Bijlage - Concept Regionale Ontwikkelstrategie (90%-versie)

De ambitie geordend naar de drie gebiedstypes De verstedelijkingsambitie zal op verschillende manier landen in de drie-eenheid van Twente. Zo volgt uit de ontwikkelprincipes dat het overgrote deel van het programma voor wonen en werken in de dragende steden en de dynamische knopen ontwikkeld zal worden, gebruikmakend van de kwaliteiten die er zijn en in aansluiting op de specifieke uitdagingen. In het vitaal buitengebied met zijn kleinere kernen zal juist gewerkt worden aan vitaliteit en leefbaarheid, met aandacht voor het faciliteren en versterken van bestaande structuren en de eigen groei.

6.2 Verstedelijkingsafspraken Vitaal buitengebied

6.1 Overkoepelende Verstedelijkingsafspraken

Occupatiethema Wonen • Woningbouw in kernen gelegen in het vitaal buitengebied heeft een belangrijke toegevoegde waarde voor Twente in het op peil houden van leefbaarheid en vitaliteit. • Mogelijkheid om te groeien om vitaliteit en leefbaarheid in stand te houden, dit zo veel mogelijk eerst binnen de kernen. • Zo bieden we ruimte aan elke kern om enige groeimogelijkheid in inwoners om leefbaarheid en vitaliteit te waarborgen binnen aard en schaal en passend bij de identiteit. • Voor de bouw van woningen in de kernen zijn de Twentse ontwikkelprincipes leidend om te bepalen hoe toevoegingen van woningen plaatsvindt. • Elke gemeente kent een of enkele kernen met een meer centrale functie voor een groter gebied. Door deze verzorgingskernen extra te versterken behouden we een belangrijk netwerk voor alle buurtschappen en woonkernen waarmee ook over grenzen heen nabijheid ontstaat. • Voorgaande punten maken het belangrijk om regionaal af te blijven stemmen en de gemeentelijke omgevingsvisies regelmatig te herijken zodat de functie van kernen binnen de (sub)regio duidelijk is.

Occupatiethema Wonen • Bouwen op de juiste plek: • Zoveel mogelijk binnenstedelijk en binnendorps ontwikkelen; + voor alle doelgroepen; + volgens de Twentse verstedelijkingsprincipes. • Verdichting en centrumversterking, functiemenging en meervoudig ruimtegebruik waar mogelijk. • Bijdragen aan kwaliteit woon- en leefomgeving. • De groei richt zich nadrukkelijk ook op binnen- en buitenlandse migratie. Occupatiethema Economische ontwikkeling • Bouwen op de juiste plek: • Gemengde milieus creëren (wonen-werken gemixt waar mogelijk). • Hergebruik en intensivering van bestaande werk locaties; • Ruimte reserveren voor nieuwe economische ontwikkelingen. • volgens de Twentse verstedelijkingsprincipes,.

Occupatiethema Economische ontwikkeling • Concentratie van nieuwe verzorgende werkgelegenheid in enkele grotere kernen • Herstructurering bedrijvigheid en centra stimuleren.

57

90% RUIMTELIJKE ONTWIKKELSTRATEGIE TWENTE 260410



Occupatiethema Economische ontwikkeling • Benut nabijheid, dynamiek en bestaande infra, maar (nieuw) alleen voor intensievere vormen van economische ontwikkeling: • Dragende steden daarnaast ook uitbreiding bedrijventerrein nodig • De steden bieden ruimte voor de innovatiemilieus (campussen) en de kennisspeerpunten. • Er wordt een strategie opgesteld voor de langere termijn naar mogelijkheid en wenselijkheid om een schuif te creëren voor algemene of extensievere bedrijvigheid. Immers de stedelijke economie is vooral bedoeld voor intensievere of innovatievere vormen van economie, naast de verzorgende stedelijke economie. • Voor de steden geldt de ambitie om met de verstedelijking circa 43.000 arbeidsplaatsen te realiseren tot 2050.

Netwerkthema Mobiliteit • Auto en fiets blijven de primaire modaliteiten. • De regio stelt een hubstrategie op voor de multimodale bereikbaarheid. • Publieke mobiliteit (OV en doelgroepenvervoer) werken we uit om te komen tot een effectiever, toegankelijker en inclusiever vervoerssysteem, van ’s-ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Voor fietsers, ten minste op de schoolroutes, wordt de veiligheid op orde gebracht (verkeersveiligheid en sociale veiligheid). • Om vanaf het buitengebied naar een bestemming in de steden te gaan zijn er meerdere opties: via OV of fiets, of met een overstap in de dynamische knopen of aan de randen van de stedelijke centra.

