GemeenteRekening 8 juni 2021

Gemeenterekening 2020 zonder accountantsverklaring

Dit is een uitgave van de gemeente Hellendoorn: concept april 2021

Willem Alexanderstraat 7 7442 MA Nijverdal Postbus 200 7440 AE Nijverdal

Telefoon: (0548) 630 000 Fax: (0548) 610 505 Email: gemeente@hellendoorn.nl Website: www.hellendoorn.nl

5

Deel 2: Financiële hoofdlijn

11

Deel 3: Programma’s Programma 1:

Werk, economie, recreatie en inkomen

26

Programma 2:

Jeugd en Wmo

35

Programma 3:

Cultuur, onderwijs en sport

49

Programma 4:

Mobiliteit en bereikbaarheid

57

Programma 5:

Woon en leefomgeving

64

Programma 6:

Bestuur, veiligheid en dienstverlening

76

Overhead

87

Deel 4: Paragrafen Paragraaf 1:

Lokale Heffingen

89

Paragraaf 2:

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

100

Paragraaf 3:

Onderhoud kapitaalgoederen

108

Paragraaf 4:

Financiering

116

Paragraaf 5:

Bedrijfsvoering

120

Paragraaf 6:

Verbonden partijen

123

Paragraaf 7:

Grondbeleid

130

Paragraaf 8:

Informatieveiligheid en privacy

138

Paragraaf 9:

Duurzaamheid

140

Paragraaf 10:

Trends en Ontwikkelingen

143

Paragraaf 11:

Corona

147

Deel 5: Balans, programmarekening en toelichting Balans per 31 december 2020

157

Balansstructuur

159

Toelichting op de balans

160

Overzicht van baten en lasten

182

Overzicht van baten en lasten per taakveld

183

Incidentele baten en lasten

188

Toelichting op het overzicht van baten en lasten

192

Deel 6: Controleverklaring

213

Deel 7: Bijlagen

219 3

INHOUDSOPGAVE

Inleiding

Deel 1: INLEIDING

4

Inleiding Voor u ligt de gemeenterekening 2020 van de gemeente Hellendoorn. Het jaar 2020 werd sterk beïnvloed door de gevolgen van Covid-19 (corona). En het resultaat van de gemeenterekening 2020 wordt daar ook sterk door beïnvloed. In maart 2020 kwam het besluit dat we in ‘een intelligente lockdown’ terecht kwamen. We moesten van de één op de andere dag thuis blijven, scholen, kinderdagverblijven, winkels en horeca moesten dicht, evenementen werden afgeblazen en sportactiviteiten kwamen stil te liggen. Een ongekende situatie met vergaande gevolgen voor het maatschappelijke en sociale leven. Pas begin mei werden de teugels enigszins gevierd en mochten wij, weliswaar onder strikte voorwaarden, ons leven weer oppakken. En waar al voor gewaarschuwd werd, in oktober kwamen we terecht in de tweede lockdown. De maatregelen werden opnieuw aangescherpt. En hoewel het vaccineren inmiddels op stoom komt, is het einde van de gezondheidscrisis en de gevolgen daarvan op het maatschappelijke en sociale leven en de economie, vooralsnog (april 2021) niet in zicht.

Context gemeenterekening Begin 2019 constateerden we in het sociaal domein flinke tekorten. Vanaf 2020 was een ombuigingsopgave van maar liefst € 8 miljoen noodzakelijk. Een ongekend grote opgave, die alle werkvelden van de gemeente raakte. Ook onze inwoners, instellingen en bedrijven voelden financieel de forse ombuigingen. Om beleidskeuzes te kunnen maken voor de noodzakelijke ombuigingen, stelde de gemeenteraad op 9 juli 2019 het Koersdocument vast. We hebben de maatregelen en aanbevelingen uit het rapport Twynstra Gudde opgepakt en doorgevoerd en zijn, binnen de nieuwe kaders, in staat gebleken die zorg te bieden die onze inwoners nodig hebben. Uitgangspunt van het Koersdocument is dat we gaan voor een inclusieve en duurzame samenleving, waarin alle inwoners mee kunnen doen. We willen bestaande voorzieningen in onze gemeente zoveel mogelijk in stand te houden, omdat we geen afbreuk willen doen aan hetgeen in de afgelopen jaren, samen met onze inwoners, zo zorgvuldig is opgebouwd. Wij hechten aan deze uitgangspunten en kaders, omdat deze van belang zijn voor de sociale cohesie in onze samenleving en ervoor zorgen dat mensen mee kunnen blijven doen. Om dit waar te kunnen maken, doen we meer een beroep op de eigen kracht van inwoners en organisaties. De wettelijke taken voeren we vanzelfsprekend uit, maar we doen dat met minder budget.

Dat vraagt ook het nodige van sociaal maatschappelijke partners, organisaties in de samenleving, inwoners en de gemeentelijke organisatie. Bovendien zijn we kritisch op de eigen bedrijfsvoering, zodat we met minder budget toch de gevraagde dienstverlening kunnen leveren. Daarbij is het onvermijdelijk dat we onze dienstverlening versoberen. Nu, bij de verantwoording over 2020, zien we dat de ombuigingen zoals we die in de begroting hadden opgenomen voor een groot gedeelte zijn gerealiseerd. Van de ruim € 8 miljoen aan maatregelen zoals die ingeboekt waren, is € 7,4 miljoen behaald. Ondanks deze forse ombuigingsopgave heeft u, binnen de kaders van het Koersdocument, in november 2019 de begroting voor het jaar 2020 vastgesteld. De tekorten in het sociaal domein zijn niet uniek voor de gemeente Hellendoorn. Het merendeel van de gemeenten in Nederland kampt met forse tekorten. Reden waarom in 2020 via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten een sterke lobby op gang is gekomen voor extra financiële middelen voor de zorg, ondersteuning en jeugd. Wij blijven ons, samen met de VNG, inzetten voor het krijgen van extra middelen van het (nieuwe) Kabinet. Corona En toen was er corona. De inkt van de begroting 2020 was nog niet opgedroogd of we werden geconfronteerd met de gevolgen van covid-19.

Leek het virus in december 2019 nog ver weg in China, in maart 2020 waren er wereldwijd besmettingen en bleef ook de gemeente Hellendoorn niet gespaard. Door de gevolgen van deze pandemie ontstond er ook in Nederland een gezondheidscrisis met grote maatschappelijke, sociaal-economische en financiële gevolgen. Met een Rijksoverheid die noodzakelijkerwijs tientallen miljarden euro’s aan steunmaatregelen moest treffen om inwoners, ondernemers en instellingen te ondersteunen. Nederland moest massaal thuiswerken. De digitalisering van het werk nam binnen enkele weken een enorme vlucht.

5

Dat gold ook voor onze gemeentelijke organisatie. In kort tijdsbestek werden onze medewerkers gefaciliteerd om hun werk vanuit huis te kunnen voortzetten. Daardoor werd ook onze dienstverlening digitaal geborgd voor onze inwoners, ondernemers en instellingen. Onze inzet is er in 2020 op gericht geweest onze inwoners, ondernemers en instellingen waar mogelijk te ondersteunen en de financiële steunpakketten van de Rijksoverheid zo snel mogelijk uit te voeren, zodat de noodzakelijke financiële steun terecht kwam bij de ondernemers en inwoners die daar recht op hadden. Veel zaken die we ons voor 2020 hadden voorgenomen, hebben we door de gevolgen van de pandemie en de coronamaatregelen niet kunnen realiseren. Ook zijn er instellingen door deze gezondheidscrisis niet in staat gebleken de hen opgelegde ombuigingsopgave te realiseren. Integendeel, steunmaatregelen waren en zijn nodig om deze instellingen door de crisis te helpen. Door de ombuigingsopgave en de pijnlijke keuzes die u noodgedwongen heeft moeten maken, zijn we ook als gemeentelijke organisatie in de bedrijfsvoering in 2020 buitengewoon kritisch omgegaan met het doen van uitgaven. Daar komt bij dat het jaar 2020 door de gevolgen van de coronapandemie een uitzonderlijk jaar is geweest met ongekende maatregelen die leidden tot lege winkelstraten, lege terrassen bij de horeca en het afgelasten van veel evenementen.

