Conceptbeleidsplan Sociale basis

SAMEN BOUWEN

Aan een sterke Sociale basis 2025-2030

1

Voorwoord

2

Samenvatting De gemeente Hellendoorn wil een samenleving waarin iedereen mee kan doen, zich gezien voelt en naar vermogen kan bijdragen. Het versterken van de sociale basis is daarbij essentieel. De sociale basis omvat alle vrij toegankelijke formele en informele voorzieningen, activiteiten en ontmoetingsplekken die bijdragen aan samenleven, meedoen, ontwikkelen, ondersteunen en ontspannen. Dit gebeurt dichtbij huis, in de wijk, buurt of het dorp. Inwoners worden gestimuleerd om zoveel mogelijk zelfstandig regie te voeren over hun eigen leven, ondersteund door hun sociale netwerk. Een sterke sociale basis is cruciaal voor een veerkrachtige en verbonden samenleving. Het bevordert gezondheid, welzijn en participatie, en helpt om zorgvragen te voorkomen. Juist in tijden van maatschappelijke veranderingen, groeiende onzekerheid en financiële zorgen is het versterken van sociale verbanden van groot belang. De sociale basis kent drie lagen: • Persoonlijke sociale basis: het eigen sociale netwerk van inwoners. • Gemeenschappelijke sociale basis: door inwoners georganiseerde initiatieven en activiteiten. • Institutionele sociale basis: ondersteuning door professionals, zoals sociaal werkers en maatschappelijke organisaties.

Het beleidsplan is opgebouwd langs drie kaders: • Waar staan we nu: wat is de huidige situatie in de gemeente Hellendoorn? • Waar willen we naartoe: wat is de toekomstvisie op de sociale basis in de gemeente Hellendoorn? • Wat gaan we daarvoor doen: welke acties worden uitgevoerd om de toekomstvisie te realiseren? De gemeente Hellendoorn werkt aan het versterken van de sociale basis op basis van vier pijlers van sociale kwaliteit: • Sociaal economische zekerheid: de financiële situatie van inwoners, bestaanszekerheid, sociale risico’s zoals schulden of criminaliteit en gezondheid. • Sociale cohesie: verbinding binnen de samenleving, waaronder vrijwilligerswerk, mantelzorg en het voorkomen van eenzaamheid. • Sociale inclusie: de mate waarin iedereen kan meedoen, bijvoorbeeld via sport, voorzieningen en gelijke kansen. • Sociaal empowerment: de regie die inwoners ervaren over hun leven en hun weerbaarheid in verschillende levensfasen. De gemeente kiest voor een integrale aanpak, waarbij beleid en uitvoering nauw samenwerken. Samen met inwoners, maatschappelijke partners en professionals wordt gewerkt aan een sterke sociale basis. Zo zorgen we voor een inclusieve en zorgzame samenleving, waarin iedereen de kans krijgt om mee te doen en zichzelf te ontwikkelen.

3

Inhoud Voorwoord ....................................................................................................................................................... 2 Samenvatting.................................................................................................................................................. 3 1.

Inleiding ............................................................................................................................................. 5 1.1 Beleidsplan sociale basis .................................................................................................................... 5 1.2 Totstandkoming van dit beleidsplan .................................................................................................... 7 1.3 Opbouw van dit beleidsplan ................................................................................................................ 7

2.

Versterken sociale basis .................................................................................................................. 8 2.1 Definitie sociale basis .......................................................................................................................... 8 2.2 Het belang van een sterke sociale basis ............................................................................................ 8 2.3 Sociale basis: wetgeving en categorieën ........................................................................................... 9 Wettelijke taken ...................................................................................................................................... 9 Categorieën sociale basis ...................................................................................................................... 9

3.

Waar staan we nu ........................................................................................................................... 11 3.1 Gemeentelijk beleid ........................................................................................................................... 11 3.2 Pijlers van sociale kwaliteit ................................................................................................................ 11 Pijler 1: Sociaal economische zekerheid ............................................................................................ 12 Pijler 2: Sociale cohesie ....................................................................................................................... 14 Pijler 3: Sociale inclusie ....................................................................................................................... 15 Pijler 4: Sociaal empowerment ............................................................................................................ 16

4.

Waar willen we naartoe? ................................................................................................................ 17 Pijler 1: Sociaal economische zekerheid ................................................................................................ 18 Pijler 2: Sociale cohesie ........................................................................................................................... 18 Pijler 3: Sociale inclusie ........................................................................................................................... 19 Pijler 4: Sociaal empowerment ................................................................................................................ 19

5.

