Bijlage 2 - Haalbaarheidsonderzoek oude pastorie RK kerk

Haalbaarheidsonderzoek voor een maatschappelijke invulling van de Sint Anthonius van Paduakerk, de Pastorie en de Pop Rock Factory Grotestraat 146a, 148 en 150 te Nijverdal

Inhoud Vraagstuk ................................................................................................................................................. 3 Inleiding ............................................................................................................................................... 3 Benodigde opbrengsten ...................................................................................................................... 3 Vraagstuk ten aanzien van de verschillende gebouwen ..................................................................... 4 Inventarisatie huidige situatie ................................................................................................................. 6 Situatie................................................................................................................................................. 6 Vooraanzicht ....................................................................................................................................... 7 Plattegronden ...................................................................................................................................... 8 Bestemmingsplan ..............................................................................................................................

11 Beleidseisen ....................................................................................................................................... 14 Monumentale waarden..................................................................................................................... 15 Onderzoek ............................................................................................................................................. 17 Mogelijke functies ............................................................................................................................. 17 Voorbeelden van geslaagde transformaties van kerkgebouwen ...................................................... 20 Betrokken Partijen................................................................................................................................. 23 Geïnteresseerde partijen................................................................................................................... 23 Belanghebbende partijen .................................................................................................................. 25 Conclusie ...............................................................................................................................................

26 Komende jaren .................................................................................................................................. 26 Lange adem ....................................................................................................................................... 31 Bijlages................................................................................................................................................... 31

Vraagstuk Inleiding Vanuit de Locatieraad (LR) van de Rooms Katholieke Sint Anthonius van Paduakerk aan de Grotestraat in Nijverdal en de Gemeente Hellendoorn is bij ons de vraag binnengekomen om te komen tot een visie voor een maatschappelijke invulling voor de Pastorie voor minimaal 5 jaar met een doorzicht naar een langere termijn. Deze vraag komt voort uit een kleiner wordende parochie en hierdoor wordt verwacht dat de kans bestaat dat de kerk over niet afzienbare tijd uit de eredienst onttrokken wordt. Hierdoor ontstaat een nieuwe situatie. Zowel de LR als ook de gemeente Hellendoorn hechten veel waarde aan het huidige monumentale gebouw en behoud van de waarden is dan ook het uitgangspunt. Om te zorgen voor een haalbare situatie zijn inkomsten uit het vastgoed noodzakelijk, dit om te voorzien in de onkosten die gepaard gaan met het onderhoud. De nadruk van dit haalbaarheidsonderzoek zal nu liggen bij de exploitatie van de Pastorie, deze staat momenteel grotendeels leeg en exploitatie is per direct mogelijk. De Kerk zelf is nu nog in de eredienst verheven en hierdoor zijn momenteel andere functies uitgesloten. Verkoop van de pastorie en de kerk is voor de Locatieraad en het Parochiebestuur uitgesloten. Bij het onderzoek zijn de maatschappelijke organisaties conform de lijst Stichting Cultuurnetwerk Gemeente Hellendoorn meegenomen in het onderzoek.

Deze heeft de mogelijke maatschappelijke functies en potentiële gebruikers in kaart gebracht. Daarnaast is er ook een persbericht uitgedaan en hierop zijn nog andere partijen in beeld gekomen. Een scenario met alleen een commerciële huurder wordt buiten beschouwing gelaten.

Benodigde opbrengsten Voor verhuur van de pastorie wordt door de Locatieraad gesproken over een totaal opbrengst van tussen de 25.000 en 40.000 euro per jaar. Dit komt neer op 2083 tot 3333 euro per maand. Hiermee kunnen het lopende onderhoud en de energiekosten van de kerk worden bekostigd. De Locatieraad wil eventueel investeren in het verduurzamen van de parochie waardoor de energiekosten omlaag gaan. Om beter inzicht te krijgen in de kosten van een dergelijke investering is door Scharphof Projectmanagement & Advies een budgetraming uitgevoerd. Uit deze raming komt dat een investering van 6.645 euro in de pastorie gewenst is ten behoeve van verduurzaming. Verder is een investering van nog eens 11.720 euro gewenst voor verduurzaming van het kerkgebouw. Totaal gaat het dus in dit voorstel om een investering t.b.v. verduurzaming van 18.365,00 euro. De geschatte verwarmingskosten van de pastorie zijn nu ongeveer 500 euro per maand. Als dankzij de verduurzaming de kosten met 150 euro (grove schatting) omlaag worden gebracht is de terugverdientijd van de investering 18.365/150 = 122,4 maanden = 10 jaar en 2 maanden. Wanneer de huurder de energiekosten zal opbrengen is een duurzaamheidsinvestering voor de Locatieraad minder relevant Wanneer meerdere partijen gezamenlijk kunnen huren kunnen zij de huur naar rato delen.

Bij mogelijke huurders is het belangrijk af te wegen in hoeverre deze huurder zelf nog investeringen moet doen om aan de wensen te kunnen voldoen.

De locatieraad en het parochiebestuur zullen een begroting moeten maken waarin scherp komt te staan hoeveel huurpenningen zij nodig hebben voor onderhoud van de verschillende delen van het vastgoed, met hierin ook een uitsplitsing met o.a. gas, water en licht.

Vraagstuk ten aanzien van de verschillende gebouwen De pastorie De nadruk van dit onderzoek ligt op de pastorie hiervoor hebben zich al geïnteresseerde partijen aangediend die de locatie willen huren en de haalbaarheid op korte termijn is groot. In de afgelopen jaren is de begane grond van de pastorie verhuurd geweest aan een makelaar en de bovenverdieping verhuurd voor bewoning. Vanuit het bestemmingsplan bestaat er de mogelijk de bestaande bewoning op de verdieping te handhaven. Dit is aan de afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling van de gemeente Hellendoorn voorgelegd en hieruit komt het volgende: Als de kerk aannemelijk kan maken dat er voorjaar 2014 (ten tijde van de tervisielegging van het ontwerpplan) werd gewoond dan is het nu ook toegestaan. Aannemelijk maken kan bijvoorbeeld door bewijs dat bewoner stond ingeschreven bij de gemeente/burgerzaken. Als de kerk niet aannemelijk kan maken dat er gewoond werd ten tijde van de tervisielegging van het ontwerpplan in het voorjaar 2014, dan dient men de volgende stap te doorlopen. In dat geval dient men een principeverzoek aan te leveren via gemeente@hellendoorn.nl. Vervolgens wordt dit verzoek beoordeeld om te concluderen of er wel of niet medewerking zou moeten worden verleend.

