raadsvoorstel herziene kunstverordening versie def

AAN DE RAAD Zaaknummer: 2025-016331 Onderwerp

Verordening Kunst in de Openbare Ruimte Hellendoorn 2026

VOORSTEL 1. De bijgevoegde “Verordening Kunst in de Openbare Ruimte Hellendoorn 2026” vast te stellen. 2. Voor de “Verordening Kunst in de Openbare Ruimte Hellendoorn 2026” een subsidieplafond voor het tijdvak 2026 vast te stellen van € 95.000,--. 3. Aan te wijzen dat het subsidieplafond wordt bekostigd uit, in volgorde: a. maximaal € 20.220,-- ten laste van de Reserve Gelabelde Middelen; en b. het overige deel van maximaal € 74.780,-- uit de bestemmingsreserve “Kunst”. 4. Vast te leggen dat uitsluitend daadwerkelijk toegekende subsidies uit de bestemmingsreserve worden onttrokken, en dat het niet-benutte deel na afloop van de subsidieperiode terugvloeit naar deze bestemmingsreserve. 5. Akkoord te gaan met begrotingswijziging 2026-5.

INLEIDING Op 23 september 2025 heeft het college de “Verordening Kunst in de Openbare Ruimte Hellendoorn 2025” (hierna: de Verordening) aan uw raad aangeboden. De Verordening is toen niet in stemming gebracht en van de agenda gehaald. In dezelfde periode kwam er brede input vanuit het culturele veld, onder andere over de wenselijkheid van het instellen van een Adviescommissie Kunst. Binnen het culturele veld bestaan hierover uiteenlopende opvattingen. Op 11 november 2025 heeft uw raad het amendement ‘Textielarbeider’ aangenomen. Daarmee is een subsidie van € 30.000,-- toegekend aan de Historische Kring Hellendoorn-Nijverdal voor de realisatie van dit kunstproject. Deze inhoudelijke en financiële ontwikkelingen vormden aanleiding om de Verordening opnieuw te beoordelen en aan te passen. In de herziene versie zijn twee grote inhoudelijke wijzigingen doorgevoerd, namelijk: 1. het instellen van een Adviescommissie Kunst voor de beoordeling van de artistieke meerwaarde; en 2. de verplichting tot het indienen van een participatieverslag bij een subsidieaanvraag. Daarnaast wordt er een ander subsidieplafond voor 2026 aangeraden naar aanleiding van het amendement ‘Textielarbeider’. Ook zijn er een aantal tekstuele aanpassingen doorgevoerd. De herziene versie wordt aan u voorgelegd ter besluitvorming.

BEOOGD EFFECT Met dit voorstel worden heldere kaders geboden voor kunstwerken in de openbare ruimte. Dit draagt bij aan versterking van de culturele identiteit en leefomgeving binnen de gemeente Hellendoorn. Door toetsbare criteria ontstaat transparantie voor initiatiefnemers. Tegelijkertijd wordt de uitvoerbaarheid voor de gemeente vergroot door te kiezen voor een kleinschalige en duidelijke adviesstructuur.

ARGUMENTEN 1.1 De artistieke meerwaarde vraagt om onafhankelijke beoordeling De inzet van een Adviescommissie Kunst waarborgt dat de beoordeling van kunstvoorstellen professioneel en objectief gebeurt. De commissie toetst aanvragen op artistieke meerwaarde binnen de kaders van de verordening. Het is namelijk niet wenselijk als de politiek bepaalt wat de artistieke meerwaarde is van een kunstwerk in verband met de vrijheid van kunst en meningsuiting. Door de inzet van de Adviescommissie Kunst blijft de beoordeling op afstand van het college en de raad, en is de advisering goed onderbouwd. 1.2 Een commissie garandeert onafhankelijk en lokaal verankerd advies De Adviescommissie Kunst bestaat uit drie onafhankelijke leden met aantoonbare deskundigheid op het gebied van kunst en openbare ruimte. We streven naar zoveel mogelijk spreiding over de vijf kernen van de gemeente. Elk commissielid is niet gelieerd aan de initiatiefnemer en vervult geen functie binnen de gemeentelijke organisatie. Daarmee is het advies zowel lokaal verankerd als objectief. De commissie adviseert het college over de artistieke meerwaarde van nieuwe kunstvoorstellen, voorafgaand aan subsidieverlening of gemeentelijke initiatieven. Bij (de schijn van) belangenverstrengeling, bijvoorbeeld als het kunstwerk wordt voorgesteld in de eigen woonkern van een commissielid, treedt een plaatsvervangend commissielid op.

