Presentatie Omgevingsplan - 16 september 2025

Op weg naar het Omgevingsplan Gemeente Hellendoorn 16 september 2025

Even voorstellen…. • Bureau voor ruimtelijke ordening en duurzaamheid • Adviseren en opleiden Omgevingswet • Auteur/eindredacteur:

Een uniek boek over toezicht en handhaving met de Omgevingswet

• Blogs en andere informatie: www.vanderschootadvies Dat is nu geschreven Hebjij dat nouook?

Wil jij weten wat er gaat veranderen voor toezicht en handhaving als de Omgevingswet in werking treedt? Vraag jij je af wat het voor je werk betekent als er meer algemene regels en zorgplichten komen? Wil jij hierover met plezier een boek lezen, dat jou veel waardevolle informatie biedt en tijdrovend uitzoekwerk bespaart? Wil je eten at het Anders erken voor toe icht & handhaving betekent? Wil je tips hebben voor de praktijk om ermee aan de slag te gaan?

• info@vanderschootadvies.nl

mr. Annemiek Tubbing

Vandaag • 2 vragen: – 1. Wat zijn de nieuwe mogelijkheden bij het omgevingsplan? Antwoord: veel

– 2. Is ‘beleidsneutraal’ een nieuw omgevingsplan vaststellen in overeenstemming met de bedoeling van de wetgever? Antwoord: hangt af van aanpak en vervolg.

Bedoeling Ow? • Paradigmawisseling (MvT Ow pag.7): – Beleidscyclus: van ‘nee tenzij’, naar ‘ja mits’ – Kwaliteit fysieke leefomgeving centraal. • Ruimte voor initiatief (mits) waarborg voor kwaliteit. • Van sectoraal naar samenhang (integraal gebiedsgericht)

• Cultuuromslag: andere sturingsfilosofie – Sturing met beleid (soft law) en juridisch (law) – Overheid en samenleving halen samen de doelen – Actieve overheid – Verbeterdoelen: eenvoudig beter voor de burger – Decentraal, tenzij

Sturen waarop?(art. 1.3 Ow) ‘Deze wet is met het oog op • duurzame ontwikkeling, • de bewoonbaarheid van het land en • de bescherming en verbetering van het leefmilieu gericht op het in onderlinge samenhang a. bereiken en in stand houden van een: veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur, en

Instrumentele samenhang

Inhoudelijke samenhang = integraal, gebiedsgericht

b. doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.‘

Relevant • Wat vinden we kwaliteiten van de leefomgeving waarop we moeten sturen (als er initiatieven komen)? • Wat zijn de beleidsdoelen die we willen halen?

Hoe kan gemeenteraad sturen? Met beleidscyclus

Per 1.1.2024 tijdelijk omgevingsplan Per 1.1.2032 nieuw omgevingsplan

Bedoeling met regels? • Beleidsdoelen binden overheid zelf (‘soft law’, Awb). • Regels binden iedereen (‘law’). • Bedoeling wetgever: ‘eenvoudig beter’ – Bij elkaar – Digitaal – Voor gebruiker inzichtelijk – Liefst zo min mogelijk – Liever vooraf sturen, dan achteraf besluiten: • Voorkeur algemene regels/zorgplichten, meldingen e.d.

– Nieuw: regels voor sturen op kwaliteit • omgevingswaarden, open normen, meldingsplichten etc.

Waarvoor? (art. 2.1 lid 3 Ow) • in ieder geval regels mogelijk voor de volgende taken: – a. waarborgen veiligheid, – b. beschermen gezondheid – c. beschermen milieu – d. duurzaam veiligstellen openbare drinkwatervoorziening – e. beschermen landschappelijke of stedenbouwkundige waarden – f/g. behoud cultureel erfgoed en universele waarde van werelderfgoed – h. natuurbescherming Voorheen – i. tegengaan klimaatverandering goede RO – j. kwaliteit van bouwwerken – k. evenwichtige toedeling van functies aan locaties – l/m. behoeden staat/werking infrastructuur voor nadelige gevolgen van activiteiten en beheer van infrastructuur – n/o. beheer van watersystemen, geobiologische en geothermische systemen, ecosystemen Voorheen – p. beheer natuurlijke hulpbronnen goede RO – q. beheer natuurgebieden – r. gebruik bouwwerken – s. bevorderen toegankelijkheid openbare buitenruimte voor personen