De kerk De kerk wordt waarschijnlijk ergens in de komende tien jaar uit de eredienst onttrokken. Momenteel valt de kerk onder de Sint Marcellinus parochie in Enter. Wanneer de kerk uit de eredienst wordt onttrokken hebben de parochie en het bisdom zeer waarschijnlijk geen belang meer bij het gebouw en zullen zij het mogelijk aan de parochianen van Nijverdal schenken. Om een dergelijke schenking te kunnen accepteren hebben de parochie en de Locatieraad behoefte aan een haalbaarheidsonderzoek. In dit haalbaarheidsonderzoek wordt gekeken naar geschikte huurders en de financiële haalbaarheid. Wanneer de kerk uit de eredienst wordt onttrokken zal er een zeer grote ruimte in een keer leeg komen te staan. Om het gebouw te kunnen behouden is een nieuwe functie essentieel. Omdat momenteel nog niet duidelijk is wanneer de kerk uit de eredienst onttrokken zal worden is een diepgaand onderzoek erg speculatief en weinig accuraat, wel zijn er legio voorbeelden van herbestemde kerken door heel Nederland en in het buitenland. Enkele voorbeelden zullen wij toevoegen ter inspiratie en overweging.

Het bijgebouw Het losstaande bijgebouw op het achtererf van de kerk wordt momenteel voor ongeveer 600 euro per maand verhuurd aan de Pop Rock Factory. Het gebouw kampt volgens de LR met achterstallig onderhoud. Een forse investering is wenselijk. De kosten moeten worden opgebracht door de verhurende partij. Na de investering zouden de huuropbrengsten van het bijgebouw omhoog kunnen. Wanneer we uitgaan van een investering van 50.000 euro dan kan eventueel de nieuwe huurprijs ongeveer 500 euro hoger worden. Als alleen de bovenop komende huuropbrengsten worden meegeteld dan is de terugverdientijd 500 euro per maand; 50.000/500 = 100 maanden

De vraag is wel of de huidige huurder voor dat bedrag kan blijven huren en of een nieuwe huurder kan worden gevonden. De locatieraad ziet mogelijkheid het bijgebouw om te bouwen tot stallingsplaatsen voor campers. Hierbij moet nog wel nagedacht worden over het aanstellen van een eventuele conciërge en de kosten die dit met zich mee kan brengen. Het bijgebouw wordt momenteel verhuurd en is aan onderhoud toe. Wij zouden adviseren om zo snel mogelijk bij de parochie te Enter te informeren of zij een investering in het vastgoed kunnen bekostigen. Zolang deze mogelijkheid bestaat lijkt dat een open deur. Het vinden van een nieuwe huurder voor dit gebouw lijkt ons niet gemakkelijk gezien de locatie (weinig zichtbaar) en een dergelijke investering is ook niet zo maar terug verdiend. Het ombouwen tot camperstallingsplaatsen lijkt ons weinig rendabel.

Inventarisatie huidige situatie De RK kerk van Nijverdal bevindt zich aan de Grotestraat direct ten zuiden van het treinstation. De locatie betreft verder nog de aan de kerk vast gebouwde pastorie en de aan de achterzijde gelegen ruimte die momenteel wordt verhuurd aan de Pop Rock Factory.

Situatie

Vooraanzicht

Plattegronden De pastorie De pastorie heeft een begane grond verdieping van ongeveer 220 m² BVO en een verdieping van ongeveer 200 m² BVO. De pastorie heeft veel scheidingswanden en is hierdoor zeer geschikt voor, met name, kantoorhoudende functies. Momenteel gebruikt de LR enkele ruimtes.

De Kerk De kerk is een Neogotische kruisbasiliek met drie beuken en een sacristie in de jaren zeventig is een nieuwe entree gemaakt in de oostelijke gevel ter plaatse van het dwarsschip. De kerk heeft geschat van 727 m² binnen langs de buitenwanden gemeten.

Bijgebouw (Pop Rock Factory) Het bijgebouw wordt momenteel verhuurd aan de Pop Rock Factory en is volgens de Locatieraad toe aan onderhoud. Het bijgebouw heeft een geschat BVO van 131 m².

Bestemmingsplan

De voor "Centrum-3" aangewezen gronden zijn bestemd voor: 1. op de begane grondlaag van de gebouwen: a. persoonlijke en zakelijke dienstverlening (al dan niet met een baliefunctie); b. maatschappelijke- (waaronder overheid), sociale-, culturele-, levensbeschouwelijke functies; c. ambachtelijke/verzorgende bedrijven tot een maximum bvo van 250 m2, voor zover deze geen nadelige invloed hebben op het woon- en leefklimaat in de directe omgeving (milieuhygiëne); d. horeca t/m categorie 1;* e. garageboxen voor zover ter plaatse op de verbeelding de specifieke bouwaanduiding (ga) "garage" is aangegeven; f. water en/of waterhuishoudkundige voorzieningen; g. wonen, voor zover deze functie reeds aanwezig was ten tijde van de tervisielegging van het ontwerp van het plan; 1 2. op de verdiepingen van de gebouwen: a. bestaande aantal woningen; b. zakelijke dienstverlening; c. bestaande niet-woonfuncties, voor zover die op het tijdstip van het in ontwerp ter visie leggen van het plan reeds bestaan. 3. ondergrondse parkeergarages, bovengrondse parkeergarages, stallingsruimten; een en ander met de daarbij behorende gebouwen, andere bouwwerken, erven en open terreinen.

* horeca tot en met categorie 1: een horecabedrijf, waar in hoofdzaak maaltijden worden verstrekt en waar doorgaans geen overlast voor het leefklimaat wordt veroorzaakt, zoals restaurants, hotels en pensions en een 1

Zie de verwijzing van de afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling van de gemeente Hellendoorn zoals beschreven op pagina 4

horecabedrijf dat vooral is gericht op het overdag en 's avonds verstrekken van in hoofdzaak alcoholvrije dranken en eenvoudige etenswaren, zoals ijssalons, croissanterieën, lunchrooms en naar de aard en de openingstijden daarmee gelijk te stellen horecabedrijven

Bouwregels Op de in lid 5.1 bedoelde gronden mogen uitsluitend bouwwerken ten dienste van de in lid 5.1 bedoelde bestemmingen worden gebouwd; daarbij gelden de volgende bepalingen: a. het aantal woningen bedraagt ten hoogste het op het tijdstip van het ter inzage leggen van het ontwerpplan bestaande aantal, dan wel het aantal dat op de kaart in het bebouwingsvlak is opgenomen; b. de gebouwen dienen te worden gebouwd binnen het op de verbeelding aangeven bebouwingsvlak, waarbij geldt dat dit bouwvlak volledig mag worden bebouwd en waarbij de hoofdgebouwen met de voorgevel dienen te worden gebouwd in de voorgevelbouwgrens; c. de aan- en uitbouwen, bijgebouwen en overkappingen worden binnen het bouwvlak op een afstand van ten minste 3 m achter de voorgevel van het hoofdgebouw, dan wel de bestaande afstand indien die minder is, dan wel achter het verlengde daarvan gebouwd; deze regel geldt niet voor een tweede of volgende naar de weg gekeerde gevel die niet als de belangrijkste voorgevel is aan te merken; d. voor het hoofdgebouw bedraagt de maximum goothoogte 7,5 m en de maximum bouwhoogte 10,5 m inhoudende maximaal twee bouwlagen waarboven een terugliggende derde bouwlaag is toegestaan, tenzij anders aangeduid dan wel de bestaande maatvoering indien deze ten tijde van de tervisielegging van het ontwerpplan reeds meer bedraagt, in welk geval deze maatvoering als maximum geldt; e.

met betrekking tot de parkeergarage geldt dat:

f.

