GESPREKSNOTITIE mbt energie- en inflatie-armoede definitief

GESPREKSNOTITIE energie- en inflatiearmoede

Oktober 2022

1

De aanleiding Naast toenemende energiearmoede dreigt ook schaarste op andere terreinen voor steeds meer inwoners. Niet alleen de minima kan niet meer rondkomen. Zelfs voor huishoudens met een goed inkomen, eigen woning en een beperkt vermogen zorgen inflatie en stijgende energieprijzen voor een grote uitdaging om maandelijks uit te komen met het beschikbare budget. De vraag is nu wat we als gemeente kunnen om al onze inwoners met financiële problemen te helpen. Even voor de duidelijkheid, het gaat dus ook om inwoners met een eigen woning, een betaalde baan en een beperkt vermogen. Hiervoor is een integrale aanpak belangrijk en hoort vroegsignalering voorop te staan. Uitgangspunt in deze notitie is om duidelijk te maken welke incidentele maatregelen, aanvullend op het landelijk beleid, we in onze gemeente kunnen nemen. Op het gebied van ondersteuning voor sportverenigingen, buurthuizen, zwembaden en alle andere relevante onderwerpen volgen we de landelijke ontwikkelingen. Op dit moment is er namelijk veel beleid in ontwikkeling waarvan we nog niet weten hoe dit in de praktijk eruit komt te zien. Waar nodig en voor zo ver mogelijk wordt op een later moment aanvullend lokaal beleid opgesteld voor deze doelgroepen. Eventuele structurele voorstellen voor de aanpak van armoede en schulden worden meegenomen in de beleidsnotitie Armoede en Schulden die in 2023 wordt opgeleverd.

In de beleidsnotitie komt een aantal zaken aan de orde dat als lange termijn oplossing bedoeld is, en zodoende niet in dit voorstel terugkomt. Te denken valt aan het uniformeren qua percentage van het volledige pakket aan minimaregelingen. Een onderdeel hiervan is bijvoorbeeld de collectieve zorgverzekering en het kindpakket. Uiteraard speelt ook communicatie een belangrijke rol net zoals de samenwerking met andere partijen zoals het hulpfonds, de stadsbank, stichting boom, noabers voor noabers en anderen. We nemen in deze aanpak ook de samenwerking met sportverenigingen, het onderwijs en andere voorliggende organisaties mee, die belangrijk zijn in de aanpak van armoede en schulden in onze gemeente. Aanverwante onderwerpen bij de aanpak en bestrijding van armoede van onze inwoners zijn: • Duurzaamheid • Gemeentelijke belastingen / kwijtscheldingen • Communicatie • Sport • Onderwijs

2

Landelijk beleid Op 20 september heeft de rijksoverheid de miljoenennota 2023 gepresenteerd. Hierin staat een pakket aan maatregelen om inwoners tegemoet te komen in de gevolgen van o.a. de hoge inflatie. Deze maatregelen zijn als volgt:

Prijsplafond voor gas en energie Er zijn afspraken gemaakt tussen de overheid en energieleveranciers over het instellen van een prijsplafond voor gas en energie. De overheid garandeert voor het gemiddelde gebruik van een huishouden de maximumprijs van energie. Het gemiddelde gebruik is vastgesteld op 1.200 kubieke meter gas en 2.900 kilowattuur elektriciteit. Voor alles wat meer wordt verbruikt dan het gemiddelde gelden de reguliere marktprijzen voor gas en elektriciteit. De maximumprijs is €1,45 per kubieke meter gas en €0,40 per kilowattuur elektriciteit. In 2021 was het gemiddelde verbruik van een huishouden 1.200 kuub gas en 2.460 kWh elektriciteit (CBS). Een huishouden met een gemiddeld verbruik heeft hierdoor in 2023 in totaal zo’n €2.500 voordeel van het prijsplafond.

Tegemoetkoming Energiekosten-regeling (TEK) Het prijsplafond geldt voor alle kleinverbruikers. Naast huishoudens gaat het om zzp’ers, winkels, verenigingen, kleine maatschappelijke organisaties en een deel van het kleine mkb. Het kabinet gaat daarnaast een gerichte compensatieregeling uitwerken voor het energie-intensieve mkb, dit wordt de Tegemoetkoming Energiekosten-regeling (TEK) genoemd. De verwachting is dat naast het mkb, ook het maatschappelijk vastgoed voor deze regeling in aanmerking kan komen. We volgen de ontwikkelingen op de voet en wanneer nodig/wenselijk komen we met een voorstel voor aanvullende maatregelen om deze doelgroepen (financieel) te ondersteunen.

Sportverenigingen en -organisaties Op 30 september jl. zijn we door de Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) geïnformeerd over de inspanningen van VSG om bij het rijk een oplossing te bewerkstelligen voor de snel toenemende problematiek van de energiekosten en dan ook die voor de “energie-intensieve ondernemingen sportsector” (zoals ijsbanen en zwembaden). VSG heeft hierover nauw contact met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en met het ministerie van VWS-directie Sport. Onduidelijk is wat de gevolgen zijn van de stijgende gas en energieprijzen voor onze lokale sportverenigingen en organisaties. Wel is ons op basis van binnen gekomen signalen van een aantal verenigingen duidelijk geworden dat door de stijgende kosten contributies en prijzen verhoogd moeten worden. En dat douchen wellicht (tijdelijk) niet meer mogelijk is. We hopen dat de komende weken het een en ander duidelijk wordt over de uitwerking van een regeling voor sportorganisaties. De minister heeft aangegeven de Tweede Kamer in november te informeren. Net als bij de TEK volgen we ook deze ontwikkelingen. Ook hier geldt dat wanneer er lokale aanvullende maatregelen getroffen moeten worden, we hiervoor bij zowel het college als de Raad terugkomen. Wij houden contact met sportverenigingen, onderwijs en andere organisaties om de ontwikkelingen goed te volgen en daar zo nodig op in te kunnen spelen.