We kunnen constateren dat de gemeente op onderdelen minder uitgaven heeft gedaan of dat er extra inkomsten zijn binnengekomen. Hierdoor sluiten we het uitzonderlijke jaar 2020 af met een ‘positief’ financieel resultaat van € 2,3 miljoen. In 2020 hebben we de dienstverlening van de gemeente Hellendoorn aangepast op de coronasituatie. Ondanks de (intelligente) lockdown hebben we inwoners met de nodige voorzorgsmaatregelen kunnen helpen aan onze publieksbalies. Identiteitsbewijzen en rijbewijzen zijn uitgegeven, vergunningen zijn verleend, het afval is opgehaald, het groen is onderhouden, facturen zijn betaald en geïnd en uitkeringen zijn verstrekt. Er was in 2020 een grote vraag naar bouwkavels in onze gemeente. De uitgifte van kavels op bedrijventerrein ’t Lochter III verliep goed, er zijn op verschillende locaties in de diverse kernen woningen gebouwd, de Van den Steen van Ommerenstraat is bouwrijp gemaakt voor nieuwe woningen. Daarnaast zijn voor onze duurzaamheidsopgave in 2030 in 2020 grote stappen gezet voor de invulling van de opgave van de Regionale Energie Strategie (RES). In de diverse kernen van onze gemeente zijn bewoners digitaal bijeengekomen om hun bijdrage te leveren voor de duurzaamheidsplannen in hun eigen woonomgeving. Soweco Verder is 2020 een belangrijk jaar geweest voor de medewerkers van Soweco.

In december konden we ruim 130 mensen van Soweco vertellen dat zij in het nieuwe jaar een nieuwe werkplek kregen bij de gemeente Hellendoorn. Het werkgeverschap van die medewerkers is daarmee overgegaan naar de gemeente Hellendoorn. De zes in Soweco participerende gemeenten streven naar het verder ontmantelen van de huidige Gemeenschappelijke Regeling Soweco. Regio Twente In 2020 is gewerkt aan het vorm en inhoud geven van de transitie van de Regio Twente. Uitgangspunt was en is dat de ‘bloemkool’ aan bestuurlijke en ambtelijke overleggen wordt gereduceerd en dat de ‘bestuurlijke drukte’ wordt beperkt. Voorstel is om als veertien Twentse gemeenten samen te werken ten behoeve van de sociaal economische structuurversterking en hiervoor de Twenteboard op te richten met naast bestuurders van gemeenten ook vertegenwoordigers van ondernemers en onderwijs. Daarnaast is in 2020 gestart met het opstellen van een gezondheids GR (gemeenschappelijke regeling) waarin worden opgenomen de GGD, OZJT/Samen 14 ,Veilig Thuis Twente (VTT) en Kennispunt. Op de overige thema’s zoals bijvoorbeeld mobiliteit of duurzaamheid, kunnen de gemeenten kiezen voor vrijwillige samenwerking (coalition of the willing). Belangrijk aandachtspunt, waar wij aandacht voor blijven vragen, blijft het betrekken van de gemeenteraden bij deze ontwikkelingen.

Global Goals In het coalitieakkoord en collegeprogramma hebben wij uitgesproken inhoud te willen geven aan de Global Goals. Eén van de acties is dat we een link willen leggen tussen ons beleid en de Global Goals. In deze gemeenterekening

6

hebben wij per programma de van toepassing zijnde symbolen van de Global Goals toegevoegd en in de tekst de vertaling opgenomen van deze symbolen naar de Hellendoornse situatie. Hiermee maken we de relatie tussen ons beleid en de Global Goals zichtbaar. ‘Duurzaam, Durven, Doen’ Het coalitieakkoord is vertaald in een collegeprogramma ‘Duurzaam, Durven, Doen’ voor de periode 2018-2022. In het collegeprogramma wordt invulling gegeven aan de bestuurlijke hoofdlijnen zoals die in het coalitieakkoord zijn neergelegd. Door de ombuigingsopgaven voor het jaar 2019 en de jaren 2020 en volgende is er echter een nieuwe werkelijkheid ontstaan. Hiertoe is het ‘Koersdocument ombuigingen 2020-2023’ opgesteld en door de gemeenteraad vastgesteld. Sociaal domein In 2019 is de organisatie van het sociaal domein opnieuw gestructureerd. Daarmee is één van de belangrijkste aanbevelingen uit het rapport van Twynstra Gudde uitgevoerd. Door onder andere te investeren in slimme software die beschikbare data over de vraag naar en het gebruik van voorzieningen in het sociaal domein analyseert, waren we in 2020 in staat om te anticiperen op de ontwikkelingen. Hierdoor konden we de uitgaven in het sociaal domein beter beheren. Met kwartaalrapportages hebben we u tussentijds geïnformeerd over de ontwikkelingen in het aantal aanvragen, de toegekende voorzieningen en de uitgaven in het sociaal domein.

Bovendien hebben we in deze kwartaalrapportages de ontwikkelingen per interventie toegelicht en de budgettaire ontwikkelingen laten zien. Door de getroffen maatregelen hebben we meer grip gekregen op de zorgkosten en de kosten van de uitvoeringsorganisatie. Hierdoor zijn in 2020 de inkomsten en uitgaven voor het sociaal domein in evenwicht gebracht. Regionale Energie Strategie Twente De aanleiding voor het opstellen van de Regionale Energiestrategie (RES) in Twente is het landelijke Klimaatakkoord (2019). In het Klimaatakkoord is Nederland opgedeeld in 30 energieregio’s. Het Rijk vraagt van de dertig regio’s in Nederland, die werken aan de energietransitie, een voorstel te maken om gezamenlijk 35 Terrawattuur duurzame elektriciteit op land op te wekken in 2030. Dankzij de vele lokale energieplannen die ingediend zijn, wordt de opgave van 71 GWh die de gemeente Hellendoorn in het kader van de RES op zich genomen heeft ruimschoots gehaald. Alle plannen gezamenlijk leveren 107 GWh aan duurzame energie opwekking op in de gemeente Hellendoorn. De aanpak van de gemeente Hellendoorn is uniek in Nederland, omdat inwoners, ondernemers en organisaties hun eigen plannen hebben gemaakt voor de opwekking van duurzame energie in hun eigen leefomgeving Grondexploitaties De woningmarkt is in 2020 geëxplodeerd. Dat zien we ook terug in de bouwsector .

Dat merken wij als gemeente ook door de toenemende vraag naar bouwkavels, de uitgifte van bouwkavels voor woningbouw, de verkoop van vastgoed en de uitgifte van bouwkavels op het bedrijventerrein. Waar we recent nog spraken over deprogrammering, zowel voor woningbouw als bedrijventerreinen, moeten we nu nadenken over nieuwe ontwikkelgebieden. In Haarle zijn daarvoor inmiddels de eerste besluiten genomen. Informatieveiligheid en privacybescherming Als gemeente werken we met veel persoonsgegevens in diverse applicaties. Voorkomen moet worden dat deze gegevens onjuist en onveilig worden gebruikt. Deze gegevens moeten al helemaal niet toegankelijk worden voor onbevoegden. In 2020 is verder invulling gegeven aan het informatieveiligheidsbeleid. Daarbij is ook ingezet op het bewust maken van de medewerkers over de risico’s. De hackaanval in de gemeente Hof van Twente is voor ons een extra aanleiding geweest om onze systemen en digitale apparatuur versnelt te toetsen op informatieveiligheid. Waar nodig zijn direct maatregelen genomen om de veiligheid verder te verbeteren. Dienstverlening De gemeentelijke dienstverlening en de ontwikkeling daarvan is in 2020 beïnvloed door de coronacrisis. Gedurende de diverse fases met coronamaatregelen hebben we onze openingstijden en dienstverlening aangepast op de actuele situatie.

Ook tijdens de (intelligente) lockdown zijn onze publieksbalies op afspraak open gebleven. Door vooraf

7

telefonisch met mensen in contact te hebben over hun bezoek aan de publieksbalies konden we mensen nog beter van dienst zijn en inschatten of hun fysiek bezoek aan het gemeentehuis op dat moment echt noodzakelijk was. Daarbij hebben we gemerkt dat er veel begrip was bij onze inwoners voor de aangepaste dienstverlening. Ook met de medegebruikers van het Huis voor Cultuur en Bestuur, zoals ZINiN, De Welle en EvenMens zijn goede afspraken gemaakt over aangepaste dienstverlening in het Huis voor Cultuur en Bestuur. Digitalisering en informatisering Door de coronacrisis hebben we in 2020 in een razend tempo binnen enkele weken grote stappen vooruit gezet op het gebied van ICT en digitalisering. De infrastructuur is vernieuwd. Er is afscheid genomen van verouderde programmatuur en verouderde techniek. Er zijn diverse voorzieningen getroffen om medewerkers vanuit huis optimaal te kunnen laten (samen)werken. Al met al is er een solide en beheersbare ICT-infrastructuur neergezet, waardoor de gemeentelijke organisatie in staat is om ook digitaal te functioneren. Hierdoor heeft de dienstverlening van de gemeente voortdurend doorgang kunnen vinden en was de bereikbaarheid van de gemeente zowel telefonisch als digitaal steeds goed gewaarborgd.