•

de hoogte van de gebouwen niet meer mag bedragen dan 1 m, zulks met uitzondering van luchtverversings- en toegangsgebouwen, waarvoor de aangeduide maximale bouwhoogte mag worden vermeerderd met 3 m;

•

het op de verbeelding aangegeven het auto-ontsluitingspunt van de parkeergarage van toepassing is;

ter plaatse van de specifieke bouwaanduiding (ga) "garage" mogen garageboxen worden gebouwd met een maximale hoogte van 3,3 m;

g. voor het bouwen van andere bouwwerken, geen gebouwen of overkapping zijnde, gelden naast de aanvullende werking van de bouwverordening als bedoeld in 22 Uitsluiting aanvullende werking Bouwverordening van deze regels - de volgende regels: •

de bouwhoogte bedraagt niet meer dan 3 m, met uitzondering van vlaggenmasten die tot een hoogte van 10 m zijn toegestaan; de hoogte van andere bouwwerken niet meer mag bedragen dan 3 m.

h. indien op de verbeelding de aanduiding "Overbouwde doorgang" is gegeven, in de bebouwing ter plaatse van deze aanduiding een vrije doorgangshoogte van ten minste 3m aangehouden dient te worden; i.

indien op de verbeelding de aanduiding "Aantal bovenverdiepingen met meervoudig gebruik" in combinatie met een getal is gegeven, in dat aantal verdiepingen boven de begane

grondlaag dezelfde functie is toegestaan als op grond van de (hoofd)bestemming is toegestaan op de begane grond; j.

zelfstandige functies mogen niet anders dan aan de straatzijde van het perceel worden uitgeoefend.

Voor de leden onder sub a t/m sub j geldt dat de aangeduide maatvoering niet van toepassing is op de horizontale gedeelten van afgeknotte daken, lessenaarsdaken, mansardekappen, dakkapellen en op dakvlakken welke niet evenwijdig aan de noklijn zijn gelegen. Bij de toepassing van het bepaalde ten aanzien van het bouwen worden ondergeschikte bouwdelen, zoals plinten, pilasters, kozijnen, gevelversieringen, voorzieningen voor technische installaties, schoorstenen, gevel- en kroonlijsten, luifels en uitbouwen met een oppervlakte van 4 m² of kleiner en overstekende daken buiten beschouwing gelaten, mits de overschrijding niet meer dan 1 m1 ten opzichte van de bouwgrens of de bestemmingsgrens bedraagt.

Beleidseisen De gemeente Hellendoorn heeft een welstandsnota met zeer algemene criteria. Daarnaast wordt in de welstandsnota wordt gerefereerd aan een beeldkwaliteitplan (Beeldkwaliteitsplan Centrum Nijverdal bekent kleur Kuiper Compagnons, juli 2009) dat voor een deel van het centrum van Nijverdal geldt.

Welstandscriteria Nijverdal Centrum Let op: voor (een deel van) dit gebied is een beeldkwaliteitplan c.q. zijn specifieke welstandsrichtlijnen van toepassing: Situering Oriëntatie op belangrijkste openbare ruimte Aaneengesloten winkelfront Hoofdvorm Hoofdvorm en kapvorm aansluitend bij de omliggende bebouwing Aanzichten Samenhang in de gevels tussen de begane rond en de verdiepingen Vlakke gevels met loggia’s Geen luifels aan gevels Verticalisme benadrukken door geleding van gevelwanden in modulen van maximaal 8 meter Opmaak Baksteen in een gedekte kleur (warme, stoere uitstraling) Keramische pannen in een gedekte kleur Geen glimmende materialen voor grote vlakken toepassen Geen dakoverstekken Herkenbare entrees

Conclusie Voor de locatie is met name van belang dat het hier gaat om een gemeentelijk monument en de daarbij geldende redengevende omschrijving. Voor een positief welstandsadvies is ook een positief advies nodig van de monumentencommissie die zich beroept op deskundigheid ten aanzien van monumenten. Het is dan ook ten zeerste aan te bevelen de monumentencommissie en de welstandscommissie in een vroeg stadium bij bouwplannen (ook wanneer het enkel interieur betreft te betrekken).

Criteria voor monumenten Voor monumenten gelden altijd specifieke eisen en criteria. Werkzaamheden aan monumenten behoeven, ongeacht het gebied, altijd vooraf toetsing door de stadsbouwmeester en de monumentencommissie. Artikel 11 van de Monumentenwet 1988 omschrijft wat verboden is ten aanzien van beschermde monumenten. Dit artikel regelt via een vergunning de instandhouding van de monumentale waarden van het monument. Het vergunningsvrije bouwen, zoals vastgelegd in de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en het Besluit Omgevingsrecht (Bor), geldt niet voor het bouwen in, op, aan of bij een monument als bedoeld in de Monumentenwet 1988, voor een monument als bedoeld in een provinciale of gemeentelijke monumentenverordening en voor het bouwen in een beschermd stads- of dorpsgezicht als bedoeld in diezelfde wet. Artikel 15 van Monumentenwet 1988 regelt dat de gemeente een verordening vaststelt waarin tenminste de inschakeling van een commissie op het gebied van de monumentenzorg is opgenomen.

Een belangrijke leidraad voor de monumentencommissie is de redengevende omschrijving. Bovendien is Het Oversticht gevraagd tot het schrijven van een waardestelling. Dit rapport zal mede als uitgangspunt dienen voor de onwikkelmogelijkheden. De gemeente veracht het rapport eind mei dit jaar tegemoet te zien.

Monumentale waarden De Kerk De Sint Anthonius van Paduakerk is een late neogotische, driebeukige kruisbasiliek. Ca. 1920 in gebruik genomen. Aan de linker achterzijde bevindt zich de sacristie in een rechthoekige aanbouw met schildkap. Ook bevindt zich aan deze zijde een platgedekt bijgebouw verscholen tussen de pastorie en het dwarsschip Aan de voorzijde bevind zich naast de toren een halfronde nis. De kerk bestaat uit een grote ruimte met acht kolommen, het dwarsschip begint op ongeveer de helft van de lengte en is even breed als het middenschip. Ramen bevinden zich hoog in de gevel, hierdoor is een vloer op conventionele verdiepingshoogte ongewenst vanwege daglicht. In de jaren zeventig is er een nieuwe entree gerealiseerd die het dwarsschip aan de zuidoostzijde een ingang geeft. Hierdoor heeft de kerk nu twee entrees, wat een eventuele splitsing eenvoudiger maakt. Redengevende omschrijving 2 Inleiding R.K. Kerk van Sint Anthonius van Padua, met pastorie, gebouwd omstreeks 1921 door H. Kroes. Al in 1903was een eigen parochie ontstaan met een noodkerk, maar pas in 1921 kon de nieuwe kerk ingewijd worden. De pastorie is verbonden met de kerk. De kerk is in 1986 gerestaureerd. Omschrijving De kerk is een driebeukige laat-neogotische kruisbasiliek, opgetrokken in baksteen. Het schip en zijbeuken zijn gedekt onder een zadeldak met leien.