Wat gaan we daarvoor doen? ....................................................................................................... 20 Pijler 1: Sociaal economische zekerheid ................................................................................................ 20 Pijler 2: Sociale cohesie ........................................................................................................................... 21 Pijler 3: Sociale inclusie ........................................................................................................................... 22 Pijler 4: Sociaal empowerment ................................................................................................................ 22 Sociale basis ............................................................................................................................................. 22

4

1. Inleiding 1.1 Beleidsplan sociale basis Het beleidsplan sociale basis voor de gemeente Hellendoorn is een uitwerking uit onze strategische visie op het sociaal en maatschappelijk domein “Samen bouwen aan een kansrijke, gezonde en leefbare toekomst”. Het valt onder de strategische thema’s Meedoen & Leefbaarheid. Ook heeft het raakvlakken met de thema’s Kansrijk opgroeien en Gezondheid, nu en later 1. Waarom dit beleidsplan? Het beleidsplan Sociale basis sluit aan bij het collegeprogramma (nummer 5) van de gemeente Hellendoorn. Dit is gericht op het versterken van de sociale structuren in wijken, dorpen en buurtschappen. Daarnaast vorm het beleidsplan een uitwerking van de landelijke maatregel van het Rijk, zoals opgenomen in het Gezond en Actief Leven Akkoord. Dit akkoord stelt dat gemeenten een sterke sociale basis moeten faciliteren, met aandacht voor sociale samenhang en laagdrempelige, toegankelijke voorzieningen. Vanuit het akkoord zijn wij verplicht om een beleidsvisie op de sociale basis op te stellen 2. Belang van dit beleidsplan Regie voeren over je eigen leven en problemen zoveel mogelijk in eigen kring oplossen was in de jaren 2000 tot de jaren 2020 het motto in sociaal beleid om sociale kwesties aan te pakken. Overheden, sociale professionals, experts en inwoners komen echter steeds meer tot de conclusie dat deze individuele aanpak niet toereikend is.

Door de nadruk te leggen op een individuele aanpak en eigen kracht zijn de verbindingen tussen inwoners in wijken en gemeenschappen uit het oog verloren. Een sterke sociale basis is niet vanzelfsprekend. Een sterke sociale basis is essentieel voor het welzijn van individuen en de samenleving als geheel. Het ontbreken daarvan kan leiden tot een breed scala aan negatieve gevolgen die zowel de gezondheid als het sociale en economische welzijn beïnvloeden. Reden voor overheden, welzijnsorganisaties en kennisinstituten om op zoek te gaan naar een meer collectief perspectief, een sociale basis die mensen in staat stelt de kwaliteit van hun leven te verbeteren in wisselwerking met hun sociale omgeving 3. Wat is het doel van dit beleidsplan? Het beleidsplan sociale basis heeft niet alleen als doel om concrete acties voor specifieke thema’s aan te reiken, maar richt zich vooral op het in kaart brengen van kansen om de sociale basis in de gemeente Hellendoorn structureel te versterken. Om deze kansen optimaal te benutten, is het van belang dat de sociale basis niet alleen in dit beleidsplan een plek krijgt, maar ook wordt meegenomen in toekomstige (beleids)plannen. Dit plan biedt daarbij de kaders voor verdere uitwerking en vervolgbeleid. Het beleidsplan als koppeldocument De sociale basis vormt een samenkomst van verschillende aspecten binnen het sociaal en maatschappelijk domein.

Het beleidsplan sociale basis is integraal opgesteld. Het is geformuleerd als een koppeldocument van de wetgeving, het huidige beleid, het toekomstige beleid en/of uitvoeringsagenda’s en losstaande acties. In dit plan worden steeds verbindingen gelegd met bestaande thema’s en beleidsplannen, zodat duidelijk wordt hoe deze elkaar versterken en aanvullen. Niet alle onderdelen zijn dus nieuw; het beleidsplan brengt bestaande elementen samen en geeft richting aan vervolgstappen.

Strategische visie op maatschappelijk en sociaal domein gemeente Hellendoorn Gezond en Actief Leven Akkoord. Blz. 19 3 Movisie.nl Sterke beleidsinterventies, sterke sociale basis. Blz.5 1 2

5

Dit beleidsplan draagt bij aan de volgende duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties:

6

1.2 Totstandkoming van dit beleidsplan Voor de totstandkoming van het beleidsplan sociale basis is samengewerkt met zowel inwoners, adviesraden als maatschappelijke organisaties. Inwoners zijn geraadpleegd via een vragenlijst. Daarnaast zijn gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en de adviesraden. Deze bijdragen hebben geleid tot waardevolle inzichten, die zorgvuldig zijn meegenomen en verwerkt in het uiteindelijke beleidsplan. Inwonersparticipatie Bij het opstellen van dit beleidsplan is gebruikgemaakt van de Gemeentepeiler, een digitaal platform waarmee inwoners op een laagdrempelige manier hun mening kunnen geven via korte peilingen. In deze peilingen hebben inwoners hun ideeën en wensen gedeeld over onderwerpen die in dit beleidsplan aan bod komen. Er is onder andere input opgehaald over mantelzorgondersteuning, vrijwilligerswerk, inloopvoorzieningen en sociale ontmoeting. Daarnaast konden inwoners aangeven welke thema’s zij belangrijk vinden en waar zij graag extra aandacht voor wensen. De reacties uit de peiling zijn gebruikt om het beleidsplan verder uit te werken. Adviesraden Het beleidsplan is momenteel gedeeld met de adviesraden. Maatschappelijke organisaties Maatschappelijke organisaties zijn betrokken bij de totstandkoming van het beleidsplan.