Hoeveel vrijheid? RES, watervisie, Rijksbeleid (NOVI, LNG), provinciale omgevingsvisie INSTRUCTIES

OMGEVINGSPLAN

Bepalingen Ow

Rijks-, provinciale, intergemeentelijke programma’s

Europees recht

Eerst afstemmen en samenwerken, dan pas afdwingen of overnemen

ABBB

Voor de samenleving: 1 overheid

Omgevingsplan • 1 digitaal document voor hele grondgebied: regels + locaties

– punt, perceel, percelen, deelgebied, deelgebieden, hele gemeente

• Bevat evenwichtige toedeling functies aan locaties (ETFAL) • Kan regels voor activiteiten bevatten: – Voor zover mogelijk (instructies/instructieregels Rijk/provincie) – Voor zover nodig (doelen van de wet en ‘dejuridisering)

• Kan omgevingswaarden bevatten • Kan maatwerk regelen

• Kan specifieke zorgplichten bevatten. • Eenmalige vaststelling door de gemeenteraad: – Wijzigingen te delegeren – Afwijken en anticiperen = OV Bopa – Ingrijpen rijk/provincie

Opdracht gemeenteraad:

• Cyclisch proces organiseren • Samenhang en actualiteit bewaken

Er is wat te kiezen! • Niks regelen (doelen anders bereiken!)

• Eigen verantwoordelijkheid centraal stellen • Omgevingswaarden • Specifieke zorgplichten

• In het algemeen regelen • Algemene regels • Maatwerkregels

• Onder voorwaarden toestaan

Samenleving meer aan zet/loslaten:

Organische ontwikkeling Uitnodigingsplanologie

• Voorwaardelijke verplichting • Maatwerkvoorschriften • Koppeling aan beleidsregels (zie Awb)

• Verbieden • Verbieden tenzij:

• melding is gedaan • omgevingsvergunning is verleend (opa/bopa)

• Gebieden (verordonneren)

B&W/ Omgevingsdienst meer aan zet

Toelatingsplanologie

Omgevingswaarden? (art. 2.11 Ow) • Legt voor fysieke leefomgeving of onderdeel daarvan vast: – Gewenste staat of kwaliteit – Toelaatbare belasting door activiteiten – Toelaatbare concentratie of depositie van stoffen • Omgevingswaarden rijk/ provincie gaan voor • Verplicht voor geluidproductieplafonds bij industrieterreinen. • Vorm: – meetbare of berekenbare eenheden – objectieve termen

Betekenis? • Juridische betekenis – Rechtsgevolg: bij (dreiging) niet halen: programma- en monitoringsplicht voor het college – Binding derden? Jurisprudentie nodig • = Politieke betekenis: – Gemeenteraad roept opdracht college in het leven – Loslaten en toch grip houden – Kader stellende en controlerende rol gemeenteraad

Gemeenteraad bepaalt in omgevingsplan: • Soort verplichting (Resultaats-, inspanningsverplichting of ander verplichting?) • Locaties en eventueel termijn • Wijze van monitoren • (In raadsbesluit vaststelling) Taken/bevoegdheden die door de gemeente worden ingezet. • Indien gewenst/voor de zekerheid: aanvullende regels bij ETFAL/activiteiten

Is dit nieuw? Wro kende kwaliteitseisen voor bestemmingsplan – considerans, art. 3.1 lid 1 Wro, – TK 2002-2003, 28916, nr. 3 MvT Wro, pag 21

Specifieke zorgplichten • Algemene regels, die wettelijke algemene zorgplichten uitwerken voor bepaalde activiteit. • Leggen een verantwoordelijkheid vast voor degene die activiteit verricht door: – Voorschrijven voor een activiteit van bepaalde zorg – Met algemene plicht tot doen/nalaten – Zonder precies te bepalen hoe die zorg moet plaatsvinden

Flexibiliteit voor wie activiteit verricht. Maakt loslaten gedetailleerde regels mogelijk. Is anders handhaven….. Strafrechtelijk te vervolgen.