3

Vaste korting in november en december Het prijsplafond wordt op 1 januari 2023 ingevoerd. Om huishoudens begin deze winter al te helpen ontvangen huishoudens en andere kleinverbruikers in november en december een vaste korting van €190 per maand op de energierekening. Deze compensatie is voor alle kleinverbruikers hetzelfde en wordt verrekend via de energieleveranciers.

Tijdelijk landelijk Noodfonds Het kabinet heeft in de Miljoenennota 50 miljoen euro gereserveerd voor een tijdelijk noodfonds. Dit is een initiatief van energieleveranciers, maatschappelijke organisaties en het kabinet en wordt gezamenlijk gevuld. Opzet is om huishoudens te helpen die, ondanks de kabinetsmaatregelen, de komende winter hun energiekosten echt niet kunnen betalen. Het vormt het sluitstuk van alle maatregelen die het kabinet neemt. De komende periode wordt uitgewerkt hoe dit noodfonds vormgegeven wordt.

Energiebelasting De energiebelasting op gas daalt met 6,31 cent/m3 en op elektriciteit met 7,06 cent/kWh. Gemiddeld betekent dit een korting van €545 per huishouden per jaar bij een gemiddeld energieverbruik.

Stijging minimumloon Het minimumloon stijgt met ruim 10%. Ook de gekoppelde uitkeringen (zoals bijstand en AOW) stijgen hierdoor. De verwachting is dat inkomens rond bijstandsniveau niet (volledig) meestijgen met de verhoging van het minimumloon. Dit is namelijk afhankelijk van geldende afspraken zoals geregeld in de verschillende CAO’s. Hierdoor is de verwachting dat de doelgroep tot 120/130% van het minimum groter wordt. Een voorbeeld, wanneer we in 2023 een norm hanteren van 130% die in 2022 gelijk stond aan €1.200, staat deze in 2023 gelijk aan €1.320. 2022 Fictief bedrag 2023 Fictief bedrag na stijging Norm Norm 100 €1.000 100 €1.100 110 €1.100 110 €1.210 120 €1.200 120 €1.320 130 €1.300 130 €1.430 We verwachten dat er vanaf 2023 meer mensen in aanmerking komen voor onze minimaregelingen. Dit kan dus ook betekenen dat de uitgaven hiervoor gaan stijgen. Hoeveel groter de groep wordt is erg moeilijk te voorspellen, deels omdat we niet weten of alle lonen mee stijgen en deels omdat de groep werkenden momenteel niet in beeld is bij de gemeente. Energietoeslag Gemeenten krijgen €1,4 miljard om in 2023 opnieuw een energietoeslag van €1.300 uit te keren aan huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Gemeenten kunnen al in 2022 €500 van de energietoeslag voor 2023 uitkeren, dit mogen gemeenten zelf bepalen.

Kanttekening hierbij is dat we als gemeente dit jaar iedereen die in aanmerking komt voor de energietoeslag ambtshalve de vergoeding van €800 hebben gegeven, en dit najaar de aanvulling van €500 uitbetalen. In het kort komt dit erop neer dat deze doelgroep in 2022 en 2023 een bedrag van €1.300 ontvangt.

4

Huurtoeslag en huurprijs De huurtoeslag stijgt met €17 per maand. Daarnaast gaan de huren van sociale huurwoningen omlaag met gemiddeld €57 per maand voor huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Voordeel voor de inwoner per saldo gemiddeld €74 per maand.

Zorgtoeslag De zorgtoeslag stijgt met €35 per maand naar €154 per maand voor een alleenstaande. Omdat de zorgtoeslag hoger wordt en het afbouwpercentage hetzelfde blijft, zijn er in 2023 meer huishoudens die recht hebben op zorgtoeslag. Verwachting is dat de premie voor de zorgtoeslag met ongeveer €10 per maand omhooggaat.

Kindgebonden budget Het kabinet verhoogt het kindgebonden budget in 2023 aanzienlijk. Het maximale bedrag dat ouders ontvangen voor het eerste kind, tweede kind en het extra bedrag voor alleenstaande ouders worden in 2023 verhoogd met €356 per jaar. Het maximale bedrag dat ouders ontvangen vanaf het derde kind wordt verhoogd met €468 per jaar. Deze verhoging wordt in de opvolgende jaren geleidelijk afgebouwd, maar ook op lange termijn blijft het ten opzichte van 2022 een verhoging.

Inkomstenbelasting Wie werkt gaat minder inkomstenbelasting betalen. Hier wordt €1,2 miljard voor vrijgemaakt. Dit komt boven op de lastenverlichting van €2,4 miljard.

Voedselbanken Landelijk is er de afspraak gemaakt met Voedselbank Nederland (VBNL) dat zij hun resterende subsidiemiddelen vanuit corona dit jaar nog mogen in zetten om voedsel in te kopen. Indien nodig worden er in 2023 aanvullende middelen beschikbaar gesteld.

5

Lokaal beleid Hellendoorn Binnen de gemeente Hellendoorn bestaat er een aantal maatregelen voor onze inwoners die rond het minimuminkomen zitten. Met een laag inkomen is het opletten waar je je geld aan uitgeeft. Daarom hebben we voor onze inwoners met een laag inkomen en weinig vermogen (financiële) regelingen, zodat ook deze groep mee kan blijven doen in de samenleving. Hieronder vindt u een opsomming met de al bestaande maatregelen.