Na het opstellen van een conceptversie is deze gedeeld en besproken met de grote maatschappelijke organisaties binnen de gemeente Hellendoorn. Tijdens deze gesprekken zijn signalen en inzichten opgehaald die zijn gebruikt om het beleidsplan verder aan te scherpen. Onder andere is gesproken over de rolverdeling tussen de gemeente en maatschappelijke organisaties, en hoe deze samenwerking kan bijdragen aan een gezamenlijke visie binnen dit beleidsplan en de uitvoeringsplannen die hieruit voortkomen.

1.3 Opbouw van dit beleidsplan Het beleidsplan is opgedeeld in drie kaders: Waar staan we nu, Waar willen we naartoe en Wat gaan we daarvoor doen. Om richting en samenhang te bieden, is het plan opgesteld op basis van de vier pijlers van sociale kwaliteit: sociaal economische zekerheid, sociale inclusie, sociale cohesie en sociaal empowerment 4. Elk kader wordt benaderd vanuit deze pijlers. • Sociaal economische zekerheid gaat over de financiële situatie van inwoners, de mate van bestaanszekerheid, sociale risico’s zoals schulden of criminaliteit en de gezondheid. • Sociale cohesie richt zich op verbinding binnen de samenleving, waaronder vrijwilligerswerk, mantelzorg en gevoelens van eenzaamheid. • Sociale inclusie kijkt naar de mate waarin iedereen kan meedoen, bijvoorbeeld op het gebied van sport, voorzieningen en gelijke kansen. • Sociaal empowerment betreft de mate waarin inwoners regie ervaren over hun leven en hun weerbaarheid in verschillende levensfasen.

4

Movisie.nl Sterke beleidsinterventies, sterke sociale basis

7

2. Versterken sociale basis 2.1 Definitie sociale basis In het beleidsplan sociale basis van de gemeente Hellendoorn is ervoor gekozen om de sociale basis als volgt te definiëren: ‘Vrij toegankelijke formele en informele activiteiten en voorzieningen gericht op het elkaar ontmoeten en ondersteunen, ontplooien en ontspannen die zorgen dat mensen kunnen samenleven en meedoen. Het versterken van de sociale basis gaat over het omzien naar elkaar in de wijken, buurten en dorpen. Maar ook over het autonoom kunnen leiden van het leven met eigen regie en een netwerk vanuit die basis.’ Dit is tevens de definitie die wordt gehanteerd in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Met deze definitie van de sociale basis kiezen we voor een brede aanpak. Dit is waardevol voor gemeenschappen en helpt zorg te verminderen. Dit wordt mogelijk gemaakt door de inzet van inwoners, vrijwilligers en mantelzorgers. Het is belangrijk om informele zorg te versterken, ondersteunen en waarderen. Daarbij hoort ook de erkenning en passende ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers. De landelijke politiek wil de sociale basis versterken om zo de gewenste beweging naar de voorkant goed te kunnen maken. Meer aandacht voor persoonlijke ondersteuning en zorg dichtbij, afgestemd op de leefwereld en situatie van inwoners. Dit gebeurt per gebied en over verschillende domeinen heen.

Het versterken van de sociale basis is extra belangrijk in onzekere tijden, waarin veel verandert, de sociale samenhang onder druk staat en mensen financiële zorgen hebben 5.

2.2 Het belang van een sterke sociale basis Een sterke sociale basis is essentieel voor een veerkrachtige en stabiele samenleving. Het vormt de fundering voor verbinding tussen mensen, gemeenschappelijke ondersteuning en gedeelde normen en waarden. Door sociale interacties ontstaat saamhorigheid, wat belangrijk is voor het mentale en emotionele welzijn. Een sterke sociale basis maakt hulpbronnen en ondersteuning toegankelijker, waardoor ongelijkheid afneemt. Een sociale basis versterkt de stabiliteit en weerbaarheid van de samenleving. Het ontbreken van een sterke sociale basis kan leiden tot isolatie, eenzaamheid, afnemend vertrouwen en groeiende ongelijkheid. Hierdoor wordt een samenleving kwetsbaarder en minder in staat om uitdagingen te overwinnen. Investeren in een sterke sociale basis bevordert welzijn en stabiliteit op zowel individueel als maatschappelijk niveau 6&7.

