Raadsvoorstel het invoeren van diftar in de gemeente Hellendoorn

Aan de Raad Zaaknummer 2023-024127 Raadsvoorstel: het invoeren van diftar in de gemeente Hellendoorn Voorstel 1. Diftar in de afvalstoffenheffing met ingang van 1 januari 2026 in te voeren op basis van een volume-frequentiesysteem; 2. De beleidsmatige uitgangspunten bij het invoeren van diftar, zoals beschreven in bijlage 1, vast te stellen; 3. De beleidsregels voor het bepalen van locaties voor inzamelvoorzieningen, zoals beschreven in bijlage 2, vast te stellen; 4. De uitgangspunten voor de Verordening op de heffing en invordering van afvalstoffenheffing, zoals beschreven in bijlage 3, vast te stellen; 5. De financiële gevolgen van de businesscase, de structurele extra kosten van € 32.300,--, te dekken uit de afvalstoffenheffing; 6. Een budget van € 178.000,-- beschikbaar te stellen voor de projectkosten en deze incidentele kosten te dekken uit de voorziening egalisatie afvalstoffenheffing; 7. Een investeringskrediet van € 653.000,-- beschikbaar te stellen voor de aanschaf van verzamelcontainers en de kapitaallasten van ca. € 60.000,-- te dekken uit de afvalstoffenheffing. Deze kapitaallasten zijn opgenomen in bovengenoemde structurele extra kosten. Inleiding In de raadsvergadering van 20 december 2022 heeft u het 'Grondstoffenbeleidsplan 2022-2025' vastgesteld en heeft u het principebesluit genomen voor de invoering van diftar op basis van volume/ frequentiesysteem.

U heeft tevens besloten op basis van een implementatieplan een definitief besluit te nemen over de invoering van diftar, de financiële consequenties en de uitgangspunten. Dit voorstel heeft als doel om u een finaal besluit over de invoering van diftar voor te leggen, met daarin de financiële consequenties en de vast te stellen beleidsuitgangspunten. Samen met adviesbureau IPR Normag is een businesscase en implementatieplan opgesteld. De businesscase geeft inzicht in de te verwachten effecten bij de invoering van diftar op het gebied van milieu, kosten en service. Het implementatieplan geeft antwoord op de organisatie en (praktische) stappen die benodigd zijn voor de succesvolle invoering. De belangrijke conclusies uit het onderzoeksrapport zijn verwerkt in dit voorstel. Diftar staat voor gedifferentieerde tarieven en is toe te passen in de afvalstoffenheffing. Diftar hanteert het ‘vervuiler betaalt principe’. Net als bij water en energie, wordt afgerekend op basis van een vastrecht en het werkelijke gebruik (afval) van een huishouden. De grondslag ‘volume-frequentie’ is gebaseerd op het volume (containergrootte) en de frequentie waarin het restafval wordt aangeboden voor inzameling. Beoogd effect Via diftar wordt invulling gegeven aan de ambities en kaders van het door u vastgestelde Grondstoffenbeleidsplan Hellendoorn 2022-2025.

De vastgestelde VANG-doelstelling (100 kg restafval

per inwoner per jaar) wordt behaald. Ook wordt een aanzienlijke stap gezet richting de vastgestelde doelstelling 'Een afvalloos Twente' (50 kg restafval per inwoner per jaar). Het voorstel geeft daarnaast uitvoering aan de kaders van het coalitieakkoord het ‘Helder(s) akkoord’. Bovendien is de (mogelijke) implementatie van diftar een activiteit uit het 'Collegeprogramma 2023-2026'. Het einddoel is om via tussenstappen een circulaire economie te realiseren in 2050. Argumenten 1.1 De invoering van diftar vergroot de bewustwording en leidt tot een verlaging van de milieudruk De invoering van diftar leidt tot een aanzienlijke toename van de bewustwording op het gebied van afvalscheiding en ook breder: het milieu. Onderstaand overzicht presenteert de geprognosticeerde milieueffecten gebaseerd op de huidige sorteeranalyses van het restafval en praktijkervaringen van referentiegemeenten. IPR Normag concludeert dat, door de prijsprikkel, betere afvalscheiding en preventie, het aanbod fijn huishoudelijk restafval structureel daalt met 42% (51 kg) per inwoner per jaar. Het totale afvalscheidingspercentage stijgt van 74% naar 84%.

