Bijlage 5 CROW-publicatie-Inzicht-in-acceptabele-loopafstanden
Tekst van het document
Inzicht in acceptabele loopafstanden
!
1
Over CROW CROW bedenkt slimme en praktische oplossingen voor vraagstukken over infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer in Nederland. Dat doen we samen met externe professionals die kennis met elkaar delen en toepasbaar maken voor de praktijk. CROW is een onafhankelijke kennisorganisatie zonder winstoogmerk die investeert in kennis voor nu en in de toekomst. Wij streven naar de beste oplossingen voor vraagstukken van beleid tot en met beheer in infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer en werk en veiligheid. Bovendien zijn wij experts op het gebied van aanbesteden en contracteren.
Over CROW-KpVV CROW-KpVV ontwikkelt, verspreidt en borgt collectieve kennis voor de decentrale overheden op het gebied van mobiliteit. Het gaat om kennis die fundamenteel ondersteunt bij de beleidsontwikkeling en -uitvoering.
Over Ruimte voor Lopen !
Platform Ruimte voor Lopen is een samenwerking van organisaties en professionals die willen bijdragen aan meer ruimte voor lopen in Nederland. Het platform maakt het gezamenlijk belang van lopen zichtbaarder, vergroot en verbindt de kennis over lopen en deelt goede voorbeelden.
Inzicht in acceptabele loopafstanden
!
3
Inhoudsopgave 1
Inleiding
7
2
Aanpak onderzoek
8
3
De huidige kennis over acceptabele loopafstanden
9
4
Acceptabele loopafstanden en acceptabele looptijden
10
5
6
4.1 Van huis naar bushalte
11
4.2 Van huis naar geparkeerde auto
12
4.3 Naar supermarkt
12
4.4 Naar apotheek
13
4.5 Naar ziekenhuis
15
Invloedsfactoren
16
5.1 Redenen om wel of niet te lopen
17
5.2 Invloed van aantrekkelijkheid looproutes op beleving van loopafstand
19
Aanbevelingen voor vervolg
22
Literatuur en websites
23
Bijlage 1. Overzicht acceptabele loopafstanden
25
!
5
!
1 Inleiding Bijna iedereen verplaatst zich lopend: van peuter tot bejaarde, van arm tot rijk, om te verplaatsen of om te recreëren. We zijn bijna allemaal regelmatig voetganger, naar schatting zo'n 70% van alle verplaatsingen gaat geheel of gedeeltelijk te voet. Lopen is in de basis dan ook de meest eenvoudige manier van voortbewegen. Lopen kent bovendien veel voordelen; het is gratis, het is een duurzame manier van verplaatsen en het brengt gezondheidsvoordelen met zich mee. Mensen verplaatsen zich te voet en wandelen voor hun plezier, maar lopen ook voor de first- en last mile van een verplaatsing. Dit geldt bijvoorbeeld voor een verplaatsing met de auto richting de supermarkt, waarbij de verkeersdeelnemers eerst naar de auto moeten lopen en uiteindelijk van de auto naar de supermarkt. Niet iedereen is bereid even ver te lopen voor zo’n verplaatsing. Een belangrijk aspect dat bepaalt of mensen zullen gaan lopen is hun inschatting of ze de afstand beloopbaar vinden. Die zogenoemde acceptabele loopafstand kan verschillen per persoon en hangt af van de omstandigheden. Ook de looptijd is van belang, zo kunnen bijvoorbeeld wachttijden de acceptatie van loopafstand beïnvloeden. Daarnaast zijn stedenbouwkundige aspecten als bebouwing, plinten/gevels en groen van belang, met name voor de beleving van de loopafstand.
Mensen in werkvelden zoals mobiliteit of stedenbouw krijgen regelmatig te maken met de vraag welke loopafstanden mensen bereid zijn om te lopen, bijvoorbeeld in relatie tot de bereikbaarheid van nieuwe voorzieningen of bij parkeerbeleid. Deze informatie is belangrijk om bijvoorbeeld vast te kunnen stellen of belangrijke voorzieningen voldoende bereikbaar zijn en of er in een gebied voldoende parkeerruimte op loopafstand beschikbaar is. Omdat de loopafstand die mensen acceptabel vinden geen vaste waarde is, is inzicht nodig in de invloedsfactoren die bepalen wat (bepaalde groepen) mensen onder welke omstandigheden een acceptabele loopafstand vinden. Inzicht hierin is nodig om gericht aanbevelingen te kunnen doen over ontwerpen op zowel netwerkniveau (denk hierbij bijvoorbeeld aan de directheid van routes en aanwezigheid van barrières) als straatniveau (denk hierbij bijvoorbeeld aan wachttijd bij het oversteken). Uit een enquête onder professionals blijkt dat meer dan 60% informatie over dit onderwerp uit CROWpublicaties gebruikt [10]. Er zijn bijvoorbeeld gegevens over dit onderwerp opgenomen in de ASVV 2012 en verschillende andere CROW-publicaties. Echter, die gegevens zijn gedateerd. Daarnaast is veelal onduidelijk wat de basis voor deze gegevens is. Daardoor is onzeker of de geboden informatie nog wel een goede basis biedt voor het maken van beleids- en ontwerpkeuzes.
CROW heeft daarom DTV Consultants gevraagd onderzoek te doen naar de nieuwste inzichten met betrekking tot acceptabele loopafstanden, op basis waarvan het kennisaanbod kan worden geactualiseerd. Doel was om te komen tot actuele, volledige en onderbouwde aanbevelingen over wat als acceptabele loopafstanden naar verschillende voorzieningen kan wordt beschouwd. Daarnaast zijn de factoren die van invloed zijn op acceptabele loopafstand in beeld gebracht. In deze publicatie is de geactualiseerde kennis over acceptabele loopafstanden uiteengezet en toegelicht. In de publicatie wordt een samenvatting van de uitkomsten en conclusies van het onderzoek gegeven (met als bronvermelding: [10]). Ook wordt een relatie gelegd met informatie uit andere literatuur over dit onderwerp.
!
