Bijlage Raadsmededeling Septembercirculaire gemeentefonds 2022

Septembercirculaire gemeentefonds 2022

Bijlage 1. Verklaring financiële gevolgen septembercirculaire 2022 en overige informatie

1.1

Accres en wijzigingen in hoeveelheden

De ontwikkeling van de algemene uitkering werd tot voor kort grotendeels bepaald door de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Volgens het systeem van ‘samen de trap op en samen de trap af’ hadden wijzigingen in de rijksuitgaven direct invloed op de omvang van de algemene uitkering. In het Coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV is besloten tot twee belangrijke wijzigingen in de indexering van de algemene uitkering van het gemeentefonds door te voeren. - Ten eerste is besloten dat de fondsen vanaf 2026 niet langer via de normeringssystematiek geïndexeerd worden. Daarmee vervalt de koppeling aan de rijksuitgaven, de zogenaamde trap-op-trap-af. Het gereserveerde accres vanaf 2026 wordt wel bijgesteld als gevolg van de jaarlijkse loon- en prijsontwikkeling zoals deze door het CPB wordt geraamd. Het Rijk werkt met gemeenten aan een nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026. - Ten tweede is besloten dat tot 2025 het accres grotendeels op basis van de bestaande afspraken berekend wordt. Het Rijk en de VNG zijn kort na het verschijnen van de meicirculaire 2022 overeengekomen dat het volume-accres voor de jaren 2022 tot en met 2025 wordt bevroren. Het accres wordt nog wel bijgesteld op basis van de loon- en prijsontwikkelingen zoals het Centraal Planbureau (CPB) deze presenteert.

Bij de voorjaarsnota van het Rijk (meicirculaire) gaf het CPB een meerjarige doorkijk op de loon- en prijsontwikkelingen, bij de begroting 2023 (septembercirculaire) zijn deze bijgesteld voor het jaar 2023.

2022 -7

2023 967

2024 353

bedragen x € 1.000 2025 2026 -118 -270

- accresontwikkeling sept 2022; jaren 2023-2027 - afname behoedzaamheid

-

723 200

883 200

966 200

1.074 200

- nominale ontwikkeling sept.2022 (nieuwe terugrekening naar prijspeil 2023)

-

-

-740

-1.274

-1.603

- uitname uit accres voor krimpgemeenten - overige ontwikkelingen uitkeringsfactor (o.a. afronding)

-21 14

44

11

-11

59

Ontwikkeling uitkeringsbasis en hoeveelheidsverschilllen

-238

-148

-179

-195

-226

-245

819

174

-314

-496

Ontwikkeling accres en algemene mutaties Accres

Accres De in deze circulaire opgenomen accreswijziging heeft gevolgen voor de jaren 2023-2026. Door afspraken deze zomer tussen de VNG en het Rijk zijn er geen wijzigingen in 2022. Ook het volume-deel van het accres voor de jaren 2023-2025 is vastgezet op de stand van de laatste meicirculaire. Alleen compensaties voor loon- en prijsstijgingen zijn meegenomen in de accresontwikkeling van september 2022. Ten opzichte van de meicirculaire laat dit een stijging zien van respectievelijk € 723.000,--, € 883.000,--, € 966.000,-- en € 1.074.000,-- voor de jaren 2023 tot en met 2026. Het is altijd onzeker hoe het accres zich over de jaren heen zal ontwikkelen. Hoe verder in de toekomst, hoe meer onzekerheid. Daarom wordt er over de gehele uitkering een behoedzaamheidsmarge geraamd die toeneemt naarmate deze verder in de tijd ligt. Door de afspraken 1

tussen VNG en het ministerie is het volumeaccres duidelijk: deze ligt vast. Het risico neemt hiermee af. We stellen voor enerzijds de voorzichtigheid deels af te ramen en anderzijds de aanvullende stelpost voor loon- en prijscompensatie van € 200.000,-- structureel op te nemen voor 2024 e.v. jaren, bovenop de indexaties in de meerjarenbegroting 2023-2026. In de begroting 2023 was incidenteel rekening gehouden met deze inflatiepost voor het jaar 2023. De gemeente Hellendoorn rekent met constante prijzen, dat wil zeggen dat in de meerjarenraming 2023 e.v. geraamd wordt op prijsniveau 2023. In onze berekeningen voor het accres gemeentefonds wordt ook alleen gerekend met deze indexatiecijfers, niet met loon- en prijsindexaties over de latere jaren (2024 e.v.). Door onze externe adviseur gemeentefonds is met ingang van deze circulaire een andere rekensystematiek gehanteerd voor het terugrekenen van zogenaamde “lopende prijzen” (verwachte prijsniveaus 2023 – 2026), naar “constante prijzen” (jaren vanaf 2023 op prijsniveau 2023). Er werd voorheen “teruggerekend” met de verwachte prijsindex Bruto Binnenlands Product. Dit is vervangen door een gewogen index voor loon- en prijsontwikkeling voor uitgaven van de overheid. Bij de meicirculaire gaven onze adviseurs al een schot voor de boeg met het advies niet het volledige voordelige accres in te boeken.

