Brief bestrijdingsmiddelen gem Hellendoorn

Stationsplein 1 Postbus 2166 3800 CD Amersfoort T (033) 479 70 00 www.natuurmonumenten.nl IBAN NL58 INGB 0666 0285 24

Gemeenteraad van Hellendoorn

BIC INGBNL2A KvK nr. 40516730

Behandeld door

Annemieke Wissink 06 47521800 E-mailadres A.Wissink@natuurmonumenten.nl Onderwerp Bijdrage bestrijdingsmiddelen

Telefoonnummer

Geachte leden van de gemeenteraad van Hellendoorn, Met veel plezier gaan wij in op uw verzoek om een schriftelijke bijdrage te leveren voor de informatieronde gewasbeschermingsmiddelen (in dit stuk aangeduid als bestrijdingsmiddelen). Het gebruik van bestrijdingsmiddelen is een actueel en veelbesproken thema. De zorgen over het gebruik van bestrijdingsmiddelen richten zich op twee hoofdthema’s: de gevolgen voor natuur & water en effecten op het milieu & volksgezondheid. Natuur & water Wij maken ons zorgen over de effecten van het gebruik van bestrijdingsmiddelen op de Overijsselse natuur. We zien dat er middelen gebruikt worden rondom kwetsbare natuur, zoals de Natura2000-gebieden. En ondanks dat bestrijdingsmiddelen niet in de natuur thuishoren, worden ze daar wel aangetroffen.1 Tegelijk zien we dat de natuurkwaliteit onder druk staat. Directe ecologische effecten Bestrijdingsmiddelen treffen niet alleen plaaginsecten en -schimmels, maar ook veel andere organismen, van bacteriën en schimmels tot planten, insecten, amfibieën, vogels en zoogdieren.2 Er zijn diverse onderzoeken die het risico aantonen van het gebruik van bestrijdingsmiddelen voor specifieke soorten of soortgroepen.

Met name de effecten op insecten als wilde bijen, hommels, vlinders en zweefvliegen zijn in beeld gebracht, maar ook de effecten op verschillende soorten bodemdieren en zoetwaterinsecten zijn in onderzoek aangetoond.3 https://metenweten.nl/wp-content/uploads/2022/12/2022-Onderzoek-verspreidingbestrijdingsmiddelen-2.pdf 2 https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=33593 3 https://metenweten.nl/feiten#vogels 1

Aan Onderwerp Pagina

Gemeenteraad van Hellendoorn Bijdrage bestrijdingsmiddelen 2 van 3

Effecten op het ecosysteem Naast de schade aan specifieke soorten, hebben bestrijdingsmiddelen ook een effect op het gehele ecosysteem doordat soorten onderling afhankelijk van elkaar zijn. Insecten zijn, naast bestuivers, een belangrijke voedselbron voor verschillende dieren, die op hun beurt weer voedsel voor andere dieren zijn, etc. Het concrete effect van gebruik van bestrijdingsmiddelen op de verschillende ecosystemen is moeilijk wetenschappelijk vast te stellen, daarvoor zijn de systemen te complex. Daarnaast zijn de effecten van bestrijdingsmiddelen, in het bijzonder de effecten van combinaties van verschillende middelen en de effecten op langere termijn, niet genoeg in beeld. De huidige risicobeoordelingen zijn onvoldoende om de werkelijke gevaren voor de biodiversiteit in kaart te brengen. Er is dus alle reden om het gebruik van bestrijdingsmiddelen in ons land aan banden te leggen en fors terug te dringen. Immers: als er wetenschappelijke onzekerheid bestaat over de risico's voor mens, dier of milieu, moet het voorzorgsbeginsel worden toegepast, schrijft de Europese Unie voor.4 Waterkwaliteit Het gebruik van bestrijdingsmiddelen leidt tot een hoge verontreiniging van het oppervlakte- en grondwater.