8

Leeswijzer De gemeenterekening 2020 is de (financiële) verantwoording over 2020 van het college van burgemeester en wethouders aan de gemeenteraad. Met dit document willen we ook andere betrokkenen, zoals inwoners en maatschappelijke organisaties, inzicht geven in onze resultaten over 2020. Voor de controlerende rol is het belangrijk dat u de gemeenterekening met de programmabegroting kunt vergelijken. Daarom sluit de opzet van deze gemeenterekening zo goed mogelijk aan bij de programmabegroting van 2020. De gemeenterekening vormt het sluitstuk van de planning- en controlcyclus 2020. Deze gemeenterekening bestaat uit zeven delen: Delen 1, 2 en 3 De gemeenterekening omvat een jaarverslag met de beleidsinhoudelijke verantwoording en de jaarrekening met de financiële verantwoording. In deel 1, de inleiding, laten we het totaalbeeld van de belangrijkste activiteiten in 2020 zien en de daarmee samenhangende financiële resultaten. Het is een toelichting op hoofdlijnen. In deel 2 geven wij de financiële hoofdlijn weer. Hierin wordt ook een totaaloverzicht gegeven van de verschillende ombuigingen en wordt ingegaan op corona en op specifieke inkomsten en uitgaven. Deel 3, de beleidsverantwoording, geeft een overzicht van de belangrijkste activiteiten en resultaten per programma. Dit is de verantwoording van het gevoerde beleid.

Per programma laten we zien in hoeverre we waarmaakten wat we in de programmabegroting van 2020 met elkaar afspraken. We volgen daarbij steeds hetzelfde stramien: ■ Inleiding over het programma; ■ Kaderstellende nota’s; ■ Wat we wilden bereiken; ■ Wat we ondernamen; ■ Realisatie baten en lasten. In de tabellen kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen. Dit wordt veroorzaakt door afronding van de bedragen naar duizendtallen. Deel 4 In deel 4 zijn de paragrafen opgenomen. De paragrafen geven aan de hand van tien thema’s een dwarsdoorsnede van acties en activiteiten van de verschillende programma’s. De paragrafen gaan over de thema’s: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid 8. Informatieveiligheid en privacy 9. Duurzaamheid 10. Trends en ontwikkelingen 11. Corona Deel 5 Hierin lichten we de balans per 31 december 2020 toe. Die geeft inzicht in de samenstelling van de bezittingen, het vermogen en de schulden aan het begin en aan het eind van het jaar. Daarnaast is het overzicht van baten en lasten over 2020 opgenomen met een financiële toelichting op de baten en lasten van het gevoerde beleid en beheer. Ook hier wordt specifiek aandacht besteed aan (de gevolgen van) corona.

Deel 6 In deel 6 vindt u de controleverklaring van BDO-Accountants. BDO controleerde de jaarrekening 2020. Het verslag van bevindingen van deze controle ontvangt u tegelijkertijd met deze gemeenterekening.

9

Deel 7 Een aantal bij deze jaarrekening behorende bijlagen is opgenomen in deel 7. Hierin staan meer gedetailleerde en cijfermatige gegevens. Daarbij sluiten wij zoveel mogelijk aan bij de eisen zoals die in de begrotingsvoorschriften (BBV) zijn gesteld. rrekening behorende bijlagen zijn opgenomen in deel 7. Hierin staan meer gedetailleerde en cijfermatige gegevens. Daarbij sluiten wij zoveel mogelijk aan bij de eisen zoals die in de begrotingsvoorschriften (BBV) zijn gesteld.

10

Financiële hoofdlijn 2020 was een bijzonder jaar, niet alleen door de diverse ombuigingen in de begroting, maar meer nog vanwege de coronacrisis. De coronacrisis heeft dit jaar geleid tot uitvoering van andere activiteiten dan bij de start van het jaar was voorzien, en we moesten de uitvoering van onze werkzaamheden ook grotendeels op afstand doen. Het handhaven van de coronamaatregelen heeft druk gelegd op onze BOA’s (Bijzondere opsporingsambtenaren), het zwembad is een groot deel van het jaar (deels) gesloten geweest, waarbij het personeel op andere gebieden is ingezet, met de verschillende ondernemers in de gemeente is overleg en afstemming geweest over diverse (steun)maatregelen. Ook de uitvoering van een aantal landelijke regelingen is door onze organisatie voortvarend opgepakt, denk aan de uitvoering van de Tozo1 en de continuïteitsbijdrage voor zorgaanbieders.

Dit alles heeft op verschillende onderdelen van de begroting geleid tot (forse) aanpassingen, extra uitgaven, kwijtscheldingen, minder én extra inkomsten. Gedurende het jaar hebben we getracht u op de hoogte te houden via de reguliere Planning & Control documenten. Er zijn daarnaast twee crisisrapportages opgesteld waar we specifiek zijn ingegaan op de corona effecten voor onze gemeente. De crisisrapportage van augustus voorzag diverse onzekerheden en risico’s. Deze zijn bij de tweede crisisrapportage in november naar beneden bijgesteld, vooral omdat vanuit het gemeentefonds en het Rijk diverse compensatiemaatregelingen zijn getroffen. De ontvangen compensatiemiddelen van het Rijk die nog niet in 2020 uitgegeven konden worden, maken deel uit van het rekeningresultaat. Deze worden deels gereserveerd voor maatregelen in 2021. In onderstaande tabel staat op hoofdlijn de opbouw van het resultaat.

bedragen x € 1.000 Samenvatting baten en lasten Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Toevoegingen Onttrekkingen Mutatie reserves

Primitieve Begroting

Actuele Begroting

Rekening 2020

Verschil

Rekening 2019

- 92.897 92.735 - 162

- 101.086 103.606 2.521

- 97.625 103.343 5.717

3.460 V - 264 N 3.197 V

- 96.542 93.230 - 3.312

- 747 934 187

- 6.061 3.542 - 2.519

- 6.890 3.464 - 3.426

- 829 N - 78 N - 907 N

- 1.689 6.551 4.862

25

2

2.292

2.290 V

1.550

Resultaat

Bij de najaarsrapportage 2020 hebben we een doorrekening gemaakt van de verschillende budgetten en die verwerkt in de actuele begroting. Uit de doorrekening bleek dat een aantal ombuigingen niet volledig gerealiseerd kon worden. Dit hebben we gedekt uit de beschikbare middelen. De gemeenterekening 2020 geeft vervolgens in totaal een positief resultaat van € 2.292.000,-- en is daarmee € 2.290.000,-- beter dan de actuele begroting, met name door lagere lasten en meer inkomsten. Hierdoor liet de jaarschijf 2020 een sluitend beeld zien.

11

Ontwikkeling resultaat

bedragen x € 1.000

2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 -500 -1.000 Rekeningsaldo

2011 1.051

2012 - 777

2013 31

2014 187

2015 217

2016 916

2017 572

2018 1.048

2019 1.550

2020 2.292

Het positieve saldo is de resultante van diverse mee- en tegenvallers. Een aantal grotere meevallers zien we op de volgende plekken: Voor programma 1 “Werk, economie en inkomen” waren de belangrijkste meevallers bij de toeristenbelasting € 112.000,-- en de sociale werkvoorziening € 224.000,--. Bij programma 2 “Jeugd en WMO” waren de lasten € 436.000,-- lager dan verwacht. Bij programma 5 “Woon en leefomgeving” waren de legesopbrengsten € 349.000,-hoger. Verder was de grootste meevaller bij programma 6 “Bestuur, veiligheid en dienstverlening” een € 237.000,-hogere uitkering uit het Gemeentefonds. Bij de overheadkosten vielen de lasten € 415.000,-- lager uit. De ontvangen middelen voor corona konden nog niet allemaal voorzien worden: bij de decembercirculaire werden nogmaals extra middelen beschikbaar gesteld, die niet meer besteed konden worden. Ook de coronamiddelen die op de stelpost Rijksvoornemens stonden (€ 148.000,--) hoefden nog niet te worden aangewend en de beschikbaar gestelde rijksmiddelen voor de sociale werkvoorziening (Soweco) ad € 150.000,--hoefde niet te worden aangewend. Derhalve wordt voorgesteld (een groot deel van) deze middelen in de VAR (vrij aanwendbare reserve) te storten voor aanwending in 2021, of zolang de nadelige gevolgen van de coronacrisis merkbaar zijn voor ons en de organisaties die wij ondersteunen.