6.3 Verstedelijkingsafspraken Dragende steden

Netwerkthema Mobiliteit • Inzet op de mobiliteitstransitie (m.n. fiets en bus/trein, autoluwere centra) • Benutten sterke connectiviteit in de dragende steden (o.a. SHE-ontwikkeling en Almelo Centraal)) • Dit betekent dat een sterke structuur van ov en fiets dragend is voor de steden en de dynamische knopen: - en de F35 doorontwikkeld wordt als regionaal fietssysteem. - een regionaal OV systeem over het spoor in een hogere frequentie gewenst is. Dit vraagt verder onderzoek naar haalbaarheid (mede in relatie tot tot goederenvervoer over het spoor) en benodigde investeringen in spoorinfrastructuur. • Barrièrewerking van infrastructuur vormt een belemmering voor de mobiliteitsambities en voor de wens een aaneengesloten stedelijk centrummilieu te realiseren. Werken aan opheffen van barrières.

Occupatiethema Wonen • Dragende steden zijn Almelo, Hengelo en Enschede. • De steden zijn de dragers voor verstedelijking, die (grotendeels) binnen een straal van 2,5 kilometer1 van het NS-intercitystation plaatsvindt en binnen 1,5 km van de andere stations. • Hier worden ca. 60.000 woningen verdeeld over de drie steden toegevoegd. • In een (hoog)stedelijke dichtheid, grotendeels meerlaags, met collectief groen en gebouwde parkeeroplossingen Daarnaast zijn ook andere woon- en leefvormen in beeld om de brede doelgroep waaronder de talentopgave te faciliteren. • Goed verbonden met het buitengebied via groen/blauw structuren / de groene longen. • Kleinere eenheden faciliteren woonmogelijkheden van jongeren, alleenstaanden en ouderen met ruimte voor ontmoeting, waarmee elders ruimere gezinswoningen beschikbaar komen. • In de dragende steden ook inzetten op nieuwe, innovatieve en groene leefmilieus. Onder andere ten behoeve van nieuwe (internationale) doelgroepen.

1 Deze afstand is goed te overbruggen (lopend of fietsend) in een stedelijk gebied, tegelijkertijd past deze omvang (cirkel met radius van 5 km) passend bij de schaal van de dragende steden.

58

90% RUIMTELIJKE ONTWIKKELSTRATEGIE TWENTE 260410



6.4 Verstedelijkingsafspraken Dynamische knopen

Occupatiethema Economische ontwikkeling • Lokaal & regionaal MKB krijgt hier ruimte voor ontwikkeling en verduurzaming. In eerste instantie door intensiever gebruik van de ruimte. De technologisch gedreven maakindustrie vindt hier een logische plek2, net als economische speerpunten die minder goed in de stad passen. • Een strategie om schuifruimte te creëren op de juiste plek voor verduurzaming en voor ontwikkeling op de juiste plek dient te worden opgesteld, samen met de dragende steden en ondernemers. • Programmatische verkenning naar een mogelijk nieuw grootschalig XL-regionaal bedrijventerrein voor de ‘stuwende basis van excellerende sectoren’. Deze zal in principe in de nabijheid van een dynamische knoop (en een snelwegafrit) landen. • Ter indicatie wordt uitgegaan van een groei van zo’n 19.000 arbeidsplaatsen bij de dynamische knopen.

Occupatiethema Wonen • + Een dynamische knoop valt niet binnen de drie dragende steden maar is er wel direct mee verbonden. • + Dynamische knopen zijn Borne, Goor, Haaksbergen, Nijverdal, Rijssen, Oldenzaal, Vriezenveen en Wierden. • + Dit zijn knopen met meer dan 12.000 inwoners (2025), rechtstreeks verbonden met de OV-ruggengraat van de stedenrij. Dit is veelal via het spoor, maar in Haaksbergen is het doel om dit als een robuuste en snelle HOV-verbinding te aan te laten takken in de toekomst. • + Deze leveren een belangrijke bijdrage aan de woningbouwopgave (ca. 20.000 woningen), • Er wordt gebouwd voor een brede doelgroep, in een hogere dichtheid rondom station en diverse karakteristiek veelal meerlaags met collectief groen en geïntegreerde parkeeroplossingen, in aanvulling op de bestaande ruimere karakteristiek; Binnen een cirkel van 1,5 kilometer van het station of HOV knooppunt.

