Presentatie - Fase 1 raad 9 nov 2023

Een bestuurlijke impasse, hoe nu verder…

Agenda 1. Toelichting op proces en bevindingen uit fase 1 2. Schorsing waarin raadsleden in groepen van 5 (dus niet per fractie) uit elkaar gaan om onderling af te stemmen welke vragen ze hebben 3. Vervolg raadsvergadering met vragen van raadsleden en beantwoording 4. Schorsing inhoudelijke reactie fracties + fracties wordt gevraagd na te denken over welke mogelijkheden zij zien voor verbetering 5. Vervolg raadsvergadering waarin fracties hun reactie geven 6. Korte toelichting op het vervolg van het proces

Motie – raad 3 oktober 2023 Constaterende: dat het niet is gelukt om te komen tot een nieuwe coalitie en de vorming van een nieuw college. Verzoekt de burgemeester: zo snel mogelijk een bemiddelaar aan te stellen om de bestuurlijke impasse te doorbreken en op de kortst mogelijke termijn te komen tot stabiel bestuur.

Opdracht 1. Randvoorwaarden te formuleren voor stabiele en vruchtbare samenwerking in de raad en tussen raad en college. 2. Een advies te formuleren over de samenstelling van een nieuw college. 3. Een advies te formuleren voor het versterken van de kaderstellende rol van de raad.

Werkwijze 1. 2. 3. 4.

5. 6. 7. 8.

De burgemeester is opdrachtgever en aan hem rapporteer ik en leg ik verantwoording af in de formele betekenis van het woord. Dat doe ik iedere keer na afronding van een van de drie fases. Dat betekent dat de opdracht geknipt wordt in drie deelopdrachten waarbij de burgemeester voor ieder deel opnieuw de opdracht herbevestigt. Alvorens ik aan de burgemeester rapporteer informeer ik de voltallige raad tijdens een formele openbare bijeenkomst wat de inhoud van mijn deelrapportage zal zijn en stel ik de raad in de gelegenheid om daar op te reflecteren. Dat stelt de burgemeester in staat om op basis van mijn rapportage en de reflectie van de raad, verdere vervolgstappen vorm te geven. Ik ben persoonlijk verantwoordelijk voor de inhoud van de rapportage en aanspreekbaar voor raad en college. Ik spreek met de leden van de raad, het college, de griffie, een aantal leidinggevende ambtenaren en de ondernemingsraad. Buiten de raad, het college en de ondersteuning die door de gemeente Hellendoorn beschikbaar wordt gesteld, ben ik niet beschikbaar of toegankelijk voor welke informatie dan ook over zowel inhoud als voortgang van het proces.

3 fasen 1. Werken aan een gedeeld beeld 2. Werken aan een gedeelde analyse 3. Werken aan verandering

Opmerkingen vooraf • Openheid in de gesprekken • De goede wil bij iedereen • Het gevoelde onvermogen • De ervaren onmacht • Het onderlinge wantrouwen • Communiceren via Social Media, negatieve impact • En soms: de ontkenning

Over oude verhalen en lange lijnen • Voor 2010: gedomineerd door het CDA met een krachtige bestuurscultuur • 2010-2014: college met deelname Lokaal: vechtcollege • Na 2014: als reactie een sterk ontwikkeld coalitie versus oppositie denken • In 2018: Lokaal de grootste en voelt zich/wordt buitengesloten. Verhoudingen verharden • 2022: Campagne wordt als hard en onheus ervaren, Lokaal Hellendoorn absolute meerderheid

2022-2023: het loopt vast • • • • • •

Lokaal Hellendoorn implodeert Vertrouwen in coalitie wordt opgezegd College zegt vertrouwen op in 1 wethouder Formatiepoging strandt vlak voor de finish Fractievoorzitters vertrekken Tweede wethouder gooit handdoek in de ring

Buiten is het onstuimig: raadswerk verandert • Gedecentraliseerde overheid: sociaal domein en omgevingswet • Conflictdossiers: duurzaamheid, wind en asiel • Gepolariseerde samenleving • Spanning tussen burger en overheid • Van achterkamertjes naar activisme

De ambtelijke organisatie kan het niet alleen • Impact voor de uitvoering beperkt • Beleidsvoorbereiding toenemend problematisch (kaders raad ontbreken) • Besluitvorming tot op het laatst onzeker (de raad draait weg) • Signalen vanuit de samenleving: plannen “on hold” vanwege onzekerheid • Niet krachtig genoeg om zelfsturend te zijn

Een onervaren college in een politiek mijnenveld • Alle collegeleden nieuw in de rol • Maar wel veel ervaring met “Hellendoorn” • Eerst: valse start met interne spanningen (wethouder vertrekt) • Teveel afstand tot de raad (soms noodgedwongen) • Nu: goede onderlinge verhoudingen • Meer en eerder de raad betrekkend (voor zover ze de ruimte krijgen)

De raad: over nieuwe verhalen en oude patronen • Iedereen vertelt dezelfde verhalen • De verhalen hebben voor iedereen een totaal verschillende betekenis • De verhalen gaan over “de ander” • Die betekenis wordt niet gedeeld • En zo ontstaan parallelle werkelijkheden • Sterk ontwikkeld tactisch handelen • En is er een onvermoede impact (effecten tweede en derde orde)

Diftar en windenergie

Een zevental waarnemingen en mogelijkheden voor interventies (1) a.

Binnen de raad voelt niemand zich verantwoordelijk voor de raad als geheel. De fractie/partij is leidend.

b.

Er is een verschil van opvatting/overtuiging over wat de opgave van de raad is in relatie tot het college: “wethouder, u moet ons verkiezingsprogramma uitvoeren”.

c.

Er is weerstand om de stap naar een nieuwe rol en positie te maken. Van campagne naar compromis, van leidende partij naar een ondergeschikte positie. Zowel succes als teleurstelling afgelopen verkiezingen worden niet verwerkt.

d.

Kennis en kunde over de aard en inrichting van politieke besluitvorming is matig ontwikkeld. Er zijn veel onervaren raadsleden.

Een zevental waarnemingen en mogelijkheden voor interventies (2) e.

Er is behoefte aan meer hygiëne als het gaat om omgangsvormen. Persoonlijke verhoudingen bepalen de inhoud.

f.

Er is weinig gemeenschappelijks in de politieke arena van Hellendoorn. Start notities, kaderstellende noties en gedeelde visies over belangrijke beleidsterreinen ontbreken. Er is een cultuur van aanpakken die weinig behulpzaam is

g.

Oude rekeningen blijven lang openstaan, bepalen voor een deel het gedrag en dat wordt vervolgens ontkend. Uitspraken als: “doet mij niks” en “daar stap ik gewoon overheen” zorgen ervoor dat verschillen in beeld en zelfbeeld blijven bestaan.

Het vervolg – fase 2