1.2 De invoering van diftar leidt per saldo nagenoeg tot een budgetneutrale situatie De totale kosten van het afvalbeheer stijgen structureel met € 32.300,-- per jaar (€ 2,-- per huishouden). In de businesscase zijn alle aspecten verwerkt die gepaard gaan met de invoering van diftar. Dit geldt bijvoorbeeld voor de investering in ondergrondse containers voor restafval en het legen daarvan. Daarnaast houdt de businesscase rekening met extra uitgaven voor handhaving, communicatie, reiniging en het heffen en innen van de afvalstoffenheffing. Belangrijk hierbij is dat in de businesscase ook (wenselijke) serviceverhogende beleidsuitgangspunten zijn verwerkt, zoals de aparte inzameling van luiers en incontinentiemateriaal.

Pagina

2 van 6

1.3 Door de invoering van diftar krijgen inwoners grip op de afvalstoffenheffing Diftar hanteert het ‘vervuiler betaalt principe’. Door diftar hebben inwoners direct invloed op de hoogte van de eigen afvalstoffenheffing. Dit wordt als 'eerlijk' en 'rechtvaardig' ervaren. De meerderheid van de Hellendoornse bevolking vindt dat degenen die bewust bezig zijn met afvalscheiding ook minder zouden moeten betalen (tevredenheids- en behoefteonderzoek, Grondstoffenbeleidsplan 2022-2025). 1.4 De lokale context en geografische ligging van de gemeente bevordert een succesvolle invoering De lokale context in de gemeente Hellendoorn draagt bij aan een lage complexiteit bij het beheersen en handhaven van een diftarsysteem. De gemeente is beperkt stedelijk (13% hoogbouwaansluitingen). Daarnaast is een relatief geringe instroom van studenten en expats. Bovendien zijn taalbarrières relatief gezien in mindere mate aanwezig, waardoor inwoners het systeem over het algemeen goed kunnen begrijpen. Het draagvlak voor diftar onder buurgemeenten is hoog. Diftar wordt veel toegepast in OostNederland (zowel regio Twente als regio Salland). Slechts enkele gemeenten hanteren geen diftar. Eventuele vrienden en familie in de regio zijn waarschijnlijk al bekend met het systeem.

1.5 De invoering van diftar is toekomstbestendig en sluit andere systemen niet uit Diftar is een bewezen systeem dat andere technieken en toekomstscenario's niet uitsluit. Diftar richt zich op de wijze waarop de afvalstoffenheffing wordt geïnd en kan daardoor moeiteloos worden gecombineerd met scenario's zoals nascheiding en omgekeerd inzamelen. Dit zijn twee scenario's die mogelijk in een volgende planperiode aanvullend benodigd zijn om een volledig circulaire economie te bereiken. Met de introductie van diftar behouden we de mogelijkheid om mee te profiteren van technische ontwikkelingen en maatschappelijke vooruitgang. 1.6 Het invoeren van diftar leidt tot diverse overige voordelen Initiatiefnemers in de openbare ruimte zien bij nieuw- en verbouwprojecten meerwaarde in ondergrondse afvalinzameling. Daarnaast leidt de inzet van extra handhavingscapaciteit ook tot meer zichtbaarheid op straat. Bovendien raakt de gemeentebrede inzameling van groente,- fruit- en tuinafval in de hoogbouw en de aparte inzameling van luiers en incontinentiemateriaal in versnelling en kunnen deze ontwikkelingen door diftar nagenoeg budgetneutraal plaatsvinden. Kanttekeningen 1.1 De invoering van diftar leidt tot maatschappelijke weerstand door een andere verdeling van kosten Het invoeren van diftar vormt een complex maatschappelijk vraagstuk dat vrijwel altijd gepaard gaat