De opdracht en samenstelling van de commissie zijn vastgelegd in Artikel 2 – Adviescommissie Kunst van de verordening. Het college stelt nadere regels vast over de kaders waaraan de commissie initiatieven moet toetsen, bijvoorbeeld over vakmanschap & uitvoering, en originaliteit & innovatie. 1.3 In de verordening is vastgelegd dat initiatiefnemers een participatieverslag moeten aanleveren. In artikel 6 van de Verordening is opgenomen dat een participatieverslag onderdeel moet uitmaken van de aanvraag om subsidie. In het participatieverslag tonen initiatiefnemers aan dat belanghebbenden zijn geraadpleegd (trede 2 van de participatieladder). Deze verplichting sluit aan bij de Participatievisie van de gemeente Hellendoorn, waarin staat dat participatie geen vrijblijvende keuze is, maar een essentieel onderdeel van zorgvuldig bestuur. Door belanghebbenden te betrekken, ontstaat draagvlak, transparantie en een betere afweging van belangen, wat bijdraagt aan breed gedragen en kwalitatief betere besluiten. In artikel 1 onderdeel g is uitgewerkt wat onder participatieverslag wordt verstaan, namelijk: “een document waarin de initiatiefnemer beschrijft welke belanghebbenden bij het initiatief zijn betrokken, op welke wijze dit is gebeurd, welke input is opgehaald en hoe hiermee in het voorstel rekening is gehouden.

Onder belanghebbenden wordt in ieder geval verstaan: direct omwonenden, en afhankelijk van het project ook lokale ondernemers, maatschappelijke organisaties of andere betrokken partijen.” 2.1 Het subsidieplafond biedt duidelijkheid aan initiatiefnemers Door een helder subsidieplafond vast te stellen voor 2026 weten initiatiefnemers waar ze aan toe zijn. Dit zorgt voor transparantie en voorkomt willekeur. In de eerste versie van de verordening was een plafond van € 125.000,-- opgenomen. Door het amendement ‘Textielarbeider’, waarbij € 30.000,-- is toegekend aan een specifiek kunstproject, is dit bedrag bijgesteld naar € 95.000,--. Zo blijft het budget beheersbaar en wordt recht gedaan aan eerder genomen besluiten. 2.2 Het subsidieplafond houdt ruimte voor sturing door de raad Het college stelt voor om een subsidieplafond van € 95.000,-- vast te stellen om de reserve Kunst niet in één jaar uit te putten en ook enige ruimte te bieden voor initiatieven na 2026. Het subsidieplafond van € 95.000,-- geldt uitsluitend voor het jaar 2026. Niet-benutte middelen vloeien terug naar de betreffende reserve. Eventuele inzet in 2027 zal opnieuw worden voorgelegd aan uw raad in het kader van de programmabegroting 2027. Zo blijft het geld in handen van uw raad en vindt besteding plaats op basis van jaarlijkse besluitvorming.

2.3 Het subsidieplafond kan ook als weigeringsgrond worden gebruikt In de Verordening is bepaald dat de raad jaarlijks een subsidieplafond vaststelt. Door het subsidieplafond vast te stellen en bekend te maken, wordt daar uitvoering aan gegeven en kan – bij overschrijding van het subsidieplafond – een subsidieaanvraag rechtsgeldig worden geweigerd. 3.1 De dekking sluit aan bij een eerdere beleidskeuze en eerdere financiële verplichtingen. De voorgestelde dekking sluit aan bij de motie 'Kunst of geen Kunst' van 8 juli 2025 en houdt rekening met het al verleende bedrag voor 'De Textielarbeider' van 11 november 2025 en de eerste versie van

de kunstverordening. Daarmee wordt financieel recht gedaan aan de eerder verleende bijdrage voor De Textielarbeider, de motie ‘Kunst of geen Kunst’ en de eerdere uitwerking van de kunstverordening.

KANTTEKENINGEN 1.1 Er zijn verschillende visies op rol en invulling van een adviescommissie binnen het culturele veld Een aantal vertegenwoordigers uit het culturele veld pleitten voor een bredere taak dan alleen de beoordeling van artistieke meerwaarde. Zij zagen de commissie niet alleen als beoordelaar van artistieke meerwaarde van een kunstwerk, maar ook als een orgaan dat:  gevraagd én ongevraagd advies kan geven aan college en raad;  advies geeft over de relatie van het kunstwerk met de openbare ruimte, veiligheid en vandalismebestendigheid;  zelf met ideeën komt voor kunstprojecten;  op afroepbasis ook inwoners en wijkvertegenwoordigers laat deelnemen;  zich moet kunnen laten bijstaan door deskundigen op bijv. het gebied van ruimtelijke kwaliteit. Tegelijkertijd leven er bij andere betrokkenen uit het culturele veld zorgen over een te vergaande formalisering. Zij wijzen op risico’s zoals belangenverstrengeling, trage besluitvorming, toename van bureaucratie en mogelijke verwarring als de commissie zich uitspreekt over zaken die al wettelijk geregeld zijn of onder verantwoordelijkheid van de raad of het college vallen. Het college adviseert u daarom voor een afgebakende en werkbare invulling te kiezen: de commissie adviseert uitsluitend over de artistieke meerwaarde.

