpen in het kader van de inflatie. Het gaat in dit voorstel om incidentele lokale maatregelen, aanvullend op het landelijk beleid.

Op het gebied van ondersteuning op korte termijn voor sportverenigingen, buurthuizen, zwembaden, ondernemers en andere organisaties/partijen volgen we, via de verantwoordelijke afdelingen binnen de gemeente, de landelijke ontwikkelingen. Op dit moment is er namelijk veel beleid in ontwikkeling waarvan we nog niet weten hoe dit in de praktijk eruit komt te zien. Waar nodig en voor zo ver mogelijk wordt op een later moment aanvullend lokaal beleid opgesteld vanuit de verschillende afdelingen binnen de gemeente. Eventuele structurele voorstellen voor de aanpak van armoede en schulden worden meegenomen in de beleidsnotitie Armoede en Schulden die in 2023 wordt opgeleverd. Doelstelling Het op korte termijn vormgeven van een passend aanbod aan (financiële) ondersteuning voor onze inwoners. Oplossing De landelijke overheid heeft op 20 september 2022 de miljoenennota gepresenteerd. Hierin staat een pakket aan maatregelen om inwoners tegemoet te komen in de gevolgen van o.a. de hoge inflatie. De maatregelen zijn erg breed en de meesten gaan in vanaf 2023. In de bijlage gespreksnotitie kunt u meer lezen over al deze maatregelen. Veel van deze maatregelen zijn bedoeld voor inwoners/huishoudens met een inkomen rond het minimum of net daarboven. Een voorbeeld is de energietoeslag.

Vanuit het Rijk ontvangen we compensatie voor huishoudens met een inkomen tot 120% van de van toepassing zijnde bijstandsnorm. De groep inwoners die momenteel hard wordt geraakt door de effecten van de hoge

inflatie is veel groter dan de doelgroep rond het minimuminkomen. We zien schrijnende situaties en vinden dat we snel onze inwoners, die hulp nodig hebben, moeten kunnen helpen. Het college is voornemens om de doelgroep die in aanmerking komt voor de energietoeslag te verruimen naar 150%. Omdat we er van uit gaan dat de doelgroep tussen de 120% en 150% meer financiële draagkracht heeft, is het voornemen om de energietoeslag toe te kennen aan de hand van een staffelmethodiek. Het plan van het college ziet er als volgt uit: De doelgroep die in aanmerking komt voor de energietoeslag in 2022 tot 1 januari 2022 te verhogen naar 150% en de energietoeslag aan de hand van een staffel toe te kennen. Omdat we zien dat met name huishoudens tussen de 120% en 150% van het minimum inkomen grote problemen hebben om rond te komen, met name omdat zij vanuit het landelijk beleid geen aanspraak maken op financiële ondersteuning, zijn we voornemens om de doelgroep voor de energietoeslag te vergroten. Dit is een maatregel die we kunnen uitvoeren om onze inwoners zo snel mogelijk te hulp te schieten. Daarbij is het plan om de energietoeslag aan de hand van een staffel methodiek toe te kennen. Dit betekent dat de groep t/m 120% de volledige €1.300,-- uitgekeerd krijgt, de doelgroep van 121% t/m 130% €1.100,--, de doelgroep van 131% t/m 150% krijgt €800,--.

Hiermee houden we rekening met de draagkracht, sluiten we aan op bestaande processen en maken het daarmee op korte termijn mogelijk om een oplossing te bieden aan onze inwoners. De kosten die deze optie met zich meebrengt zijn verwoord in onderstaande tabel. Hierbij gaan we ervan uit dat we een bereik creëren dat waarschijnlijk 85% van de totale doelgroep een aanvraag indient, dan wel toegekend krijgt. Op dit moment zitten we op een bereik van ongeveer 60%.

2022

t/m 120%

121% tm 130%

131% tm 150%

Totaal

Aantal huishoudens 85% bereik

1.322 1.124

378 321

647 550

1.995

Hoogte energietoeslag

€ 1.300

€ 1.100

€ 800

Kosten

€ 1.460.810

€ 353.430

€ 439.960

€ 2.254.200

Beschikbaar budget voor energietoeslag

€ 2.161.000

Saldo

€

-93.200

Naast de feitelijke meerkosten voor het uitkeren van de energietoeslag, betekent deze optie ook meer werk in verband met het afhandelen van de extra aanvragen. We verwachten hiervoor €60.000,-- nodig te hebben. Communicatie-offensief Om brede bekendheid in de Hellendoornse samenleving te krijgen en uit te stralen dat de gemeente de plek is waar je hulp kan krijgen in het kader van armoede en schulden/inkomensondersteuning, is er een communicatie-offensief nodig. Om dit te realiseren wordt er een extra beroep gedaan om de communicatieafdeling van de gemeente. We verwachten daarom €40.000,-- nodig te hebben voor het vorm geven en uitvoeren van het communicatie-offensief. Dit geld is voor zowel 2022 als 2023 bedoeld. Aanpak vroegsignalering intensiveren Vroegsignalering is de manier om te voorkomen dat betalingsachterstanden verder oplopen en zich ontwikkelen tot een problematische schuldsituatie. We willen er op korte termijn naar toe dat er één

