Raadsvoorstel fietspad Helmkruidlaan definitief

Aan de Raad Zaaknummer Raadsvoorstel fietspad Helmkruidlaan definitief Voorstel De rotonde Helmkruidlaan – Baron van Sternbachlaan is een ‘black spot’. Een locatie waar veel ongevallen plaatsvinden en waar veel gewonden vallen. Meer dan op welke locatie in de gemeente Hellendoorn ook. Maatregelen die in het verleden zijn getroffen hebben onvoldoende effect gesorteerd. Ingrijpende maatregelen zijn noodzakelijk om de verkeersveiligheid te vergroten. Er zijn vijf mogelijkheden onderzocht: de aanleg van een fietspad aan de noordzijde van de Helmkruidlaan, het uitbuigen van de fietspaden, het aanleggen van één of twee tunnels en het ombouwen van de rotonde tot een kruispunt met verkeerslichten. Ongelijkvloers kruisen door middel van een tunnel draagt het meeste bij aan de verkeersveiligheid maar kost ruim € 6 miljoen voor 1 tunnel en € 10 miljoen voor twee tunnels. Dit zorgt voor het dilemma dat er een afweging gemaakt moet worden tussen enerzijds hoge kosten en anderzijds de verkeersveiligheid, maar ook de beeldkwaliteit van de omgeving. Gegeven het feit dat de aanleg van een tunnel een zo goed als onhaalbare oplossing is in verband met de hoge kosten, wordt voorgesteld de ‘next best’ oplossing aan te leggen.

De aanleg van een fietspad aan de noordzijde van de Helmkruidlaan tussen de rotonde bij de Koersendijk en de Jeruzalemweg samen met het aanpassen van de oversteek over de Baron van Sternbachlaan is de next-best oplossing die een positief effect heeft op de verkeersveiligheid en past binnen het beschikbare budget. De oplossing heeft ook minpunten, waaronder de impact op het landschap en het lage draagvlak Aanleiding De Kruidenwijk is gelegen aan de noord-oostzijde van het oorspronkelijke dorp Nijverdal. De wijk wordt door de Helmkruidlaan met Nijverdal verbonden. Fietsverkeer tussen de Kruidenwijk en Nijverdal maakt veel gebruik van het fietspad dat is gelegen langs de Helmkruidlaan. Dit is een éénzijdig in twee richtingen bereden fietspad. Op een gemiddelde werkdag maakten ca. 2400 fietsers van dit fietspad gebruik. Sinds de corona pandemie ligt het aantal fietsers lager maar verwacht wordt dat dit weer aantrekt tot het oude niveau. Sinds de opening van de Baron van Sternbachlaan moet het fietsverkeer deze weg kruisen. Hoewel de fietser voorrang heeft, vinden er op de oversteek veel ongevallen en bijna-ongevallen plaats. Veelal loopt de fietser bij een ongeval letsel op. Onder inwoners van de Kruidenwijk en Hulsen bestaat een gevoel van onveiligheid wat zich regelmatig uit in een melding bij de gemeente Hellendoorn of bij de Politie.

Een vaak gehoorde melding is dat ouders hun kinderen hier niet zelfstandig durven te laten fietsen. In het verleden getroffen maatregelen zoals het plaatsen van borden, het aanbrengen van markering en het plaatsen van een knipperinstallatie hebben onvoldoende effect gehad. Op 7 september 2021 is er in de gemeenteraad een voorstel behandeld voor de verbetering van de veiligheid ter plekke van de oversteek. Het voorstel is ingetrokken nadat bewoners ingesproken hebben en aangaven niet betrokken te zijn geweest bij de totstandkoming van de voorgestelde oplossing. Dit