Daarmee wordt deskundigheid en onafhankelijkheid geborgd, zonder dat dit leidt tot extra ambtelijke inzet, vergaande structuren of bestuurlijke onduidelijkheid. 1.2 Niet kiezen voor ‘meebeslissen’ in de participatie kan als gemiste kans worden ervaren In dit voorstel is bij de mate van gewenste participatie gekozen voor ‘raadplegen’, omdat ‘meebeslissen’ in dit geval spanning oproept met de rol van de Adviescommissie Kunst. Deze commissie beoordeelt de aanvragen op artistieke meerwaarde. Een tweede formeel beslismoment door belanghebbenden zou het proces vertroebelen en de verantwoordelijkheid onduidelijk maken. Door te kiezen voor ‘raadplegen’ wordt gehandeld conform de gemeentelijke participatievisie en ontstaat ruimte voor inbreng en draagvlak, zonder dat dit ten koste gaat van de helderheid in besluitvorming.

FINANCIËN De bestemmingsreserve “Kunst” bedraagt per 8 juli 2025 het bedrag van € 100.000,--, zoals vastgelegd in de Nota reserves en voorzieningen. Daarnaast heeft u op 8 juli 2025 via de motie “Kunst of geen Kunst” een bedrag van € 50.220,-beschikbaar gesteld vanuit de Vrij Aanwendbare Reserve. Op 11 november 2025 heeft u het amendement ‘Textielarbeider’ aangenomen. Daarbij is een bedrag van € 30.000,-- van de € 50.220-- beschikbaar gesteld voor de Historische Kring Hellendoorn-Nijverdal voor de realisatie van het kunstproject ‘De Textielarbeider’. Het resterende bedrag van € 20.220,-- is overgeheveld naar de Reserve Gelabelde Middelen ten behoeve van kunst in de openbare ruimte. De voorgestelde dekking van het subsidieplafond is als volgt opgebouwd:  

€ 20.220,-- uit de Reserve Gelabelde Middelen; maximaal € 74.780,-- uit de bestemmingsreserve “Kunst”.

VERVOLG De Verordening Kunst in de Openbare Ruimte Hellendoorn 2026 wordt na vaststelling gepubliceerd en treedt in werking de dag na bekendmaking. Parallel hieraan worden de nadere regels over de kaders bij de beoordeling van artistieke meerwaarde vastgesteld voor de Adviescommissie Kunst. Deze regels vormen samen met de verordening het toetsingskader voor toekomstige aanvragen.

Na inwerkingtreding van de verordening kunnen initiatiefnemers formeel een subsidieaanvraag indienen. Het aanvraagformulier wordt digitaal beschikbaar gesteld via de gemeentelijke digitale balie (met DigiD/eHerkenning). De werkwijze van de verordening en de commissie wordt in 2028 geëvalueerd. Daarbij wordt gekeken naar de effectiviteit en de aansluiting bij de verwachtingen in het culturele veld. De uitkomsten van deze evaluatie kunnen aanleiding geven tot een aanpassing van de inrichting of taakopvatting van de verordening of commissie.

COMMUNICATIE De regeling wordt na vaststelling actief onder de aandacht gebracht van relevante doelgroepen, zoals lokale kunstenaars, culturele instellingen en maatschappelijke organisaties. Hierbij wordt gebruikgemaakt van bestaande gemeentelijke kanalen, waaronder de website, nieuwsbrieven en sociale media. Er wordt extra aandacht besteed aan een evenwichtige spreiding van bekendheid over alle kernen. Daarom worden ook het lokale netwerk, de dorpsraden en plaatselijk belangenverenigingen actief geïnformeerd over de regeling. Zo wordt gestimuleerd dat initiatiefnemers uit alle delen van de gemeente zich aangesproken voelen en een aanvraag indienen. Daarnaast wordt via dezelfde kanalen en netwerken aandacht besteed aan de werving van leden voor de Adviescommissie Kunst. Gezocht wordt naar deskundige, onafhankelijke kandidaten met kennis van kunst en openbare ruimte, die woonachtig zijn in één van de vijf kernen van de gemeente.

BIJLAGEN 1. Raadsbesluit beslispunten 2. Verordening Kunst in de Openbare Ruimte 2026 3. Begrotingswijziging