Helaas heeft de correctie van de berekeningswijze voor loon- en prijscompensatie een groter negatief effect dan verwacht. Er wordt nog eenmaal een uitname uit het accres gedaan ten behoeve van krimpgemeenten. Voor Hellendoorn betekent dit een incidentele verlaging met € 21.000,-- in 2022. Ontwikkeling uitkeringsbasis/hoeveelheidsverschillen Deze mutaties zijn het gevolg van wijzigingen in de gehanteerde verdeelmaatstaven en de mate waarin de ontwikkeling van de aantallen gelijke tred houdt met de landelijke ontwikkelingen. Per maatstaf is een basisbedrag beschikbaar: stijgen de landelijke totale aantallen, dan wordt het bedrag per stuk lager. Bij de doorrekening van de meicirculaire hebben we een zo nauwkeurig mogelijke inschatting gemaakt van de hoeveelheden (aantallen) per maatstaf voor de komende jaren voor de gemeente Hellendoorn. Op onderdelen zijn ze bij deze septembercirculaire bijgesteld. Dit geeft hoeveelheidsverschillen met de vorige circulaire, die soms negatief en soms positief in de algemene uitkering doorwerken. De landelijke ontwikkelingen weerspiegelen zich in de ontwikkeling van de uitkeringsbasis. Met name deze laatste laat voor ons een negatieve ontwikkeling zien. Op enkele terreinen ligt de landelijke groei hoger dan de groei in de gemeente Hellendoorn. Dit resulteert dan in een lagere algemene uitkering.

Door een fout die in het rekenblad van het Rijk geslopen was met betrekking tot de OZBwaarden heeft recent nog een bijstelling van de uitkeringsfactor plaatsgevonden met een negatief effect van circa € 430.000,-- structureel. Vooruitlopend op de aanpassing van het Rijk in de decembercirculaire hebben we dit al in onze cijfers meegenomen om vóór de invulling van het Hellendoorns Uitvoeringsplan (HUP) de meest recente financiële stand van zaken te hebben.

1.2

Eenmalige rijksbijdrage financieringssystematiek

Het Rijk werkt met gemeenten aan een nieuwe financieringssystematiek. In aanloop daarnaartoe stelt het kabinet eenmalig € 1 miljard extra in 2026 beschikbaar. Via de algemene uitkering komt € 924 miljoen beschikbaar. Een bedrag van € 76 miljoen wordt toegevoegd aan het BTW-compensatiefonds. Het aandeel van de gemeente Hellendoorn in de € 924 miljoen bedraagt € 1,7 miljoen. Dit bedrag zorgt ervoor dat 2026 een positiever beeld geeft in de gemeentelijke meerjarenbegroting 2023-2026. Zeer recent heeft de Tweede Kamer uitgesproken dat de nieuwe financiering in plaats van in 2026 uiterlijk in 2027 ingevoerd kan worden en dat de gemeenten in de meicirculaire 2023 duidelijkheid moeten hebben over de inhoud, het uitvoeringsplan en het tijdpad. 2

1.3

BTW-compensatiefonds

Het plafond van het BTW-compensatiefonds (BCF) is gekoppeld aan de accrespercentages zoals die volgen uit de normeringssystematiek voor het gemeentefonds. Als het macroplafond overschreden wordt, komt het verschil ten laste van het gemeentefonds. Bij een realisatie lager dan het plafond komt het verschil ten gunste van het gemeentefonds. In deze septembercirculaire wordt een indicatie gegeven van de te verwachten ruimte onder het plafond in 2022. De verwachting is dat niet het hele BTW-compensatiefonds aan de gemeenten worden uitgekeerd dit jaar. Op basis hiervan wordt nu een voorschot verstrekt in de gemeentefondsuitkering van € 575.000,--. De definitieve afrekening van de ruimte onder het plafond over 2022 vindt plaats in de meicirculaire 2023.