Pagina

3 van 6

met een discussie tussen voor- en tegenstanders, vanwege diverse belangen. Een deel van de inwoners ervaart de invoering van diftar niet als service, maar als een dwingende maatregel. Het draagvlak is met name laag onder inwoners die minder dan gemiddeld bewust zijn van afvalscheiding en/of extra afval aanbieden, al dan niet door onvoorziene omstandigheden. Dit effect treedt vooral vlak voor- en na de invoering van diftar op. Verschillende beleidsuitgangspunten conform concept-ontwerp raadsvoorstel en -besluit zorgen ervoor dat dit effect beheersbaar blijft. Door de (gratis) inzameling van luiers en incontinentiemateriaal worden gezinnen met kinderen en ouderen niet onevenredig belast. Voor de inwoners met medisch afval wordt een maatwerkoplossing geboden (zij zullen niet extra betalen voor het medisch afval). Het systeem kan ook zeker rekenen op draagvlak (meerderheid), vooral onder milieubewuste consumenten. Dit is eerder bevestigd door de resultaten van een bewonersonderzoek. 1.2 Zwerfafval, bijplaatsingen en de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen Het risico bestaat dat er ten opzichte van de huidige situatie meer afvaldumpingen plaatsvinden. Daarnaast is het gevaar dat de kwaliteit van grondstoffen afneemt. Hoewel deze effecten veel aandacht krijgen in de media, treden ze vooral op in stedelijke gemeenten met een complexe lokale context.

Recent onderzoek toont aan dat de negatieve effecten van diftar bij minder stedelijke gemeenten met voldoende flankerend / accommoderend beleid niet optreden of beperkt zijn. Er zijn ook voorbeelden bekend waar de kwaliteit van grondstoffen zelfs zuiverder wordt, dankzij een verhoogde bewustwording. In de businesscase wordt rekening gehouden met een verhoging van de afkeur van het PMD van 3% naar 6%. Verder zal voor handhaving extra capaciteit worden ingezet. Dit geldt ook voor voor reiniging, benodigd voor het verwijderen van bijplaatsingen en de interactie met de handhaving. De extra inzet wordt na de ingroeiperiode van twee jaar geëvalueerd. Voorafgaand aan de invoering van diftar wordt een uitgebreide nulmeting opgezet. De metingen worden enkele maanden na de invoering herhaald. Al deze kostenverhogende maatregelen zijn meegenomen in de businesscase. 1.3 Diftar heeft meer technische aspecten dan de zero-based situatie De inzamelmethodiek van diftar is afhankelijk van techniek en daardoor minder bedrijfszeker dan de huidige manier van inzamelen. De kans is aanwezig dat er storingen ontstaan binnen de nieuwe technische aspecten, zoals registratiesystemen op de huisvuilnisauto’s, softwarekoppelingen en applicaties. Om dit risico te verminderen, zijn er afspraken opgenomen in contracten en samenwerkingen met partijen die ervaring hebben met diftar.

Het is belangrijk om de periode voorafgaand aan de invoering proef te draaien. Toelichting op de beleidsregels en uitgangspunten Een nadere toelichting op de beleidsmatige uitgangspunten voor het invoeren van diftar (zoals voorgesteld in het ontwerp-raadsbesluit), de uitgangspunten voor het bepalen van locaties voor inzamelvoorzieningen voor afval en grondstoffen in de gemeente Hellendoorn en de uitgangspunten voor de Verordening op de heffing en invordering van afvalstoffenheffing is uitgewerkt in de bijlagen. Financiën De totale kosten van het afvalbeheer stijgen structureel met € 32.300,-- per jaar (€ 2,-- per huishouden). Dit is het resultaat van hogere kapitaallasten voor inzamelmiddelen, kosten voor flankerende maatregelen (overige maatregelen) en lagere verwerkings- en uitvoeringskosten. Zie bovenstaande tabel. De invoering van diftar valt daarmee duurder uit dan de huidige situatie. Daarbij moet worden opgemerkt dat bij invoering ook extra service wordt geboden, zoals de aparte inzameling van luiers en incontinentiemateriaal. Daarnaast is een budget voor projectkosten nodig van € 178.000,--. De businesscase gaat uit van een investering van € 653.000,-- voor verzamelcontainers. De kapitaallasten hiervan zijn ca. € 60.000,--. Deze kapitaallasten zijn opgenomen in bovengenoemde structurele extra kosten.