We zien in de programma’s ook diverse (kleinere) meevallers. Dit laat zien dat we goed binnen de kaders gewerkt hebben en dat gehoor is gegeven aan de opdracht om zuinig om te gaan met de budgetten. Een deel van het voorgenomen beleid kon echter door de coronacrisis niet worden uitgevoerd. Soms konden we echter ook zaken zélf oppakken, zonder dat inhuur van derden nodig was. Al met al hebben we hierdoor een fors positief resultaat. In de toelichting op de programma’s staan we hier uitgebreid bij stil. Bij zowel de bestuursrapportage, als de voor- en najaarsrapportage zijn er verschillende aanpassingen gedaan op de begroting 2020, op grond van voortschrijdende inzichten en mee- en tegenvallers gedurende het jaar. Deze afwijkingen van de (primitieve) begroting worden in de jaarrekening niet meer apart toegelicht. Structureel resultaat 2020 Naast de verschillende reservemutaties zien we ook diverse incidentele baten en lasten in het afgelopen jaar. Het BBV schrijft voor dat we inzicht geven in het zogenaamde structurele resultaat. Dit is het resultaat, gecorrigeerd voor reservemutaties en waar de incidentele posten zijn geëlimineerd. Een specificatie van de incidentele baten en lasten per programma vindt u in de toelichting op de gemeenterekening.

12

In onderstaande tabel ziet u dat het structurele resultaat € 2,1 miljoen positief is. In 2019 was het structurele resultaat € 2,7 miljoen negatief. bedragen x € 1.000 Rekening 2020

Structureel resultaat Resultaat Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Resultaat

5.717 - 3.426 2.292

Af: incidentele baten en lasten Incidentele baten en lasten Incidentele toevoegingen en onttrekkingen reserves Af: incidentele baten en lasten

3.580 - 3.427 153

Structureel resultaat

2.139

13

De grootste mee- en tegenvallers uit 2020 lichten we hieronder apart toe

Saldo van baten en lasten

Belangrijkste afwijkingen Nadelen Jeugdhulp Integratieuitkering sociaal domein pas in 2021 Aanslag VPB Subsidie verlening Cultuur en bibliotheek Terugbetalen SPUK subsidie

Mutatie reserves

- 177 N - 300 N - 269 N - 138 N - 216 N

bedragen x € 1.000 Totaal verschil - 177 N - 300 N - 269 N - 138 N - 216 N

Totaal nadelen

- 1.100 N

-

- 1.100 N

Voordelen Bijzondere bijstand Sociale werkvoorziening Participatie en re-integratie Toeristenbelasting Begeleiding en dagbesteding Wmo Huishoudelijke ondersteuning Volksgezondheid Sociaal en cultureel werk Buurt en clubhuizen Grondzaken Peuteropvang Hogere inkomsten Ravijn Hogere inkomsten sportaccommodaties en voordeel compensatieregeling Rijk Algemeen sportbeleid Parkeren Leges omgevingsvergunningen Invoeringskosten omgevingswet Hogere winstneming grondexploitaties Hogere boekwinsten verkocht vastgoed Vrijval voorziening toekomstige verliezen grondbedrijf Ontwikkeling gemeentefonds Rijbewijzen Hogere winstuitkering en dividenden OZB Vrijval voorziening APPA Stelpost Rijksvoornemens Loonsom en ingeleend personeel Meer kosten toegerekend aan projecten (grexen investeringen) Rente voordelen Dividenden Automatiserings- en informatiseringsprojecten Onbestede budgetten facilitair i.v.m. Corona Financien en belastingen Totaal voordelen

205 V 224 V 67 V 112 V 140 V 79 V 104 V 78 V 63 V 89 V 61 V 115 V 92 V 62 V 60 V 349 V 106 V 32 V 72 V 108 V 237 V 50 V 93 V 126 V 342 V 148 V 147 V 107 V 69 V 91 V 64 V 104 V 84 V 3.880 V

- 193 N

- 913 N

12 V 224 V 67 V 112 V 140 V 79 V 104 V 78 V 63 V 89 V 61 V 115 V 92 V 62 V 60 V 349 V 6V 237 V 50 V 93 V 126 V 148 V 81 V 107 V 69 V 91 V 64 V 104 V 84 V 2.967 V

417 V

6V

423 V

3.197 V

- 907 N

2.290 V

Overige afwijkingen Totaal afwijkingen

- 106 N - 32 N - 66 N - 108 N

- 342 N - 66 N

Nadelen Bij jeugdhulp zien we een hogere benutting in de laatste maanden van het jaar van diverse ondersteuningsbehoeften (zoals GGZ en dagbesteding), dit heeft geleid tot hogere kosten dan we verwachtten bij de najaarsrapportage. Op andere onderdelen vallen kosten lager uit. Per saldo is het nadeel op jeugdhulp € 177.000,--. Een ander nadeel dat direct relatie heeft met jeugdhulp, maar dan aan de inkomstenzijde, is de uitkering compensatieregeling Voogdij/18+. Deze wordt pas uitgekeerd in 2021, waarbij we hadden verwacht deze in 2020 te ontvangen.

14

Dit betekent een nadeel van € 300.000,-- voor 2020. Bij de subsidieverlening voor cultuur en bibliotheek zien we een nadeel van € 138.000,--. Uit het Lagroup-onder­ zoek bleek al dat ZINiN de bezuinigingen in de eerste jaren niet volledig kon behalen, maar in latere jaren wel. Ter egalisatie zou het bedrag, dat niet behaald kon worden, uit de vrij aanwendbare reserve worden gehaald en in latere jaren weer teruggestort. Per abuis is dit besluit niet voorgelegd aan de Raad en waardoor de onttrekking uit de VAR niet heeft kunnen plaatsvinden. Dit verklaart een deel van het tekort (€ 82.000,--) een ander deel zit in een andere vergoeding voor de Cao consequenties voor ZINiN (€ 56.000,--). We zien een nadeel op algemeen sportbeleid van € 216.000,-- door terugbetalen van de SPUK subsidie. Gemeenten moeten vooraf op basis van de begroting de uitkering aanvragen, vervolgens wordt er van het aangevraagde bedrag ongeveer 80% verleend. En bij de afrekening blijkt nu dat we terug moeten betalen. Dit wordt veroorzaakt doordat we minder (investerings-)uitgaven hebben gehad binnen de sport. (Dit is ook terug te vinden in de lagere uitgaven op sport). Investeringsprojecten zijn doorgeschoven naar latere jaren en komen dan opnieuw in aanmerking voor de SPUK. De belastingdienst heeft ons voor de VPB 2016 voor € 269.000,-- aangeslagen. We zijn hiertegen in bezwaar gegaan.

We verwachten dat dit bezwaar zal leiden tot een lagere aanslag. Omdat hier nog geen zekerheid over bestaat, mogen we nog niet op een verlaagde aanslag anticiperen en moeten we deze kosten volledig meenemen in de voorliggende jaarrekening. Indien die aanslag verlaagd zal worden, komt dit als een voordeel in 2021 naar voren. Belangrijkste mee- en tegenvallers Bij de bijzondere bijstand zien we een voordeel ontstaan doordat er minder aanvragen zijn geweest dan verwacht (daling van 32%). Dit wordt deels veroorzaakt door de wijziging van de beleidsregels conform ombuigingsafspraken, maar daarnaast is er ook sprake van een niet te kwantificeren coronaeffect. We storten € 193.000,-- in de reserve bijzondere bijstand, conform bestaande beleidsafspraken. De bijdrage aan Soweco was € 86.000,-- lager dan verwacht, door incidentele meevallers. Ook is er ruim € 150.000,-extra ontvangen om extra meerkosten Corona op te vangen. Dit is niet nodig geweest in 2020. Op het budget voor participatie en re-integratie is een voordeel van € 67.000,--, deels door lagere apparaatskosten maar ook door minder mogelijkheden om activiteiten uit te voeren door coronamaatregelen. Bij de toeristenbelasting hebben we een vergoeding van € 109.000,-- ontvangen ter compensatie van de opgelegde reisbeperkingen omtrent corona. Dit is in mindering gebracht op de verwachte inkomsten.