was voldoende reden om het voorstel in te trekken. Tijdens de raadsvergadering is door de wethouder aangegeven dat er eerst een zorgvuldig onderzoekstraject zal worden doorlopen, waaronder ook een participatietraject, alvorens er weer een voorstel aan de gemeenteraad wordt aangeboden. Deze rapportage is een weergave van het doorgelopen traject. Er komen zowel verkeerskundig inhoudelijk als procesmatige zaken aan de orde. Doelstelling Het verbeteren van de verkeersveiligheid voor fietsers op het traject Kruidenwijk-Nijverdal in het algemeen en op de rotonde Helmkruidlaan-Baron van Sternbachlaan in het bijzonder. Mogelijke oplossingen Onderzoek Om te komen tot een onderbouwd voorstel zijn verschillende stappen doorlopen. Voor het krijgen van een goed beeld van het probleem is eerst begonnen met een inventarisatie van de projecthistorie en zijn er gesprekken geweest met diverse betrokken partijen. Daarna is aanvullend (veld)onderzoek uitgevoerd en is er een uitgebreide analyse gedaan van de situatie, de omgeving en de uitkomsten van de onderzoeken. Met deze gegevens zijn er 4 oplossingsrichtingen tot stand gekomen die een bijdrage leveren aan het oplossen van het verkeersproblematiek bij de Helmkruidlaan. Na een informatieronde in de raad, een uitgebreide participatieronde, verkeerskundige doorrekeningen en een multicriteria-analyse is gekomen tot het voorstel dat nu voorligt.

Er is de afgelopen periode veel onderzoek gedaan, dit is niet allemaal opgenomen in deze nota. Er wordt alleen ingegaan op de onderdelen die belangrijk zijn bij de totstandkoming van dit voorstel. Ongevallen De “rotonde Helmkruidlaan” is een zogenaamde blackspot. Ongevallen worden lang niet altijd geregistreerd. Bijna-ongevallen worden helemaal niet geregistreerd maar vertellen wel veel over het gebruik van de verkeerssituatie. Op de rotonde (oversteek) Helmkruidlaan – Baron van Sternbachlaan zijn in genoemde periode in totaal 26 ongevallen bekend. Hierbij vielen 11 slachtoffers. In totaal waren er 17 fietsers en 2 bromfietsers bij de ongevallen betrokken. Van de 17 fietsers reden er 6 op een E-bike. Wat opvalt is dat het aantal gewonden in de laatste jaren is toegenomen. Het totaal aantal ongevallen ligt de laatste jaren redelijk stabiel rond de 5 à 6 ongevallen per jaar. Bijna-ongevallen worden helemaal niet geregistreerd maar vertellen wel veel over het gebruik van de verkeerssituatie Om inzicht te krijgen is in het verleden gedurende een week de betreffende fietsoversteek met twee filmcamera’s in beeld gebracht. Van de 11 bijna botsingen zijn er 9 met fietsers die uit de voor automobilisten ongebruikelijke of onverwachte richting komen. Automobilisten hielden te weinig rekening met fietsers in twee richtingen.

In de bijlage bij deze nota staat een nadere onderbouwing van de ongevallenanalyse. Varianten Er zijn veel oplossingen te bedenken voor de verkeerssituatie bij de Helmkruidlaan, maar niet alle oplossingen zijn haalbaar. Daarom zijn een aantal doelen gesteld waaraan de oplossingsrichtingen moeten voldoen: De veiligheid voor met name de fietsers moet worden verbeterd; De functie van de rotonde (het kruispunt) ligt primair bij een verkeersfunctie (doorstroming ontsluitingsstructuur in de gemeente);

Pagina

2 van 9

Het moet een duurzame oplossing zijn in relatie tot de ambities vanuit de Mobiliteitsvisie en Fietsvisie (stimuleren fietsgebruik); Er moet maatschappelijk draagvlak voor zijn; Kosten/baten dienen in een goede verhouding met elkaar te staan; Bij voorkeur geen ‘vertragende’ bestemmingsplanprocedure (tenzij…); De te onderscheiden oplossingsrichtingen/varianten zullen in meer of mindere mate aan de doelstellingen voldoen. Uit alle informatie en onderzoeken uit het verleden, nieuwe onderzoeken door twee verkeerskundige bureaus, gesprekken met verschillende partijen en analyses van de resultaten zijn er diverse varianten op tafel gekomen. Uiteindelijk is ervoor gekozen om de vijf varianten die het meest voldoen aan de voorgestelde doelen verder uit te werken en te beoordelen met een multicriteria analyse: De weging van de verschillende onderdelen speelt hierbij een rol. Uiteindelijk komt alles samen bij de beoordeling van de varianten. Beoordeling De 5 varianten die volgens een multicriteria analyse zijn beoordeeld: 1. Het uitbuigen van de fietspaden; 2. De aanleg van een fietspad aan de noordzijde van de Helmkruidlaan, incl. aanpassing oversteek; 3. De bouw van één tunnel voor het fietsverkeer; 4. De bouw van twee tunnels voor het fietsverkeer; 5. Het plaatsen van een verkeersregelinstallatie (VRI). De varianten verschillen in effect en kosten.