Voorbeeld OP Nijmegen • •

•

•

Artikel 22.18 Specifieke zorgplicht gebruik bouwwerk 1.Degene die een bouwwerk gebruikt en weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat dit gebruik tot gevaar voor de gezondheid of veiligheid kan leiden, is verplicht alle maatregelen te treffen die redelijkerwijs van diegene kunnen worden gevraagd om dat gevaar te voorkomen of niet te laten voortduren. 2.Degene die weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat zijn handelen of nalaten in, op of aan een bouwwerk overlast of hinder veroorzaakt of kan veroorzaken voor de omgeving, is verplicht alle maatregelen te treffen die redelijkerwijs van diegene kunnen worden gevraagd om die overlast of hinder te voorkomen of niet te laten voortduren. Het gaat daarbij in elk geval om overlast of hinder door: – a. het op hinderlijke wijze verspreiden van rook, roet, walm, stof, stank, vocht of irriterend materiaal; – b. het veroorzaken van overlast door geluid, trilling, dieren of verontreiniging; en – c.het nalaten van het normale onderhoud waardoor het bouwwerk zich niet in een zindelijke staat bevindt. 3.Het eerste lid is niet van toepassing op het gebruik van bouwwerken, bedoeld in afdeling 6.2 van het Besluit bouwwerken leefomgeving.

Maatwerkregels • Regel bevat gemeentelijke afwijking/aanvulling van een algemene regel uit het Bal/Bbl of provinciale verordening • Mits: – Bevoegdheid is verkregen van hoger bestuursorgaan. – Tbv maatschappelijke doelen – Voor onvoorziene situaties, bijzondere gevallen, lokale omstandigheden, bereiken ambities voor de kwaliteit van de fysieke leefomgeving • Voor een heel gebied of een hele categorie van activiteiten

• Voorbeeld van aanvulling: informatieplicht over starten activiteit.

Nieuwe ruimtelijke ordeningsregels (art. 4.2 lid 1 en 2 Ow)

• Verplicht: in ieder geval regels die nodig zijn met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL). – Verbrede reikwijdte: ook aanwijzen monument, aanwijzen beschermd stads- en dorpsgebied, aanwijzen natuurgebied, aanwijzen ligplaats woonboot e.d.

• Bij regels ETFAL in ieder geval rekening houden met belang beschermen gezondheid (Art. 2.1 lid 4 Ow). • Niet alleen bestemmingen en gebruik, ook regels voor inrichting en beheer, o.a. voor toegankelijkheid buitenruimte

Toedelen? Hoe dan? • Afweging 1: kwaliteiten bepalen: – Locatiekenmerken? Huidige kwaliteiten? – Problemen? Ambities?

• Afweging 2: welke functies? – Functiekenmerken – Grondpositie? – Locatie aanpassen voor functie mogelijk? • Meerdere functies mogelijk? • Gebruiksruimte bij schaarste voorkomt: wie het eerst komt die het eerst maalt

• Afweging 3: Activiteiten bepalen

- Vervolg • Afweging 4: Als regels nodig zijn (wat mag wel, wat mag niet): – doel (‘oogmerk’)? – sturing? (‘in acht nemen’ of ‘rekening houden met’) – soort? Algemeen of met nader besluit? Globaal of gedetailleerd?

• Afweging 5: Evenwichtig en digitaal

– Coördinaten aan regels koppelen via ‘locatie’ – Verbeelding mag, hoeft niet – Evenwichtig = • Regels kloppen onderling, • Awb/beginselen behoorlijk bestuur

• Na vaststelling Met wijzigingen actueel houden

– Inpassen omgevingsvergunning Bopa binnen 5 jaar – Evalueren ’met het oog op halen doelen’ en bijstellen indien nodig – Delegeren kan (snelheid)

Nieuw!! Regels voor mba

Het gaat niet meer om de ‘inrichting’ regelen, maar om milieuactiviteiten.