Inleiding
7
2 Aanpak onderzoek Om te komen tot het inzicht in acceptabele loopafstanden en de factoren die hierop van invloed zijn, is allereerst een literatuuronderzoek uitgevoerd. Op basis van de verkregen informatie uit het literatuuronderzoek is een enquête onder beleidsmakers en andere deskundigen (professionals) opgesteld en afgenomen. Deze enquête biedt inzicht in de aanwezige kennis en ideeën over loopafstanden, maar ook in het gebruik van bestaande richtlijnen en behoeftes aan nieuwe (of beter onderbouwde) richtlijnen. Deze resultaten zijn vervolgens gebruikt voor het bepalen van de onderwerpen voor een enquête onder voetgangers (het brede publiek). Al met al heeft deze enquête inzicht opgeleverd in: · · · ·
Het keuzegedrag (wel of niet lopen naar een bepaalde voorziening); De motieven die daarbij een rol spelen; De mate van acceptatie van bepaalde loopafstanden; De factoren die daarbij een rol spelen.
Vervolgens zijn de onderzoeksresultaten tijdens een sessie met een door CROW samengestelde groep van gebruikers en expert gepresenteerd en bediscussieerd. In bijlage 1 zijn de bronnen in een referentielijst weergegeven.
!
8
Inzicht in acceptabele loopafstanden
3 De huidige kennis over acceptabele loopafstanden Eén van de bronnen over acceptabele loopafstanden is de CROW-publicatie “Lopen Loont” [1]. Op grond van bestaande kennis over acceptabele loopafstanden, blijkt een afstand van 500 meter goed beloopbaar en een afstand van 1.000 meter de maximale loopafstand te zijn. Echter, de onderliggende bronnen zijn sterk gedateerd (tot wel 50 jaar oud). In ‘’Lopen loont’’ worden factoren genoemd die van invloed zijn op de mate waarin mensen lopen en de afstand die mensen bereid zijn (maximaal) te lopen: · · · · ·
Motief (recreatief/utilitair); Nabijheid voorzieningen; Aantrekkelijkheid route; Grootschaligheid omgeving; Afstand.
Uit onderzoek van Hsia, Yeh, Tsukaguchien Vandebona [2] blijkt dat ook attitude ten aanzien van lopen van invloed is op wat men een acceptabele loopafstand vindt. Hoe positiever de attitude, hoe groter de acceptabele loopafstand voor die persoon is. Ewing en Handy [3] laten in een model zien dat de factoren ‘fysieke kenmerken’, ‘stedenbouwkundige kenmerken’ en ‘persoonlijke gevoelens’ van invloed zijn op de beloopbaarheid. De afstand naar het openbaar vervoer kan volgens Daniels en Mully [3] beïnvloed worden door het motief, de demografische factoren, de omgeving en het aanbod van het OV. De acceptabele loopafstand blijkt groter te zijn naarmate het openbaar vervoer sneller is, een hogere frequentie heeft en de reis over een grotere afstand gaat. Mensen zijn bereid om 450 meter naar een ontsluitende halte te lopen, maar naar een HOV-halte bedraagt de acceptabele loopafstand 800 meter [4]. De NS hanteert een acceptabele loopafstand van 350 meter naar auto- en fietsparkeerplaatsen. Echter blijkt uit de praktijk dat parkeerplaatsen vaker dichterbij liggen. Uit data van de NS blijkt dat ongeveer de helft van de reizigers bereid is tot 1,3 kilometer naar het station te lopen. Circa 90% van de reizigers is bereid om tot en met 3,75 kilometer te lopen, dit betekent dat 10% bereid is om verder dan 3,75 kilometer te lopen.
Onderzoek van Molster [6] laat zien dat afwisseling van bouwhoogte en aantal vista’s van invloed is op de ervaren afstand. Een vista is een deel van de route die je in een keer kan overzien (zichtlijnen). Hoe meer vista’s een route heeft, hoe langer iemand de loopafstand ervaart. De CROW-publicatie ‘’Uitwerking kwaliteitseis aantrekkelijkheid van looproutes’’ [7] gaat verder in op de voordelen, achtergrondinformatie en de uitwerking van aantrekkelijke looproutes. !
De huidige kennis over acceptabele loopafstanden
9
4 Acceptabele loopafstanden en acceptabele looptijden De tabellen in de bijlage van deze publicatie bevatten de acceptabele loopafstanden voor verschillende typen voorzieningen, zoals deze ook zijn opgenomen in ASVV 2021. De loopafstanden zijn geclusterd per modaliteit: verplaatsingen vanaf huis, vanaf de geparkeerde auto, vanaf de geparkeerde fiets en vanaf de bushalte. Bij ieder type verplaatsing is een bandbreedte in acceptabele loopafstand aangegeven. Voor de verschillende typen verplaatsingen is nader onderzocht in hoeverre en waarom mensen ervoor kiezen om te gaan lopen. De selectie voor verplaatsingen die nader zijn onderzocht is gemaakt op basis van de enquête onder professionals, de selectie is een combinatie van voorzieningen waar professionals veelvoudig richtlijnen voor hanteren en waar zij behoefte aan hebben. Het betreft het volgende type verplaatsingen:
· · ·
·
·
(t)huis è bushalte lokale bus; (t)huis è geparkeerde auto; Supermarkt (boodschappen doen); o vanaf huis; o vanaf geparkeerde auto; o vanaf geparkeerde fiets; o vanaf bushalte; apotheek; o vanaf huis; o vanaf geparkeerde auto; o vanaf geparkeerde fiets; o vanaf bushalte; ziekenhuis; o vanaf huis; o vanaf geparkeerde auto; o vanaf geparkeerde fiets; o vanaf bushalte.
In dit hoofdstuk zijn de acceptabele loopafstanden van deze typen verplaatsingen uiteengezet, en daarbij is toegelicht hoe in het onderzoek tot deze afstanden gekomen is.