De keuze van een variant is afhankelijk van de wegingsfactor van de beoordelingscriteria. Dit project is gestart met als doel de verkeersveiligheid te verbeteren op de rotonde Helmkruidlaan zonder de doorstroming van het verkeer te belemmeren. Om die reden hebben de verkeersveiligheid (30%)en de verkeersafwikkeling (20%) een hoge wegingsfactor meegekregen, die daarmee van grote invloed zijn op de keuze van de oplossing. De andere criteria zijn daaraan ondergeschikt en hebben daarom een lagere score meegekregen. Deze manier van beoordelen zorgt ervoor dat het beste oplossing wordt gekozen voor het verkeersveiligheids- en doorstromingsvraagstuk, maar heeft wel als consequentie dat een hoog gepositioneerde oplossing slecht kan scoren op andere criteria.

Pagina

3 van 9

Multicriteria analyse fietspad Helmkruidlaan Ad. 1. Uitbuigen van de fietspaden Bij het uitbuigen van fietspaden worden de oversteken die aan de oost en westzijde van de rotonde liggen gebundeld . Hierdoor krijgt de automobilist meer tijd om te anticiperen op overstekende fietsers. Voordelen Autoverkeer is niet meer bezig met de manoeuvre ‘afrijden van de rotonde’; De snelheid van het fietsverkeer wordt beperkt door uitbuigingen; De snelheid van het gemotoriseerd verkeer wordt beperkt doordat de oversteek verhoogd is aangelegd; Fietsers hebben voorrang, dat past binnen het gemeentelijk fietsbeleid; De richtingen van het gemotoriseerd verkeer worden uit elkaar getrokken (de beide richtingen worden niet door elkaar afgeleid); Geen planologische belemmeringen; Eenvoudig in te passen; Er is voldoende ruimte voor een vrachtwagencombinatie om op te stellen tussen de rotonde en de oversteekplaats; Goedkopere oplossing. De groene Parkway uitstraling van de Helmkruidlaan blijft gewaarborgd en minimale bomenkap noodzakelijk. Nauwelijks hogere beheer- en onderhoudskosten. Nadelen: Het blijven oversteken in twee richtingen, waardoor de automobilist zijn aandacht moet blijven spreiden; De dode hoek waaruit de fietser uit westelijke richting komt wordt nog groter; De middenbermen op de Baron van Sternbachlaan en Helmkruidlaan zijn te smal om tijdig overstekende fietsers te kunnen waarnemen.

Kosten De kosten voor de aanleg de twee uitbuigingen zijn geraamd op ongeveer € 400.000,-.

Pagina

4 van 9

Ad. 2. Aanleg fietspad noordzijde Helmkruidlaan Een voor de weggebruiker logische oplossing zou zijn wanneer het fietsverkeer de rotonde nadert vanaf de gebruikelijke richting, dus via een fietspad aan de noordzijde van de Helmkruidlaan. Er wordt in deze variant over een grote lengte een nieuw fietspad aangelegd tussen de rotonde Van der MuelenwegKoersendijk en de Jeruzalemweg. Deze oplossing is een variant op netwerkniveau, die zich niet alleen op de oversteeklokatie richt. Het aantal oversteekbewegingen op het gehele traject neemt fors af, zodat de verkeerveiligheid positief wordt beïnvloedt. Voordelen: Het aantal oversteekbewegingen op de rotonde neemt met ca 50 per dag iets af; De fietser komt dan uit de richting van waaruit de automobilist hem verwacht; Past binnen het gemeentelijk fietsbeleid; Directe, comfortabele route voor de fietser; Op routeniveau worden ca. 1000 oversteekbewegingen per dag weggenomen; Geen planologische belemmeringen. Nadelen: Het is een aantasting van de landschappelijke inpassing van de weg. De Helmkruidlaan is ingericht als landschappelijke Parkway: een groene rondweg om de wijk te ontsluiten. Op het tracé zullen bomen, waaronder enkele waardevolle en beeldbepalende bomen, gekapt worden en worden de kruidenrijke bermen doorsneden. Rondom de Wilgenweard en Regge zullen bomen en bosschages verwijderd moeten worden.