❖ Bijzondere Bijstand Inwoners met een laag inkomen en weinig vermogen kunnen voor onverwachte, noodzakelijk hoge kosten bijzondere bijstand aanvragen. ❖ Hulpfonds voor mensen met een laag inkomen en weinig vermogen, bestaande uit het Kindpakket (120%) en de gebruiksgoederenregeling (110%) Het Kindpakket is bedoeld voor kinderen van 0 tot 18 jaar en bestemd voor uitgaven voor kleding, fiets, lidmaatschap van een sportvereniging, schoolspullen of andere noodzakelijke uitgaven. De vergoeding is zoveel mogelijk in natura waarbij de maximale waarde van de voorzieningen per kind per jaar is afhankelijk van de leeftijd. Maar het gaat altijd om maximaal €425 per kalenderjaar per kind. De gebruiksgoederenregeling is een financiële bijdrage voor duurzame gebruiksgoederen. Duurzame gebruiksgoederen zijn artikelen die een aantal jaren gebruikt kunnen worden, zoals vloerbedekking, fiets, een koelkast of een bed met matras. De vergoeding of tegemoetkoming wordt per huishouden verstrekt, niet per gezinslid. ❖ Declaratiefonds (110%) Dit fonds is voor activiteiten op het gebied van sport, cultuur en algemene vorming en het onderhouden van sociale contracten voor personen van 18 jaar en ouder. Dit fonds kan ingezet worden voor bijvoorbeeld contributie, zwembadpas, telefoonkosten, lidmaatschap van de bibliotheek etc. Het gaat om een bedrag van maximaal €142 per gezinslid.

❖ Collectieve zorgverzekering (120%) Af te sluiten bij Menzis. Hierbij zijn er drie pakketkeuzes. Pakket 1 €130 per maand, pakket 2 €148 en het meest uitgebreide pakket 3 €188 euro per maand. Dit laatste pakket is inclusief het mee verzekeren van het eigen risico. ❖ Individuele Inkomenstoeslag (105%) Dit is een wettelijke regeling voor mensen die langer dan 36 maanden een laag inkomen hebben en jonger zijn dan de AOW-leeftijd. Het is bedoeld voor inwoners die geen uitzicht hebben op een hoger inkomen. ❖ Jeugdfonds Sport & Cultuur Overijssel (120%) Bedoeld voor kinderen van 2 tot 18 jaar. Dit fonds betaalt de contributie en sportattributen voor kinderen van financieel minderdraagkrachtige ouders. Maximaal bedrag van €225 per jaar, dit bedrag wordt rechtstreeks betaald aan de betrokken organisatie.

6

❖ Stichting Boom Begeleiden van huishoudens om financiën op orde te krijgen. ❖ Voedselbank Verstrekt voedselpakketten aan inwoners die daarvoor in aanmerking komen en een beroep op doen. Het aantal is stijgende. ❖ Noabers voor noabers Bedoeld voor inwoners die niet in aanmerking komen voor minimaregelingen, maar wel moeite hebben om rond te komen. ❖ Samenwerking Stichting Boom & Hulpfonds Voor het leveren van maatwerk in de gevallen dat iemand niet in aanmerking komt voor de energietoeslag maar wel hulp nodig heeft, kan stichting Boom samen met het Hulpfonds een oplossing bieden. Boom helpt bij het inzichtelijk maken van financiën, een eventuele financiële bijdrage wordt door het Hulpfonds verstrekt. Hiervoor wordt gebruikt gemaakt van de reguliere subsidie voor algemene hulpverlening. Er geldt geen vaste inkomensgrens voor deze vorm van hulp wat betekent dat ook inwoners boven de minimumnorm hiervoor in aanmerking komen.

7

Financieel overzicht Hieronder vindt u een beknopte opsomming met de financiële middelen die er op dit moment zijn welke gebruikt kunnen worden voor de bestrijding van armoede en schulden op de korte termijn.

Restant energietoeslag 2022

€879.000

Restant TONK

€150.000

Stelpost Corona

€24.700

Extra middelen bijzondere bijstand

PM

Totaal

€1.053.700

Vrij besteedbaar?

Bevoegdheid

Ja. Saldo met najaarsrapportage storten in de bestemmingsreserve Armoede- en schuldenaanpak Door raad in narap 2021 apart gezet voor bestrijding energie armoede, maakt onderdeel uit van de VAR Met de najaarsrapportage toevoegen aan de bestemmingsreserve Armoede- en schuldenaanpak. Ja. Bedrag volgt in decembercirculaire 2022

Raad (storting in bestemmingsreserve)

Raad

Raad

Raad via jaarrekening 2022

Middelen specifiek bedoeld in het kader van duurzaamheid: Energiebesparende maatregelen

€623.000

Niet vrij besteedbaar. Dit is een specifieke uitkering

College

Restant energietoeslag (besluitvorming bij najaarsrapportage) Budget (excl. uitvoeringskosten) voor energietoeslag in 2022 is €2.161.000. Uitgaven tot nu toe zijn €543.000 plus €80.000 in de pijplijn maakt samen €623.000. Als deze aanvragers er €500 bij krijgen dan zit je op een totaal aan uitgaven van €1.013.000. Dan heb je nog nieuwe aanvragen die in de komende tijd ontstaan. Stel dat dat er ruim 200 zijn dan komen we op €1.282.000 aan uitgaven. Restant is dan €879.000. Dit bedrag wordt met de najaarsrapportage gestort in de bestemmingsreserve Armoede- en schuldenbeleid (voorheen reserve Bijzondere Bijstand). Met de najaarsrapportage wordt voorgesteld te besluiten tot wijziging van de naam van de reserve, ook wordt voorgesteld het maximum van de reserve, die op €300.000 was gesteld, los te laten.