Acceptabele looptijd Uit de enquête onder professionals [10] blijkt dat professionals de voorkeur geven aan het uitdrukken van de acceptabele loopafstand in “tijd in minuten” in plaats van in “meters”. Dat laat ruimte voor interpretatie en keuzes van de gebruiker van de cijfers, en geeft daarom handvatten voor maatwerk. Als de gebruiker van de cijfers bijvoorbeeld weet dat een bepaalde voorziening door relatief veel ouderen gebruikt wordt, kan diegene rekenen met een lagere loopsnelheid. Verder kan er rekening mee worden gehouden dat looptijd behalve uit afstand en loopsnelheid ook bestaat uit de wachttijden die je tegenkomt op de looproute, bijvoorbeeld bij een oversteek. De maximaal acceptabele looptijd kan ook omgerekend worden naar een maximaal acceptabele loopafstand (exclusief eventuele wachttijden). Hiervoor kan de informatie over gemiddelde loopsnelheden uit onderstaand kader gebruikt worden. Per voorziening dient rekening gehouden te worden met de doelgroep van die voorziening (bijvoorbeeld: jongeren, ouderen). Loopsnelheid De loopsnelheid varieert zowel tussen personen als bij een persoon. Factoren die van invloed zijn op de loopsnelheid zijn leeftijd, geslacht, lichamelijke conditie, omgevingsfactoren (onder andere drukte, tijdstip van de dag en temperatuur) en het doel of het motief van het lopen (bijvoorbeeld snel de bus halen of winkelen) [8].
De gemiddelde loopsnelheid van een voetganger in goede conditie bedraagt circa 90 m/min. Geen enkele groep verkeersdeelnemers is echter zo heterogeen samengesteld als die van de voetgangers. Circa 10 procent van de ouderen loopt met een snelheid minder dan 36 m/min, terwijl circa 10 procent van de jongeren sneller loopt dan 132 m/min [9]. !
10
Inzicht in acceptabele loopafstanden
4.1
Van huis naar bushalte
Veruit het grootste deel van de busreizigers (iets minder dan 90%) gaat (bijna) altijd lopend naar de bushalte. De meeste busreizigers zijn bereid om 5 tot 10 minuten naar de bushalte te lopen, en in de meeste gevallen vinden zij binnen dat bereik ook een bushalte. Toch zijn voetgangers in grotere mate tevreden wanneer zij maximaal 0 tot 5 minuten naar de bushalte moeten lopen [10]. Verder lijkt er samenhang te zitten tussen de tevredenheid van de loopafstand en hoe prettig men de route ervaart. Voetgangers die op dit moment meer dan 15 minuten lopen naar een bushalte, geven aan dat zij deze loopafstand eigenlijk te ver vinden [10]. Toch kiezen ze ervoor om te gaan lopen, mogelijk vanwege het ontbreken van alternatieven.
Minuten bereid te lopen van huis naar bushalte 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
48% 27% 17% 4%
3% Maximaal 0-2 minuten
Maximaal 2-5 minuten
Maximaal 5-10 minuten
Maximaal 10-15 minuten
Maximaal 15-20 minuten
1%
0%
Maximaal Meer dan 20-30 30 minuten minuten
Figuur 1: Minuten bereid te lopen naar een bushalte [10]
Voetgangers die woonachtig zijn in een zeer sterk stedelijk gebied, accepteren een kleinere reistijd naar een bushalte dan andere voetgangers. Voetgangers in een matig stedelijk gebied accepteren juist een grotere reistijd naar een bushalte dan andere respondenten [10]. In figuur 2 is de bereidheid om te lopen afgezet tegen de fysieke conditie van de respondenten. Er is onderscheid gemaakt tussen mensen die ondersteuning nodig hebben bij het lopen en mensen die dat niet nodig hebben. Die eerste groep heeft over het algemeen een lagere loopsnelheid. Bij eenzelfde acceptabele looptijd, zou de acceptabele loopafstand dus lager liggen. Hoewel het aantal respondenten van de eerste groep een stuk lager ligt dan van de groep die goed ter been is, blijkt uit de figuur bovendien dat de groep die ondersteuning nodig heeft over het algemeen een kortere looptijd accepteert.
Lopen naar bushalte 110% 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Max 0-2 minMax 2-5 min Max 5-10 Max 10-15 Max 15-20 Max 20-30 Meer dan 30 min min min min min Geen ondersteuning nodig bij het lopen (N=472) Soms of (bijna) altijd ondersteuning nodig bij het lopen (N=17) Figuur 2: Acceptabele looptijd naar bushalte, in relatie tot fysieke conditie [10]!
Acceptabele loopafstanden en acceptabele looptijden
11
Op basis van voorgaande onderzoeksgegevens over de acceptabele looptijden, zijn de cijfers over acceptabele loopafstanden naar een bushalte geactualiseerd, deze zijn in onderstaande tabel te zien. Acceptabele loopafstand (in meters) Vanaf huis naar bushalte (lokale bus)
4.2
200-500
Van huis naar geparkeerde auto
Veruit het grootste deel van de autobezitters (meer dan 90%) geeft aan een parkeerplaats bij huis te hebben waar zij (bijna) altijd de auto kwijt kunnen. De overige autobezitters moeten vaker zoeken naar een plaats in de omgeving. Van die autobezitters geeft de meerderheid (ca. 60%) aan 0 tot 2 minuten te moeten lopen, de overige autobezitters geven aan meer dan 2 minuten te moeten lopen. Wanneer de looptijd naar de auto langer is dan 2 minuten, zijn de autobezitters minder tevreden. Dit geeft aan dat de geaccepteerde afstand van huis naar een geparkeerde auto 0 tot 2 minuten bedraagt [10]. Wanneer de looptijd naar de auto langer is dan 2 minuten, zijn voetgangers hier minder tevreden over. Op basis van die acceptabele looptijd is per saldo gekozen voor een acceptabele loopafstand tussen huis en geparkeerde auto van 100 tot 200 meter. Acceptabele loopafstand (in meters) Vanaf huis naar geparkeerde auto
4.3
100-200
Naar supermarkt
Van alle voetgangers geeft ongeveer 30% aan (bijna) altijd lopend vanaf huis naar de supermarkt te gaan, ongeveer 40% soms lopend, en iets meer dan 30% (bijna) nooit lopend. Van de voetgangers die aangeven (bijna) nooit lopend naar de supermarkt te gaan, zou bijna 60% langer dan 15 minuten moet lopen. Ongeveer de helft van hen geeft aan dat ze vaker zouden lopen als de afstand tot de supermarkt korter zou zijn. De meeste mensen zijn bereid om maximaal 5 tot 10 minuten vanaf huis naar de supermarkt te lopen. De respondenten die 0 tot 10 minuten naar de supermarkt lopen zijn het meest tevreden en vinden de looproute het prettigst [10].