1.4

Energietoeslag 2022

In de meicirculaire van dit jaar heeft verwerking plaats gevonden van het beschikbaar gestelde bedrag van € 854 miljoen voor het verstrekken van een energietoeslag aan huishoudens met een laag inkomen. In het debat over de Voorjaarsnota heeft het Kabinet aangekondigd het richtbedrag van de eenmalige energietoeslag te verhogen, van € 800,-- naar € 1.300,--. Het kabinet heeft hiervoor een eenmalig extra budget (van € 550 miljoen) beschikbaar gesteld. Hiervan is € 500 miljoen bestemd voor de ophoging van de energietoeslag en € 50 miljoen voor de extra uitvoeringskosten van gemeenten. De verdeling van deze aanvulling via de algemene uitkering is in deze circulaire verwerkt. Voor de gemeente Hellendoorn betekent dit een extra inkomst van € 1.152.000,--. In de najaarsrapportage wordt het voorstel voor de invulling van de ontvangen middelen aan u voorgelegd.

1.5

Invoeringskosten Omgevingswet

Het Rijk draagt in totaal € 150 miljoen bij aan de transitiekosten die gemeenten hebben gemaakt in aanloop naar de invoering van de Omgevingswet. Er volgt nog een stelselevaluatie , waar de daadwerkelijk gemaakte kosten opnieuw in kaart worden gebracht. Het aandeel van de gemeente Hellendoorn in de € 150 miljoen bedraagt € 406.000,--. Voor de kosten die de gemeente gemaakt heeft en nog gaat maken wegens invoering van de wet, is ruimte gemaakt in de (meerjaren)begroting en voorgaande begrotingen. De middelen die jaarlijks resteerden zijn gestort in een reserve. Het bedrag dat nu wordt ontvangen kan dan ook vrij vallen ten gunste van de algemene middelen: het betreft een budgettair voordeel. Over de middelen voor de jaren 2023 tot en met 2025 volgt meer informatie in een latere circulaire.

1.6

Overige taakmutaties1 bedragen x € 1.000 2025 2026

Inzet ontvangen middelen op specifieke taken

2022

2023

2024

Asiel (inburgering) Gezond in de stad (DU)

39 6

86 -

66 -

-

-

Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb)

67

27

27

27

27

Leerlingenvervoer Oekraïne

17 113

93

27

27

129

1

Het rijk heeft diverse voornemens voor nieuw of gewijzigd beleid dat wordt uitgevoerd door gemeenten. Bij nieuw beleid of beleidsintensivering worden gemeenten in principe gecompenseerd voor (eventuele) extra lasten en worden er middelen aan het gemeentefonds toegevoegd. Bij schrappen van beleid of beleidsvermindering worden bedragen uit het gemeentefonds gehaald. Het beleid is om bedragen groter dan € 5.000,-- voor nieuwe taken te ramen op een stelpost ‘Gemeentefonds: Rijksvoornemens’. In de loop van het jaar kan dan worden bekeken in hoeverre er beleidswijzigingen nodig zijn en op welke manier de gemeente Hellendoorn met deze beleidswijziging wil omgaan. Bij de begroting, bestuursrapportages en jaarrekening wordt aangegeven hoe met bedragen op deze stelpost wordt of is omgegaan.

3

Asiel (inburgering) In het bestuurlijk akkoord met betrekking tot de opvang van asielzoekers op 26 augustus 2022 is afgesproken dat het kabinet voldoende financiële middelen beschikbaar stelt voor integratie. Als gevolg van een hogere instroom van inburgeraars is afgesproken het budget voor de inburgering voor de jaren 2022, 2023 en 2024 op te hogen met respectievelijk € 20, € 40 en € 30 miljoen. Hiermee worden gemeenten in staat gesteld alle inburgeraars passende ondersteuning te bieden. Het aandeel van de gemeente Hellendoorn in deze bedragen is respectievelijk € 39.000,--, € 86.000,-- en € 66.000,--. De bedragen worden bij de najaarsrapportage toegevoegd aan de budgetten voor inburgeringskosten asielzoekers. Het bedrag dat in 2022 wordt ontvangen zetten we dit jaar niet meer in en wordt overgeheveld naar 2023. Gezond in de stad In navolging van de gemeenten die zich eerder hebben aangemeld voor het actieprogramma Kansrijke Start krijgen nu ook de gemeenten die zich nog niet eerder hebben aangemeld in 2022 middelen om een lokale coalitie te vormen rondom de eerste 1000 dagen van kinderen. Via deze septembercirculaire krijgt Hellendoorn hiervoor € 6.000,--. De middelen worden toegevoegd aan het budget Gezond in de stad en ingezet voor het lokaal preventieakkoord in 2023. Hierover wordt u geïnformeerd in de najaarsrapportage.

