GGD flyer gewasbeschermingsmiddelen en gezondheid

Informatieblad Gewasbeschermingsmiddelen en gezondheid Gezondheidsrisico’s •

•

•

Gewasbeschermingsmiddelen beschermen landbouwgewassen tegen schade van buitenaf. Er zijn veel verschillende soorten, waar verschillende stoffen in zitten. In gewasbeschermingsmiddelen zitten stoffen die schadelijk kunnen zijn voor mensen. Of een stof ook echt slecht is voor de gezondheid hangt af van hoe schadelijk de stof precies is en of iemand met de stof in aanraking komt. Mensen kunnen alleen ziek worden van een stof als zij hieraan blootgesteld worden. Gewasbeschermingsmiddelen moeten aan wettelijke eisen voldoen. Pas daarna mag het middel worden verkocht en gebruikt. Maar het is nooit helemaal zeker dat het middel geen risico is voor de gezondheid. Uit buitenlands onderzoek komen aanwijzingen voor een verband tussen blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen en de kans op gezondheidsschade, zoals de ziekte van Parkinson en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen. De uitkomsten van onderzoek in Nederland zijn minder uitgesproken, maar kunnen de ongerustheid ook niet wegnemen.

Voorzorg - Houd zoveel mogelijk afstand •

•

Het is nog niet duidelijk hoe groot het gezondheidsrisico door gewasbeschermingsmiddelen in Nederland precies is. De GGD adviseert te streven naar een zo laag mogelijke blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Gezondheidskundig is het vooralsnog niet mogelijk aan te geven wat een veilige afstand is. De GGD adviseert daarom in (nieuwe) situaties een zo groot mogelijk afstand aan te houden tussen landbouwgrond en kwetsbare bestemmingen zoals woningen en scholen. Uit recente rechterlijke uitspraken blijkt dat bij woonfuncties naast agrarische functies, een spuitvrije zone van 50 meter in acht wordt genomen.

Blootstellingsonderzoek omwonenden van bollenvelden (OBO) • Na het blootstellingsonderzoek bij omwonenden van bollenvelden dat het RIVM eerder uitvoerde, OBO-1, is nu OBO-2 gestart. In OBO-1 is gemeten in hoeverre omwonenden van bollenvelden in aanraking komen met bestrijdingsmiddelen. In OBO-2 onderzoekt het RIVM of er een verband is tussen blootstelling aan bestrijdingsmiddelen en schade aan de gezondheid van omwonenden en agrariërs in Nederland. Daarbij zoomt het RIVM in op de volgende ziektebeelden: ziekte van Parkinson, leukemie bij kinderen, lymfomen bij volwassenen, COPD, astma en acute en chronische klachten die zijn gemeld bij huisartsen. Niet alleen volwassenen maar ook kinderen van omwonenden en agrariërs worden onderzocht. Dit onderzoek loopt van 2023 tot naar verwachting 2031. GGD IJsselland & GGD Twente, mei 2025

Hagen / perceel afscherming •

•

In het OBO is geëxperimenteerd met verschillende vormen van perceelafscheiding en de invloed daarvan op de verspreiding van drift. Daaruit blijkt dat een haag of schutting de luchtstroom en dus de drift beïnvloeden. Het is niet duidelijk vastgesteld dat een haag of schutting effectief zijn als afscherming tegen gewasbeschermingsmiddelen tussen een landbouwperceel en een gevoelige bestemming. Ook van andere typen afscheidingen (zoals balkonafscheidingen) is dat niet bekend. Het gebruik van een (groenblijvende) haag kan een positief effect hebben op de beleving van het landschap en kan bijdragen aan de cultuur-landschappelijke waarde van een gebied.

Rol van de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) •

De NVWA controleert of bedrijven uitsluitend toegelaten gewasbeschermingsmiddelen gebruiken. En of ze deze middelen op de juiste wijze toepassen. De NVWA ziet ook toe op de naleving van de keuringsplicht van toedieningsapparatuur voor gewasbeschermingsmiddelen. Burgers kunnen hier melding maken van bijvoorbeeld het vermoeden van onjuist gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in akker-, land- en tuinbouw.

Convenanten •

Vanuit gezondheidskundig perspectief is het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen ongewenst. Wanneer wel gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt, kunnen convenanten worden afgesloten waarin afspraken worden gemaakt tussen telers, gemeenten en soms ook omwonenden en/of brancheorganisaties zoals de LTO en de KAVB. Convenanten kunnen het vertrouwen vergroten, waarbij van belang is dat alle partijen (gemeente, telers en omwonenden) betrokken zijn. In een convenant zou bijvoorbeeld kunnen worden afgesproken dat telers hun gewassen bij bepaalde weersomstandigheden niet bespuiten, dat ze de best beschikbare technieken gebruiken om hun teelt zo milieuvriendelijk mogelijk te maken en dat rond gevoelige bestemmingen zoals woonpercelen, scholen en campings de bollentelers teeltvrije zones in acht nemen. Ook kan in een convenant worden opgenomen dat telers omwonenden informeren wanneer ze op een perceel bollen gaan telen.

Adviezen voor omwonenden en andere burgers •

De GGD geeft inwoners handelingsadviezen over het zoveel mogelijk voorkomen van blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Deze adviezen staan op: https://ggdleefomgeving.nl/schadelijke-stoffen/bestrijdingsmiddelen/.

Team Milieu en Gezondheid GGD IJsselland en GGD Twente 088 – 44 30 689

milieuengezondheid@ggdijsselland.nl GGD IJsselland & GGD Twente, mei 2025