Pagina

2 van 6

centraal aanspreekpunt is, zowel in- als extern, voor financiële problemen van onze inwoners. Doel hiervan is dat we als gemeente laagdrempelig bereikbaar zijn voor iedereen die het nodig heeft. Los van een fysiek inlooppunt willen we op de korte termijn inzetten op laagdrempelig contact via de website, e-mail en telefoon. Dit vraagt extra ambtelijke inzet van 0,6 fte a €45.000,-De inkomensgrens voor de collectieve zorgverzekering voor het verzekeringsjaar 2023 te verhogen naar 130% van de geldende bijstandsnorm Tijdens de debatronde van 6 september 2022 is door de Raad gesproken over de collectieve zorgverzekering. Het weer voor rekening van de gemeente nemen van de premie voor het verzekeren van het eigen risico was aan de orde. Op dat moment hebben fracties aangegeven dat zij de doelgroep voor de zorgverzekering wilden verhogen naar 130%. Wethouder Lage Venterink heeft vervolgens aangegeven dat dit effect al optrad door het verhogen van het minimumloon, vanuit de gedachte dat dan de huidige 130% groep grotendeels binnen de 120% zou gaan vallen. Dit op basis van de op dat moment bij hem bekende informatie. Dit effect blijkt niet op te treden omdat er voor aanvragen voor de collectieve zorgverzekering wordt gekeken naar de norm en het inkomen uit 2022.

Het college heeft de wens om de doelgroep voor het verzekeringsjaar 2023, alsnog te verhogen naar 130% zodat een grotere groep inwoners gebruik kan maken van de collectieve zorgverzekering. Het formele besluit tot verhoging van 120% naar 130% en het beschikbaar stellen van budget is bevoegdheid van uw Raad. Maar omdat inwoners vanaf 14 november 2022 aanvragen kunnen indienen voor de collectieve zorgverzekering 2023 heeft het college besloten, in afwachting van formele besluitvorming door uw Raad, de voorbereidingen voor de aanpassing naar 130% te starten. Voor deze wijziging is extra budget nodig van € 90.000,--. Effect Het voorkomen armoede en problematische schulden onder onze inwoners. Planning Na besluitvorming door uw Raad zullen we zo spoedig mogelijk starten met uitvoeren. Daarnaast moeten er beleidsregels worden aangepast. Het formaliseren van deze besluiten door het aanpassen van bestaande beleidsregels met betrekking tot de energietoeslag, worden zo spoedig mogelijk na besluitvorming in de Raad aan het college ter vaststelling voorgelegd. Financiële consequenties In de najaarsrapportage 2022 wordt een bedrag van € 879.000,-- gestort in de reserve Armoede- en schuldenaanpak. Dit was het verwachte overschot op het budget voor de energietoeslag bij ongewijzigd beleid.

Omdat nu voorgesteld wordt de doelgroep uit te breiden is er niet langer meer sprake van een overschot maar van een tekort van € 93.200,--. De storting van € 879.000,-- zal daarom niet kunnen worden gerealiseerd en wordt teruggedraaid. In de Vrij Aanwendbare Reserve (VAR) is vanuit de najaarsrapportage 2021 een bedrag van € 150.000,-- gestort (restant TONK) te besteden aan maatregelen met betrekking tot het oplossen van energiearmoede. Voorgesteld wordt dit bedrag over te hevelen naar de reserve Armoede- en schuldenaanpak. De financiële consequenties van de voorstellen zijn als volgt:

Financieel effect voorgestelde maatregelen 2022 Meerkosten energietoeslag (verruiming doelgroep naar 150% met gebruikmaking van staffel) t.o.v. door overheid beschikbaar gesteld budget €

2023

Totaal

93.000

€

Pagina

93.000

3 van 6

Extra uitvoeringskosten i.v.m. verruiming doelgroep. Het betreft kosten appliatie om aanvraag geautomatiseerd te behandelen, €20 per aanvraag. Daarnaast eenmalige kosten voor aanschaf van de appliatie. Deel van de aanvragen 2022 zal plaatsvinden in 2023. €