Nieuw!!! bij regeling voor bouwen • Omgevingsplan regelt planologische regels en welstand. • Regels voor technische bouwactiviteit (constructie): kwaliteitsborger • Aanvulling en afwijking algemene rijksregels Bbl: niet mogelijk tenzij in de betreffende regel opgenomen. • Vergunningvrije bouwactiviteiten in Bbl. • Onderwerp van STOER

Toestaan onder voorwaarden • Voorwaardelijke verplichting – Voorheen ook bij bestemmingsplan – Toegestaan afhankelijk gesteld van bepaalde ingreep – Noodzakelijk vanwege? (oogmerken, Etfal)? – Bedoeld voor rechtszekerheid bij niet verplichte activiteit (wat als…) • Nieuwe jurisprudentie sinds juli 2025: ook als gemeente eigenaar is/wordt of privaatrechtelijke afspraken heeft gemaakt – Voorbeeld: plaatsen geluidswal of groene inrichting

• Koppeling aan beleidsregels – Voorheen ook bij bestemmingsplan – Bijvoorbeeld parkeernota

• Maatwerkvoorschriften – Voorheen milieurecht

Maatwerkvoorschriften • Regelt bevoegdheid college om ambtshalve/op verzoek in individuele gevallen af te wijken van algemene regels voor activiteiten. • Mits: – Algemene regels in omgevingsplan dit aangegeven – Tbv maatschappelijke doelen. – Voor onvoorziene situaties, bijzondere gevallen, lokale omstandigheden en bereiken ambities voor de kwaliteit van de fysieke leefomgeving • Geldt voor degene aan wie activiteit uitvoert. •

Inhoud: – Algemene regel nader invullen of aanvullen – Eisen opstellen die strenger of minder streng zijn dan de algemene regels – Afwijken van een verbod in algemene regels – Combinatie mogelijk met specifieke zorgplicht

Voorbeeld OP Nijmegen § 22.2.1 Algemene bepalingen Artikel 22.4 Maatwerkvoorschriften 1. Een maatwerkvoorschrift kan worden gesteld over deze afdeling, met uitzondering van bepalingen over meet- en rekenmethoden. 2. Met een maatwerkvoorschrift kan worden afgeweken van de artikelen in deze afdeling. 3. Bij maatwerkvoorschrift als bedoeld in artikel 22.4 kan in ieder geval worden bepaald: • a.als voor de afvoer van huishoudelijk afvalwater een openbaar vuilwaterriool of een ander passend systeem als bedoeld in artikel 2.16, derde lid, van de Omgevingswet aanwezig is waarop kan worden aangesloten: op welke plaats, op welke hoogte en met welke inwendige middellijn de voor aansluiting van een voorziening voor de afvoer van huishoudelijk afvalwater op dat riool of systeem noodzakelijke perceelaansluitleiding bij de gevel van het bouwwerk of de grens van het erf of terrein wordt aangelegd; • b.als voor de afvoer van hemelwater een openbaar hemelwaterstelsel of een openbaar vuilwaterriool aanwezig is waarop kan worden aangesloten, en hemelwater op dat stelsel of riool mag worden gebracht: op welke plaats, op welke hoogte en met welke inwendige middellijn de voor aansluiting van een voorziening voor de afvoer van hemelwater op dat stelsel of riool noodzakelijke perceelaansluitleiding bij de gevel van het bouwwerk of de grens van het erf of terrein wordt aangelegd; en • c.of, en zo ja

welke voorzieningen in de afvoervoorziening of de op het erf of terrein gelegen riolering moeten worden aangebracht om het functioneren van de afvoervoorzieningen, naburige aansluitingen en de openbare voorzieningen voor de inzameling en het transport van afvalwater te waarborgen.

Verder ook nog mogelijk…. • Gebiedsaanwijzingen (o.a. moderniseringsgebied, monumentenbiotoop) • Regels over uiterlijk gebouwen (welstand: verplichte beleidsregels)

• Voorbereidingsregels: • Voorkomen dat een locatie minder geschikt wordt voor halen doel van in voorbereiding zijnde regels. • Te delegeren • Vervallen na 1,5 jaar/besluit tot vaststelling of wijziging in werking

• Eisen aanleveren gegevens en bescheiden omgevingsvergunning • Onduidelijk: aanvullende regels voor participatie? (zie toelichting Omgevingsregeling)

Nieuw!! regels voor kostenverhaal • Geen aparte exploitatieplannen meer, maar regels voor kosten werken, werkzaamheden en maatregelen • 2 soorten: – met tijdvak – Nieuw!!! zonder tijdvak (organische gebiedsontwikkeling) • Nieuw!!! Regels voor hoogte financiële bijdragen – Bijdrage aan kosten voor verbeteren fysieke leefomgeving door initiatiefnemers – Voor bouwactiviteiten van art. 8.21 Ow jo 8.13 Ob – Niet bij anderszins verzekerd (kostenverhaal of overeenkomst)

Uitdaging: het proces!