Netwerkthema Mobiliteit • Het mobiliteitsaccent verschuift naar OV-knooppunten en fiets. • Een goede HOV-verbinding wordt gerealiseerd van station Enschede naar het centrum van Haaksbergen.

2 En de stuwende basis zoals deze is gedefinieerd in de ruimtelijk-economische Bouwsteen (REB, Buck consultants 2025)

59

90% RUIMTELIJKE ONTWIKKELSTRATEGIE TWENTE 260410



Voorbeeldcasus

Om de principes en werkwijze te testen en de randvoorwaarden te verkennen is op de vierde maakdag aan casussen gewerkt. Deze casussen waren gelegen in de verschillende gebiedstypes in Twente en vormen een fictieve opgave. Een van de casussen voor de dynamische knopen is hier opgenomen, waarbij benadrukt is dat een casus is die inzicht biedt in de werkwijze en op het werken met de principes. Op de maakdag werd duidelijk dat het inderdaad echt nodig is om keuzes te maken, met de principes is hier een goed kader voor gegeven. Hierbij geldt dat er altijd maatwerk en afstemming nodig is, met deze verstedelijkingsstrategie is het kader gecreëerd, maar dit vormt nog geen blauwdruk voor de verstedelijking.

‘Met de ontwikkelprincipes kijken we op een nieuwe manier naar onze leefomgeving. Ze helpen ons om keuzes te maken die ook in de toekomst goed werken. Die keuzes zijn niet alleen waardevol voor onze eigen gemeente, maar dragen ook bij aan de groei en ontwikkeling van de hele regio.’ Gemeente Twenterand

Casus Vriezenveen (gemeente Twenterand) uitwerking van de dynamische knoop In de casusuitwerking blijkt dat de ontwikkelprincipes leiden tot keuzes: • Op basis van ontwikkelprincipe 1 (bloeiende regio rondom steden) wordt vooral verdicht in de bestaande kern en in een straal van 1500 meter van het station. Hierdoor ontstaat er een compact en aantrekkelijk gebied. Dit biedt potentie voor de samenwerkende regio. • Hiervoor wordt de logische en aantrekkelijk rand van het kanaal al grens benut. Waarmee meer nabijheid wordt benut (principe 3. Creëer nabijheid). Dit gebeurt enerzijds door inbreidingen en anderzijds door een compact gebied te benutten rondom het station van Vriezenveen waardoor wordt ingezet op actieve mobiliteit (lopen en fietsen) en ov. • Hiermee worden bestaande structuren versterkt en blijven investeringen beperkt terwijl de hele gemeente profiteert (principe 4. Versterk het bestaande). • De geplande investering van de Nedersaksenlijn die hier halteert wordt hiermee optimaal benut voor Vriezenveen. Zo worden duurzame keuzes gestimuleerd (principe 6. Neem verantwoordelijkheid). • De kracht van het landschap wordt benut door in hogere dichtheden te bouwen nabij het mooie landschap, terwijl er geen verder uitleg plaats vindt. De groene zone tussen Almelo en Vriezenveen blijft behouden.

Hiermee worden opgaven aangepakt bij de bron (principe 7) van mobiliteit (transitie), investeren in aantrekkelijke gebieden, met aandacht voor water en natuur en ruimte biedend aan wonen en werken met versterking van het voorzieningenlint van Vriezenveen (dat een geleidelijke schuif ziet richting het station van Vriezenveen, met versterking van de ruimtelijke kwaliteit en voorzieningenaanbod). Het werken met de ontwikkelprincipes levert op deze wijze een grote bijdrage aan het regionale systeem.