Ze zijn een belangrijke oorzaak van de slechte waterkwaliteit en maken het lastig om de Kaderrichtlijn Water-doelen te behalen.5,6 Landelijk wordt op de helft van de meetlocaties bestrijdingsmiddelen in te hoge concentraties in het oppervlaktewater gevonden.7 Dit heeft negatieve gevolgen voor de in dit water levende planten en dieren. Metingen op 65 grondwatermeetlocaties tonen aan dat het grondwatersysteem van Overijssel vrijwel overal verontreinigd is met bestrijdingsmiddelen. Ruim 80% van de drinkwaterwinningen in Overijssel is verontreinigd met bestrijdingsmiddelen. Dit hoge percentage én de normoverschrijdingen bovenin het grondwatersysteem, kunnen een risico gaan vormen voor de toekomstige kwaliteit van de drinkwatervoorzieningen in Overijssel. 8 Milieu & Volksgezondheid Verspreiding Bestrijdingsmiddelen kunnen zich via, allerlei wegen, waaronder de wind verplaatsen. Op veel verschillende plekken, zoals in natuurgebieden, woonwijken en drinkwaterputten worden resten van bestrijdingsmiddelen aangetroffen, zelfs op locaties zonder directe landbouwactiviteiten, wat wijst op verre verspreiding o.a.

via lucht en water, ondanks de richtlijnen die hiervoor zijn opgesteld.9 Gezondheidsrisico’s Uit buitenlands onderzoek komen aanwijzingen voor een verband tussen blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen en de kans op gezondheidsschade, zoals de ziekte van Parkinson https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=33593 https://unievanwaterschappen.nl/waterkwaliteit/gewasbeschermingsmiddelen/ 6 https://www.vewin.nl/wp-content/uploads/2024/08/factsheet-bestrijdingsmiddelen-2024.pdf 7 https://www.bestrijdingsmiddelenatlas.nl/atlas 8 Achtergronddocument gewasbeschermingsmiddelen, Provincie Overijssel 9 https://metenweten.nl/feiten#verspreiding 4 5

Aan Onderwerp Pagina

Gemeenteraad van Hellendoorn Bijdrage bestrijdingsmiddelen 3 van 3

en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen.10 Meer onderzoek zal op korte termijn geen duidelijkheid geven en de toelatingsprocedure voor de middelen kan nooit alle risico’s uitsluiten. Hierbij helpt het niet dat middelen afzonderlijk worden beoordeelt, maar niet de gecombineerde impact van meerdere middelen, dit geldt zowel voor de volksgezondheid als het effect op natuur en milieu. Rol van de gemeente Waar provincies vooral verantwoordelijk zijn voor schoon drinkwater en herstel van natuur, zijn gemeenten verantwoordelijk voor een gezonde leefomgeving voor burgers. Deze verantwoordelijkheid is niet vrijblijvend. Gemeenten hebben namelijk binnen de nieuwe Omgevingswet voldoende mogelijkheden, en zelfs ook een juridische plicht, om burgers te beschermen tegen de risico’s van blootstelling aan bestrijdingsmiddelen en hen een gezonde leefomgeving te bieden. 11 Veel gemeenten ervaren een steeds luider wordende roep vanuit de samenleving en wetenschap om het gebruik van bestrijdingsmiddelen verder te reguleren. Vaak is voor gemeenten niet duidelijk op welke manieren zij het gebruik van bestrijdingsmiddelen kunnen beperken. Met het oog daarop hebben Natuur & Milieu en Urgenda een handleiding opgesteld, zie de bijlage.

Met deze handleiding krijgen gemeenten handvaten om te werken aan een schone leefomgeving, om de zorgen van burgers weg te nemen en tegelijkertijd meer duidelijkheid te creëren voor agrariërs. Wij roepen de gemeente Hellendoorn op om de beschikbare instrumenten te gebruiken om gebruik van bestrijdingsmiddelen, in het bijzonder in de omgeving van natuur en inwoners of kwetsbare groepen, te beperken. Om hiermee invulling te geven aan haar verantwoordelijkheid om een gezonde leefomgeving te bieden. We begrijpen dat verandering niet eenvoudig is en dat boeren perspectief nodig hebben, we roepen dan ook op om boeren te ondersteunen bij deze transitie Met vriendelijke groet, Marjet Korf Provinciaal Ambassadeur Overijssel, Natuurmonumenten Andrea Kuiper-Vos Directeur Natuur en Milieu Overijssel Susan Bonekamp Hoofd Staatsbosbeheer Overijssel

https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2020/06/29/vervolgadviesgewasbescherming-en-omwonenden 11 https://natuurenmilieu.nl/app/uploads/Gemeentelijk-handleiding-ReguleringBestrijdingsmiddelen.pdf 10