Wet kwaliteitsborging bouw De wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) treedt naar verwachting vanaf 1 januari 2023 gefaseerd in werking. Er wordt gestart met de eenvoudigere bouwprojecten, daarna volgen eventueel de meer complexere projecten. De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Onder deze wet zullen kwaliteitsborgers zorgdragen voor het voldoen aan de bouwtechnische regels. Deze taken vervallen hiermee bij gemeenten die overigens wel het bevoegd gezag blijven houden. Tegelijkertijd wijzigen bepaalde wettelijke taken en krijgen gemeenten er extra wettelijke taken bij, zoals registratie en beoordeling van de Wkb-meldingen. Hieronder vallen onder andere bouwmeldingen, gereed meldingen en informatieverstrekking van de start en einde van bouwwerkzaamheden. Zoals aangekondigd in de meicirculaire 2022 ontvangen gemeenten, voor de noodzakelijke voorbereidingen die de gemeenten nog moeten treffen tot de inwerkingtreding van de Wkb in 2022 een bijdrage van € 25 miljoen in aanvulling op de € 10 miljoen die eerder in 2021 is verstrekt. Daarnaast ontvangen de gemeenten na inwerkingtreding een jaarlijkse bijdrage (tot en met 2026) van € 10 miljoen voor het uitvoeren van de Wkb-taken.

Het aandeel van Hellendoorn in deze middelen bedraagt € 67.000,-- in 2022 en € 27.000,-- voor de jaren 2023 tot en met 2026. Vooralsnog blijven deze bedragen gereserveerd op de stelpost Rijksvoornemens. Leerlingenvervoer Oekraïne Uit de Oekraïne komen mensen naar Nederland, waaronder veel kinderen en jongeren onder de 18 jaar. We zien dat scholen en gemeenten enorme inspanningen leveren om deze leerlingen onderwijs te bieden, waaronder in sommige gevallen ook het vervoer naar school. Gemeenten hebben de regie en verantwoordelijkheid voor het leerlingenvervoer aan Oekraïense leerlingen. De decentralisatie-uitkering Leerlingenvervoer Oekraïense leerlingen is een tegemoetkoming aan gemeenten voor de kosten die zij voor dit hebben gemaakt. Het Kabinet heeft hiervoor een bedrag van € 9,2 miljoen beschikbaar gesteld. De uitkering ziet toe op de periode vanaf 1 maart 2022 tot aan de zomervakantie op 16 juli 2022. De middelen voor schoolvervoer over de periode hierna worden bij de decembercirculaire verwacht. Het bedrag dat Hellendoorn in de voorliggende circulaire ontvangt is € 17.000,-- en wordt toegevoegd aan de middelen voor schoolvervoer. In de najaarsrapportage wordt hierover gerapporteerd.

4

1.7

Overige te ontvangen middelen

Maatschappelijke begeleiding statushouders Voor de maatschappelijke begeleiding van statushouders ontvangen we een bijdrage, gebaseerd op het aantal inburgeringsplichtige statushouders in de gemeente. In het gemeentefonds namen we een stelpost op voor de jaarlijkse inkomsten maatschappelijke begeleiding statushouders. Dit omdat we de kosten structureel ramen, maar de inkomst per jaar in september werd toegekend op basis van de werkelijke aantallen. Nog één maal wordt in 2022 deze inkomst via het gemeentefonds ontvangen: vanaf 2023 komen de vergoedingen via een ander uitkeringstype binnen. Daarmee vervalt de structurele stelpost in het gemeentefonds. Voor de 20 personen die het betreft in 2022 ontvangt Hellendoorn € 47.000,--. De huidig begrote uitgaven voor maatschappelijke begeleiding zijn toereikend. Daarom kunnen de ontvangen middelen voor 2022 vrijvallen. Coronacompensatie SW bedrijven Eerder heeft het kabinet de gemeenten, in 2020 en 2021, een bijdrage verstrekt voor het opvangen van de exploitatietekorten van de Sociale Werkbedrijven als gevolg van de coronapandemie. Het kabinet stelt voor ditzelfde doel aanvullend € 10 miljoen beschikbaar voor de periode van 1 januari tot 1 april 2022. Hellendoorn heeft hiervoor € 19.000,-- ontvangen. Het budget is echter niet benodigd en valt vrij ten gunste van de algemene middelen.

1.8

Afwikkeling oude jaren

Door wijzigingen in de uitkeringsbasis over het jaar 2021 ontvangen we € 28.000,-- minder.