Nu blijkt dat het aantal overnachtingen niet zo fors is gedaald als verwacht omdat het aantal overnachtingen op peil is gebleven, waardoor de inkomsten hoger uitvallen. Bij de begeleiding en dagbesteding bij de Wmo is een voordeel van € 140.000,-- ten opzichte van de laatste doorrekening in oktober. Dit wordt veroorzaakt doordat de doorkijk op dat moment lastig te maken was aangezien de maanden daarvoor door corona afwijkend waren. De mate waarin indicaties daadwerkelijk worden verzilverd, is op onderdelen nauwelijks vergelijkbaar met 2019. Ook bij de huishoudelijke ondersteuning is er een voordeel ontstaan ten opzichte van het beschikbare budget . Er is € 79.000,-- overgebleven, bij de doorrekening van het budget in oktober is rekening gehouden met een lichte groei in aantallen, dit is ook gebeurd. Maar daarnaast is, onder andere door coronamaatregelen, minder zorg daadwerkelijk geleverd, waardoor verzilvering is gedaald. De kosten op het product volksgezondheid zijn lager dan begroot door diverse redenen. De inzet van de jeugdarts is lager, door beperkte beschikbaarheid, de GGD betaalde ruim € 33.000,-- terug. Daarnaast hadden we € 28.000,-voordeel op collectieve preventie activiteiten omdat het lokaal volksgezondheidbeleid nog niet tot uitvoer is gekomen en lagere kosten voor het project Gezond in de stad (GIDS).

De reguliere bijdrage voor GGD en het Ambulancevervoer is € 18.000,-- lager. Op het product sociaal en cultureel werk houden we € 78.000,-- over door diverse kleinere meevallers. Ook op het budget buurt en clubhuizen komen we door meevallende kosten op onderhoud, en een voordeel op de inkomsten lager uit dan begroot. Bij peuteropvang houden we € 61.000,-- over doordat de gelden die waren gereserveerd voor noodopvang voor kinderen niet nodig bleken, dit heeft een voordeel opgeleverd van € 25.000,--. Daarnaast heeft de stichting peuterspeelzalen een deel van de subsidie over 2019 terugbetaald.

15

Bij Het Ravijn – zwem sport zorg – is het voordeel € 115.000,-- door onder andere hogere kaartverkoop en huuropbrengsten dan bij de doorberekening bij de najaarsrapportage was verwacht. Voor de buitensport en binnensportaccommodaties is er een voordeel van € 92.000,-- door hogere inkomsten en compensatie van het Rijk voor de kwijtgescholden inkomsten. Bij algemeen sportbeleid is € 62.000,-- van het budget overgebleven vanwege onder andere het niet invullen van formatie vanuit de regeling combinatiefuncties. De kosten voor de parkeren vallen lager uit door minder gebruik van garage, waardoor er minder storingen van de apparatuur in de parkeergarage waren. Ook zijn er lagere kosten voor parkeren op straatniveau. Per saldo levert dit een voordeel op van € 60.000,--. Door relatief veel grotere aanvragen in december is de opbrengst leges omgevingsvergunning, ondanks de opwaartse bijstellingen bij zowel de bestuursrapportage als de najaarsnota € 349.000,-- hoger dan geraamd. We hebben bijna € 1.450.000,-- aan leges omgevingsvergunning ontvangen in 2020, terwijl in de oorspronkelijke begroting werd uitgegaan van € 650.000,--. We verwachten niet dat dit een structureel vervolg krijgt. Door het uitstel van de inwerkingtreding van de omgevingswet naar 1 januari 2022 zijn ook de activiteiten rondom de invoering getemporiseerd. Deze kosten zullen overigens alsnog gemaakt moeten worden.

Het voordeel van € 106.000,-- storten we in de reserve invoeringskosten omgevingswet. Ten aanzien van de grondexploitaties zien we dat er minder kosten zijn gemaakt en in de toekomst worden verwacht dan bij de herzieningen was begroot. Door meer verkopen zijn de rentekosten lager zowel bij bedrijventerreinen als bij de woningbouwexploitaties. Al met al heeft dit een lagere verliesverwachting tot gevolg, waardoor een extra deel van de voorziening kan vrijvallen. Deze vrijval van de voorziening en een hogere tussentijdse winstneming zijn gestort in de bufferreserve. Op het product grondzaken heeft de verkoop van diverse kleinere stukken grond en snippergroen geleid tot een voordeel van € 89.000,--, daarnaast is ook gemeentelijk vastgoed verkocht voor een hoger bedrag. In de decembercirculaire zijn nog diverse middelen ontvangen in verband met coronacompensaties. Ook zijn er voordelige afrekeningen uit voorgaande jaren. In totaal is dit een voordeel van € 237.000,--. Daarnaast is er ook 148.000,-- overgebleven op de stelpost rijksvoornemens. Ook dit zijn middelen die voor de negatieve gevolgen van corona gereserveerd waren vanuit eerdere circulaires van het gemeentefonds. Voordeel OZB is € 126.000,--, dit wordt vooral veroorzaakt door een lager bedrag aan verminderingen dan verwacht op basis van het beeld van de afgelopen jaren.

We hebben bij rijbewijzen € 50.000,-- extra inkomsten ontvangen. Dit komt vooral door hogere afgifte rijbewijzen voor personen boven 75 jaar. Binnen de loonsom is € 325.000,-- van het beschikbare budget over, daartegenover staat een overschrijding van personeel derden van in totaliteit € 178.000,--, deze mogen gesaldeerd worden waardoor een voordeel ontstaat van € 147.000,--. De werkelijke onttrekking generatiepact was € 66.000,-- lager dan begroot waardoor het totale voordeel uitkomt op € 81.000,--. De inzet van het ambtelijk apparaat drukt voor ruim € 100.000,-- minder op de jaarrekening 2020. Dit komt doordat er extra werkzaamheden aan de grondexploitaties (veel interesse voor ’t Lochter III en extra verkoop woningkavels) zijn besteed. De lagere ambtelijke inzet op investeringen i.v.m. coronacrisis, werd hiermee ruimschoot worden gecompenseerd. Zoals hierboven al genoemd, heeft dit niet geleid tot een lagere resultaatverwachting op grondexploitaties. Conform de circulaire van BZK moet bij de actuariële waardeberekening van pensioenen per 31 december 2020 rekening worden gehouden met een rekenrente van 0,082%. Dit betekent dat er € 342.000,-- kan vrijvallen aan pensioenverplichtingen voor de reeds gepensioneerde wethouders. Conform bestaand beleid wordt deze vrijval ten gunste van de financieringsreserve gebracht.

We hebben diverse voordelen op de rente, in totaal is dit € 69.000,--. Door de lage rentestand waarbij bij kortlopende financieringen sprake is van een negatieve rente hebben we hierop rentebaten in plaats van rentelasten. De lage

16

marktrente zorgt er ook voor dat er veel wordt afgelost op de personeelshypotheken, dan wel wordt omgezet naar lagere rente. Voor de omzetting naar een lagere rente op personeelshypotheken ontvangen we een eenmalige boeterente. Al met al heeft dit tot substantiële voordelen geleid, meer dan rekening mee was gehouden bij de bestuursrapportage. We hebben € 91.000,-- meer aan dividend ontvangen dan begroot. In het kader van coronamaatregelen is opgeroepen geen dividend uit te keren en voor de BNG was het zelfs niet toegestaan. Inmiddels is duidelijk dat de BNG het dividend alsnog gaat uitbetalen in 2021, maar dit dient al wel in de jaarrekening 2020 te worden opgenomen. Daarnaast hadden we het dividend van Twence terughoudend geraamd en deze uitkering was hoger dan voorzien. Op het budget voor automatisering blijft € 64.000,-- over. In 2020 hebben hardware, software en veiligheid prioriteit gekregen. De digitaliseringsslag liep in 2020 in de tijd uit. In verband met het thuiswerken in 2020 is er op diverse facilitaire budgetten een voordelig resultaat. Met name bij de portokosten en drukwerk was er een voordelig resultaat van € 35.000,--. Binnen facilitaire zaken is een bedrag van € 40.000,-- voor meerkosten Corona beschikbaar gesteld. Dit budget werd wel besteed, maar op het reguliere budget bleven middelen over.

Er is een voordeel op Financien en belastingen van € 84.000,--, dit komt door vacatures die niet of later zijn ingevuld. Aanwending onvoorzien Voor onvoorziene zaken was een bedrag opgenomen van € 45.000,--. Op 4 februari 2020 is besloten € 5.000,-- daarvan in te zetten voor noodhulp aardbeving Molukken. Het restant is niet aangewend. bedragen x € 1.000 Rekening 2020

Aanwending onvoorzien Stelpost Onvoorzien Totaal stelpost

- 45 - 45

Aanwending Noodhulp Molukken Totaal aanwending

5 5

Restant stelpost onvoorzien

- 40

Ombuigingen Om de begroting 2020 sluitend te krijgen, was voor € 8,1 miljoen aan ombuigingen noodzakelijk. Daartoe hebben we budgetten verlaagd of inkomsten bijgeraamd. In tussentijdse rapportages hebben we de voortgang van de ombuigingen geschetst. Daaruit bleek dat we gedurende het jaar een aantal ombuigingen hebben gerealiseerd. Van andere ombuigingen was pas aan het eind van het jaar de mate van realisatie duidelijk, bijvoorbeeld omdat sprake is een open einde regeling of daar waar we afhankelijk zijn van derden. In onderstaande tabel staan de ombuigingen waarbij we een aantal posten specifiek toelichten. In de begroting 2020 is een aantal ombuigingsmaatregelen opgenomen. In totaal 90 maatregelen voor een totaalbedrag van € 8,1 miljoen en 2 maatregelen die pm waren geraamd. Daarmee was de begroting 2020 sluitend. In de P&C cyclus rapporteerden we over de voortgang van de stand van zaken van de budgetten en de ombuigingen. Dus ook in het sluitstuk van deze cyclus, de jaarrekening 2020. In onderstaande tabel met toelichting gaan we in op de 90 ombuigingen. Waarbij een aantal posten samen zijn gevoegd. Conclusie We kijken terug op een bijzonder jaar, waarbij de ombuigingen voor € 7,4 miljoen zijn behaald.