De entree bevindt zich in de middenas van de toren, onder een gemetselde spitsboog. De toren van vier geledingen heeft een bakstenen lantaarn, flankerende hoektorentjes en een octogonale spits. Links naast de toren bevindt zich de doopkapel. In de zijgevels en gevels van het koor bevinden zich spitsbogen vensters met tracering en glas-in-lood ramen. Aan de buitenzijde bevinden zich steunberen. Waardering De R.K. Anthonius van Padua is van algemeen belang vanwege de cultuur-, architectonische en stedenbouwkundige waarden die tot uitdrukking komen in: • • • •

2

Het belang als historisch functioneel hoofdonderdeel van het complex, bestaande uit kerk en pastorie. Het type van de kerk; een basilicale kerk met toren uit de jaren twintig van de twintigste eeuw in Neogotische trant. Het ontwerp van de kerk: het is een karakteristiek voorbeeld uit het oeuvre van Kroes. De ligging van de kerk met beeldbepalende toren.

De Waardestelling van het Oversticht die door de gemeente Hellendoorn tegemoet wordt gezien zal mogelijkerwijs de bestaande redengevende omschrijving vervangen

De Pastorie De pastorie heeft een rechthoekige plattegrond met schildkap. De voorgevel is symmetrisch met een formele entree in een nis in het midden van de gevel. Een gemetselde erker rechts van de entree verbreekt de symmetrie. Aan de achterzijde van de pastorie is een platte uitbouw over twee verdiepingen gerealiseerd die op de begane grond ook een verbinding maakt met de kerk aan de linker zijgevel. Op de verdieping ontstaat hierdoor een klein balkon tussen de kerk en de pastorie die toegankelijk is vanuit de pastorie Redengevende omschrijving 3 Inleiding R.K. Kerk van Sint Anthonius van Padua, met pastorie, gebouwd omstreeks 1921 door H. Kroes. Al in 1903was een eigen parochie ontstaan met een noodkerk, maar pas in 1921 kon de nieuwe kerk ingewijd worden. De pastorie is verbonden met de kerk. De kerk is in 1986 gerestaureerd. Omschrijving Pastorie behorende bij R.K. Kerk van Sint Anthonius van Padua. De Pastorie is opgetrokken vanuit een vierkante plattegrond in baksteen over twee bouwlagen en onder een schilddak bedekt met leien. In de voorgevel bevindt zich een terugliggende entree onder een rondboog. Aan de voor- en zijgevel zijn de vensters geplaatst met bovenlichten met roedeverdeling. Het bovenlicht van de erker in de voorgevel is voorzien van glas-in-lood. Waardering De Pastorie van de R.K.

Anthonius van Padua is van algemeen belang vanwege de cultuur-, architectonische en stedenbouwkundige waarden die tot uitdrukking komen in: • • • •

Het belang als historisch functioneel hoofdonderdeel van het complex, bestaande uit kerk en pastorie. Het ontwerp van de kerk: het is een karakteristiek voorbeeld uit het oeuvre van Kroes. De gaafheid van de hoofdvorm en detaillering van het exterieur van de pastorie. De ligging naast de kerk met beeldbepalende toren.

De Pop Rock Factory Achter de kerk staat een plat gedekt bijgebouw met een verspinging in de voor- en achtergevel. In vergelijking met de andere gebouwen is dit bijgebouw klein en verscholen t.o.v. de straat. Het gebouw is echter wel duidelijk zichtbaar wanneer je naar de in de jaren zeventig gebouwde entree van de kerk loopt.

3

De Waardestelling van het Oversticht die door de gemeente Hellendoorn tegemoet wordt gezien zal mogelijkerwijs de bestaande redengevende omschrijving vervangen

Onderzoek Mogelijke functies Inleiding Herbestemming van kerkgebouwen is in Nederland een zeer actueel thema. Volgens onderzoek van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed blijkt dat van de ruim 7000 kerkengebouwen, synagogen, moskeeën en tempels bij meer dan één vijfde al een andere functie heeft gekregen en nog eens bijna 300 staan op het punt een andere functie te krijgen. Van de 1500 geloofshuizen die zijn herbestemd is ongeveer 25% rooms-katholiek, 70% protestants en 5% overig. Dit betekent dat het wiel niet opnieuw hoeft te worden uitgevonden maar dat we lessen kunnen trekken uit de praktijk. Verder blijkt uit het onderzoek dat met name twee soorten functies gebruikelijk zijn; Bijna 40% van de gebouwen heeft een sociaal-culturele functie gekregen, hierbij moet men denken aan functies zoals dorpshuis, bibliotheek, museum en expositieruimte. De tweede soort functie die veel wordt toegepast is ‘wonen’. Verder merkt de rijksdienst nog op dat ondanks de toenemende vergrijzing ‘zorg’ niet veelvuldig wordt toegepast (slechts in 4% van de gevallen). Er zijn dus veel mogelijke oplossingen denkbaar. Toch is niet elke functie even geschikt. De Katholieke Kerk is een organisatie die veel waarde hecht aan normen en waarden. Zelf geeft de kerk bijvoorbeeld al als standpunt het volgende: In beginsel staat de Rooms-Katholieke Kerk afwijzend tegenover herbestemming van kerkgebouwen.

Wanneer amovering van het kerkgebouw niet mogelijk is, bijvoorbeeld vanwege een monumentale status, kan worden gezocht naar een passende, waardige herbestemming, die niet onwaardig is ten opzichte van het kerkelijke gebruik. Dit kan een sociale functie zijn (zoals een bibliotheek, een gezondheidscentrum of hospice), een culturele functie (zoals een museum) of een publieke functie (kantoren). Niet passend worden geacht bestemmingen als supermarkten en horeca. p. 50 Handreiking religieus erfgoed 2008 (VMBK)

Verschillende functies: •

• •

• •

Maatschappelijke organisaties met een meer open karakter 1. Dorpshuizen 2. Bibliotheken 3. Musea en Expositieruimten 4. … Maatschappelijke organisaties met een meer gesloten karakter 1. Plaatselijke verenigingen/organisaties Wonen 1. Hoog segment 2. Midden segment 3. Laag segment Zorginstelling of zorgaanbieder Horeca 1. Café, restaurant 2. Hotel 3. Brouwerij met café

•

Commercieel 1. Kantoor 2. Boetiek 3. Supermarkt 4. Kringloopwinkel 5. Liefdadigheidswinkel 6. Uitvaartcentrum

Naast de hier genoemde functies is er door de Stichting Cultuurnetwerk Gemeente Hellendoorn onderzocht welke maatschappelijke organisaties eventueel geïnteresseerd zijn in het huren van de onderzochte locaties. De benaderde organisaties zijn benoemd in het hoofdstuk geïnteresseerde partijen.