Minuten bereid te lopen van huis naar supermarkt 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
37% 29% 16%
10% 4%
2%
0%
Maximaal Maximaal Maximaal Maximaal Maximaal Maximaal Meer dan 30 20-30 15-20 10-15 5-10 2 minuten 2-5 minuten minuten minuten minuten minuten minuten
2% Weet ik niet
Figuur 3: Acceptabele looptijd vanaf huis naar de supermarkt [10]
Opvallend is dat mensen met een huidige looptijd van 0 tot 10 minuten voor een groot deel bereid zijn om een langere afstand naar de supermarkt af te leggen dan dat zij nu doen. Terwijl mensen met een looptijd van 15 minuten aangeven dat de maximale loopafstand die ze bereid zijn af te leggen lager ligt dan de huidige loopafstand. Daarnaast accepteren respondenten in een niet stedelijk gebied een kleinere reistijd naar de supermarkt dan andere respondenten [10]. In figuur 4 is de bereidheid te lopen afgezet tegen de fysieke conditie
12
Inzicht in acceptabele loopafstanden
van de respondenten. Er is onderscheid gemaakt tussen mensen die ondersteuning nodig hebben bij het lopen en mensen die dat niet nodig hebben. Naast de verplaatsing tussen huis en supermarkt, zijn de volgende verplaatsingen met een andere herkomst onderzocht: Geparkeerde auto – supermarkt: Bijna alle voetgangers geven aan minder dan 2 minuten te hoeven lopen van de geparkeerde auto tot de supermarkt. Slechts 5% is ontevreden over de afstand van de auto tot de supermarkt [10]. Geparkeerde fiets – supermarkt: Iets minder dan 90% van de voetgangers geeft aan minder dan 2 minuten te hoeven lopen van de geparkeerde fiets tot aan de supermarkt. Slechts 4% is ontevreden over de afstand van de fiets tot de supermarkt [10].
·
·
Lopen naar supermarkt
110% 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
Max. 0-2 min Max. 2-5 min Max. 5-10 min
Max. 10-15 min
Max. 15-20 min
Max. 20-30 Meer dan 30 min min
Geen ondersteuning nodig bij het lopen (N=1318) Soms of (bijna) altijd ondersteuning nodig bij het lopen (N=50) Figuur 4: Acceptabele looptijd naar supermarkt, in relatie tot fysieke conditie [10]
Op basis van voorgaande onderzoeksgegevens over de acceptabele looptijden, zijn de cijfers over acceptabele loopafstanden naar een supermarkt geactualiseerd, deze zijn in onderstaande tabel te zien. Acceptabele loopafstand (in meters) Vanaf huis naar supermarkt
450-1.000
Vanaf geparkeerde auto naar supermarkt
100-250
Vanaf geparkeerde fiets naar supermarkt
50-150
4.4
Naar apotheek
Van de 1.754 respondenten gaat 26% (bijna) altijd lopend naar de apotheek, 20% soms lopend. Daarnaast gaat 41% (bijna) nooit lopend en 14% gaat nooit naar de apotheek. Van de groep respondenten die (bijna) nooit lopend naar de apotheek gaat, moet 43% langer dan 20 minuten lopen en 24% langer dan 15 minuten. Iets meer dan 70% geeft aan vaker naar de apotheek te willen lopen als de afstand tot de apotheek korter zou zijn. De meeste respondenten zijn bereid om 5 tot 10 minuten naar de apotheek te lopen. De respondenten die 0 tot 10 minuten naar de apotheek lopen, zijn het meest tevreden over de loopafstand en vinden de looproute het prettigst [10].
Acceptabele loopafstanden en acceptabele looptijden
13
Minuten bereid te lopen naar apotheek 45% 38%
40% 35%
27%
30% 25% 20%
16%
15%
10%
10% 5%
4%
2%
1%
0% Maximaal Maximaal Maximaal Maximaal Maximaal Maximaal Meer dan 30 20-30 15-20 10-15 5-10 2-5 0-2 minuten minuten minuten minuten minuten minuten minuten Figuur 5: Aantal minuten die mensen bereid zijn te lopen naar de apotheek [10]
De stedelijkheid van iemands woonplaats blijkt niet van invloed te zijn op de afstand die men bereid is om te lopen naar de apotheek. In figuur 6 is de bereidheid te lopen afgezet tegen de fysieke conditie van de respondenten. Er is onderscheid gemaakt tussen mensen die ondersteuning nodig hebben bij het lopen en mensen die dat niet nodig hebben.
110%
Lopen naar apotheek
100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Max 0-2 min Max 2-5 min
Max 5-10 min
Max 10-15 min
Max 15-20 min
Max 20-30 Meer dan 30 min min
Geen ondersteuning nodig bij het lopen (N=1176) Soms of (bijna) altijd ondersteuning nodig bij het lopen (N=52) Figuur 6: Acceptabele looptijd naar apotheek, in relatie tot fysieke conditie [10]
Er is ook gevraagd naar de tijd die men bereid is te lopen vanaf de geparkeerde auto of fiets: ·
Geparkeerde auto – apotheek: Ruim 35% van de respondenten gaat regelmatig met de auto naar de apotheek. 90% van de respondenten geeft aan minder dan 2 minuten te hoeven lopen van de geparkeerde auto naar de apotheek. Slechts 7% is ontevreden over de afstand van de geparkeerde auto tot de apotheek [10].
14
Inzicht in acceptabele loopafstanden
·
Geparkeerde fiets – apotheek: in totaal geeft ruim 20% van de respondenten aan regelmatig met de fiets naar de apotheek te gaan. 91% geeft aan minder dan 1 minuut te hoeven lopen tussen de geparkeerde fiets en de apotheek. Slechts 4% is ontevreden over de loopafstand tussen de fiets en de apotheek [10].