De ombuiging bij sport is grotendeels gerealiseerd met coronagelden, de ombuiging op ZINiN is niet gerealiseerd, conform onderzoek LAGROUP en in het sociaal domein blijkt vooral de ombuiging op jeugd knellend.

17

Gezien het positief rekeningsaldo zijn deze tegenvallers elders in de begroting (meer dan) opgevangen. bedragen x € 1.000 Ombuiging

Aantal posten

Toelichting

Bedrag

Gerealiseerd

Gerealiseerd door budgetten af te ramen en via P&C cyclus te bewaken en verantwoorden. o.a. rentebeleid, uren naar investeringen en uitkering gemeentefonds.

777.450

777.450

1.579.838

1.579.838

2.048.250

2.048.250

6

7,5% van de verhoging is anders gedekt (besloten bij vaststelling begroting 2020). Inkomsten zijn gerealiseerd.

148.000

148.000

1

Bedrag van 2020 is gerealiseerd, meerjarige stijging nog niet.

180.000

180.000

Gerealiseerd Aframen budgetten

55

Financieel beleid & gemeentefonds

5

Verhoging OZB tarieven

1

Verhoging tarieven / inkomsten / leges Personele taakstelling Sociaal domein - Participatie

14

Volledig gerealiseerd

Sociaal domein - Wmo

1

Zie toelichting c)

Subtotaal

83

385.000

385.000

1.400.000

1.400.000

6.518.538

6.518.538

Vanwege Corona (deels) afgeboekt Gemeentelijke ondersteuning bij festiviteiten en evenementen in rekening brengen Kostendekkendheid leges APV

1

Afgeboekt bij de najaarsrapportage.

25.000

-

1

26.000

-

Verhoging tarieven sportaccommodaties

2

45.000

45.000

Subtotaal

4

Afgeboekt bij najaarsrapportage; door Corona nauwelijks legesaanvragen. Gerealiseerd, vervolgens bij de najaarsrapportage vanwege coronamaatregelen deels kwijtgescholden.

96.000

45.000 71.000

Niet volledig gerealiseerd Subsidieverlaging ZINiN

1

Zie toelichting a)

153.000

Taakstelling exploitatie Het Ravijn - zwem sport zorg -

1

Zie toelichting b)

100.000

73.000

Sociaal domein Jeugd

1

Zie toelichting c)

1.250.000

729.000

Subtotaal

3

1.503.000

873.000

Totaal

90

8.117.538

7.436.538

a) Subsidieverlaging ZINiN De subsidieverlaging op ZINiN is door het rapport van LAGROUP over de jaren verschillend verdeeld, maar per saldo wordt de taakstelling wel gehaald. Dat betekent dat van de geraamde € 153.000,-- in 2020 € 71.000,-- is gerealiseerd en dat de overige € 82.000,-- in de komende jaren wordt gerealiseerd. Voor 2020 geldt dat ZINiN geen tekorten heeft op hun totale exploitatie. Dit komt doordat ZINiN gebruik kon maken van de TOZO-regelingen en de directie zelf ook aanvullende maatregelen heeft getroffen. De structurele financiële effecten van corona en de anderhalve meter samenleving voor ZINiN zijn nog niet duidelijk, al zijn er inmiddels wel verschillende scenario’s doorgerekend. Uiteindelijk is het halen van de taakstelling heel erg afhankelijk van de besluitvorming of en op welke manier ZINiN weer open kan. We lopen hier een risico dat we de ombuiging niet halen. b) Exploitatie Ravijn – zwem sport zorg – Door corona is de openstelling van Het Ravijn – zwem sport zorg – in 2020 heel beperkt geweest. Dit heeft invloed op het halen van de ombuigingstaakstelling van € 100.000,-- op de totale exploitatie.

Bij de najaarsrapportage is de exploitatie van Het Ravijn – zwem sport zorg – opnieuw bekeken en is van de lasten € 169.000,-- afgeraamd en zijn de baten naar beneden bijgesteld met € 345.000,-- (inclusief de € 100.000,-- ombuiging die als extra inkomst was geraamd). Per saldo is de exploitatie € 176.000,-- lager geraamd. Bij het opmaken van de jaarrekening zien we een voordeel t.o.v. de bijgestelde exploitatie van € 149.000,--. Anders gezegd, zonder de bijstelling bij de najaarsrapportage zou het tekort op de totale exploitatie € 27.000 zijn geweest. We verwachten dat we in 2021 in principe de ombuiging kunnen halen door het plan uit te voeren wat we hadden willen toepassen in 2020. Risico hierbij blijft het effect van Corona op de exploitatie van Het Ravijn – zwem sport zorg – . c) Sociaal domein Binnen de 3 decentralisaties van het sociaal domein zijn in de begroting 2020 diverse ombuigingstaakstellingen opgenomen, in totaal voor ruim € 3,1 miljoen. Waarvan € 1,25 miljoen voor jeugd, later aangevuld met € 110.000,-voor de POH, € 1,4 mln. voor wmo en € 385.000,-- voor participatie. Op de participatie hadden we bij de start van het jaar de diverse ombuigingen al ingeboekt in de begroting met bijbehorende maatregelen. Voor Wmo en jeugdhulp was de invulling van de taakstelling nog niet ingevuld.

In onderstaande tabel staan de verschillende taakstellingen op de (zorg)budgetten opgenomen. Om deze ombuigingen in te kunnen vullen, is een

18

aantal maatregelen genomen. Zoals bij eerdere rapportages is aangegeven, is het lastig aan te geven welke maatregelen hoeveel hebben bijgedragen aan een ombuiging. Gezien alle omgevingsfactoren die spelen binnen het sociaal domein zou het een studie op zich zijn om hier meer over te kunnen vertellen en dan is het ook maar de vraag of bedragen aan maatregelen te koppelen zijn. Dit geldt voor maatregelen zoals: strikter indiceren en het aanscherpen van beleidsregels. Het effect van deze maatregelen is moeilijker te volgen. Ook speelt in 2020 enerzijds een ander vraagpatroon bij bijvoorbeeld begeleiding en jeugdhulp door de coronapandemie waardoor maatregel (oorzaak) en ombuiging (gevolg) niet gemakkelijk te koppelen zijn. Het is een beetje te vergelijken met afvallen. Je weet welke maatregelen helpen om af te vallen, maar je weet niet welke kwijtgeraakte kilo door welke maatregel komt en ook niet hoeveel kilo erbij zou zijn gekomen als je de maatregelen niet had uitgevoerd. Is er dan helemaal niets te zeggen? Nee, gelukkig niet. Van een aantal maatregelen is beter aan te geven hoeveel ze hebben bijgedragen aan de ombuigingen, zoals de makelaar sociaal domein en de POH jeugd. Daarnaast is er op totaalniveau natuurlijk ook wat te zeggen over de werkelijke kosten ten opzichte van de (bijgestelde) begroting.