Eisen van de verschillende functies Dorpshuizen Dorpshuizen vervullen een belangrijke rol binnen de gemeenschap, ze zorgen voor verbinding en vormen een plaats van samenkomst. Vaak zijn ze een uitvalsbasis voor verschillende kleine verenigingen. Een dorpshuis kan uitgebreid worden met meerdere functies die zich goed met elkaar verzoenen, door meerdere kleine ruimtes te verhuren aan verschillende kernfuncties kan op deze manier een levendige plek worden gecreëerd. Daarnaast heeft een dorpshuis belang bij een ruimte voor samenkomst waar kleine evenementen en bijeenkomsten kunnen plaatsvinden. In veel gevallen is een dorpshuis in eigendom van de gemeente of een stichting, vrijwel altijd wordt het bestuurd en beheerd door vrijwilligers. Bibliotheken Een bibliotheek is een zeer specifieke functie waar vrij veel ruimte voor nodig is. Bibliotheken worden ook vaak gecombineerd met digitale media, bijvoorbeeld door internet toegang aan te bieden. Musea en expositieruimten Musea hebben net als bibliotheken redelijk veel ruimte nodig en afhankelijk van het soort museum zijn wanden nodig voor het tentoonstellen van de collectie. Deze wanden kunnen verplaatsbaar zijn voor maximale flexibiliteit. Plaatselijke verenigingen/organisaties De lokale overheid heeft een goed idee bij welke verenigingen en organisaties actief zijn binnen de gemeente.

Verenigingen met een dagelijks bestuur hebben behoefte aan een ruimte van samenkomst met een vergaderruimte, een kantine en werkruimten. Wonen Wonen is een specifieke functie met relatief kleine ruimtes. Uitzondering hierop zijn lofts maar ook hierbij is nog wel behoefte aan afgesloten toilet en eventueel wasruimte. Zorginstelling of zorg aanbieder Hier zijn veel verschillende mogelijkheden denkbaar. Een huisartsenpost of apotheek, een fysiotherapeut of tandarts of orthodontist.

Zorgfuncties hebben behoefte aan afsluitbare ruimtes voor privacy tijdens de werkzaamheden maar ook ruimtes voor opslag van bijvoorbeeld medicijnen. Verder is een representatieve ontvangstruimte wenselijk en kunnen verschillende kleine functies samen in een gemeenschappelijk gezondheidscentrum worden ondergebracht. Horeca Horeca is voor de Katholieke Kerk geen wenselijke functie maar is eventueel wel te overwegen voor de pastorie. Hotels verlangen een veelheid aan verhuurbare hotelkamers en een ruime entree/lobby en eventueel een eetzaal en keuken. Restaurants hebben behoefte aan grote ruimtes waar gegeten kan worden, eventueel is een aantal geschakelde ruimtes een optie. Verder is uiteraard een ruime keuken wenselijk. Cafés zijn zeer flexibel er zijn veel verschillende cafés, groot en klein. Een bar is onontbeerlijk maar ook een terras is wenselijk. Kantoor Kantoorruimte is ook het overwegen waard. De kerk is een bijzondere en representatieve locatie waaraan ondernemers zich mogelijk graag verbinden. Elk kantoor is anders maar een enthousiaste ondernemer die het representatieve karakter van de locatie en het gebouw kan waarderen is vaak bereid om de waarden van het erfgoed te versterken. Winkelruimte Net als kantoren zijn winkels er in veel soorten en maten. Met name de detailhandel is een kanshebber.

Een winkel met een assortiment waarbij de ruimte kan worden gevuld zonder dat de ruimtelijkheid van de kerk verloren gaat heeft de voorkeur. Een groot voordeel is dat toiletruimte redelijk minimaal kan blijven in contract met de andere functies.

Voorbeelden van geslaagde transformaties van kerkgebouwen Er zijn veel voorbeelden van geslaagde transformaties van kerkgebouwen door heen Nederland. Kort laten we enkele projecten zien ter inspiratie. Veel inspirerende voorbeelden zijn opgenomen in het boek “Kerkgebouwen – 88 inspirerende voorbeelden van nieuw gebruik – van appartement tot zorgcomplex”. Ook is er publicatie “Een toekomst voor kerken – Handreiking voor het herbestemmen van vrijkomende kerkgebouwen” van de rijksdienst voor Cultureel Erfgoed op hun website beschikbaar voor download. Hierin is veel informatie beschikbaar over het herbestemmingsproces.

Theresiakerk, te Borne In de Theresiakerk in Borne is 2000m² zorgcentrum gerealiseerd. Er is een ontwerp gecreëerd waarin de kerk beleefbaar blijft.

“In veel gezondheidscentra is de voormalige kerk niet of nauwelijks te beleven en domineert de nieuwbouw. Wij hebben echter bij de verbouwing nadrukkelijk ingezet op het behoud van de bestaande ruimtelijke kenmerken. Centraal in de kerk bevindt zich een binnenplein dat op de eerste verdieping eindigt als multifunctioneel podium. Het plein vormt een buffer tussen binnen en buiten waaraan over drie verdiepingen de praktijken zich presenteren. Hier kun je bij het oude doopvont wachten op je afspraak of een recept ophalen bij de service apotheek. Op het plein is de ruimtelijke ervaring van de kerk maximaal, doordat de oude gewelven niet zijn geïsoleerd. Tegelijkertijd levert het niet geklimatiseerde plein een grote energetische besparing op. Het verwarmen van de enorme ruimte zou immers veel energie vragen.” Dearchitect.nl

Sint Lebuïnuskerk, te Deventer De Sint Lebuïnus is een van de grootste kerken in Oost-Nederland. De kerk is niet volledig herbestemd maar wordt, naast doorgaand religieus gebruik, ook verhuurd voor evenementen, concerten, recepties, lezingen, diners en ontvangsten. Hier is goed gebruik gemaakt van het de grote open ruimte die kerken vrijwel allemaal hebben. Een opslagruimte is aan te bevelen zodat meubels en een eventueel podium gestald kunnen worden.

Petruskerk, te Vught Een voorbeeld van een geslaagd, meer ingrijpend, project is de Petruskerk in Vught. De neoromanogotische kerk uit 1884 is van 2011 tot 2018 getransformeerd tot een bibliotheek met museumroute. Het gebouw kent meerdere huurders/gebruikers waaronder de bibliotheek, een museum, een wereldwinkel en een stichting. De ingrepen zijn groter maar het resultaat is ook erg aansprekend. Het toont ook dat er zelfs voor Rijksmonumenten verregaande mogelijkheden zijn. De boekenkasten zijn zelfs verrijdbaar voor het houden van evenementen.

Betrokken Partijen Geïnteresseerde partijen Tijdens een inleidende inventarisatie door Stichting Cultuurnetwerk Gemeente Hellendoorn zijn verschillende lokale partijen benaderd met de vraag of zijn geïnteresseerd zijn in het huren van ruimte in de pastorie. Deze partijen zijn SOHNO, Sion Hulsen, Die Reggesanghers, PopKorn, Hellendoornse Harmonie, Pop Rock Factory, Omroep Hoi Hellendoorn, New Valley Singers, Nijverdals Mannenkoor, Tom Wijnen, Toneelvereniging de Blenke, Kaliber, De Historische Kring Hellendoorn Nijverdal, Muziekvereniging KSW, Judith Konings, Met Hart en Smart, Centstrings en de Toneel vereniging Nut en Genoegen Uit deze inventarisatie van 26 januari en enkele gespreksrondes zijn uiteindelijk twee kansrijke partijen naar boven gekomen. De Historische Kring Hellendoorn Nijverdal en na een persbericht de nieuw opgerichte stichting Kleurrijk. Beide partijen zijn maatschappelijk georiënteerd en betrokken en passen dan ook goed bij de missie van de kerkraad. Tijdens een verdiepende kennismaking op 15 april jl. zijn beide partijen voor het eerst aan elkaar voorgesteld tijdens een kringbijeenkomst. Onder leiding van de kerkraad en de gemeente zijn beide partijen aan elkaar voorgesteld en is er afgetast in hoeverre beide partijen samen de pastorie kunnen huren.