Op basis van voorgaande onderzoeksgegevens over de acceptabele looptijden, zijn de cijfers over acceptabele loopafstanden naar een apotheek geactualiseerd, deze zijn in onderstaande tabel te zien. Acceptabele loopafstand (in meters) Vanaf huis naar apotheek Vanaf geparkeerde auto naar apotheek Vanaf geparkeerde fiets naar apotheek
4.5
450-1.000 100-250 50-150
Naar ziekenhuis
De meeste mensen leggen de verplaatsing richting een ziekenhuis niet volledig lopend af. Daarom zijn enkel de verplaatsingen vanaf geparkeerde auto en fiets onderzocht. ·
·
Geparkeerde auto – ziekenhuis: 1.195 respondenten (68%) gaan regelmatig met de auto naar het ziekenhuis. 13% geeft aan ontevreden te zijn over de afstand tussen de geparkeerde auto en de ingang van het ziekenhuis. 40% geeft aan minder dan 2 minuten te lopen, 47% geeft aan 2 tot 5 minuten te moeten lopen en 12% geeft aan langer dan 5 minuten te moeten lopen [10]. Geparkeerde fiets – ziekenhuis: in totaal geven 596 respondenten (34%) aan regelmatig naar het ziekenhuis te fietsen. 81% geeft aan minder dan 2 minuten te moeten lopen vanaf de fiets. Slechts 4% is ontevreden over de afstand tussen de geparkeerde fiets en de ingang van het ziekenhuis [10].
Op basis van voorgaande onderzoeksgegevens over de acceptabele looptijden, zijn de cijfers over acceptabele loopafstanden naar een ziekenhuis geactualiseerd, deze zijn in onderstaande tabel te zien. Acceptabele loopafstand (in meters) Vanaf geparkeerde auto naar ziekenhuis
100-350
Vanaf geparkeerde fiets naar ziekenhuis
50-150
!
Acceptabele loopafstanden en acceptabele looptijden
15
5 Invloedsfactoren De acceptatie van loopafstanden vertoont, evenals de kencijfers, marges. De acceptatie van die loopafstand hangt dan ook af van een groot aantal factoren, zoals: · · · · · · · ·
De aantrekkelijkheid van de looproute; De directheid van een looproute (en de eventuele aanwezigheid van barrières); Sociale veiligheid en verkeersveiligheid van de looproute; De parkeerordening en de prijsstelling; De fysieke conditie van een voetganger; Het motief van het bezoek (recreatief/utilitair); De wachttijd (bijvoorbeeld bij een oversteek); De duur van verblijf/bezoek locatie [1].
Verder spelen bij specifieke typen verplaatsingen ook specifieke factoren een rol in de keuze om wel of niet te gaan lopen en in de acceptatie van de loopafstand. Ter illustratie: bij de keuze om wel of niet lopend vanaf huis naar een bushalte te gaan, spelen de factoren ‘afstand’, ‘het weer’, ‘de hoeveelheid bagage’ en ‘de hoeveelheid tijd’ een rol. Bij de keuze om wel of niet lopend naar een supermarkt te gaan, spelen dezelfde factoren een rol, maar is ook de ‘attitude t.o.v. lopen’ van belang. Ten slotte bij de keuze om wel of niet lopend naar een apotheek te gaan, spelen de factoren ‘afstand’, ‘het weer’, ‘de hoeveelheid tijd’, ‘de attitude t.o.v. lopen’ en ‘of de verplaatsingen onderdeel is van een keten’ een rol [10]. Volgens de professionals is de fysieke conditie van een voetganger de belangrijkste factor die invloed heeft op de maximaal acceptabele loopafstand. Echter, uit de figuren 2, 4 en 6 blijkt de invloed van de fysieke conditie aanwezig te zijn, maar niet voor een significant verschil van de acceptabele looptijd te zorgen.
' !
16
Inzicht in acceptabele loopafstanden
Ook de aantrekkelijkheid van een route, de duur van een bezoek, kosten van parkeren, sociale veiligheid en snelheid hebben volgens veel van de professionals invloed op de acceptabele loopafstand, zoals in figuur 7 te zien is. Factoren als de directheid van de route of de aanwezigheid van barrières wordt minder waarde toegeschreven voor wat betreft de invloed op maximaal acceptabele loopafstand.
Factoren van invloed op maximaal acceptabele loopafstand 70 60
63
50 40 30 20
29
26
25
10
25
22 14
13
11
5
0
Figuur 7: Factoren van invloed op maximaal acceptabele loopafstand (volgens professionals) [10]
5.1
Redenen om wel of niet te lopen
In de enquête [10] hebben de voetgangers voor de verplaatsingen naar de bus, de supermarkt en de apotheek aangegeven wat de reden is waarom ze de verplaatsing wel of juist niet lopend afleggen.
Van huis naar bushalte De belangrijkste reden dat mensen niet lopend naar de bushalte gaan is omdat de zij de afstand naar de bushalte te groot vinden om te lopen (26%) of dat ze er te lang over doen om bij de bushalte te komen (23%). De helft van de respondenten die opgeven dat het te ver is, moet langer dan 10 minuten naar de bus lopen. Van de respondenten die (bijna) altijd lopend naar de bushalte gaan geeft juist 78% aan dat het niet zo ver is en 36% dat het de snelste manier is [10]. Er kan gesteld worden dat de keuze afhankelijk is van de afstand tot de halte. De andere redenen die respondenten gaven om te lopen naar de bushalte zijn te lezen in figuur 8. De respondenten die soms lopend naar de bushalte gaan geven aan dat hun keuze beïnvloed wordt door het weer (35%), de hoeveelheid bagage (35%) en de hoeveelheid beschikbare tijd (32%) [10].
Invloedsfactoren
17
Reden (bijna) altijd lopend 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
78%
36%
28%
26%
22%
20%
15%
12%
12%
5%
4%
2%
Figuur 8: Reden om bijna altijd naar de bushalte te lopen [10]
Van huis naar supermarkt De belangrijkste reden dat mensen niet lopend naar de supermarkt gaan is dat zij te veel of te zware boodschappen hebben (67%), het te ver vinden (45%) of er te lang over doen (22%). De helft van de respondenten die opgeeft dat de afstand te groot is, moet langer dan 15 minuten naar de supermarkt lopen. De respondenten die (bijna) altijd lopend naar de supermarkt gaan geven aan dat het niet zo ver is (73%), lopen gezond is (52%) en ze het fijn is om te lopen (52%). Het lijkt erop dat de respondenten die (bijna) altijd lopen een positieve attitude hebben ten opzichte van lopen. Verder speelt de afstand ook hier een belangrijke rol [10]. Bij de respondenten die soms naar de supermarkt gaan speelt met name de hoeveelheid boodschappen (83%), het weer (44%) en de hoeveelheid beschikbare tijd van de persoon in kwestie (36%) een rol [10].