Fietsverkeer vanuit het noorden en oosten richting zuiden moet rotonde driekwart rond met het risico dat de korte route tegen de richting in wordt genomen, maar deze stroom is heel klein. Extra beheer en onderhoud door meer asfalt (ca. € 6000/jaar) en aanleg extra brug (ca. €3000/ jaar). Weinig draagvlak vanuit de buurt. Kosten: De aanleg van het fietspad aan de noordzijde van de Helmkruidlaan zijn geraamd op ongeveer € 1.5 miljoen. Ad. 3 en 4. Aanleg tunnel(s) De tunnelvarianten zijn beide goed voor de doorstroming en verkeersveiligheid, maar ook beduidend duurder en met de nodige minpunten voor wat betreft de hellingbaan (en fietskruispunt onderaan de hellingbaan) en is minder sociaal veilig. Deze punten kunnen een barrièrewerking met zich meebrengen. Voordelen: Geen conflicten meer tussen fiets en auto op de oversteek Baron van Sternbachlaan; Directe, comfortabele route voor oost-west fietsverkeer. De groene Parkway uitstraling van de Helmkruidlaan blijft gewaarborgd. Nadelen: Moeilijk inpasbaar in fietsnetwerk met (lange) omrijafstanden voor noord-zuid en noord-oost fietsverkeer als gevolg; Tegen de richting in fietsen op oostelijke tak van de Helmkruidlaan wordt in de hand gewerkt; Kans op sociale onveiligheid in de tunnel; Bestemmingsplanwijziging noodzakelijk;

Pagina

5 van 9

Aantasting groenstructuur (bomenrij) zuidzijde oostelijke tak Helmkruidlaan; Hoge aanlegkosten. Hoge beheer- en onderhoudskosten Kosten: De kosten voor de aanleg van één fietstunnel en het aanpassen van het onderliggend fietspadennetwerk bedragen ongeveer € 6,5 miljoen. Twee fietstunnels worden geraamd op ongeveer € 10 miljoen. Ad. 5. Verkeerslichten Een enkelstrooks rotonde is bij de huidige en toekomstige verkeersstromen een prima vormgeving, die het verkeer goed kan afwikkelen met genoeg restcapaciteit. Een VRI geeft geen vrije doorgang meer voor het fietsverkeer, terwijl dit juist in de huidige situatie een positief iets is (voorrang), ondanks de mindere verkeersveiligheid. Voordelen: Het verkeer wordt gescheiden in tijd waardoor er minder ongevallen plaatsvinden; Met verkeerslichten kunnen verkeersstromen gestuurd worden; Relatief weinig ruimtebeslag; Gegarandeerd over kunnen steken. De groene Parkway uitstraling van de Helmkruidlaan blijft gewaarborgd en er is weinig tot geen bomenkap noodzakelijk. Nadelen: Meer verliestijd voor het verkeer; Verhoging van het geluidsniveau door optrekkende voertuigen; Toename van de uitstoot van uitlaatgassen; Hogere beheerskosten voor deze kruispunten, jaarlijks ca.

€ 7.500 voor extra asfalt en controles VerkeersRegelInstallatie en 15 jaar afschrijvingstermijn van de VerkeersRegelInstallatie installatie; Kans op kop-staartbotsingen; Niet nodig qua verkeersafwikkeling. Kosten: De aanleg van een verkeersregelinstallatie ter plaatse van de rotonde Helmkruidlaan is geraamd op ongeveer € 1.3 miljoen. In de bijlage bij dit stuk staat een uitgebreide onderbouwing van de varianten. Voorgestelde oplossing Het hoge aantal (letsel)ongevallen komt met name door fietsers die komen uit de voor automobilisten ongebruikelijke of onverwachte richting en slecht zicht door de aantakking van de zuidelijke arm. Er kan geconcludeerd worden dat alle voorgestelde varianten de verkeersveiligheid van deze situatie verbeteren. Voor het uitvoeren van verkeersveiligheidsmaatregelen aan het fietspad Helmkruidlaan is vanuit de begroting en verkregen provinciale subsidie een budget beschikbaar. De tunnels leveren de grootste bijdrage aan de verkeersveiligheid en hebben de verkeerskundige voorkeur. Maar de aanleg ervan is erg kostbaar. De kosten voor de aanleg van 1 of 2 tunnels zijn zodanig hoog dat ze niet in de buurt komen van het beschikbare budget en daarmee zo goed als onhaalbaar zijn.