Tijdens dit eerste verdiepende gesprek is er door beide partijen goede wil getoond om te laten onderzoeken of de gewenste functies en wensen voldoende op elkaar aansluiten.

Behoeftes van de Historische Kring Hellendoorn Nijverdal In een verdiepend gesprek met de HKHN zijn de volgende punten naar voren gekomen. De Historische Kring heeft de eerste kennismaking met Kleurrijk als positief ervaren en ziet een samenwerking als een serieuze mogelijkheid. De HKHN hecht belang aan het bestaan van meerdere ingangen zodat de verschillende partijen relatief gescheiden kunnen functioneren. Wat betreft het programma wil de HKHN graag het volgende: • • •

Een expositieruimte Een bibliotheek voor de collectie die tevens dienst kan doen als studieruimte en voor schoolklassen Enkele werkplekken

De HKHN geeft aan dat ze niet de gehele pastorie willen/kunnen huren. Zij zijn al enkele jaren bezig met de gemeente om een structurele subsidie te krijgen en de gemeente heeft al laten weten dat zij welwillend staat tegenover een dergelijke subsidie. Deze subsidie is onder voorbehoud van goedkeuring door de directie van de gemeente, het college en de gemeenteraad.

Behoeftes van Stichting Kleurrijk Stichting Kleurrijk is een nieuw op te zetten stichting met een maatschappelijke missie om de integratie van vluchtelingen en vreemdelingen bevorderen. Kleurrijk wil een plek creëren waar vluchtelingen en de lokale bevolking elkaar kunnen ontmoeten en waar culturele uitwisseling kan plaatsvinden door het medium van eten en drinken. Kleurrijk spreekt over een concept dat weinig groeimogelijkheden behelst maar eventueel wel kopieerbaar is op andere locaties in andere gemeentes. Concreet wil de stichting een kookacademie en kleine horeca onderneming vestigen in de pastorie en eventueel later ook in de kerk. De stichting is bereid daarvoor investeringen te doen maar wil daarbij wel een zekerheid. Nadat duidelijk is geworden dat recht van eerste koop niet tot de mogelijkheden behoort hebben zij wel aangegeven dat zij nog steeds geïnteresseerd zijn in het huren van de pastorie. Kleurrijk staat nog in de kinderschoenen en momenteel wordt er nog vooral ‘gedroomd’. Hierdoor ontbreekt een concreet programma. Het programma lijkt dan ook schaalbaar al naar gelang de mogelijkheden die de locatie biedt. Wel is een duidelijke relatie met buiten voor een terras noodzakelijk. Deze relatie is momenteel nog onduidelijk en hiervoor zijn aanpassingen aan het gebouw noodzakelijk. Ook wordt er een ruimte gevraagd waarin een aantal grote tafels kunnen staan.

Zelf ziet Kleurrijk de pastorie hiervoor niet direct als geschikte plek en is een uitbreiding naar een gedeelte van het kerkplein als wenselijk. Wat betreft de keuken moeten investeringen gedaan worden, in eerdere gesprekken is gesproken over een (semi) professionele keuken waarbij behoorlijke verbouwing noodzakelijk lijkt, in het laatste gesprek met de Locatieraad, het Parochiebestuur en de gemeente is echter gesproken over de mogelijkheden van een kleine keuken nadat de locatieraad haar weerstand uitsprak ten aanzien van ingrijpende verbouwingen.

Behoeftes van Stichting De HUISKAMER van Hellendoorn Na verschillende gespreksrondes is vanuit de locatieraad geopperd dat Stichting de Huiskamer ook een interesse partij kan zijn. De gemeente Hellendoorn heeft zich ten doel gesteld de Huiskamer te benaderen maar dit is tot op heden niet gelukt. Op de website van Stichting de Huiskamer website is onder andere te vinden dat hun doelstelling is ‘het opzetten en in stand houden van een inloophuis in de gemeente Hellendoorn, om daarmee voor alle inwoners een ontmoetingsruimte te bieden, gericht op ontmoeten en verbinden’ Verder wordt aangegeven dat ze hiervoor gebruikmaken van een publieke en vrij toegankelijke ruimte voor iedereen die daarvan gebruik wil maken. In deze ruimte wordt contactleggen mogelijk gemaakt, cursussen gevolgd, vergaderingen belegd en eetgroepen aangeboden. Wij voorzien dat de stichting de Huiskamer behoefte heeft aan een ‘gezellige’ gemakkelijk toegankelijke ruimte. Hier denken we meteen aan een kamer op de begane grond. Ook is er behoefte aan kleine ruimtes waar men vrijwilligers en hulpverleners onder vier ogen kan spreken. Deze kunnen gemakkelijk op de verdieping.

Belanghebbende partijen Behoeftes van de Locatieraad te Nijverdal De locatieraad heeft de wens de aanwezige monumenten voor de eeuwigheid te behouden. Verkoop is dan ook niet wenselijk. Sprekend voor de parochianen geeft de locatieraad aan dat zij veel waarde hecht aan het fraaie kerkgebouw en de herkenbare onderdelen hiervan zoals bijvoorbeeld de gebrandschilderde ramen en de muurschilderingen van de kruisiging van Christus. Om de kerk en pastorie te kunnen behouden wordt overwogen een stichting op te zetten die het onderhoud van de kerk kan bekostigen uit de opbrengsten van de verhuur van de verschillende objecten. Ook kan op deze manier de kerk nog in gebruik blijven voor het ‘ter kerke gaan’ van de parochianen nadat deze uit de eredienst is geheven. Momenteel gebruikt de Locatieraad enkele ruimtes in de pastorie voor hun werkzaamheden. In de toekomst zal er behoefte blijven aan een eigen kleine ruimte met pantry.

Behoeftes van de Sint Marcellinus Parochie te Enter 6 mei jl. heeft een gesprek plaatsgevonden tussen de locatieraad en het Parochiebestuur van de Sint Marcellinus Parochie in Enter. De Sint Antonius van Padua in Nijverdal valt onder het bestuur van de parochie in Enter. Het parochiebestuur geeft aan dat het behoefte heeft aan een overbruggingsplan voor de komende 5 à 10 jaar. Hierbij is het van belang dat de Locatieraad de parochianen bij de plannen betrekt. Het is voor het Parochiebestuur belangrijk dat de kerk beschikbaar blijft voor en ten dienste aan de geloofsgemeenschap. Dit moet bij elke aanpassing het uitgangspunt zijn. Verder zullen, aldus het parochiebestuur, bij verhuur aan derden, diverse gemeentelijke voorwaarden en eisen gesteld worden en krijgt de verhuurder (Locatieraad) een zorgplicht ten aanzien van de (brand)-veiligheid etc. Uit ervaring is gebleken dat verhuur voor bewoning niet altijd even goed is bevallen en het is voor het parochiebestuur dan ook het uitgangspunt het vastgoed niet te verhuren t.b.v. bewoning.