Gezond en Actief Leven Akkoord. Blz.18 Movisie.nl De sociale basis versterken, investeren in de toekomst 7 Movisie.nl Cijfers en de sociale basis 5 6

8

2.3 Sociale basis: wetgeving en categorieën Wettelijke taken Gemeenten zijn op grond van de Wmo 2015 8 en de Jeugdwet 9 primair verantwoordelijk om de sociale samenhang en het pedagogisch klimaat in wijken en buurten te versterken, het sociaal netwerk te versterken en mantelzorgers te ondersteunen (bijvoorbeeld met goede informatievoorziening). De Wet publieke gezondheid 10 geeft gemeenten de opdracht de gezondheid te bewaken, beschermen en bevorderen, waarbij is voorzien in een gemeenschappelijke regeling voor gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD). Ook de Participatiewet 11 speelt hierin een belangrijke rol, met name bij de begeleiding naar werk en de beschikbare ondersteuningsmogelijkheden voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Eén van de doelen van deze wetten is dat niet iedere (lichte) hulp- of ondersteuningsvraag direct leidt tot een Wmo-maatwerkvoorziening, een indicatie voor jeugdhulp of een zorgindicatie (bijvoorbeeld wijkverpleging). Het eigen sociaal netwerk, het welzijnswerk, de inzet van vrijwilligers, mantelzorgers of de inzet van algemene en laagdrempelige voorzieningen kunnen er namelijk ook aan bijdragen dat mensen zo goed mogelijk kunnen participeren in de samenleving, kinderen gezond kunnen opgroeien en de gezondheid van mensen wordt bevorderd en beschermd.

Categorieën sociale basis De sociale basis kan worden onderverdeeld in drie categorieën: de Persoonlijke sociale basis, de Gemeenschappelijke sociale basis en de Institutionele sociale basis.

Figuur 1: De sociale basis (Bron: movisie)

Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 Jeugdwet 10 Wet publieke gezondheid 11 Participatiewet 8 9

9

Zoals in figuur 1 visueel is weergegeven is sociale basis in drie categorieën te onderscheiden. • Persoonlijke sociale basis bestaat uit de inwoner zelf en diens sociale netwerk. In de Persoonlijke sociale basis redden mensen zichzelf en kunnen ze zich beroepen op hun eigen sociale netwerk, als zij hulp nodig hebben. • Gemeenschappelijke sociale basis bestaat uit georganiseerde verbindingen tussen inwoners en door inwoners geïnitieerde activiteiten als buurtinitiatieven en activiteiten vanuit het verenigingsleven. De gemeenschappelijke sociale basis biedt laagdrempelige, ‘natuurlijke’ ondersteuning van mede inwoners. • In de Institutionele sociale basis werken sociaal werkers, om verbinding te ondersteunen en eventueel te organiseren tussen (groepen) inwoners. Sociaal werkers werken daarin nauw samen met vrijwilligers. Ze bemensen plekken en voorzieningen, waar vrijwilligers en bewoners elkaar kunnen treffen. Naast de gemeente en welzijnswerk, zijn ook andere ‘instituties’ actief, zoals: scholen, woningcorporaties, zorgorganisaties, religieuze instellingen et, cetera 12.

12

Movisie.nl Cijfers en de sociale basis

10

3. Waar staan we nu 3.1 Gemeentelijk beleid Ons gemeentelijke beleid richt zich voornamelijk op de Gemeenschappelijke en de Institutionele sociale basis. Wanneer het bestaande beleid van de gemeente binnen het sociaal en maatschappelijk domein visueel wordt onderverdeeld, onder de vier pijlers van sociale kwaliteit, wordt duidelijk dat op elke pijler beleid aanwezig is (figuur 2). Wel is er sprake van beleid dat toe is aan actualisatie.

Figuur 2: Uitwerking van Het kwadrant sociale kwaliteit (Bron: JSO) en Condities voor dynamiek en innovatie (Bron: Het PON) Kanttekening: Hoewel de beleidsplannen zijn onderverdeeld onder een specifieke pijler, kunnen sommige plannen binnen meerdere pijlers vallen.

3.2 Pijlers van sociale kwaliteit Zoals beschreven in hoofdstuk 1.3 zijn de drie kaders opgesteld op basis van de vier pijlers van sociale kwaliteit: sociaal economische zekerheid, sociale inclusie, sociale cohesie en sociaal empowerment. Deze opbouw helpt om een overzicht te bieden van de huidige stand van zaken aan de hand van relevante cijfers en op wat er al gebeurt binnen deze thema’s.