8

Restant TONK-gelden in VAR (Vrij Aanwendbare Reserve) van €150.000 Is bij besluitvorming najaarsrapportage 2021 in dec. 2021 door de raad apart gezet voor Energiearmoede. Deze middelen kunnen we dus nog inzetten.

Stelposten corona In de najaarsrapportage wordt voorgesteld om het bedrag vanuit de bijzondere bijstand à €24.700 te storten in de bestemmingsreserve Armoede- en schuldenbeleid.

Extra middelen bijzondere bijstand Toegekend voor 2022, om huishoudens extra te kunnen ondersteunen met individuele bijzondere bijstand. Middelen via gemeentefonds, het bedrag is nu nog niet bekend, volgt in de decembercirculaire 2022. Bedoeld om vroegsignalering voor gemeenten te versterken. In de najaarsraportage wordt al voorgesteld deze middelen in de jaarrekening 2022 toe te voegen aan de bestemmingsreserve Armoede- en schuldenbeleid.

Specifieke uitkering energiebesparende maatregelen, Hellendoorn heeft een specifieke uitkering (SPUK) toegekend gekregen van €623.711. Deze middelen vallen onder het programma Duurzaamheid en kunnen worden ingezet ten behoeve van maatregelen om “inwoners met een laag besteedbaar inkomen die te maken hebben met hoge energielasten als gevolg van de gestegen energieprijzen in combinatie met de lagere energetische kwaliteit van de woningen” te helpen. De middelen moeten uiterlijk op 31 december 2023 zijn besteed en mogen niet geldelijk worden uitgekeerd aan de betreffende inwoners.

9

Opties korte termijn Om inzichtelijk te kunnen maken welke mogelijkheden we als gemeente hebben om al onze inwoners die het nodig hebben in 2022 financieel tegemoet te komen, is het belangrijk om achtergrondinformatie te hebben over de doelgroep. Onderstaande tabel laat zien over welk netto maand inkomen we het hebben als we het over de bijstandsnorm hebben. We gaan hierbij uit van de huidige bijstandsnorm, in 2023 wordt deze verhoogd met ongeveer 10%. De bedragen zijn exclusief vakantietoeslag. Bijstandsnorm situatie 2022

Gehuwd of samenwonend 21 jaar tot Vanaf AOWAOW-leeftijd leeftijd €1.495,33 €1.577,34

Alleenstaande (ouder) 21 jaar tot Vanaf AOW-leeftijd AOW-leeftijd €1.046,73 €1.164,39

De gemeente Hellendoorn telt ongeveer 14.850 huishoudens. Hieronder staat een tabel met daarin de gegevens van huishoudens in de gemeente Hellendoorn, het zijn de percentages van het totaal aantal huishoudens in onze gemeente Bron – CBS Inkomens.

Doelgroep 110% 120% 130% 140% 150%

2018 6,7 9,4 11,7 13,8 15,9

2019 6,3 8,9 11,2 13,4 15,8

2020 6,4 8,9 11,4 13,6 15,8

De knoppen waar we dit jaar nog aan kunnen draaien zijn als volgt: 1. Energietoeslag Alle inwoners met een laag inkomen kunnen beroep doen op de energietoeslag. Deze toeslag heeft geen gevolgen voor aangevraagde zorg-/huurtoeslag en dergelijke. De landelijke overheid heeft de inkomensgrens voor deze toeslag vastgesteld op 120% van de geldende bijstandsnorm. Als gemeente kunnen we op een aantal punten flexibel omgaan met deze energietoeslag. Onze opties zijn als volgt; 1. €500 uit 2023 al in 2022 uitbetalen; 2. Met terugwerkende kracht de doelgroep (2022) verhogen; 3. Doelgroep op 120% laten en iedereen die meer verdient naar rato de toeslag toekennen; 4. M.i.v. 2023 de doelgroep verhogen; Optie 1; €500 uit 2023 al in 2022 uitbetalen De overheid heeft bepaald dat gemeenten ervoor kunnen kiezen om een deel van de energietoeslag die in 2023 toegekend kan gaan worden, al dit jaar uit te betalen. Het gaat hierbij om een bedrag van €500. Kanttekening die hierbij geplaatst moet worden is dat inwoners die recht hebben op de energietoeslag dit jaar €800 hebben ontvangen, en nog eens €500 erbij krijgen. In totaal ontvangen zij dit jaar €1.300 aan energietoeslag. Om de energietoeslag voor 2023 nu al over te gaan maken is risicovol, omdat men deze toeslag ook hard nodig gaat hebben in 2023.