Reden (bijna) altijd lopend 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
73% 52% 51% 36%
31% 25%
17%
12% 11% 7%
7%
2%
Figuur 9: Reden om (bijna) altijd lopend naar de supermarkt te lopen [10]
!
18
Inzicht in acceptabele loopafstanden
Van huis naar apotheek Voor de groep die (bijna) nooit naar de apotheek loopt is de belangrijkste reden dat de apotheek te ver weg is (62%) of dat ze er te lang over doen (36%). Bijna de helft van de respondenten die opgeeft dat het te ver is, moet langer dan 20 minuten lopen naar de apotheek. 19% van de respondenten heeft aangegeven dat ze de rit naar de apotheek combineren met andere verplaatsingen zoals boodschappen doen en de verplaatsing dus onderdeel is van een keten . De reden die respondenten hebben om (bijna) altijd lopen is voor 75% omdat de apotheek niet zo ver weg is, lopen gezond is (46%) en het fijn is om te lopen (43%). Het lijkt erop dat de respondenten die (bijna) altijd lopen een positieve attitude hebben ten opzichte van lopen. Verder speelt de afstand opnieuw een belangrijke rol [10]. Voor de respondenten die soms lopend naar de apotheek gaan, bepaalt met name de hoeveelheid beschikbare tijd van de persoon in kwestie (66%) en het weer (58%) of de verplaatsing lopend gebeurt. Ook hier is aangegeven dat het ervan af hangt of de verplaatsing een onderdeel is van een keten [10].
Reden (bijna) altijd lopend 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
75% 46%
43%
34%
33%
23% 16%
14%
6%
4%
2%
Figuur 10: Reden om (bijna) altijd lopend naar de apotheek te lopen [10]
5.2
Invloed van aantrekkelijkheid looproutes op beleving van loopafstand
De afstand die mensen bereid zijn om te lopen wordt deels bepaald door de manier waarop die verplaatsing ervaren wordt. De absolute loopafstand is een feitelijke constatering die we precies kunnen meten. De beleving van die loopafstand is juist sterk afhankelijk van de persoon en de omgeving. De aantrekkelijkheid van een route speelt dan ook een grote invloed op de beleving van een route en daarmee op de loopafstand en looptijd zoals die ervaren wordt. Uit CROW-publicatie ‘’Uitwerking kwaliteitseis aantrekkelijkheid van looproutes’’ blijkt dat een aantrekkelijke route de volgende effecten op de beleving van de loopafstand of looptijd kan hebben: ·
· · · · ·
Aantrekkelijke routes willen mensen nogmaals ervaren. Onderzoek toont aan dat het zinvoller is om te investeren in aantrekkelijkheid dan in de opwaardering van technische kwaliteit wanneer de route een voldoende scoort. In een aangename omgeving willen mensen graag verblijven, dit heeft effect op voorzieningen, ontmoetingen en sociale cohesie. Zintuigelijke ervaringen hebben effect op onze tijdsbeleving, routes kunnen korter voelen wanneer het aantrekkelijk is. Mogelijk is de relatie tussen aantrekkelijkheid en tijdsbesef ook van toepassing op het ervaren van moeite. Aantrekkelijkheid heeft invloed op het gevoel van sociale veiligheid. Als aantrekkelijke en veilige routes samenvallen met een veilige route kan daarmee het aantal ongevallen gereduceerd worden.
Invloedsfactoren
19
De aantrekkelijkheid van een route wordt bepaald door de prikkels in de omgeving en persoonlijke factoren: Aantrekkelijkheid = persoonlijke situatie * het aantal en het type prikkels . Een plezierige omgeving heeft niet te weinig maar ook niet te veel prikkels. De hoeveelheid prikkels is afhankelijk van het doel van de wandeling, de bekendheid, gewenning en leeftijd. Daarnaast is het ook afhankelijk van de situatie en de persoon. Na een drukke werkdag kiest iemand bijvoorbeeld liever voor een prikkelluwe omgeving. Daarnaast zijn de hoeveelheid prikkels ook afhankelijk van de snelheid waarin iemand zich verplaatst. Een aantrekkelijke omgeving voor fietsers zal daarom voor voetgangers te weinig prikkels hebben. De persoonlijke factoren betreffen: individuele verschillen, situationele verschillen, sociale factoren en de culturele achtergrond.
Ondanks de persoonlijke voorkeuren en het aantal prikkels dat een persoon (op dat moment) kan verwerken, blijkt dat veelal dezelfde kenmerken gewaardeerd worden. Zo vallen diverse kenmerken samen in eenzelfde ruimte. Sommige voetgangers kiezen een route door een winkelgebied vanwege de levendigheid, en anderen lopen er graag om in de etalages ideeën op te doen. In de publicatie ‘’ ’Uitwerking kwaliteitseis aantrekkelijkheid van looproutes’’ zijn zes karakteristieken opgesteld voor aantrekkelijke voetgangersinfrastructuur: 1.
Op en aan de route liggen voldoende prettige plekken en/of activiteiten: dit heeft betrekking op het gevoel ergens welkom te zijn en het gevoel dat er rekening met je gehouden wordt.
2.
De route biedt voldoende afwisseling en verrassing: een ruimte die voldoende afwisselend is en verrassingen biedt blijft iemand boeien. Daardoor ervaart een voetganger minder moeite omdat er afleiding in de omgeving is.
3.
De zintuigen worden op een route prettig geprikkeld: hierbij is het belangrijk dat er niet te veel prikkels en niet te weinig prikkels in de omgeving zijn.
4.