11

Pijler 1: Sociaal economische zekerheid

13 14

13 14

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Hellendoorn zichtopwijken.nl

12

13

Pijler 2: Sociale cohesie

15 16 17 18

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu MantelzorgNL 17 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu 18 Gezondheidsmonitor volwassenen 15 16

14

Pijler 3: Sociale inclusie

19 20 21

Lokaal Sportakkoord 2.0 https://www.leefbaarometer.nl 21 Werkagenda Inclusie 19 20

15

Pijler 4: Sociaal empowerment

22 23

22 23

Centraal Bureau voor de Statistiek Gemeentelijk Gezondheidsdienst Twente

16

4. Waar willen we naartoe? Onze uitgangspunten Het beleidsplan sociale basis is een uitwerking van onze strategische visie op het sociaal en maatschappelijk domein binnen de thema’s Meedoen & Leefbaarheid. Meedoen is voor alle inwoners van onze gemeente van groot belang. Niet mee kunnen doen kan verschillende oorzaken hebben, zoals persoonlijke omstandigheden, financiële situatie, leefomgeving en sociale context. Waar wij invloed hebben op deze oorzaken, zetten wij ons in om drempels te verlagen en inwoners te ondersteunen. Een leefbare omgeving draagt bij aan het welzijn en de tevredenheid van onze inwoners. Daarom is het essentieel om verbondenheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid binnen buurten en wijken te versterken. Als gemeente stimuleren wij dit door zichtbaar en toegankelijk te zijn op plekken waar inwoners elkaar van nature ontmoeten en door actief samen te werken met inwoners en maatschappelijke partners op wijk- en buurtniveau. De vier pijlers van sociale kwaliteit vormen de kern van waar we naar toe willen, namelijk: Sociaal economische zekerheid; Sociale cohesie; Sociale inclusie; Sociaal empowerment. Door onze doelstellingen en ambities visueel onder te verdelen volgens de vier pijlers van sociale kwaliteit, worden diverse belangrijke aandachtgebieden duidelijk zichtbaar (figuur 3).

Wij zetten ons in om de sociale basis stevig te verankeren in toekomstig beleid, uitvoeringsagenda’s en gerichte acties. Onder figuur 3 wordt dieper ingegaan op de verschillende pijlers.

Figuur 3: Uitwerking van Het kwadrant sociale kwaliteit (Bron: JSO) en Condities voor dynamiek en innovatie (Bron: Het PON)

17

Pijler 1: Sociaal economische zekerheid Financiële bestaanszekerheid: Het doel is het bereiken van een gezonde financiële situatie voor iedere inwoner van onze gemeente. Zo’n gezonde financiële situatie vergroot de kans om mee te kunnen doen in de samenleving en vergroot de kans voor kinderen om kansrijk te kunnen opgroeien. Inwoners zijn in staat zelf (of met hulp) hun financiële situatie op orde te houden door stabiele inkomsten, doordat vaardigheden zijn versterkt en doordat zij overzicht houden op de administratie 24. Publieke Gezondheid: Ons doel is om de gezondheid en mentaal welbevinden van alle inwoners van Hellendoorn te versterken. We streven ernaar de levensverwachting van kwetsbare doelgroepen te verhogen en ervoor te zorgen dat alle inwoners een gezondheid ervaren die minimaal gelijk is aan het Nederlandse gemiddelde 25. Zo kan iedereen volwaardig meedoen. We willen dat iedere inwoner voldoende kansen krijgt op een gezond en gelukkig leven. Waar extra ondersteuning nodig is, richten we deze specifiek op de mensen die dat het meest nodig hebben – omdat ongelijk investeren soms nodig is voor gelijke kansen. Een gezonde leefstijl staat centraal, waarbij we gezondheidswinst willen behalen op thema’s zoals voldoende bewegen, het tegengaan van overgewicht, gezonde voeding, en het verminderen van roken, vapen, alcohol- en drugsgebruik.

Daarnaast is mentale gezondheid een belangrijk aandachtspunt, met specifieke aandacht voor de jeugd en het doorbreken van taboes rondom psychische klachten. Veiligheid: Als gemeente Hellendoorn zetten we ons in voor het versterken van de bewustwording en alertheid van inwoners op het gebied van sociale veiligheid. Dit draagt bij aan het verminderen van slachtofferschap en het vroeg signaleren van jeugdcriminaliteit. Daarnaast zetten we ons in om (gevoelens van) onveiligheid terug te dringen en incidenten te voorkomen. Kansrijke start: We streven ernaar om de werkwijze van Kansrijke start door te trekken naar de andere thema’s uit het bredere beleidsplan kansrijk opgroeien binnen de gemeente Hellendoorn. Dit betekent dat we dichtbij gezinnen staan, waardoor we signalen in de thuissituatie vroegtijdig opmerken en snel kunnen handelen. We willen met ouders voorkomen dat de problemen verergeren.