↑ Kaart van de voorbeeldcasus Vriezenveen

60

90% RUIMTELIJKE ONTWIKKELSTRATEGIE TWENTE 260410



6.5 Uitvoeringsparagraaf ROS

• Wederkerigheid in de drie-eenheid: stad en landschap: verder concretiseren van hoe stad en landschap elkaar kunnen versterken i.r.t. de schaalsprong Met bijvoorbeeld aandacht voor de verdeling en bereikbaarheid van voorzieningen en de transitie in de landbouw. En met de kansen en risico’s hiervan voor bijvoorbeeld voorzieningen en bereikbaarheid. • Energiebehoefte i.r.t. de schaalsprong: in beeld brengen van effecten van de schaalsprong voor de energieopgave en welke volgordelijkheid dat kent. Het is bekend dat er met de huidige opgave al problemen ontstaan op het energienetwerk (netcongestie). Het is echter nog niet duidelijk wat de schaalsprong aan extra’s vraagt. Dit vraagt een concreet handelingsperspectief. • Verdieping mobiliteit i.r.t. de schaalsprong: uitdiepen van effecten van de schaalsprong op de mobiliteitsopgave met aandacht voor de rol van de auto en het openbaar vervoer en welke volgordelijkheid dat kent. Dit kan mogelijk binnen lopende beleidstrajecten. • Nieuwe verstedelijking i.r.t. de bestaande stad: verdiepend onderzoek hoe in Twente de nieuwe verstedelijking kan bijdragen aan opgaven in de bestaande stad. • Relaties omliggende (stedelijke) regio’s: verdiepend onderzoek “Over de grens” naar de relaties tussen Twente en omliggende regio’s waaronder de Achterhoek, Duitsland, Stedendriehoek en regio Zwolle. Met aandacht voor geopolitieke ontwikkelingen.

(Context pagina maken in de ROS) Dit leidt tot een aantal uitvoeringsprogramma’s.

1. Positie/doel Deze paragraaf heeft als doel om een eerste doorkijk te geven naar de later op te stellen uitvoeringsagenda maar ook alvast te geven dat bepaalde onderwerpen nog verder uitgediept moeten worden en dat de bij de ROS betrokken partijen zich daar bewust van zijn. 2. Voorzet inhoud Deze strategie geeft richting tot 2050 en biedt de basis voor de uitvoeringsagenda en verdere programmering. Partijen leggen hier een belangrijk fundament voor de samenwerking als één overheid tussen Rijk, provincie, waterschappen en gemeenten. Maar met deze strategie zijn we er nog niet. De inhoud uit deze strategie moeten nog verwerkt worden en in onze planologische beleidsinstrumentaria. Partijen moeten nadenken over hoe we ze met elkaar moeten blijven samenwerken om de complexe opgave van een schaalsprong in goede banen te geleiden. De ROS biedt ook de basis voor het opstellen van een uitvoerings- en investeringsagenda. Op verschillende fronten zijn we al met de uitvoering bezig: met de woondeal, gebiedsontwikkelingen en de economische agenda. In het proces van opstelling van deze strategie is gebleken dat we op een aantal opgaven nog inhoudelijke stappen te zetten zijn. Bovendien zien we dat een aantal opgaven ook om stevige keuzes vragen, terwijl nog niet altijd duidelijk is hoe deze opgaven vorm gaan krijgen.

Samenwerking Om de opgaven uit deze strategie het hoofd te bieden, is en blijft een goede samenwerking randvoorwaardelijk. Tijdens het opstellen van dit product is er een passende Rijk-regio governance opgetuigd om tot deze strategie te komen. We gaan in de volgende fase verkennen welke samenwerking- of overlegstructuren er al zijn of juist ontbreken. En gaan we met elkaar in gesprek over wat er extra nodig is ten behoeve van de uitvoering.

Daarom identificeren we nu al een aantal opgaven die we in ieder geval verder moeten worden uitgewerkt of al worden opgepakt: • Gebiedsontwikkelingen in de spoorzones SHE en Almelo (zijn al in ontwikkeling). • Wateropgave i.r.t de schaalsprong: verdiepend onderzoek naar de wateropgaven rondom de schaalsprong vanuit het perspectief van het stroomgebied van de Vecht. Dit gaat bijvoorbeeld over het ruimtebeslag om bij een veranderend klimaat om te gaan met te veel en te weinig water. Maar ook de beschikbaarheid van drinkproces en productiewater wordt daarbij betrokken.. • Economie i.r.t de schaalsprong: verder inhoudelijk uitwerken en verdiepen van wat er op het gebied van economie nodig is, en welke volgordelijkheid dat kent, om de schaalsprong niet alleen te initiëren maar ook af te maken. Aspecten zoals voorzieningen, cultuur en arbeidspotentieel zijn daarin ook belangrijk. In relatie tot andere economische regio’s.