We hebben er in onderstaande tabellen dan ook voor gekozen weer te geven in hoeverre we binnen de beschikbare budgetten zijn gebleven, om daarna in te gaan op een aantal posten

Realisatie ombuiging Jeugdhulp (inclusief POH taakstellend) Begeleiding en dagbesteding Huishoudelijke ondersteuning Verstrekkingen Doelgroepenvervoer (wmo en leerlingen)

Taakstellende ombuiging 1.360 600 600 100 100 2.760

Najaarsprimitieve rapportage - niet begroting (incl. Diverse mutaties behalen ombuiging) taakstelling - 7.482 - 179 - 344 - 3.350 - 268 - 194 - 3.146 - 50 - 30 - 1.030 76 230 - 1.434 - 39 - 16.442 - 460 - 338

bedragen x € 1000,-Actuele begroting

Rekening 2020

Verschil

- 8.005 - 3.812 - 3.226 - 724 - 1.473 - 17.240

- 8.182 - 3.662 - 3.152 - 721 - 1.478 - 17.195

- 177 150 74 3 -5 45

Op totaalniveau zien we in de laatste kolom een voordelig saldo van € 45.000,-- ten opzichte van de begroting. Daarbij merken we op dat in de begrote en werkelijke bedragen een aantal incidentele posten speelden in 2020 die dit beeld vertroebelen. Zonder deze posten zou het saldo uitkomen op € 371.000,-- negatief. Daarbij zien we ook dat we bij de meeste budgetten binnen de beschikbare budgetten zijn gebleven. Dit is weergegeven in onderstaande tabel. bedragen x € 1000,-Realisatie ombuiging Jeugdhulp Begeleiding en dagbesteding Huishoudelijke ondersteuning Verstrekkingen Doelgroepenvervoer (wmo en leerlingen)

Verschil met bijgestelde Eenmalige vrijval oude begroting jaren - 177 150 74 3 -5 45

- 26 - 52 - 78

inkomst Voogdij 18+ niet in 2020

Bijgeraamd bij najaar

Niet gerealiseerde ombuiging

- 300

- 44 - 194 - 30 230 - 38

- 521 - 70 -8 233 -5 - 371

- 300

De meest in het oog springende afwijking is het budget voor jeugdhulp. Bij de najaarsrapportage zijn de diverse budgetten van jeugd doorgerekend en is aangegeven dat een extra budget van Voogdij18+ van € 300.000,-- in 2020 zou worden uitgekeerd. Daarmee zijn de budgetten opgehoogd. Bij de decembercirculaire is duidelijk geworden dat de € 300.000,-- niet in 2020 valt, maar in 2021. Per saldo is van de ombuiging van € 1,3 miljoen circa € 520.000,-- niet behaald. Landelijk is onderzoek gedaan naar de budgetten voor jeugdhulp. Onder andere in het rapport van AEF “Stelsel ingroei” van december 2020 wordt gesproken van een structureel tekort van € 1,3 miljard op het landelijk budget. Omgerekend naar Hellendoorn zou dit circa € 2 miljoen betekenen. Bij begeleiding en dagbesteding is bij de najaarsrapportage circa € 200.000,-- bijgeraamd. Rekening houdend met incidentele zaken is van de € 600.000,-- ombuiging € 70.000,-- niet behaald. Dit is een beperkte afwijking ten opzichte van het totale budget van 2%. Voor de huishoudelijke ondersteuning is bij de najaarsrapportage € 30.000,-- aan het budget toegevoegd. We zien nu een voordelig saldo van € 74.000,-- waarmee de ombuiging van € 600.000,-- goeddeels is behaald. Bij de najaarsrapportage was een doorkijk gegeven van de verstrekkingen waarbij een groot gedeelte was afgeraamd (€ 230.000,--).

In de jaarrekening is gebleken dat dit een goede inschatting was.

19

Bestemming rekeningresultaat Wij stellen u de volgende punten voor ter bestemming van het resultaat 2020: ■

■

■

■

■

■

■

■

■

Gemeentelijke bijdrage aan Soweco (€ 86.000,--). Bij de uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening door de gemeenschappelijke regeling Soweco zijn de kosten voor de groep ex-Larcom deelnemers in rekening gebracht bij de gemeente Hellendoorn. De kosten vallen € 86.000,-- lager uit in 2020. Met ingang van 2021 is Soweco formeel opgeheven. De afwikkeling loopt door in 2021 omdat het liquidatieplan nog niet is vastgesteld. Wij stellen voor het overschot 2020 over te hevelen naar 2021 voor eventuele tegenvallers in de opheffing van Soweco te kunnen opvangen; Adviseurskosten Innovatie en duurzaamheid (€ 10.000,--). Het incidentele werkbudget voor zou o.a. ingezet worden voor het inschakelen van adviseurs om gemeentelijke gebouwen door te lichten op mogelijkheden tot verduurzaming. Het verduurzamingsplan bevat verschillende onderdelen, waarvan een deel wordt uitgevoerd in februari 2021. We stellen voor om uit het restant werkbudget over te hevelen naar 2021 voor de uitvoering van dit deel. Trainingen buitendienstmedewerkers (€ 10.000,--). Jaarlijks worden trainingen voor buitendienst medewerkers georganiseerd. Afgelopen najaar hebben wij een aantal trainingen, waarvoor al opdracht was verstrekt, moeten annuleren vanwege de coronamaatregelen. Dit jaar zijn wij verplicht om die trainingen in te halen, naast de reguliere opleidingen.

Voorgesteld wordt om het niet bestede budget over te hevelen naar 2021. Omzetting waarderingsgrondslag Wet WOZ (€ 12.700,--). Per 1 januari 2022 moeten alle woningen op basis van gebruiksoppervlakte worden gewaardeerd. Nu is de basis van de waardering de inhoud. Voor dit project was € 80.000,-- beschikbaar. We stellen voor het restant budget over te hevelen naar 2021, het laatste jaar van dit project. Processen interne controle (€ 25.000,--). In 2019 is een start gemaakt met de verbetering van de processen van de Interne Controle. Daarvoor is het bedrag van 2019 overgeheveld naar 2020. In verband met ziekte en het niet op kantoor mogen komen van de externe deskundige in verband met de corona maatregelen wordt voorgesteld het budget nogmaals door te schuiven naar 2021. Praktijkondersteuner school jeugd (€ 30.000,--). In 2020 stond het project Praktijkondersteuner op school gepland. Als gevolg van Corona was het niet mogelijk om dit project uit te voeren: de scholen waren gesloten en er was geen prioriteit gezien noodopvang en onderwijs op afstand. In 2021 willen we dit project alsnog gaan uitvoeren. Het is een kans om de samenwerking met scholen te versterken en preventief te kunnen handelen en de verwijzingen naar jeugdhulp beter te monitoren en te stroomlijnen (gaat nu nog veelal via de huisarts.

Omdat dit project zowel een kwaliteitsverbetering alsook meer grip op de uitgaven opbrengt, willen we dit project in 2021 alsnog uitrollen. We stellen voor het budget over te hevelen naar 2021. Programma Samen Doen (€ 14.500,--). Een aantal onderdelen uit het programma Samen Doen hebben we door de coronamaatregelen niet uit kunnen voeren in 2020, met name omdat de medewerkers thuis zaten. Het gaat hierbij om het onderzoek naar de telefonische bereikbaarheid en de aanpassing / verbetering van onze interne communicatie en interne website. Wij stellen voor om het restant budget door te schuiven naar 2021. Bij het vaststellen van raadsvoorstel 16 februari 2021 heeft u besloten een budget van € 25.000,-- over te hevelen naar 2021 voor communicatie duurzaamheid. Vanuit de verschillende coronacompensaties zijn enkele onderdelen pas bij de decemberciculaire bekend geworden en daardoor niet besteed. Daarnaast is 150.000,-- overgebleven voor de WsW. We storten deze gelden in de VAR ad € 298.000,--

Gezien onze huidige financiële situatie en de onzekerheden rondom corona stellen wij u voor het restant rekeningsaldo van € 1,78 miljoen te storten in de VAR ter versterking van het weerstandsvermogen. De bufferreserve heeft ultimo een saldo dat ruim boven de gewenste omvang ligt. Voorgesteld wordt om hieruit € 1 miljoen om te zetten naar de financieringsreserve, ter verbetering van onze financiële positie.