Pagina

6 van 9

De overgebleven 3 oplossingen passen alle 3 binnen het beschikbare budget. De oplossing die na de tunnels in de multicriteria analyse als beste wordt beoordeeld, is de aanleg van een vrijliggend fietspad, waarbij ook de uitbuiging van het (dan enkelzijdige) fietspad aan de zuidzijde moet worden meegenomen. Deze oplossing vergroot de verkeersveiligheid niet alleen ter plaatse van de rotonde, maar ook op netwerkniveau en heeft geen planologische aanpassingen nodig. Er zitten ook nadelen aan deze oplossing, vooral op het gebied van landschappelijke inpassing, beheer, onderhoud en draagvlak. Maar omdat in dit project de verkeersveiligheid en de verkeersafwikkeling het zwaarst weegt, wordt ondanks deze nadelen toch de aanleg van een fietspad aan de noordzijde van de Helmkruidlaan voorgesteld. Daarnaast zijn de huidige waarschuwingslichten een positieve bijdrage, maar niet voldoende om de problemen op te lossen. Hergebruik van de waarschuwingslichten na een reconstructie is wel raadzaam, maar dan moet met detectie op grotere afstand en een instelbare vertraging ingespeeld worden op de gereden snelheden en aanwezigheid van E-Bikes. De bomen die moeten worden gekapt voor de aanleg van het fietspad, zullen volgens de herplantplicht worden gecompenseerd. Er wordt naar gestreefd om dit zoveel mogelijk in de nabije omgeving te doen om de omgeving zo groen mogelijk te houden.

Wanneer dit niet lukt, zal compensatie op en ander locatie plaatsvinden. Financiën Voor een oplossing voor de verkeersveiligheid van dit project is een krediet beschikbaar gesteld in de begroting en subsidie is verleend vanuit het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit. De kosten voor de aanleg van een fietspad aan de noordzijde van de Helmkruidlaan en het aanpassen van de oversteek over de Baron van Sternbachlaan bedragen ca. € 1,5 miljoen en passen binnen dit beschikbaar gestelde krediet met subsidie. Burger- en overheidsparticipatie Onderdeel van het onderzoek was de participatie van de omgeving. De `1e participatieronde` bestond uit een informerend en inventariserend (digitaal) gesprek met een groep van diverse betrokkenen uit de omgeving van de Helmkruidlaan, die later benoemd is als werkgroep. In dit gesprek, dat plaatsvond om 3 maart 2022, is het proces van het onderzoek toegelicht en hebben de betrokkenen de kans gekregen om hun meningen en gedachten over de situatie mee te geven. Ook is dit gesprek plaatsgevonden met stakeholders van het Verkeersveilgheidsoverleg, zoals Politie, VVN en (voormalige) Fietsersbond.

De ‘2e participatieronde’ bestond uit 2 onderdelen: 2e gesprek met de werkgroep op 15 september 2022 Algemene inloopmiddag/-avond op 3 oktober 2022 2e raadpleging stakeholders 2e gesprek met de werkgroep op 15 september 2022 In het vervolggesprek met de werkgroep, dat plaatsvond in het Huis voor Cultuur en Bestuur, is een toelichting gegeven op het verloop en de stand van zaken van het onderzoek. De tekeningen met de 4 keuzevarianten zijn toegelicht en besproken. Reactie op de varianten: Op de fietspadvariant wordt niet positief gereageerd. Dit heeft met name te maken met de verwachting van overlast en verkeersonveiligheid op andere locaties, door bijvoorbeeld oversteken op andere plekken. De voorkeur, als meest veilige oplossing, bestaat voor één van de twee tunnelvarianten.