Pijler 2: Sociale cohesie Vrijwilligerswerk: Hellendoorn wil een gemeente zijn waarin alle inwoners zoveel mogelijk meedoen en waarin iedereen de kans krijgt om bij te dragen aan een sterke en zorgzame samenleving. Vrijwilligers vormen hierbij een onmisbare schakel. Het is onze ambitie om vrijwillige inzet te blijven stimuleren en bestaande voorzieningen, zoals vrijwilligersondersteuning en waardering, te behouden. Deze ambitie richt zich op het ondersteunen, waarderen en faciliteren van vrijwilligers, zodat zij zich blijvend kunnen inzetten voor onze samenleving en anderen kunnen inspireren om naar elkaar om te zien en bij te dragen aan een verbonden Hellendoorn. Mantelzorg: De gemeente Hellendoorn streeft naar een samenleving waarin mantelzorgers zich gesteund en gewaardeerd voelen. Ondersteuning door mantelzorgers is een onmisbare schakel in het welzijn van onze inwoners, maar kan soms ook zwaar en ingrijpend zijn in het leven van de mantelzorger. We willen ervoor zorgen dat mantelzorgers de ruimte krijgen om hun belangrijke taak te vervullen zonder overbelast te raken. Gemeenschapskracht: De gemeente Hellendoorn streeft naar een samenleving waarin inwoners samenredzaam zijn en initiatieven vanuit de gemeenschap vanzelfsprekend ontstaan. Het behoud en de versterking van de lokale gemeenschapskracht is daarbij het uitgangspunt.

24 25

Armoede- en schuldenbeleid gemeente Hellendoorn Beleidsplan Publieke Gezondheid

18

Eenzaamheid: In onze gemeente streven we naar een samenleving waarin iedereen zich verbonden en gezien voelt. We erkennen dat eenzaamheid een complex probleem is dat verschillende oorzaken kent en iedereen kan raken, ongeacht leeftijd, achtergrond of levenssituatie. Onze ambitie is een omgeving waarin ontmoeting en verbinding vanzelfsprekend zijn, waar mensen zich welkom voelen en de ruimte hebben om met elkaar in contact te komen. Dit richt zich voornamelijk op de sociale eenzaamheid.

Pijler 3: Sociale inclusie Onze gemeente streeft naar een samenleving waarin iedereen de kans krijgt om mee te doen. Dit begint bij het behouden en versterken van een robuust niveau van sociale voorzieningen. Deze voorzieningen, zoals buurthuizen, bibliotheken, sportfaciliteiten en culturele centra, vormen de ruggengraat van lokale gemeenschappen en maken participatie mogelijk voor alle inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of sociale positie. Onze ambitie is om op plekken waar dit van toegevoegde waarde is, sterke en toekomstbestendige sociale ontmoetingsplekken te faciliteren en te behouden. We streven naar sterke sociale structuren in de wijken en buurten van de gemeente Hellendoorn. Dit draagt bij aan een veerkrachtige, inclusieve en sterke samenleving, waarin sociale verbinding en ontmoeting worden gestimuleerd. Sport en cultuur als verbindende kracht: Sport en cultuur bieden unieke kansen om mensen samen te brengen en drempels te verlagen. Sportclubs en culturele verenigingen fungeren niet alleen als plekken voor persoonlijke ontwikkeling, maar ook als ontmoetingsplaatsen waar sociale verbindingen ontstaan. Sport en cultuur kunnen als middel worden ingezet om zoveel mogelijk inwoners mee te laten doen. Ook biedt sport de mogelijkheid om ongebonden sporters samen te brengen en zorgen culturele activiteiten voor ontmoeting en verbinding.

Via (sport en cultuur) evenementen vinden gelijkgestemden elkaar door hun gedeelde passie.

Pijler 4: Sociaal empowerment Onze gemeente wil een samenleving creëren waarin inwoners veerkrachtig zijn en grip hebben op hun eigen leven. Sociaal empowerment draait om het versterken van weerbaarheid, het vergroten van zelfredzaamheid en het geven van ruimte aan inwoners om invloed uit te oefenen op hun eigen situatie en de gemeenschap waarin ze leven. Weerbaarheid en veerkracht: Een veerkrachtige samenleving bestaat uit mensen die in staat zijn om uitdagingen het hoofd te bieden, zich aan te passen aan veranderingen en sterker uit moeilijke situaties te komen. Eigen regie en invloed: We willen dat inwoners zoveel mogelijk de regie over hun eigen leven behouden, zelfs in moeilijke omstandigheden. Daar waar nodig en mogelijk ondersteunen wij uiteraard als gemeente al dan niet samen met onze netwerkpartners.