10

Optie 2; met terugwerkende kracht de doelgroep (2022) verhogen We hebben de mogelijkheid om met terugwerkende kracht de doelgroep voor de energietoeslag van €1.300 te verruimen. Hierbij wordt voorgesteld om het bedrag dat huishoudens, wie boven de 120% norm uitkomen, in november en december vanuit het landelijk beleid in mindering gebracht krijgen op de energielasten te verminderen op de energietoeslag. Concreet betekent dit dat we €380 (2 * €190) in mindering brengen bij de nieuwe aanvragen voor de doelgroep boven de 120%. De doelgroep tot 120% blijft recht houden op €1.300. Dit is omdat de doelgroep tot 120% financieel gezien het hardst wordt getroffen. Daarmee komt het bedrag wat overige huishoudens toegewezen kunnen krijgen op €920. Wanneer we kijken naar de cijfers van het CBS zien we dat de gemeente Hellendoorn zo’n 14.850 huishoudens kent. Wanneer we kijken naar het verruimen van de doelgroep en ervan uitgaan dat de gehele doelgroep een aanvraag indient en toegekend krijgt komt dat op onderstaand financieel overzicht uit. Belangrijk te benoemen is dat het bereiken van de volledige doelgroep vaak niet reëel is. Niet iedereen dient een aanvraag in of krijgt deze toegekend. Onderstaande tabel laat zien wat deze opties de gemeente maximaal gaan kosten. 2022 Aantal huishoudens Absolute stijging t.o.v.

vorig scenario Energietoeslag Extra kostenverhoging doelgroep Totale kosten voor gehele doelgroep Oorspronkelijk beschikbaar budget energietoeslag 2022 Saldo

120% 1.322 522 €1.300 €678.600 €1.718.600 €2.161.000

130% 1.700 378 €920 €347.760 €2.066.340 €2.161.000

140% 2.020 320 €920 €294.400 €2.360.740 €2.161.000

150% 2.347 327 €920 €300.840 €2.661.580 €2.161.000

€442.400

€94.660

-€199.740

-€500.580

Gehele 120% doelgroep bereiken Dit komt neer op ongeveer 1.322 huishoudens. Op basis van onze huidige aanvragen voor de energietoeslag verwachten we dit jaar in totaal 800 energietoeslagen toe te gaan kennen. Het lijkt er dus op dat niet iedereen die er recht op heeft ook daadwerkelijk de energietoeslag aanvraagt of toegekend krijgt. Op dit moment is het aantal toekenningen voor de energietoeslag 800 van de 1.322 huishoudens. Dit betekent dat slechts 60% van de doelgroep een toekenning heeft gekregen. Ervan uit gaande dat door bredere communicatie en een groter bereik van de doelgroep, de gehele 120% doelgroep alsnog een aanvraag voor de energietoeslag indient en toegekend krijgt betekent dit een extra kostenpost van maximaal €678.600 (1.322-800 = 522 extra aanvragen te verwachten, 522 * €1.300= €678.600). Belangrijk te benoemen is dat het bereiken van de volledige doelgroep vaak niet reëel is. Niet iedereen dient een aanvraag in of krijgt deze toegekend, maar zekerheidshalve gaan we hier in de berekeningen wel vanuit. De reden dat we deze doelgroep niet de €380 in mindering brengen is omdat deze doelgroep op basis van landelijke regelgeving recht heeft op €1.300. Verhoging naar 130% Wanneer de doelgroep wordt verhoogd naar 130% verwachten we dat de doelgroep ongeveer 3% stijgt.

Wanneer we de totale doelgroep vanuit het CBS bekijken zien we dat we in onze gemeente ongeveer 1.700 huishoudens tot de 130% doelgroep behoort. Dit betekent dat er 378 (1.700-1.322) extra aanvragen verwacht kunnen worden ten opzichte van de doelgroep behouden op 120%. Wanneer deze allemaal worden toegekend brengt dat een extra kostenpost met zich mee van €347.760 (378*€920) t.o.v. de 120% situatie. We gaan voor de doelgroep boven de 120% uit van €920 aan energietoeslag omdat het verruimen van de doelgroep een lokale maatregel is, aanvullend op landelijk beleid. Iedereen tot 120% krijgt wel de volledige €1.300 uitgekeerd, voor de doelgroep daarboven wordt het €920. De doelgroep tot 120% heeft het financieel gezien vaak erg moeilijk, vandaar dat voorgesteld wordt om deze groep de volledige €1.300 te verstrekken. Omdat iedereen in november en december €190 korting op de energierekening krijgt brengen we dit in mindering voor de doelgroep van 120% tot 130%. Uit bovenstaande kan geconcludeerd worden dat de incidentele

11

verhoging van de doelgroep in 2022 naar 130% maximaal €347.760 extra kost. Maar wanneer we ervan uitgaan dat met een grotere campagne/meer aandacht IEDEREEN uit de doelgroep een aanvraag gaat doen en deze ook toegekend gaat worden hebben we dus te maken met in totaal 1.700 mogelijke aanvragen. Waarvan 378 aanvragen van €920 en 1.322 aanvragen van €1.300. Dit maakt in totaal €2.066.340. Het beschikbaar gestelde budget voor 2022 is €2.161.000. Verhoging naar 140% Het verruimen van de doelgroep naar 140% betekent dat in totaal ongeveer 2.020 huishoudens recht hebben op de energietoeslag. Hiervan hebben er 1.322 recht op €1.300 en de overige huishoudens hebben recht op €920. De extra aanvragen ten opzichte van 130% schatten we op 320. (2.020-1700 huishoudens). De totale kosten worden dan (€1.300*1.322) €1.718.600 + (€920*698) €642.160 = €2.360.760. Verhoging naar 150% In de tabel is te zien dat we met het verruimen van de doelgroep tot 150% 2.347 aanvragen verwachten toe te moeten kennen. Hiervan zijn weer 1.322 aanvragen van €1.300 en 1.025 aanvragen van €920. In totaal kost dit maximaal (€1.300*1.322) €1.718.600 + (€920*1.025) €943.000 = €2.661.580. Personeelskosten Het verruimen van de doelgroep betekent uiteraard ook het afhandelen van meer aanvragen. In de huidige situatie is het zo dat we 3 fte beschikbaar hebben voor het afhandelen van alle aanvragen.