Illustratie: G. Gabry, KuijperCompagnons

Waar doen we het voor?

Bedrijventerrein

Resultaat mag er zijn!

Illustratie van: Wilfried Jansen of Lorkeers

Samenvattend: gemeenteraad • Kan veel…. • Moet ook veel…

• Binnen systeem beleidscyclus • Levert politieke vragen op: • Wat is uw sturingsfilosofie? • Wat is uw grondbeleid? • Wat wilt u regelen? • Wat wilt u doen voor de transitieopgaven?

Circulaire economie/Kringlooplandbouw Van het gas af Minder stikstof Meer biodiversiteit Klimaatbestendig Toegankelijk voor iedereen Woningaanbod Migranten Gezondheid: ook gezondheidsbevordering! Defensie Leegstand winkels

Dus…digitaal omgevingsplan maken is • Ingewikkeld, maatwerk, kostbaar (tijd, capaciteit, geld) • Juridisch maatwerk • Nooit af!

• Kun je daarbij meteen ook alle nieuwe mogelijkheden benutten? – Ja, maar…. – Gebrek aan jurisprudentie en voorbeelden – Hoeveel pionier wilt u zijn? • Is ‘Beleidsneutraal overgaan’ goed idee? – Nee, tenzij

Nee als het daarbij blijft!

Zie oude WRO en ‘nieuwe’ Wro

Wanneer wel? Met vervolg. • Zie voorstel college: gefaseerd – Fase 1: Basisomgevingsplan voor structuur als werkdocument – Fase 2: Gebiedsgericht omzetten via deelbesluiten volgens aanpak startnotitie: • Daarbij nieuwe mogelijkheden verkennen en toepassen • Maatwerk per gebied leveren – Fase 3 organiseren: na 2032 actualiteit bewaken!!

• Rol gemeenteraad: bewaken en controleren dat fase 2 en 3 er komen!!! – Structureel alle fases faciliteren: middelen ter beschikking stellen – Sturen op en bewaken beoogde veranderingen – Niet bij Bopa’s blijven steken!

Tip: beleidshuis bouwen helpt! Strategie (domein overschrijdend)

Omgevingsprogramma (‘s) voor een thema sectoraal/multi-sectoraal beleid Meestal: korte en middellange termijn

Omgevingsvisie:

beleidsregels

a. beschrijving hoofdlijnen kwaliteit fysieke leefomgeving, b. hoofdlijnen voorgenomen ontwikkeling, gebruik, beheer, bescherming en behoud gemeente c. hoofdzaken voor fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.

Omgevingsprogramma’s gebieden =

beleidsregels Operationeel beleid + Maatregelen: afspraken, overeenkomsten en andere ondersteunende instrumenten

Meestal: lange termijn (artikel 3.2 Ow) beleidsregels

Beoordeling initiatieven Toezicht en handhaving Contacten met externen

Omzetten tijdelijk omgevingsplan naar nieuw omgevingsplan beleidsregels

Tip ivm participatiemoeheid • Koppel participatie aan gebiedsgerichte benadering – Participatie gaat over programma en omgevingsplan – Maakt voor mensen duidelijk wat met soft law en wat met law moet worden bereikt

• Stem aanpak participatie af op inhoud: – Gebied aanpakken spreekt andere mensen aan dan thema aanpakken. – Doe het hoe dan ook ‘vroegtijdig’

Conclusie

Omgevingsplan = permanente opgave

Taak gemeenteraad: FACILITEER EN BEWAAK

Tip

Draag zorg voor niet blijven steken in beleidsneutraal! = ZORG VOOR STRUCTURELE MIDDELEN

Slot Rest mij u veel succes toe te wensen! info@vanderschootadvies.nl