Het vervolg Deze paragraaf is een eerste doorkijk naar de uitvoeringsagenda. Nadat deze strategie door Rijk en regio is onderschreven op het BO MIRT of het BO Leefomgeving wordt het door de verschillende partijen verder door vertaald naar de omgevingsvisie of het waterbeheerplan. Op deze manier geven partijen verder invulling aan de gezamenlijke ruimtelijke koers. Na de strategie gaan we met elkaar werken aan een uitvoeringsagenda en een investeringsagenda.

61

90% RUIMTELIJKE ONTWIKKELSTRATEGIE TWENTE 260410



Bronnen •

Advies energietransitie in Overijssel: Op weg naar opschaling. Atelier Overijssel. 2018-JUN01.

•

De vijfde stad van NL: Common ground. PosadMaxwan. n.d.

•

Overzicht 10 jaar werken aan ruimtelijke kwaliteit. Atelier Overijssel. 2016-SEP08.

•

Spoorzone Hengelo–Enschede: Ruimte voor Twents leven en economie. PosadMaxwan. 2025-JUL18.

•

Hoe zorg je voor een duurzaam, sociaal en dynamisch platteland: Een onderzoek naar acht erven in

•

Verwerking moties op het fundament in de concept nieuwe Omgevingsvisie. Provinciale Staten

Overijssel. Atelier Overijssel. 2019-JUN01.

Overijssel. 2022-DEC16.

•

Stad en Water Twente 2075 en ruimtelijke verkenning. Atelier Overijssel. n.d.

•

Tien vergezichten voor het landschap van 2020+. Atelier Overijssel. n.d.

•

Op weg naar dichtbij: Conceptrapport. Atlas Research. 2025-JUN01.

•

Catalogus Gebiedskenmerken Overijssel. Provincie Overijssel. 2023-NOV08.

•

Presentatie resultaten: Op weg naar dichtbij. Atlas Research. 2025-JUL09.

•

Overijssel voor elkaar! Bijlage 4: Gebiedseigen perspectieven. Provincie Overijssel. 2024-JUN04.

•

Voorzet Bol besluittekst Verstedelijkingsstrategie Twente. Bestuurlijke overleg Leefomgeving.

•

Overijssel voor en met elkaar! Concept nieuwe Omgevingsvisie. Provincie Overijssel. 2024-JUN18.

2024-NOV07.

•

Overijssel voor elkaar: Kaarten bij concept Omgevingsvisie. Provincie Overijssel. 2024-JUN01.

Ruimtelijk-economische bouwsteen Regio Twente 2040, concept (in opdracht van Provincie Overijssel

•

Actualisatie Woondeal Twente 2025 t/m eind 2030. Provincie Overijssel, Ruimte Volk, Overijsselse

•

•

Gelderland. n.d.

en de Twentse gemeenten). Buck Consultants International. 2025-MAR04. •

Kracht van Oost: Perspectieven op de ruimtelijke economie van Oost-Nederland. Provincie

Woonaanpak. 2025-MAR20.

Ruimtelijk-economische bouwsteen Regio Twente 2040 (in opdracht van Provincie Overijssel en de

•

Energievisie Overijssel 2050: Schoon, robuust, betaalbaar. Provincie Overijssel. 2025-FEB26.

Twentse gemeenten). Buck Consultants International. 2025-JUN20.

•

Ontwerplab Overijssel. Provincie Overijssel & Atelier Overijssel. 2019-JUL01.

RSIA: Brief aan de raad (Zaaknummer 2300095226). Burgemeester en Wethouders Enschede.

•

Aftrap ROS Twente. ROS Twente. 2024-DEC05.

2023-DEC13.

•

Inhoudelijke uitgangspunten verstedelijking Twente. ROS Twente. 2025-MAY23.

Position Paper Twente (Zaaknummer 3795602). Burgemeester en Wethouders van Hengelo.

•

Werksessie Rijk en regio ROS Twente. ROS Twente. 2025-APR16.

2024-SEP03.

•

Verstedelijkingsstrategie Twente: VRO nota ruimte, initiëren. ROS Twente. 2025-MAR17.