Momenteel hebben we een kleine 1.000 aanvragen afgehandeld (toegekend dan wel afgewezen). We zien dat met het verruimen van de doelgroep, we 300 tot 2.000 aanvragen extra kunnen verwachten. Dit betekent dat we tussen de 1 en 3 fte tijdelijk extra nodig gaan hebben. Kosten hiervoor zijn te verwachten tussen €75.000 en €225.000.

Optie 3; Doelgroep op 120% laten en iedereen die meer verdient naar rato de toeslag toekennen In de praktijk komen we nog vaak tegen dat mensen net iets te veel verdienen om in aanmerking te komen voor de energietoeslag. Dit geldt ongeacht welke norm je hanteert, er vallen altijd mensen tussen wal en schip. Een optie is om, met terugwerkende kracht, in 2022 de norm op 120% te laten maar iedereen die er niet voor in aanmerking komt naar rato te compenseren. Bij deze optie wordt ook de 2 keer €190 in november en december in mindering gebracht op de eventuele energietoeslag. Dit betekent dus een maximale energietoeslag van €920. Hieronder een voorbeeld wat dit in de praktijk betekent. Voorbeeld: Echtpaar met een inkomen bestaande uit AOW + pensioen. Inkomen van € 1.907 euro netto per maand. De huidige norm om in aanmerking te komen voor de energietoeslag is €1.892. Dit betekent dat het echtpaar per maand 15 euro te veel krijgt en hierdoor de toeslag van €920 misloopt. Op jaarbasis komt dit neer op €180 (12maanden*€15) te veel aan inkomsten. Voorstel is om de energietoeslag als volgt toe te kennen: €920 - €180 (het bedrag dat het echtpaar te veel verdient per jaar) = €740 toe te kennen als energietoeslag. Ambtelijk is het niet veel meer werk, de aanvraag moet al getoetst worden en de berekeningen moeten ook al gemaakt worden.

Op basis van deze berekening kunnen we eenieder die te veel verdient toch naar rato tegemoetkomen. Wat deze optie financieel betekent is lastig te berekenen. Wel komt het erop neer dat alle afwijzingen opnieuw bekeken moeten, net zoals bij optie 2. Wanneer we ervanuit gaan dat de inkomensnorm op 120% blijft, komt er een extra doelgroep bij die maximaal €77 per maand meer verdient dan de 120% groep (€920/12maanden). Dit komt ongeveer neer op de verhoging van de doelgroep naar 130%, enige verschil is dat we niet automatisch de volledige €920 euro gaan

12

toekennen, maar dat we deze naar rato toekennen zoals in het voorbeeld is beschreven. De extra uitgaven voor de gemeente zijn moeilijk in te schatten omdat we geen gegevens beschikbaar hebben over de exacte inkomens van de huishoudens in deze doelgroep. We verwachten dat de maximale extra kosten voor de energietoeslag liggen op €340.000, dit is gebaseerd op de 130% doelgroep. Verwachte extra personeelskosten 1 fte à €75.000.

Optie 4. M.i.v. 2023 de doelgroep verhogen Hier moet een belangrijke kanttekening worden gemaakt. Met ingang van 1 januari wordt het minimuminkomen met 10% verhoogd. Dit betekent dat ook de uitkeringen met 10% gaan stijgen. Wanneer we de verhoging van 130% ook doorzetten in 2023 betekent dit in feite dat we de ‘oude’ 140% doelgroep bereiken. Zie ook de tabel hieronder, getallen zijn afgerond. Bijstandsnorm situatie 2022

100% 110% 120% 130% 140% 150%

Bijstandsnorm 2023 (+10%)

100% 110% 120% 130% 140%

Gehuwd of samenwonend 21 jaar tot Vanaf AOWAOWleeftijd leeftijd €1.495 €1.577 €1.645 €1.735 €1.794 €1.892 €1.944 €2.050 €2.093 €2.208 €2.243 €2.366

Alleenstaande (ouder) 21 jaar tot AOWleeftijd €1.047 €1.152 €1.256 €1.361 €1.466 €1.571

Vanaf AOWleeftijd €1.164 €1.280 €1.397 €1.513 €1.630 €1.746

Omdat via het CBS geen directe gegevens beschikbaar zijn over de in 2022 160% doelgroep (in 2023 is dit dus de 150% doelgroep) hebben we een schatting gemaakt dat 20% van de huishoudens onder deze categorie valt. Dat komt neer op 2.970 huishoudens. 2023 Aantal huishoudens Energietoeslag Totale kosten Beschikbaar budget energietoeslag 2023 Saldo

120% 1.700 €1.300 €2.210.000 €2.100.000

130% 2.020 €1.300 €2.626.000 €2.100.000

140% 2.347 €1.300 €3.051.100 €2.100.000

150% 2.970 €1.300 €3.861.000 €2.100.000

-€110.000

-€526.000

-€951.100

-€1.761.000

In 2023 verhogen naar 130% Wanneer we naar de cijfers van het CBS kijken zien we dat vanaf 2023 ongeveer 1.700 huishoudens onder de 120% doelgroep vallen en 2.020 huishoudens onder de 130% groep. De 130% doelgroep bestaat uit 2.020 huishoudens wat in totaal €2.626.000 gaat kosten (2020*€1.300). Het rijk stelt budget beschikbaar voor de 120% doelgroep. Willen we in 2023 de doelgroep verruimen naar 130% dan betekent dit dat we ongeveer 320 (2.020-1.700) aanvragen extra kunnen verwachten ten opzichte van de situatie als we die op 120% houden. Het gaat dan om een bedrag van €416.000 extra (320*€1.300). De rijksbijdrage is, uitgaande van de gegevens van 2022, voor 2023 ruim €2,1 miljoen, dit betekent dus een tekort van €0,5 miljoen bij de uitvoering van dit scenario. Dit is nog exclusief extra personeelskosten in verband met verhoogd aantal aanvragen die we binnen gaan krijgen. In 2023 verhogen naar 140% In de tabel is te zien dat dit in totaal ruim €2,6 miljoen euro gaat kosten, en dat we daarmee een tekort verwachten van €951.100.