20

Rekening 2020

Voorstel resultaatbestemming Toevoegingen Overheveling budget - Gemeentelijke bijdrage Soweco Overheveling budget - adviseurskosten innovatie en duurzaamheid Overheveling budget - Trainingen buitendienstmedewerkers Overheveling budget - omzetting waarderingsgrondslag OZB Overheveling budget - Interne controle Overheveling budget - project praktijkondersteuner school Overheveling budget - Programma samen doen Overheveling budget - communicatie duurzaamheid Coronacompensatie - middelen WSW Coronacompensatie - overheveling Rijksvoornemens Storting vrij aanwendbare reserve - ter dekking tegenvallers 2021 Totaal toevoegingen

86.000 10.000 10.000 12.700 25.000 30.000 14.500 25.000 150.000 148.000 1.780.377 2.291.577

Onttrekkingen

-

Totaal onttrekkingen Totaal voorstel resultaatbestemming

2.291.577

De onderstaande tabellen geven per programma aan hoeveel de uitgaven zijn geweest. Van de inkomsten geven we de verdeling weer per categorie, omdat dit een beter beeld geeft van de herkomst van de inkomsten.

bedragen x € 1.000 Uitgaven per programma - Rekening 2020

Bedrag

Percentage

01 Werk, Economie en Inkomen (17%) 02 Jeugd en WMO (23%) 03 Onderwijs Cultuur en sport (10%) 04 Mobiliteit en bereikbaarheid (9%) 05 Woon en leefomgeving (20%) 06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening (10%) 99 Overhead (11%) Totaal

17.941 23.602 10.714 9.623 20.616 10.964 11.055 104.515

17,2% 22,6% 10,3% 9,2% 19,7% 10,5% 10,6% 100,0%

Uitgaven per programma - Rekening 2020 11% 10%

01 Werk, Economie en Inkomen (17%)

17%

02 Jeugd en WMO (23%) 23%

20% 9%

03 Onderwijs Cultuur en sport (10%) 04 Mobiliteit en bereikbaarheid (9%) 05 Woon en leefomgeving (20%)

10%

06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening (10%) 99 Overhead (11%)

21

bedragen x € 1.000 Inkomsten per categorie - Rekening 2020

Bedrag

Percentage

Algemene uitkering (52%) Belastingen (14%) Goederen en diensten (14%) Overdrachten (11%) Rente en dividend (1%) Verrekeningen (9%) Financiële transacties (0%) Totaal

55.625 14.617 15.470 11.268 645 9.181 2 106.807

52,1% 13,7% 14,5% 10,5% 0,6% 8,6% 0,0% 100,0%

Inkomsten per categorie - Rekening 2020 1% 10%

Algemene uitkering (52%)

9%

Belastingen (14%)

14%

52%

Goederen en diensten (14%) Overdrachten (11%) Rente en dividend (1%)

14%

Verrekeningen (9%)

Ontwikkelingen Balans bedragen x € 1.000 Activa

31-dec-2019

31-dec-2020

Passiva

31-dec-2019

31-dec-2020

Vaste activa Immateriele vaste activa Materiele vaste activa Financiele vaste activa

868 126.632 6.848

1.246 121.878 5.640

Vaste Passiva Eigen Vermogen Voorzieningen Langlopende schulden

12.474 8.509 123.973

18.191 8.669 126.300

Totaal Vaste activa

134.348

128.765

Totaal Vaste Passiva

144.956

153.159

Vlottende activa Voorraden Uitzettingen < 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Totaal Vlottende activa

7.275 8.478 513 4.807 21.072

6.557 26.746 382 4.628 38.313

Vlottende Passiva Vlottende schulden < 1 jaar Overlopende passiva

4.903 5.560

5.082 8.836

Totaal Vlottende Passiva

10.464

13.918

Totaal Activa

155.420

167.077

Totaal Passiva

155.420

167.077

1.178

-

Gewaarborgde geldleningen

146.188

152.797

Recht verliescompensatie Vpb

De materiele vaste activa dalen in 2020 met € 4,5 miljoen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door: We investeerden in totaal € 4,9 miljoen in 2020, schreven € 6,3 miljoen af, ontvingen € 1,2 miljoen van Rijkswaterstaat voor de werkzaamheden die worden verricht aan de Rijksweg N35 en verkochten circa € 1,3 miljoen aan bedrijfsgebouwen en woonruimten. De grootste investeringen hebben betrekking op rioleringen (€ 1,4 miljoen), automatisering (€ 0,4 miljoen), vervanging restafvalcontainers (€ 0,3 miljoen) en aanpak kruispunten Constantijnstraat, herinrichting Handelsweg en openbaar gebied nieuwbouw Elimschool (samen € 0,6 miljoen). Ook investeerden we in de fietssnelweg F35 (€ 0,1 miljoen).

22

Opnieuw zien we een dalende lijn in de grondvoorraden. Deze daling komt voort uit de verkoop van diverse kavels grond. Dit zien we terug in de verbeterde ratio van de grondexploitatie. Tevens zien we een verdere daling van de financiële vaste activa. Deze daling wordt voornamelijk veroorzaakt door de trend die we al een aantal jaren zien: ambtenaren lossen extra op hun hypothecaire geldleningen af. In 2020 is er € 1,3 miljoen afgelost. Een andere opvallende post is: uitzettingen van geld met rente typische looptijd van minder dan een 1 jaar. Deze bestaat uit diverse posten. De vorderingen zijn gestegen met € 0,6 miljoen tot € 4,7 miljoen, ook de uitzetting van middelen bij de schatkist is gestegen met € 17,6 miljoen naar € 22 miljoen. Dit heeft een oorzaak in de herstructurering van de leningenportefeuille in april dit jaar. Op dat moment was bekend dat er een tijdelijke overliquide situatie zou ontstaan. Maar er hebben daarnaast ook een aantal niet voorziene zaken voorgedaan. De Tozo wordt door het Rijk voorgeschoten en in 2020 is daarvoor ruim € 3 miljoen teveel ontvangen. Dit moet terugbetaald worden en zien we nu terug in extra liquide middelen. Daarnaast zijn er verkopen van gronden en vastgoed geweest waar bij de omzetting van de leningen nog geen zicht op was en is er nog geen voorfinanciering nodig geweest van Reggesteyn.

Ook zijn door corona minder investeringen uitgevoerd dan verwacht. Aan de passivazijde zien we een dit jaar een stijging van € 5,7 miljoen van het eigen vermogen. Hierin is het rekeningresultaat van € 2,3 miljoen ook opgenomen. De algemene reserves stijgen met bijna € 4,7 miljoen door toevoeging van het rekeningresultaat 2019 (€ 1,5 miljoen) aan de VAR en stijging van de bufferreserve met € 1,5 miljoen door winstnemingen, vrijval van de voorziening toekomstige verliezen grondbedrijf en boekwinsten op verkoop vastgoed. De bestemmingsreserves stijgen met € 1 miljoen doordat geoormerkt geld niet in 2020 kon worden aangewend of ook bestemd zijn om over meerdere jaren uit te geven (zoals invoeringskosten omgevingswet en rijksmiddelen voor duurzame energie). De langlopende schulden stijgen incidenteel (zie paragraaf financiering) in verband met de omzetting van de geldleningen van de BNG. De vlottende passiva stijgen in totaliteit met € 3,5 miljoen, dit wordt voornamelijk veroorzaakt doordat er meer voorschot is ontvangen voor de Tozo. Het surplus bedraagt circa € 3 miljoen, dit moet terugbetaald worden. In verband met de onzekerheden rondom de Vennootschapsbelasting, nemen we geen verliescompensatie meer op. Indien er meer duidelijkheid hieromtrent bestaat, zullen wij u hierover informeren. Ontwikkeling reserves en voorzieningen Ontwikkeling reserves en voorzieningen

bedragen x € 1.000

25.000 20.000 15.000

4.668

6.216

8.669 6.195

6.771

6.010 3.905

0

2.611

1.569

10.000 5.000

Voorzieningen 8.509

11.996

12.166

10.833

2016

2017

2018

13.289 9.355

2019

2020

De reserves en voorzieningen stijgen in 2020 in totaliteit met € 4,9 miljoen.

23

Bestemmingsreserves Algemene reserves

De stand van de (niet geactiveerde) voorzieningen stijgt met € 0,16 miljoen. Dit wordt vooral veroorzaakt door een daling van de voorziening Appa ingegane pensioenen (€ 0,3 miljoen), en een stijging van de voorziening rioolheffing (€ 0,6 miljoen). De totale reserves zijn in 2020 gestegen. Eind 2020 bedraagt het totaal van onze reserves € 15,9 miljoen. Eind 2018 was dit nog € 10,9 miljoen, een stijging van € 5 miljoen. Verschillende grote mutaties in het eigen vermogen worden hieronder kort toegelicht. We hebben in totaal € 6,9 miljoen gestort in de reserves, waaronder een storting van € 0,3 miljoen in de financieringsreserve voor versterking van de financieringspositie, storting van het saldo van de bestuursrapportage 2020 van € 0,9 miljoen, storting in de bufferreserve door vrijval voorziening grondexploitaties en (boek)winsten voor in totaal € 1,5 miljoen, restant van invoeringskosten omgevingswet 2020 die in latere jaren gebruikt gaan worden (€ 0,5 miljoen) en diverse stortingen in de VAR (o.a. wegens nog niet aangewende coronavergoedingen) en overige reserves (€ 4,5 miljoen). Daarnaast hebben we € 1,9 miljoen onttrokken aan de reserves. Onder andere is dit gebruikt om de OZB stijging te beperken, dekking vanuit de VAR voor in totaliteit € 0,6 miljoen van doorgeschoven budgetten uit 2019, alsook € 0,2 miljoen voor het generatiepact.