19

5. Wat gaan we daarvoor doen? In de voorgaande hoofdstukken hebben we het gemeentelijk beleid in kaart gebracht aan de hand van de vier pijlers van sociale kwaliteit. We hebben de huidige stand van zaken geanalyseerd op basis van cijfers en een toelichting gegeven op verschillende activiteiten. Daarnaast hebben we onze ambities en doelen per onderwerp beschreven. In dit hoofdstuk brengen we in kaart welke acties we gaan ondernemen om deze ambities en doelen te bereiken (figuur 4).

Figuur 4: Uitwerking van Het kwadrant sociale kwaliteit (Bron: JSO) en Condities voor dynamiek en innovatie (Bron: Het PON)

Pijler 1: Sociaal economische zekerheid Financiële bestaanszekerheid: Wij gaan inzetten op de vijf pijlers die in het beleidsplan Armoede- en schulden zijn beschreven. Wij geven onder andere passende voorlichtingen en trainingen en zetten in op het versterken van basisvaardigheden. Wij richten ons proactief op vroegsignalering: we leggen contact, gaan langs bij inwoners en bieden ondersteuning vanuit een bredere, integrale blik. Daarnaast zetten we in op netwerksamenwerking rondom de inwoner, met name met welzijnsorganisaties en organisaties op het gebied van inkomensondersteuning. Samen met onze samenwerkingspartners zetten we in op het versterken van zowel basis- als digitale vaardigheden. Onze ondersteuning leidt tot een duurzame uitstroom uit formele schuldregelingstrajecten. We zorgen ervoor dat onze regelingen en voorzieningen duidelijk zijn voor onze inwoners en versimpelen en uniformeren de voorwaarden voor zover mogelijk.

20

Publieke gezondheid: Om onze ambitie te bereiken, zetten we in op gezondheidsbevordering en bescherming. We streven naar gelijke kansen op gezondheid voor alle inwoners. Daarom richten we ons op belangrijke thema’s zoals mentale gezondheid, het voorkomen van overgewicht, gezonde voeding en het terugdringen van roken, vapen, alcohol- en drugsgebruik. We gaan aan de slag met voorlichtingen en informatievoorziening. Een concrete aanpak per thema is uitgewerkt in het beleidsplan Publieke gezondheid. Veiligheid: Om onze ambities op het gebied van veiligheid te behalen, gaan we voorlichtingen geven aan specifieke doelgroepen, zoals ouderen, jeugd en mkb’ers. Dit gebeurt in samenwerking met externe veiligheidspartners en bestaande sociale netwerken. Daarnaast verbeteren we onze informatiepositie op het gebied van veiligheid, zodat we de juiste interventies kunnen plegen. Ook dit doen we in samenwerking met externe veiligheidspartners. We blijven in gesprek met deze partners om de inzet op vroegsignalering te verbeteren. Verder versterken we de maatschappelijke weerbaarheid met initiatieven zoals de aanpak Veilig Buitengebied en zetten we in op de controle van goederen afkomstig uit heling. Kansrijke start: Vanuit het beleidsplan Kansrijk opgroeien hebben we een uitvoeringsagenda opgesteld.

Hierin hebben we verschillende actiepunten opgenomen die gericht zijn op het versterken van de samenwerking tussen betrokken partijen. Denk hierbij aan de samenwerking tussen verloskundigen, de GGD/JGZ (consultatiebureau) en de jeugdconsulenten van de gemeente Hellendoorn. Ook partners zoals Avedan en MEE Samen zijn hierbij actief betrokken. In sommige situaties is dit niet voldoende. Daarom is in de uitvoeringsagenda ook aandacht voor acties die betrekking hebben op de inzet van individuele en zwaardere vormen van jeugdhulp.

Pijler 2: Sociale cohesie Vrijwilligerswerk: Om de vrijwillige inzet te blijven stimuleren en bestaande voorzieningen, zoals vrijwilligersondersteuning, blijven wij in gesprek met de maatschappelijke partners. Ook gaan we deze ambitie verder uitwerking geven in een vernieuwd vrijwilligersbeleid en/of uitvoeringsplan. Mantelzorg: De gemeente Hellendoorn zet zich actief in voor mantelzorgers door intensief samen te werken met de mantelzorgorganisatie. Samen met de mantelzorgorganisatie creëren we een sterke basis voor mantelzorg. Met deze partner bespreken we hoe we de behoeften van mantelzorgers en zorgvragers beter in beeld kunnen brengen en hoe we daarop kunnen aansluiten. We richten ons steeds meer op de ondersteuning van jonge mantelzorgers, waarvoor het aanbod voortdurend groeit. Daarnaast investeren we in respijtzorg, zoals logeerzorg, om overbelaste mantelzorgers tijdelijk te ontlasten. Ook gaan we deze ambitie verder uitwerking geven in een plan voor mantelzorg. Eenzaamheid: We faciliteren ondersteuning en creëren een omgeving waarin ontmoeting en verbinding vanzelfsprekend zijn. We zetten ons actief in om de aanpak tegen eenzaamheid te intensiveren. We willen de aanpak van eenzaamheid ook meer verankeren in andere beleidsdomeinen, zodat een meer integrale werkwijze ontstaat. Dit doen we in samenwerking met diverse partners, vanuit de kerngroep ‘Eén tegen eenzaamheid’.