13

In 2023 verhogen naar 150% Dit scenario laat een tekort zien van €1.761.000. Personeelskosten Het verruimen van de doelgroep betekent uiteraard ook het afhandelen van meer aanvragen. In de huidige situatie is het zo dat we 3 fte beschikbaar hebben voor het afhandelen van alle aanvragen. Momenteel hebben we een kleine 1.000 aanvragen afgehandeld (toegekend dan wel afgewezen). We zien dat met het verruimen van de doelgroep, we 700 tot 2.500 extra aanvragen kunnen verwachten. Dit betekent dat we tijdelijk tussen de 1 en 3 fte extra nodig gaan hebben. Verwachtte kosten hiervoor liggen tussen €75.000 en €225.000. Hierbij zijn we uitgegaan van €75.000 per fte. 2. Betere communicatie met als doel een grotere doelgroep te bereiken Zoals hierboven al is beschreven merken we dat we momenteel met onze minimaregelingen niet de gehele doelgroep tot en met 120% bereiken. Dit kan komen doordat men het niet weet, het niet nodig heeft of zich op een andere manier weet te redden. We zien dit ook terug bij de energietoeslag. We kunnen op korte termijn een brede communicatiecampagne gaan inzetten om onze inwoners erop attent te maken dat de gemeente de plek is voor hulp bij financiële problemen.

Dit betekent dat we communicatie breed gaan inzetten voor onze huidige doelgroep tot 120%, zowel bij voorliggende partners zoals de huisartsen, tandartsen, sportverenigingen, onderwijs, consultatiebureau, verloskundigen etc. Dit vraagt extra ambtelijke inzet met name vanuit team communicatie. Verwacht wordt 0,5 fte extra in te moeten zetten met een kostenpost van ongeveer €40.000. 3. Intensiveren van de aanpak vroegsignalering Vroegsignalering is de manier om te voorkomen dat betalingsachterstanden verder oplopen en zich ontwikkelen tot een problematische schuldsituatie. Per 1 januari 2021 is de wetswijziging op de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht waarmee vroegsignalering van schulden op basis van signalen door derden een wettelijke taak voor gemeenten is geworden. Op basis van signalen van zorgverzekeraars, energiebedrijven, woningverhuurders en drinkwaterbedrijven benaderen we inwoners met betaalachterstanden en bieden hun hulp aan. Op dit moment is de vroegsignalering een extra taak van een aantal consulenten. We willen er op korte termijn naar toe dat er één centraal aanspreekpunt is, zowel in- als extern, voor financiële problemen van onze inwoners. Doel hiervan is dat we als gemeente laagdrempelig bereikbaar zijn voor iedereen die het nodig heeft.

Los van een fysiek inlooppunt willen we op de korte termijn inzetten op laagdrempelig contact via de website, e-mail, telefoon en zelfs whatsapp. Dit kan op korte termijn gerealiseerd worden en past goed in de aanpak zoals hierboven onder communicatie is gemeld. Dit staat dan nog even los van de interne werkprocessen die op orde moeten zijn. Kosten; structurele extra personele inzet a 1 fte (€75.000). 4. Sneller verduurzamen Vanuit duurzaamheid wordt de communicatie gericht op straat- en buurtniveau, waarbij we de cijfers van het TNO-onderzoek (TNO: De feiten over energiearmoede in Nederland - Energiearmoede en de energietransitie, september 2021) als uitgangspunt nemen. Het versterken van het huidige energieloket om mensen te adviseren (www.duurzaambouwloket.nl/hellendoorn) in combinatie met de inzet van de energiecoaches. Informatie/flyers vanuit betrokken partijen te verspreiden (voedselbank, Noaber voor Noabers, etc.) De diversiteit van de doelgroep maakt het belangrijk om met deze inwoners op een juiste wijze te communiceren. Vooral het in echt contact komen van inwoners blijkt vaak lastig te zijn. Daarom wordt de uitvoering met betrokken partijen afgestemd.

14

5. Mogelijkheden gemeentelijke belastingen De mogelijkheden op belastinggebied zijn in theorie zeer ruim. De raad stelt de belastingverordeningen vast en kan deze altijd verlagen of zelfs intrekken. Dat betekent in theorie dat alle belastingen van de gecombineerde aanslag voor inwoners op ‘0’ gezet kunnen worden. Een gemiddeld huishouden betaalt jaarlijks ongeveer €850 aan gemeentelijke belastingen. Woonlasten eigenaar en gebruiker

2022

Eigenaar en gebruiker OZB eigenaar *1) Afvalstoffenheffing *2) Rioolheffing *3) Woonlasten eigenaar en gebruiker

€ 371,55 € 242,88 € 233,88 € 848,31

Gebruiker Afvalstoffenheffing *2) Rioolheffing *3) Woonlasten gebruiker

€ 242,88 € 233,88 € 476,76

*1) Voor het eigendom van een gemiddelde woning met een woningwaarde van € 319.477 *2) Standaardcombinatie: basisheffing met een 140 liter GFT-container *3) Uitgaande van 0-500 m3 waterverbruik Uiteraard heeft het verlagen van belastingen financiële gevolgen. In het onderstaande staatje de opbrengsten van deze gemeentelijke belastingen. Belasting OZB Afvalstoffenheffing Rioolheffing