Behoeftes van het Bisdom te Utrecht Het bisdom Utrecht staat verder af van deze casus maar is wel eindverantwoordelijk. Volgens het Parochiebestuur te Enter staat het bisdom afwijzend tegenover direct verkoop en recht op eerste koop. Daarnaast staat zij ook afwijzend tegenover verhuur t.b.v. bewoning. Daarnaast staat de RK kerk, zoals al eerder vernoemd afwijzend tegenover herbestemming en gaat de voorkeur uit naar sloop. Enkel een maatschappelijke/sociale functie wordt als alternatief als aanvaardbaar gezien. (p. 50 Handreiking religieus erfgoed 2008 (VMBK)). Deze visie sluit goed aan bij de vraagstelling zoals deze in dit rapport wordt onderzocht.

Behoeftes van de gemeente Hellendoorn De gemeente Hellendoorn hecht waarde aan het bestaande erfgoed. De locatie van de Sint Antonius van Padua sluit bovendien aan bij de het Masterplan Centrum Nijverdal waarbij de Grotestraat een prominente rol heeft gekregen. Belangrijke punten binnen deze ontwikkeling is het tegengaan van leegstand en het inrichten van de Grotestraat. Verder is de Historische Kring Hellendoorn Nijverdal momenteel bezig met het verkrijgen van gemeentelijke subsidie voor het uitbreiden van hun maatschappelijke activiteiten. Deze subsidie is afhankelijk van goedkeuring van de directie van de gemeente, het college en de gemeenteraad.

Conclusie De afgelopen maanden zijn er meerdere inventarisatie- en gespreksronden gevoerd. Hierin is altijd het uitgangspunt geweest het vinden van een geschikte maatschappelijke partij als huurder voor de Pastorie en een eventuele doorkijk naar verhuur van de kerk en het bijgebouw. De nadruk van dit onderzoek is de verhuur van de pastorie.

Komende jaren Na aanleiding van de verschillende gesprekken zien wij de mogelijkheid voor het verhuren van de pastorie aan een maatschappelijk betrokken stichting als het meest haalbaar en het beste aansluiten bij de behoeften van de betrokken partijen. Vanuit het bisdom is directe verkoop of recht op eerste koop uitgesloten. Permanente bewoning van de bovenverdieping is ook niet mogelijk. Het bisdom staat slechts tijdelijk verhuur voor bewoning toe. Eventueel is een tijdelijk huurcontract voor bewoning mogelijk. Dit is verre van ideaal en moet enkel gezien worden als laatste redmiddel wanneer er geen geschikte maatschappelijke/commerciële huurder kan worden gevonden. Een tijdelijk contract mag voor appartementen en eengezinswoningen een maximale duur van 2 jaar hebben. Daarna mag niet nog een tijdelijk contract aan dezelfde huurder worden aangeboden. De pastorie is uitermate geschikt voor de verhuur aan maatschappelijke partijen die belang hebben bij kleinere ruimten zodat verschillende functies naast elkaar kunnen bestaan. Daarnaast heeft pastorie reeds meerdere ingangen, dit zou verhuur aan meerdere partijen vergemakkelijken. Eventueel is er de mogelijkheid tot het maken van een nieuwe ingang met trap zodat de bovenverdieping zelfstandig verhuurd kan worden.

Wanneer gekozen wordt voor verhuur aan twee partijen zal een voorinvestering noodzakelijk zijn voor het splitsen van de pastorie. Een mogelijke oplossingsrichting is het bouwen van een trapopgang aan de achtzijde waardoor een deel van het pand separaat verhuurd kan worden. Een dergelijke aanpassing is een voorwaarde om een aantrekkelijke verhuurbare ruimte te maken. Een andere oplossingsrichting is een gemeenschappelijke hal met afzonderlijke verhuurbare ruimtes. Van de twee serieuze kandidaten is Kleurrijk hierdoor minder geschikt. Hun programmatische wensen, hoe pril ook, vragen om grotere ruimten. Om de pastorie hiervoor geschikt te maken zullen enkele meer ingrijpende aanpassingen moeten worden gedaan. Zo zal er een keuken inrichting moeten komen; een relatie worden gelegd tussen binnen en buiten voor een terras; en een grote verblijfsruimte op de begane grond voor grote tafels waaraan gegeten kan worden.

Scenario Historische Kring Hellendoorn Nijverdal Wij zien de Historische Kring Hellendoorn Nijverdal dan ook als belangrijkste kandidaat. Het is een serieuze partij met een gevestigde structuur die al langere tijd opzoek is naar een representatieve locatie zodat ze als stichting meer naar buiten kunnen treden. De HKHN beschikt zelf niet over financiële middelen maar is in een ver stadium met de gemeente voor een structurele subsidie waarmee de huur kan worden opgebracht (subsidie onder voorbehoud van goedkeuring door de directie van de gemeente, het college en de gemeenteraad). De pastorie is een representatief gebouw op een representatieve locatie en dat maakt het zeer geschikt voor de HKHN. Omdat de HKHN zelf heeft aangegeven dat zij niet meer dan 100 à 150 m² wil huren zal er voor de bovenverdieping een tweede huurder gezocht moeten worden. Binnen het bestemmingsplan is hiervoor ‘zakelijke dienstverlening’ of ‘bewoning’ mogelijk. Een kleine kantoorhoudende stichting of maatschappelijk georiënteerde commerciële partij zou hiervoor zeer geschikt zijn. Eventueel kan Stichting de Huiskamer Hellendoorn bereid worden gevonden om samen met de HKHN de pastorie te huren. Afgaande op de programmatische wensen lijkt een eventueel gezamenlijk huren, al dan niet delen van ruimtes tot de mogelijkheden te behoren.

Zo kan bijvoorbeeld de begane grond van de pastorie worden verdeeld in enkele grotere ruimtes waarin de HKHN een bibliotheek en expositie kan huizen en de Huiskamer haar ‘huiskamer’ kan hebben. Op de verdieping kunnen dan werk-, studie-, en praatruimtes worden gerealiseerd. Samen hebben de HKHN en de Huiskamer misschien niet genoeg programma om de gehele pastorie te vullen maar beide partijen hebben op deze manier wel ruimte om in hun jasjes te groeien. Zo kan de HKHN eventueel een meer permanente expositie huizen die dankzij de maatschappelijke functie van de huiskamer ruime doorloop kan verwachten.