•

Structuurvisie 2030. Gemeente Fryske Marren. n.d.

•

Seminar PBL/VRO. ROS Twente. 2024-NOV26.

•

3561971 – Visie Spoorzone Hengelo Enschede. Gemeente Hengelo. 2023-MAY17.

•

Verslag aftrapbijeenkomst ROS 14. ROS Twente. 2025-DEC05.

•

Bestuurlijke opdracht vervolg Spoorzone Hengelo–Enschede (Zaaknummer 3879081). Gemeente

•

Plan van aanpak verstedelijkingsstrategie Twente. ROS Twente, Ministerie van VRO, Provincie Overijssel,

• •

Hengelo. 2025-MAR11.

& Waterschap Vechtstromen. 2025-MAR20.

•

YES SHE CAN. Gemeente Hengelo, Gemeente Enschede, Fakton, SITE, & MUST. 2023-MAR23.

•

Werkweek Talent op #1. SHE. 2024-SEP20.

•

De Vriendelijke Stad. Hammerlund Bergmann, Jessica. 2025-MAR17.

•

SHE Landschapspark. Strootman. n.d.

•

Verstedelijkingsstrategie/ROS Twente, programmavisie. Ligthart, Karin. 2025-JAN09.

•

Oplossingsrichtingen A1–A35 en adaptief pakket. Sweco. 2019-SEP13.

•

Contourennotitie Nota Ruimte. Ministerie BZK. 2023-APR..

•

Probleemanalyse A1/A35 (Rapportnummer 365126). Sweco. 2019-SEP13.

•

Ontwerp Nota Ruimte. Ministerie VRO. 2025.

•

Verkort MIRT-Onderzoek A1/A35 – Samenvatting. Sweco. 2019-SEP13.

•

Atlas Twente (2e druk). MUST. 2019-NOV01.

•

Twente 2075: Stad en water- Atelier Overijssel. Must, De Urbanisten, Tauw B.V., e.a. 2023-FEB.

•

Position Paper Twente: Agenderend voor de ruimtelijke ontwikkelstrategie Twente (in opdracht van

•

Nationaal programma vitale regio’s. Twente Board. 2025-APR17.

Provincie Overijssel en de Twentse gemeenten). MUST. 2024-SEP04.

•

Toekomst van Twente. Twenteraad. 2024-SEP19.

•

Regionale Strategische Investeringsagenda Twente (RSIA). MUST & Twynstra Gudde. 2023-SEP15.

•

Toekomstverkenning WLO 2025: Cahier Regionale Ontwikkelingen en Ruimtegebruik, Planbureau

•

Regionale Strategische Investeringsagenda Twente (RSIA), samenvatting. MUST & Twynstra Gudde.

voor de Leefomgeving 2025. PBL-publicatienummer: 5453 www.WLO2025.nl

2023-SEP20. •

•

Position Paper Twente 2050 (in opdracht van Provincie Overijssel en de Twentse gemeenten). MUST &

Dashboard Verstedelijking, Hoe de woningbouwopgave maatschappelijke meerwaarde levert en waarom het Rijk hier belang bij heeft. College van Rijksadviseurs, 2018-OKT.

Twynstra Gudde. 2024-JUL01.

62

90% RUIMTELIJKE ONTWIKKELSTRATEGIE TWENTE 260410



Bijlage

Nederland op de economische as

De economische ontwikkeling van de toekomst is bepalend voor ontwikkelpotentie en -richting van Twente, dit staat op de as van boven naar beneden.

Doorkijk naar 2100 via de WLO-scenario’s

Kenmerken boven op de economische as (B + C) ‘Hoog’ • De bevolking blijft door groeien na 2050. Ook economisch is er een sterke groei, vooral gericht op kennis en innovatie en diensten, internationale samenwerking. Er is veel mondiale en Europese samenwerking, wereldhandel en migratie. • Daarnaast wordt uitgegaan van een lange periode van vrede en een toename van mondialisering en handel. • Immigratie neemt dan ook meer toe dan in het scenario Laag • Mensen leven gemiddeld langer, jongeren gaan eerder op zichzelf wonen en stellen kiezen er makkelijk voor om uit elkaar gaan waardoor er meer behoefte is aan eenpersoonshuishoudens • Ook de levensverwachting stijgt, waardoor de woningbehoefte blijft toenemen • Zo zet de grote bevolkings- en huishoudensgroei flink door, juist ook na 2050 • In het hoge scenario is onze economie nog meer dan gericht op de zakelijke dienstensector. Ook groeit de bouw, omdat de groeiende bevolking om vele nieuwe huizen vraagt. Tenslotte groeit ook de zorg vanwege de vergrijzing.