Woningen 5.569.000 3.857.000 3.503.000 12.929.000

Nietwoningen 3.397.000 641.000 4.038.000

Totaal 8.966.000 3.857.000 4.144.000 16.967.000

Als rekenvoorbeeld. Op het moment dat de belastingen met 10% dalen betekent dat voor een gemiddeld huishouden een lagere last van €85. Voor een huurder een lagere last van €47. De gemeente loopt dan €1,3 miljoen aan inkomsten mis. Voor wat de belasting mogelijkheden voor bedrijven en maatschappelijke instellingen betreft speelt hetzelfde als bij inwoners. Op belastinggebied (OZB en rioolheffing) is veel mogelijk. Verder hebben ondernemers te maken met reclamebelasting en toeristenbelasting.

15

6. Mogelijkheden kwijtschelding Binnen de gemeente Hellendoorn passen we de maximale norm voor kwijtschelding toe (100% kosten van bestaan in plaats van 90% kosten van bestaan. Dus deze norm mag niet worden verruimd. Er is echter een Regeling kwijtschelding (in werking sinds 17 september 2022) die mogelijkheden biedt. Deze regeling biedt namelijk ruimere mogelijkheden voor verhoging van de vermogensnorm met terugwerkende kracht per 1 januari 2022. • De vermogensnorm mag verhoogd worden met maximaal €2.000 voor de categorie gehuwd/samenwonend. Voor een alleenstaande ouder mag de maximale verhoging 90% en voor een alleenstaande 75% van €2.000(via verordening). Huishoudens met een laag inkomen kunnen hiermee beter sparen voor tegenvallers en daarmee schulden voorkomen, zonder dat dit de kwijtschelding in de weg staat. • Voor de bekende bedragen (inboedel, auto, financiële vermogensnorm) was het bedrag €2.269 dit wordt verhoogd naar €3.350. • Daarnaast zijn onder andere ook nieuwe regels vastgesteld voor het hanteren van het nettoouderdomspensioen in plaats van de bijstandsnorm. • Verder wordt de norm van de kosten van bestaan met ingang van volgend jaar ruimer verhoogd (dit hangt samen met de 10% verhoging van het minimumloon). De ingangsdatum en het bedrag van de ophoging kan door de gemeente zelf gekozen worden (tot maximaal €2.000).

De regeling biedt verschillende opties die hieronder weergegeven worden als de regeling overgenomen wordt. Optie 1. Met terugwerkende kracht per 1 januari 2022 Verzoeken uit 2022, die zijn afgewezen op vermogen, moet een handmatige herbeoordeling krijgen. Er zijn in 2022 (tot nu) in totaal 78 verzoeken afgewezen. Uitgezocht moet worden op welke grond deze verzoeken zijn afgewezen (inkomen, vermogen, eigen woning of voertuig(en). Dit brengt extra werk mee. We schatten voorzichtig in dat niet veel afgewezen verzoeken onder deze regeling alsnog gehonoreerd worden. Het is ook niet uit te sluiten dat het beginsel van rechtsgelijkheid wordt geschonden. Belastingplichtigen die geen kwijtschelding hebben aangevraagd, omdat zij voorgelicht zijn dat zij vanwege hun vermogen geen recht hebben op kwijtschelding, ontbreken bij de herbeoordeling. Met de verhoogde vermogensnormen zouden zij misschien wel recht kunnen hebben op kwijtschelding. Ook wanneer er al langer dan drie maanden geleden is betaald, kunnen deze belastingplichtigen geen kwijtschelding meer aanvragen. Je sluit hiermee een groep uit, waardoor er over 2022 een kans is dat het beginsel van rechtsgelijkheid wordt geschonden. Bij deze optie: Eventueel door middel van sociale media communiceren dat alsnog kwijtschelding aangevraagd kan worden. Optie 2.

Vanaf inwerkingtredingsdatum in het lopende jaar 2022 Ook bij deze optie is het niet uitgesloten is dat het beginsel van rechtsgelijkheid wordt geschonden. Wanneer het verzoek om kwijtschelding is ingediend voor inwerkingtreding, wordt deze getoetst aan de huidige vermogensnorm. Wordt het verzoek ingediend na inwerkingtreding, dan wordt deze getoetst aan de verhoogde vermogensnorm. Er is hiermee een kans dat gelijke gevallen met een belastingaanslag 2022 ongelijk worden behandeld. Optie 3. Inwerkingtreding per 1 januari 2023 Dit lijkt de meest wenselijke en uitvoerbare optie.

16

7. Mogelijkheden invordering De mogelijkheden bij invordering zijn beperkt. Daarbij geldt het huidige beleid, dat mensen kunnen vragen om een betalingsregeling of zich kunnen melden als de betaling tot problemen gaat leiden. We kijken dan naar een maatwerkoplossing.

8. Snelle besluitvorming door college Wanneer het nieuwe lokale beleid niet uit de bestaande middelen gefinancierd kan worden moeten er extra middelen aangewend worden. De normale procedure is dat verwachte tekorten op het bestaande beleid worden meegenomen in de bestuursrapportage. Dit vraagt om zowel een collegeals een raadsbesluit. Omdat onze inwoners gebaat zijn bij snelle besluitvorming wordt voorgesteld om de uitvoering niet te laten wachten op de formele besluiten van het college en de Raad.

17