1.9

Bijdragen in taken van derden

Het gemeentefonds wordt gekort voor taken die door derden uitgevoerd worden. Dit geeft een negatief budgettair effect. Bijdragen in taken van derden

bedragen x € 1.000 2025 2026

2022

2023

2024

Landelijke Vreemdelingen Voorziening BRP en BSN naheffing 2021 en bijdrage 2022 Participatie IPS Regeling Uitvoeringskosten SVB PGB Trekkingsrechten Vervallen stelpost voor SVB PGB Trekkingsrechten Bijdrage centrale financiering GDI

-9 -3 -

-14 -56 57 -15

-59 57 -16

-62 57 -16

-59 57 -15

Totaal aframingen wegens bijdrage in taken van derden

-12

-28

-18

-21

-16

•

•

•

•

Het pilotprogramma voor de Landelijke Vreemdelingen Voorziening wordt verlengd. De bekostiging is door Rijk en gemeenten. Derhalve levert ook Hellendoorn een bijdrage van € 9.000,-- door middel van een korting in de Algemene Uitkering Gemeentefonds. Als gemeente maken we gebruik van de centrale voorzieningen van de Basisregistratie Personen (BRP) en het Burger Service Nummer (BSN). Hiervoor moeten we een kleine aanvullende bijdrage betalen. Er wordt eenmalig in 2023 een bijdrage uit het gemeentefonds genomen voor de regeling vergoeding Individuele plaatsing en steun (IPS) t.b.v. re-integratietrajecten van mensen met een ernstige psychische aandoening. Voor Hellendoorn € 14.000,--. Tot en met 2022 werd jaarlijks een incidenteel bedrag op de Algemene Uitkering in mindering gehouden voor de uitvoeringskosten van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) van de Jeugdwet en Wmo. Omdat het een jaarlijks terugkerend fenomeen was, hebben wij hiervoor een stelpost opgenomen. Vanaf 2023 worden de kosten structureel verwerkt via de Algemene Uitkering van het gemeentefonds en kan de stelpost vervallen. 5

•

De financiering van de generieke digitale infrastructuur (GDI) wordt vanaf 2023 centraal ondergebracht bij het ministerie van BZK. Een centrale financiering draagt bij aan de gewenste bredere deelname en een hoger gebruik van de GDI. De centrale financiering wordt gerealiseerd door de structurele bijdragen van departementen en medeoverheden. Het aandeel van Hellendoorn hierin bedraagt circa € 16.000,-- per jaar.

1.10 Overige informatie Beschermd wonen

In de meicirculaire 2022 is reeds aangekondigd dat de invoering van het woonplaatsbeginsel en het nieuwe objectieve verdeelmodel beschermd wonen (BW), eerder voorzien voor 1 januari 2023, is uitgesteld. Meer informatie over de invoering van het woonplaatsbeginsel en het nieuwe objectieve verdeelmodel beschermd wonen volgt in de meicirculaire 2023. Klimaat en Energie Medeoverheden krijgen naar aanleiding van het Klimaatakkoord en het Coalitieakkoord veel nieuwe taken op het terrein van de sectoren gebouwde omgeving, mobiliteit, industrie, landbouw en elektriciteit. De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) heeft advies uitgebracht genaamd “Van Parijs naar Praktijk” uitgebracht met daarin de geschatte uitvoeringsmiddelen die medeoverheden nodig hebben voor de periode 2022-2030 voor de uitvoering van het Klimaatakkoord. In de meicirculaire is reeds bekend gemaakt dat vanaf 2023 tot en met 2030 gemeenten en provincies, aanvullend op de reeds eerder toegekende middelen, extra uitvoeringsmiddelen voor klimaat- en energiebeleid krijgen zodat zij hun uitvoeringskracht kunnen voorzetten en intensiveren. Om de uitvoering van het bestaande klimaatbeleid in 2022 te kunnen voortzetten is van de toekomstige uitvoeringsmiddelen in de meicirculaire reeds € 74,331 miljoen naar 2022 verschoven. Dat brengt de totale decentralisatie-uitkering voor 2022 op € 112,591 miljoen.

Over de resterende middelen die in het Coalitieakkoord zijn gereserveerd voor de uitvoeringskosten van medeoverheden voor het klimaatakkoord en aanvullend klimaatbeleid vinden nog gesprekken plaats tussen onder andere de VNG, het IPO en het Rijk. In 2024 wordt er een herijking uitgevoerd ten aanzien van de benodigde en beschikbare uitvoeringsmiddelen.

6