Als we verder naar de toekomst kijken is het goed om met scenario’s te werken om mogelijkheden te verkennen. Voor de ROS Twente nemen we de scenario ‘s van de WLO als uitgangspunt. Via twee assen zijn vier kwadranten geduid: viertal mogelijke scenario’s. Deze verkennen we op hoofdlijnen voor Twente. In de WLO-scenario’s is ingegaan om de thema’s op nationale schaal: • Demografie Nederland • Economie Nederland • Ruimtelijke spreiding Nederland • Klimaat en Energie • Mobiliteit

Kenmerken onder de economische as (A+D) ‘Laag’ • Weinig mondiale samenwerking, korte handelsketens, weinig migratie en lage economische groei • In het scenario Laag wordt rekening gehouden met meer pandemieën en conflicten • Dit levert een beperking in huishoudensgroei, en vanaf 2040 zal de groei stagneren • In het lage scenario groeit onze industrie: door de kortere handelsketens en door handelsconflicten wordt Europa minder afhankelijk van andere werelddelen.

↑ WLO-scenario’s voor 2100 (bron: wlo2025.nl)

63

90% RUIMTELIJKE ONTWIKKELSTRATEGIE TWENTE 260410



Twentse doorontwikkeling na 2050

Nederland op de as Tempo klimaatverandering

De Ruimtelijke Ontwikkelstrategie Twente heeft 2050 als planhorizon. We benutten de WLO scenario’s om verder door te kijken en no-regrets te verkennen. Enkele consequenties van de WLO scenario’s toegepast op de doorontwikkeling van Twente (eerste aannames op basis van expert judgement).

Van links naar rechts is de as opgenomen in welke mate geanticipeerd wordt op de klimaatverandering, dus hoe snel de verandering wordt afgeremd. Hoe trager geanticipeerd wordt, hoe groter de effecten. Kenmerken links aan de as klimaatadaptatie (A + B) ‘Snel’ • Er wordt relatief snel geanticipeerd op de klimaatverandering waardoor deze enigszins beperkt blijft. De robuuste keuzes zijn relatief snel gemaakt en de opwarming van de aarde zal in 2100 (ten opzichte van 1990) zo’n +1,8 graden bedragen • Effecten op leefbaarheid in Nederland zijn zeker merkbaar, maar nog in de hand te houden. • In de scenario’s met een snelle klimaattransitie groeit de bouw wat sterker dan in de andere scenario’s, vanwege het werk aan de verduurzaming van de woningvoorraad.

Scenario A Laag - Snel Het brede economisch fundament van maakindustrie en tech in Twente blijft van belang. De economische groei is wat meer gelijkmatig, over de regio en over sectoren. Deels ook nog gericht op auto, meer zoals in de huidige situatie. Corridors als de A1 blijven van groot belang. Het brede (economisch en cultureel) fundament vormt de basis voor het vervolg van de ontwikkeling, die wel afgeremd wordt. In het vitale buitengebied zullen negatieve (demografische) ontwikkelingen harder gaan. Het is goed daarom nu al in te zetten op concentratie van voorzieningen in enkele kernen. De groene woonvoorkeuren (zoals benoemd in WLO rapportage) in Twente zijn wel echt onderscheidend en bieden een leefbare omgeving, terwijl dit in de Randstad steeds meer onder druk staat. Binnenlandse migratie naar het oosten, en zeker naar Twente en de ander initieerregio’s is groot. Vooral de steden verdichten door tot zeer hoogstedelijk milieu, hier zullen effecten van krimp na 2040/2050 minder ingrijpend zijn. Zo zal Twente, hoewel de natuurlijke aanwas stagneert (of negatief uitvalt), door de klimaatverandering nog nadrukkelijke in beeld komen voor binnenlandse migratie voor wonen, maar ook voor ondernemers.