De route is goed onderhouden (verzorgd, schoon en heel): een verzorgde en schone ruimte vinden mensen mooier, maar relateren mensen het ook aan sociale veiligheid, afwezigheid van gevaar en waardering voor hun aanwezigheid.
5.
Op de route voelen we ons sociaal veilig: het is belangrijk om hierbij niet alleen aan de avonduren te denken, ook overdag kunnen rustige plekken zorgen voor een onveilig gevoel. Er moet voldoende sociale controle zijn, hierbij is oogcontact belangrijk.
6.
Het voetgangersnetwerk biedt alternatieve routes: door een gevarieerd netwerk aan te leggen, kan een voetganger zelf bepalen welke route voor hem de prettigste is.
De beleving van de loopafstand wordt ook beïnvloed door de wachttijd. De invloed van wachttijd op de acceptatie van de duur van verplaatsingen is met name uitgewerkt voor reizen met het openbaar vervoer. Dat mensen een negatief gevoel krijgen van wachten, blijkt bijvoorbeeld uit de waardering van reizen met het openbaar vervoer. Het negatieve gevoel dat mensen krijgen van wachten beïnvloedt hoe mensen de rest van de reist ervaren. Over het algemeen geldt dan ook dat het aangenamer maken van de gehele OV-reis een groter
20
Inzicht in acceptabele loopafstanden
effect heeft op het OV-gebruik, dan het verkorten van de reistijd. Met name te laat aankomen, het moeten staan wegens drukte, en de wachttijd op het perron zijn aspecten die een relatief grotere invloed hebben op OV– gebruik dan reistijd [W1]. Bij loopverplaatsingen kunnen dezelfde principes optreden, bijvoorbeeld bij het wachten voor een oversteek en bij een onaantrekkelijke looproute.
In eerder onderzoek is respondenten in een aantal steden gevraagd twee routes te fietsen en voor deze routes aan te geven wat de beleefde reistijd was. De deelnemers schatten de reistijd ongeveer anderhalf keer langer dan de werkelijke reistijd. Op routes die als aantrekkelijk werden ervaren, werd de reistijd minder lang ingeschat dan op routes die minder aantrekkelijk waren [11]. De beleefde reistijd is gekoppeld aan mogelijke emoties of “mind states” tijdens de rit. In 2017 zijn twee fietsroutes in Amsterdam met elkaar vergeleken op het gebied van de verschillende emoties die de routes oproepen. Een route via de Overtoom was gekoppeld aan voornamelijk negatieve emoties zoals boosheid en stress, terwijl een route via het Vondelpark emoties zoals blij en ontspannen kende. De route via het Vondelpark werd korter ingeschat terwijl deze in werkelijkheid niet korter was dan de route via de Overtoom. In tabel 1 zijn de verschillende emoties uiteengezet en gekoppeld aan inrichtingselementen. Te zien is onder andere dat een aantrekkelijke, comfortabele en afwisselende route met voldoende ruimte bijdraagt aan kortere inschatting van de route [W2]. EMOTIE
INRICHTINGSELEMENTEN
INSCHATTING
BLIJ
Aantrekkelijkheid, afwisselende omgeving
Korter
ONTSPANNEN
Voldoende ruimte, comfortabele route
Korter
BOOS
Drukke routes
Langer
BANG
Rustige verlaten donkere routes of chaotische verkeerssituaties
Langer
VERVELING
Lage prikkels, rechte wegen, veel rode verkeerslichten
Langer
STRESS
Drukke routes, samenkomst van modaliteiten
Langer
Tabel 1: Emoties met inschatting lengte route [W2] !
Invloedsfactoren
21
6 Aanbevelingen voor vervolg In deze publicatie is een actueel overzicht gegeven van de verschillende facetten van acceptabele loopafstanden voor verschillende typen verplaatsingen. Ook is er een beeld geschetst van de factoren die van invloed zijn op de ervaring van acceptabele loopafstanden. De volgende invloedsfactoren zijn genoemd: · · · · · · · ·
De aantrekkelijkheid van de looproute; De directheid van een looproute (en de eventuele aanwezigheid van barrières); Sociale veiligheid en verkeersveiligheid van de looproute; De parkeerordening en de prijsstelling; De fysieke conditie van een voetganger; Het motief van het bezoek (recreatief/utilitair); De wachttijd op de route; De duur van het verblijf/bezoek locatie.
Het overzicht van de invloedsfactoren geeft een compleet beeld, maar behoeft verdere uitwerking. Zo is bijvoorbeeld niet onderzocht hoe de factoren zich tot elkaar verhouden en hoe groot de invloed van de afzonderlijke factoren is. Verder kan worden uitgewerkt wat de invloed is van wachttijd op de acceptatie van de duur van verplaatsingen. In de beschikbare literatuur is dit aspect met name uitgewerkt voor reizen met het openbaar vervoer.
!
22
Inzicht in acceptabele loopafstanden
Literatuur en websites Dit onderzoek is gebaseerd op de volgende documenten: 1. 2.
3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. W1.
W2.
Lopen loont: De voetganger in beleid, ontwerp en beheer, CROW, 2014. The study of the relationships among psychological factors, acceptable walking distance, and reported walking distance for shopping trips, Hsia, H.C., YEH, K.Y., Tsukaguchi, H. & Vandebona, U., Journal of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, 10, 1475-1488, 2013. Measuring the Unmeasurable: Urban Design Qualities Related to Walkability, Ewing, R. & Handy, S., Journal of Urban Design, 14:1, 65-84, 2009. Explaining walking distance to public transport: The dominance of public transport supply, Daniels, R. & Mulley, C., Journal of Transport and Land Use, 6(2), 5-20, 2013. HOV op loopafstand: Het invloedsgebied van HOV-haltes, Van der Blij, F., Veger, J. & Slebos, C., Colloquium Vervoersplanologisch Speurwerk (pp. 1-15), 2010. Welke routekenmerken maken fietsers en voetgangers blij? Molster, A.L. (2019), Colloquium Vervoersplanologisch Speurwerk, 2019 Uitwerking kwaliteitseis aantrekkelijkheid van looproutes, CROW-KpVV, 2021. Karakteristieken van voertuigen en mensen, CROW, 2010. Veilig oversteken? Vanzelfsprekend! CROW, 2016. Acceptabele loopafstanden: En factoren die hierop van invloed zijn, DTV Consultants, 2020. Durven, kunnen en willen fietsen!, Hagen, v. M., & Govers, B., Vervoersplanologisch Speurwerk, 2019 Leren over lopen, Molster, A.L., Lelieveld, M.