Samen bundelen we krachten om eenzaamheid te verminderen en sociale verbinding te versterken. Gemeenschapskracht: We vinden het belangrijk dat ideeën en initiatieven zoveel mogelijk vanuit de samenleving zelf ontstaan. Daarbij is ondersteuning vanuit de gemeente soms nodig. De gemeente zet zich in om de lokale gemeenschapskracht te versterken door samen met bewoners, wijk- en buurtverenigingen en plaatselijk belangen te blijven spreken over de mogelijkheden, knelpunten en kansen voor hun initiatieven.

21

Pijler 3: Sociale inclusie Sociale voorzieningen, in de breedste zin van het woord, spelen een cruciale rol in het versterken van de sociale basis en vormen ze de ruggengraat van lokale gemeenschappen. Om sterke en toekomstbestendige sociale ontmoetingsplekken in de hele gemeente te waarborgen, gaan we in gesprek met maatschappelijke partners en verschillende betrokken partijen over de toekomstbestendigheid van hun voorzieningen en zoeken we naar innovatieve oplossingen op het moment dat er bepaalde voorzieningen (dreigen te) verdwijnen. Wanneer nodig, brengen we behoeften van diverse groepen in kaart en zorgen we ervoor dat we beter inzicht krijgen in wat nodig is in een bepaalde kern, wijk of in een bepaalde gebied. Op basis hiervan onderzoeken we op welke wijze we op welke plek samenredzaamheid moeten ondersteunen. Sport en cultuur als verbindende kracht: Vanuit het sportakkoord blijven we inwoners ondersteunen bij het meedoen. We blijven in gesprek met verenigingen over inclusie en diversiteit en breiden het aanbod van Kennismaken met Sport uit voor nieuwe doelgroepen, zodat meer mensen de kans krijgen om mee te doen. Om daarnaast cultuur meer in te gaan zetten als middel, gaan we in gesprek met de partners over hoe we dit kunnen stimuleren. Daarnaast stellen we zowel voor cultuur als voor sport een plan op.

Zoals beschreven gaan we onderzoeken hoe we kunnen zorgen voor sterke sociale ontmoetingsplekken in de toekomst. Daarbij kijken we ook naar de rol die sport- en cultuurverenigingen hierin kunnen vervullen.

Pijler 4: Sociaal empowerment Weerbaarheid en Veerkracht: Om dit te realiseren, richten we ons op het versterken van mentale, sociale en praktische vaardigheden van onze inwoners. Denk hierbij aan het ondersteunen van mensen bij het oplossen van persoonlijke problemen, het vergroten van sociale netwerken en het stimuleren van een positief toekomstperspectief. Eigen Regie en Invloed: Dit betekent dat inwoners worden ondersteund bij het maken van keuzes, het vinden van oplossingen en het benutten van hun eigen krachten. Inwoners moeten voelen dat zij gehoord worden en daadwerkelijk invloed kunnen uitoefenen op zaken die hun dagelijks leven beïnvloeden.

Sociale basis; uitvoering en financiën De beleidsadviseur sociale basis speelt, samen met de gebiedsregisseur, een cruciale rol in het borgen van de sociale basis als gemeenschappelijk gedachtengoed, zowel in toekomstig beleid als in de dagelijkse uitvoering van gemeentelijke taken. De adviseur draagt actief bij aan de draagkracht en verankering van het plan binnen de gemeentelijke organisatie. Dit gebeurt door structurele deelname aan integrale bijeenkomsten, waarin afstemming met andere beleidsdomeinen plaatsvindt, en door actief te ondersteunen bij de ontwikkeling en uitvoering van beleid binnen het maatschappelijk domein. Daarnaast signaleert en stimuleert de beleidsadviseur samenwerkingskansen tussen verschillende afdelingen en externe partners, zodat de sociale basis niet alleen een beleidsmatig uitgangspunt blijft, maar ook daadwerkelijk doorwerkt in de praktijk. De uitvoering van de acties uit het beleidsplan brengt voornamelijk kosten met zich mee in de vorm van interne uren. Deze inzet valt binnen de beschikbare capaciteit, waardoor er geen aanvullende financiële middelen nodig zijn. Mocht voor de plannen die uit dit beleidsplan voortkomen alsnog financiële middelen nodig zijn, dan wordt hiervoor te zijner tijd een formele aanvraag ingediend.

22