Kenmerken rechts op de as klimaatadaptatie (C + D) ‘Vertraagd’ • Er wordt langzamer geanticipeerd op de klimaatverandering waardoor de gevolgen van de klimaatverandering groter zullen zijn. • De opwarming van de aarde zal in 2100 groter zijn, (indicatief +2,7 graden) • Effecten op leefbaarheid in Nederland zijn groot, we zien dat het landschap sterk veranderd, het water moet veel meer ruimte krijgen in de lage delen van ons land, terwijl op andere delen de droogte landbouw onmogelijk maakt. • Drinkwaterbeschikbaarheid vormt een enorm probleem in Twente • Bodemdaling gaat snel in laag Nederland, ook in Noordwest Twente vormt dit een opgave, samen met de verzilting van het grondwater. Dit is het enige gebied waar grootschalige landbouw een goede plek had in Twente, nu zal deze gaan verdwijnen.

Scenario B Hoog - Snel Met een sterke groei van Nederland en een goede anticipatie op de klimaatverandering zal (ook) Twente meeprofiteren. Door het onderscheidend economische profiel met de sterke economie op de vier kennisspeerpunten zal dit een bovengemiddelde ontwikkeling genereren. Het Daily urban system zal uitgebreid zijn naar de andere hightech regio’s en geënt op kennis en innovatie en onderwijs. Hierbij zijn de Twentse campussen als motoren van de Nederlandse hightech, met een sterke samenwerking met Brainportregio Eindhoven. Dit vraagt om optimale verbindingen. Hoogstedelijke stationsgebieden vormen de brandpunten in steden en knopen: krachtige steden met een eigen identiteit, als onderdeel van Twentse stedenrij.

64

90% RUIMTELIJKE ONTWIKKELSTRATEGIE TWENTE 260410



Scenario C Hoog - Vertraagd Met de sterke economie op de vier kennisspeerpunten is de Twentse economie onderscheidend, waarbij de campussen als motoren van de Nederlandse hightech werken in sterke samenwerking met Brainportregio Eindhoven. Beide regio’s liggen relatief gunstig vanuit klimaatperspectief, waarbij de groene woonvoorkeuren in Twente en Brabant echt onderscheidend zijn in een prettige leefbare omgeving, terwijl dit in de Randstad steeds meer onder druk staat. De samenwerking met de Brainportregio is hierbij essentieel om complementair te blijven en onderling goed verbonden te zijn. Hier zal een snelle OV-lijn wellicht een goede aanvulling bieden om deze twee metropolitane gebieden (want daartoe zou Twente zich kunnen door ontwikkelen) goed te verbinden. De maatregelen uit de koers voor verstedelijking zetten in op de verdere groei, en vormen no-regret maatregelen, waarbij voor dit perspectief een versnelling gewenst is.

Scenario D Laag - Vertraagd De ontspannen groene woonvoorkeuren in Twente bieden een goed alternatief op het wonen in de natte delen van Nederland waar de situatie niet meer betaalbaar is. Een schuif naar de hogere gelegen delen van Nederland is noodzakelijk. Hier geldt een verdere verstedelijking op elk van de drie niveaus. De binnenlandse migratie naar het oosten, en zeker naar Twente en de ander initieerregio’s is groot. Vooral de steden verdichten hierbij nog verder door tot hoogstedelijk milieu (maar minder dan bij C). De landbouw staat flink onder druk: de overwegend land- en tuinbouw productie kan nog maar in enkele delen van Nederland georganiseerd worden. Dus hoewel dit scenario het slechts uitpakt voor Nederland, kan Twente juist in dit scenario een belangrijke positie innemen in het stedelijk netwerk. Dan moet de kracht van Twente goed zichtbaar zijn en nog meer onderscheidend dan nu het geval is, met de maatregelen uit de ROS en voor klimaatadaptatie. Kortom: welk scenario zich ook voordoet, Twente zal naar alle waarschijnlijkheid altijd een belangrijke plek innemen in Nederland en zet met de ROS stappen die ook na 2050 bijdragen aan een leefbaar en aantrekkelijk Twente voor de generaties na ons.

65

90% RUIMTELIJKE ONTWIKKELSTRATEGIE TWENTE 260410

RUIMTELIJKE ONTWIKKELSTRATEGIE

TWENTE DE TWENTSE VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE

10 APRIL 2026 90% conceptversie

In opdracht van Ministerie van VRO, Provincie Overijssel en de 14 Twentse gemeentes