& Oostenbrink, E., Colloquium Vervoersplanologisch Speurwerk, 2017. Factsheet Verbeteren OV-verbindingen, Rijkswaterstaat, verkregen van https://rwsduurzamemobiliteit.nl/kennis-instrumenten/toolbox-slimme-mobiliteit/openbaarvervoer/factsheet-verbeteren-ov-verbindingen/ De tijd vliegt als je plezier hebt: reistijd op de fiets is persoons-, locatie en tijdsafhankelijk, Boekhoudt, C., Te Brömmelstroet, M., & Thüsh, M., 2017, verkregen van https://www.verkeerkunde.nl/Uploads/2017/10/FInal-Verkeerskunde-Reistijd-en-route-keuze.pdf
!
Literatuur en websites
23
!
24
Inzicht in acceptabele loopafstanden
Bijlage 1. Overzicht acceptabele loopafstanden Tabel 1: Acceptabele loopafstanden vanaf huis
Verplaatsing
Acceptabele loopafstand (in meters)
vanaf huis naar geparkeerde auto
100-2001
vanaf huis naar geparkeerde deelauto
100-3502
vanaf huis naar parkeerplaats met laadpaal
100-2002
vanaf huis naar brievenbus
150-4502
vanaf huis naar afvalcontainer
50-1502
vanaf huis naar bushalte lokale bus
200-5001
vanaf huis naar bushalte interlokale bus
250-9002
vanaf huis naar supermarkt
450-1.0001
vanaf huis naar stadscentrum/winkelgebied
500-1.5002
vanaf huis naar werklocatie
250-1.0002
vanaf huis naar schoollocatie
250-9002
vanaf huis naar horeca
500-1.0002
vanaf huis naar huisarts/fysio/apotheek
450-1.0001
vanaf huis naar ziekenhuis
450-1.0002
vanaf huis naar bioscoop/theater
450-1.0002
vanaf huis naar sportlocatie binnen
300-8002
vanaf huis naar sportlocatie buiten
400-9002
!
1
Voor deze typen verplaatsingen is uitgebreide informatie beschikbaar over de acceptabele loopafstand, op basis van een enquête onder meer dan 1.800 mensen. 2 Voor deze typen verplaatsingen hebben professionals uit het werkveld aangegeven welke loopafstanden als acceptabel gezien worden, op basis van bronnen en hun eigen ervaringen.
Bijlage 1. Overzicht acceptabele loopafstanden
25
Tabel 2: Acceptabele loopafstanden vanaf geparkeerde auto
Verplaatsing
Acceptabele loopafstand (in meters)
vanaf geparkeerde auto naar supermarkt
100-2501
vanaf geparkeerde auto naar stadscentrum/winkelgebied
200-6002
vanaf geparkeerde auto naar werklocatie
200-8002
vanaf geparkeerde auto naar schoollocatie
100-3002
vanaf geparkeerde auto naar horeca
100-5002
vanaf geparkeerde auto naar huisarts/fysio/ apotheek
100-2501
vanaf geparkeerde auto naar ziekenhuis
100-3501
vanaf geparkeerde auto naar bioscoop/theater
100-6002
vanaf geparkeerde auto naar sportlocatie binnen
100-3002
vanaf geparkeerde auto naar sportlocatie buiten
100-3002
Tabel 3: Acceptabele loopafstanden vanaf geparkeerde fiets
Verplaatsing
Acceptabele loopafstand (in meters)
vanaf geparkeerde fiets naar supermarkt
50-1501
vanaf geparkeerde fiets naar stadscentrum/winkelgebied
100-3002
vanaf geparkeerde fiets naar werklocatie
100-2002
vanaf geparkeerde fiets naar schoollocatie
100-2002
vanaf geparkeerde fiets naar horeca
100-2002
vanaf geparkeerde fiets naar huisarts/fysio/ apotheek
50-1501
vanaf geparkeerde fiets naar ziekenhuis
50-1501
vanaf geparkeerde fiets naar bioscoop/theater
100-2002
vanaf geparkeerde fiets naar sportlocatie binnen
50-1502
vanaf geparkeerde fiets naar sportlocatie buiten
50-1502
26
Inzicht in acceptabele loopafstanden
Tabel 4: Acceptabele loopafstanden vanaf bushalte
Verplaatsing
Acceptabele loopafstand (in meters)
vanaf bushalte naar supermarkt
100-3001
vanaf bushalte naar stadscentrum/winkelgebied
150-4002
vanaf bushalte naar werklocatie
200-5002
vanaf bushalte naar schoollocatie
200-5002
vanaf bushalte naar horeca
200-5002
vanaf bushalte naar huisarts/fysio/apotheek
100-3002
vanaf bushalte naar ziekenhuis
100-3002
vanaf bushalte naar bioscoop/theater
200-5002
vanaf bushalte naar sportlocatie binnen
200-5002
vanaf bushalte naar sportlocatie buiten
200-5002
Bijlage 1. Overzicht acceptabele loopafstanden
27
!
Colofon !
Inzicht in acceptabele loopafstanden uitgave CROW-KpVV, Ede Deze uitgave is (mede) mogelijk gemaakt door een bijdrage vanuit het KpVV-programma. Dit programma ontwikkelt, verspreidt en borgt collectieve kennis voor de decentrale overheden op het gebied van mobiliteit. Het gaat om kennis die fundamenteel ondersteunt bij de beleidsontwikkeling en -uitvoering. Het KpVV-programma wordt gefinancierd door de provincies en de vervoerregio’s. tekst en afbeeldingen Sören Blankers, DTV Consultants redactie Emile Oostenbrink en Ann Lankhorst, CROW contact Kennisplatform CROW klantenservice@crow.nl bestellen Deze uitgave is gratis te downloaden via https://www.fietsberaad.nl/kennisbank
Bijlage 1. Overzicht acceptabele loopafstanden
1