Pagina

7 van 9

Hierbij wordt wel erkend dat de sociale veiligheid en de snelheid in zo’n fietstunnel om de nodige aandacht zal vragen. Als 2e voorkeur wordt de variant met de verlegde fietsoversteek aangedragen, als 3e de variant met de verkeerslichten. Algemene inloopbijeenkomst op 3 oktober 2022 Tijdens een algemene inloopbijeenkomst konden de bewoners van Nijverdal kennis nemen van de 4 keuzevarianten. Deze werden op grote tekeningen getoond voorzien van een opsomming van de belangrijkste voor- en nadelen en een inschatting van de uitvoeringskosten op basis van de eerste tekeningen. Dit is een globaal bedrag, wat enige richting geeft. Aanwezigen kregen de gelegenheid om toelichting te krijgen.. Van de aanwezigen hebben 44 bewoners (adressen) een reactie formulier ingevuld. De ingevulde formulieren waren grotendeels afkomstig van bewoners wonend in de nabijheid van de Helmkruidlaan. Er werd gevraagd naar de 1e en 2e voorkeur voor wat betreft de varianten. De uitkomst van de reactie formulieren: 61% geeft aan dat een tunnelvariant de 1e voorkeur heeft, 29% geeft de 1e voorkeur aan de variant ‘verlegde oversteek’. Als 2e voorkeur komt de variant kruispunt met verkeerslichten naar voren. De fietspadvariant kan op weinig steun rekenen. Een aantal bewoners hebben zich voor wat betreft de 1e voorkeur deels laten leiden door de ingeschatte kosten.

Men verwacht dat dit niet haalbaar is en daarom koos men voor een andere 1e voorkeur, met name de verlegde oversteek. Samenvattend de volgorde van voorkeur: 1. Tunnelvariant 2. Verlegde oversteek 3. Verkeerslichten 4. Fietspad Naast een oplossing voor nú geeft men ook aan een oplossing te willen zien die ook in de toekomst nog goed is. Kortom een veilige én duurzame oplossing. 2e raadpleging stakeholders De 4 keuzevarianten zijn ook aan de stakeholders van het Veiligheidsoverleg voorgelegd. Volgens de Politie, VVN en (voormalige) Fietsersbond heeft een tunnelvariant duidelijk de voorkeur. Deze oplossing is het meest veilig en lost het huidige probleem gegarandeerd op. De 2e voorkeur gaat uit naar de verlegde oversteek. Met name VVN geeft aan dat voor hen de fietspadvariant en verkeerslichten geen optie zijn omdat dit geen veilige oplossingen zijn. De (voormalige) Fietsersbond geeft aan al jaren geleden het advies voor een tunnelvariant gegeven te hebben, zowel in de oost-west als de noord-zuid richting. Ook pleit men voor een duurzame oplossing. Samenvattend de volgorde van voorkeur: 1. Tunnelvariant 2. Verlegde oversteek 3. Fietspad/Verkeerslichten Communicatie De definitieve uitwerking van het plan wordt gepresenteerd tijdens een inloopbijeenkomst. Effecten

Pagina

8 van 9

Het project is tot stand gekomen om de veiligheid op de rotonde Helmkruidlaan te verbeteren. De positieve effecten van de aanleg van het fietspad zoals voorgesteld, is het vergroten van de verkeersveiligheid voor met name fietsers op het fietspad Helmkruidlaan, het bevorderen van de doorstroming van het verkeer en het bieden van een snelle, directe en comfortabele fietsroute. Wel heeft de aanleg van het fietspad een negatief effect op het landschap, de zogenaamde groene Parkway uitstraling wordt aangetast doordat er aan beide zijden van de weg een fietspad wordt gerealiseerd. Er zullen bomen en bosschages gekapt moeten worden, waaronder enkele beeldbepalende bomen. Daarnaast zal de beleefbaarheid van het gebied rond de Regge en Wilgenweard veranderen. Daarnaast gaan de beheer en onderhoudskosten in verhouding aanzienlijk omhoog door de aanleg van extra asfalt en een brug. Planning Voorjaar/zomer 2023 uitwerking ontwerp Najaar 2023 inloopavond om ontwerp te presenteren Winter 2023 technische uitwerking voorjaar 2024 start uitvoering

Nijverdal, 04 april 2023 Burgemeester en Wethouders van Hellendoorn, De secretaris,

de burgemeester,

Mevr. A. Ouwehand

Dhr. J. Eijbersen

Advies commissie(s):

Pagina

9 van 9