Pagina

4 van 6

IPR Normag geeft aan dat gerekend moet worden met een ingroeiperiode van 2 tot 4 jaar. In deze periode zal het te verwachten milieueffect en de verlaging van de verwerkings- en uitvoeringskosten nog niet volledig optreden. Daarmee zijn er in de eerste jaren na invoering nog aanloopverliezen. Uit de praktijk blijkt dat het merendeel van het effect (ca. 80%) al wel in het eerste jaar van invoering wordt gerealiseerd. De voorziening egalisatie afvalstoffenheffing bedraagt nu ca. € 1.600.000,-- , wat ruim voldoende is. Daarom is het mogelijk om de projectkosten en de aanloopverliezen uit deze voorziening te dekken. De structurele extra kosten worden gedekt uit de afvalstoffenheffing. Deze benodigde dekking kan nog lager worden omdat de extra kosten voor communicatie (niet uitgesplitst) kunnen worden gedekt uit vrije ruimte in het budget voor huishoudelijk afval. Een onderdeel van de businesscase is het gebruik van een inzamelvoertuig met laadkraan. De invoering van diftar vraagt een gebruik van ca. 550 uur per jaar. Met dit aantal zou inhuur logischer zijn dan aanschaf. Indien het voertuig ook kan worden ingezet voor bv. het legen van bestaande containers voor glas en textiel, de mogelijke ondergrondse inzameling van afval op vakantieparken en samenwerking of verhuur aan andere partijen, is aanschaf ook een optie. In 2024 zal hier een besluit over worden genomen.

Door invoering van diftar kan een deel van de 2- en 4wiels verzamelcontainers worden afgestoten (totale nieuwwaarde € 64.000,--). Uitgangspunt is dat deze kunnen worden afgestoten tegen boekwaarde. Vervolg IPR Normag heeft een implementatieplan opgesteld. Na finale besluitvorming zal het college de stappen hieruit volgen in de periode 1-1-2024 tot en met 1-1-2026. Er wordt een projectleider aangesteld die zorg draagt voor de aansturing en coördinatie van het project onder verantwoordelijkheid van de opdrachtgever. Communicatie Er wordt extra op communicatie ingezet, omdat communicatie het middel is om inwoners te informeren, bewust te maken en aanzetten tot gedragsverandering. Een communicatiebureau wordt hierbij aangesloten om te zorgen voor herhaaldelijke communicatie voorafgaand aan de invoering. Bijlagen 1. Beleidsmatige uitgangspunten voor het invoeren van diftar. 2. Beleidskaders voor het bepalen van locaties voor inzamelvoorzieningen. 3. Uitgangspunten voor de Verordening op de heffing en invordering van de afvalstoffenheffing. 4. Businesscase en implementatieplan diftar Hellendoorn van IPR Normag 5. Raadsbesluit 'het invoeren van diftar in de gemeente Hellendoorn'. Planning Evaluatie van het totale afvalbeleid vindt jaarlijks plaats in de raadsmededeling 'Prestaties gemeentelijk afvalbedrijf'. Nijverdal, 30 januari 2023 Burgemeester en Wethouders van Hellendoorn,

Pagina

5 van 6

De secretaris,

de burgemeester,

A.M. Ouwehand

J. Eijbersen

Pagina

6 van 6