30.000

€

30.000

€

60.000

Kosten communicatieoffensief, formatie en materiële kosten

10.000

€

30.000

€

40.000

Formatie vroegsignalering 0,6 fte voor 1 jaar

€

45.000

€

45.000

Collectieve zorgverzekering van 120% naar 130%

€ €

90.000 195.000

€ €

90.000 328.000

€

€

133.000

Bestuurlijk is aangegeven dat het verhogen naar 130% een grote wens is, gelet op eerdere discussies hierover in de Raad. Gezegd moet worden dat de raming van de kosten van het verhogen van de inkomensgrens voor de collectieve ziektekostenverzekering van 120 naar 130% zeer globaal is en gebaseerd is op het gerealiseerde voordeel in 2020, in dat jaar is de inkomensgrens gewijzigd van 130 naar 120%. Omdat keuzegedrag van inwoners zeer moeilijk is in te schatten, is er een reëel risico dat dit bedrag hoger uit komt. Uiteraard bestaat er ook de kans dat het bedrag lager uitvalt. De uitvoering van de collectieve zorgverzekering(130%) moest eerder van start gaan dan besluitvorming in de Raad. Wanneer de Raad niet instemt met het beschikbaar stellen van budget, moet elders financiële dekking gevonden worden. Het financieel effect van de voorgestelde maatregelen kan als volgt worden gedekt:

Financiële dekking Saldo TONK narap 2021 van VAR naar reserve Armoede- en schuldenaanpak

€

150.000

Restant coronamiddelen met narap 2022 (in afwachting van besluitvorming) toegevoegd aan reserve Armoede- en Schuldenaanpak

€

35.000

€ €

143.000 328.000

Aanvullende reserve Armoede- en schuldenaanpak t.l.v. VAR, daarmee een beroep doende op het saldo van de najaarsrapportage 2022 van 2,2 miljoen.

In de najaarsrapportage 2022 wordt voorgesteld de reserve Bijzondere bijstand met maximum van € 300.000,-- te wijzigen in de reserve Armoede- en schuldenaanpak zonder maximum. De reserve Bijzondere Bijstand heeft per 1-1-2022 een saldo van € 286.000,--. Dit saldo is bestemd voor het opvangen van fluctuaties in de uitgaven bijzondere bijstand. Gelet op de huidige situatie van inflatie en dreigende economische krimp is het realistisch om te verwachten dat de reserve de komende jaren voor tekorten op de bijzondere bijstand moet worden aangesproken. Daarom wordt voorgesteld te kiezen voor een aanvulling van de reserve Armoede- en schuldenaanpak met € 143.000,-- ten laste van de VAR (deel van saldo najaarsrapportage 2022 van totaal 2,2 miljoen), hierdoor blijft het saldo van de reserve om schommelingen in de uitgaven bijzondere bijstand op te vangen voor dat doel beschikbaar. Wanneer uw Raad niet instemt met de voorstellen, dan moet er alternatieve dekking gezocht worden voor het bedrag van € 143.000,--.

Pagina

4 van 6

Burger- en overheidsparticipatie De Raad is op 24 oktober 2022 geïnformeerd over het thema armoede en schulden en heeft ons ook informatie teruggegeven. De Raad wordt actief ingezet in het communicatie offensief dat gestart gaat worden. Verder is er overleg geweest met het Cliëntenplatform Werk en Inkomen. Het advies dat zij hebben gegeven ligt in lijn met het voorliggende voorstel. Het advies is ook als bijlage toegevoegd. Daarnaast houden de diverse teams nauwe contacten met andere instellingen en organisaties, zoals sportverenigingen, zwembad, ondernemers etc. Communicatie Er volgt zo spoedig mogelijk na besluitvorming een communicatie-offensief. Hierbij ligt de focus op zowel de communicatie richting de al bekende doelgroep tot 120%, de doelgroep boven de 120% die nu nog niet bekend is bij de gemeente en bekende vindplekken in de samenleving. Daarnaast zetten we in op één centraal aanspreekpunt en willen we hierdoor laagdrempelig bereikbaar zijn voor onze inwoners. We kijken ook naar de mogelijkheden van een fysiek inlooppunt en zetten in op laagdrempelig contact via de website, e-mail en telefoon. Overige consequenties n.v.t.

Nijverdal, 27 oktober 2022 Burgemeester en Wethouders van Hellendoorn, De secretaris,

de burgemeester,

drs. R.J.P. Willemsen

Dhr. J. Eijbersen

Advies commissie(s): Concept besluit a. Instemmen om het bedrag van €879.000,-- als storting in de reserve Armoede- en Schuldenaanpak vanuit de najaarsrapportage 2022 terug te draaien; b. Instemmen om een bedrag van €150.000,-- restant TONK 2021, bestemd voor energie armoede, over te hevelen van de Vrij Aanwendbare Reserve (VAR) naar de Reserve Armoede- en Schuldenaanpak;

Pagina

5 van 6

c. Instemmen om €143.000,-- vanuit het saldo van de najaarsrapportage 2022 van de VAR over te hevelen naar de Reserve Armoede- en Schuldenaanpak ter dekking van de eerder genoemde voorstellen; d. Instemmen om de totale kosten van de voorgestelde maatregelen €328.000,-- ten laste te brengen van de reserve Armoede- en Schuldenaanpak; e. Instemmen met bijbehorende begrotingswijziging.

Pagina

6 van 6