Scenario Kleurrijk Een ander scenario is dat Kleurrijk de gehele pastorie gaat huren. Hierbij zal een forse investering gemaakt moeten worden voor het exploitabel maken van een horecabedrijf in de pastorie. Een doorbraak in de rechter zijgevel (oost) is wenselijk om een aansluitend terras te realiseren. Een terras aan de voorzijde is ook mogelijk wanneer een doorbraak niet mogelijk is vanuit het monumentenbeleid. Verder moet de pastorie geschikt gemaakt worden voor een (semi) professionele keuken. En zullen er muren doorgebroken worden zodat er ruimte is voor eettafels. De vraag is wie deze investering gaat doen en hoe dat contractueel wordt vastgelegd. Kleurrijk heeft aangegeven dat zij bereid zijn om de gehele pastorie te huren. Rekening moet worden gehouden met het feit dat Kleurrijk nog in de kinderschoenen staat en dat aan hun zijde nog veel onduidelijk is. Na een gespreksronde met Kleurrijk, de Locatieraad, het Parochiebestuur en de gemeente is duidelijk geworden dat er vanuit de zijde van met name de locatieraad er de vrees is dat verhuur aan Kleurrijk een te ingrijpende verbouwing teweeg zal brengen die in zekere zin onherstelbaar zal zijn. De conclusie van dit gesprek was dat een match tussen beide partijen onwaarschijnlijk is.

Scenario HKHN en Kleurrijk Om samen de pastorie te kunnen huren zal hier een doorkijkje moeten bestaan naar het betrekken van de kerk in de nabije toekomst. Beide partijen hebben behoefte aan ruimtes op de begane grond en te verwachten is dat de pastorie hiervoor net te krap is. Eventueel is een volledig samenwerken mogelijk waarbij de begane grond een grote ruimte krijgt waar eten kan worden geserveerd en de expositie ook kan worden neergezet. De bibliotheek voor de HKHN zal dan wel meer op de verdieping komen. Dit scenario is tijdens het kringgesprek van 15 april aan de beide partijen voorgelegd maar hierop kwam toch enige weerstand. De HKHN gaf daarbij aan dat zij toch wel behoefte hebben aan een eigen ‘smoel’ op de begane grond. Indien de kerk een deel van de programmatische druk kan overnemen dan wordt dit een realistischer scenario waarbij de expositie ruimte en de eetzaal samen kunnen bestaan met behoud van eigen identiteit. Voor dergelijke programma’s zijn weinig aanpassingen aan de kerk zelf noodzakelijk. Eventueel kan wel worden overwogen ergens een grotere doorbraak te realiseren om contact te leggen tussen de binnenkant van de kerk en buiten.

Lange adem Het is onvermijdelijk dat de kerk op den duur uit de eredienst wordt genomen. Wanneer die dag aanbreekt is het aan te bevelen dat de Locatieraad in overeenstemming met de parochianen en het Parochiebestuur een plan hebben over wat zij met het kerkgebouw willen: • •

Blijft het kerkgebouw beschikbaar als plaats van bijeenkomst en bezinning. Mogelijkheid tot het ‘ter kerke gaan’. Krijgt de kerk een andere functie

Deze keuze moet in goed overleg gemaakt worden. Wanneer wordt besloten de kerk te behouden voor de parochianen zullen de huuropbrengsten van de parochie en het bijgebouw voldoende hoog moeten zijn om de kosten te kunnen dekken. Het is aan te bevelen dat, indien de kerk wordt herbestemd, deze de maatschappij zal dienen in een sociale- dan wel culturele- of publieke functie. Er zijn de afgelopen jaren veel kerken herbestemd en deze voorbeelden moeten bestudeerd en afgewogen worden. Waarvoor voelen de betrokken partijen nog wel en waarvoor niet meer. Hierbij is een positieve benadering en open blik onontbeerlijk. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft hiervoor goede en zeer complete handreikingen geschreven45.

Bijlages Bijlage 1: Vervolgnotitie inzake Historisch Centrum in Pastorie R.K. Kerk in Nijverdal d.d. 30 april 2021 Bijlage 2: Een kleurrijk business concept Bijlage 3: Inventarisatie huisvesting cultuur organisaties 26-01-2020 JM. Rev 1

4 5

Een toekomst voor kerken; handreiking herbestemmen, RCE, 2011 Een toekomst voor kerken; handreiking aanpassen, RCE, 2012

Historisch Centrum

Vervolgnotitie inzake Historisch Centrum in Pastorie R.K. Kerk in Nijverdal d.d. 30 april 2021 Aanleiding: Eind maart 2021 heeft het bestuur van de Historische Kring Hellendoorn-Nijverdal de notitie Historisch Centrum vastgesteld. Deze notitie is gedeeld met de gemeente Hellendoorn, de organisatie Kleurrijk en O1 architecten. De HKHN bestempelt deze notitie als een eerste aanzet voor een programma van eisen voor Nijverdal. In de gesprekken met de gemeente is de HKHN uitgegaan van een te huren ruimte van ca 100-150 m2, gedeeltelijk op de begane grond. Met een eerste gezamenlijk kennismaking in de pastorie werden verwachtingen en mogelijkheden gedeeld met de locatieraad, Kleurrijk, de gemeente, architecten van 01 en de HKHN. Wij toonden ons een groot voorstander van samenwerking- met behoud van eigen identiteit en doelstellingen- en synergie daarbinnen. Programmatisch vertaalde zich dit in ook een gedeeld gebruik van m2. Meer specifiek de rechter ruimte grenzend aan het voorplein van de kerk. Vervolgens ,zo was de afspraak, zal met behulp van Dennis Kemper van 01 architecten een twee- of drietal scenario’s verkend worden. 26 april jl. hebben Herman Zwijnenberg en Eddy Muis namens de HKHN een scenarioverkennend gesprek gevoerd. Conclusie en voorstel Eerder is gesteld dat de HKHN uitgegaan was van een bandbreedte van 100-150 m2 aan netto verhuurbaar oppervlak.

Deze bandbreedte is gerelateerd aan budgettaire aannames zoals: welke huurprijs is verantwoord en welke synergie mogelijkheden zijn – programmatisch- aanwezig.

Op basis van de ons beschikbaar gestelde plattegronden heeft de pastorie een bruto oppervlakte van ca 120 m2, met daarachter een blok van ca 90 m2 ( verbindingsgang met de kerk een aanliggende kamers). Wij gaan er vanuit dat er administratieve ruimtes e.d. voor de kerk/locatieraad beschikbaar blijven. Daarnaast zal ten behoeve van het ontsluiten van het appartement op de eerste etage ook een eigen ingang en trap op de begane grond noodzakelijk zijn. Als we rekening houden we met deze feitelijke mogelijkheden en te verwachten aanpassingen dan is een minimale ruimte van ca 120 m2 voor de HKHN een acceptabele uitgangspositie. Historische Kring Hellendoorn Nijverdal

Een kleurrijk business concept De positionering Visie Actief ontmoeten versterkt sociale integratie. Eten, drinken en koken verbindt. Cultuur verrijkt. •

Een samenleving

•

Een centrum

•

Een bevolkingsgroep

•

(Jong) talent

•

Tradities, gewoontes, verhalen

•

Diversiteit

Wij geloven in de kracht en waarde van een zichtbaar, betekenisvol initiatief, dat mensen met verschillende culturele achtergronden versterkt, verbindt en verrijkt. Missie Sociale integratie, interactie en inclusiviteit lokaal stimuleren door samen te koken, te eten en/of te genieten van elkaars eetculturen. Ambitie Het oude leven een plek geven in het (nieuwe) leven in Nederland door inwoners uit de gemeente, met verschillende culturele achtergronden, sociaal & lokaal te verbinden. Organisatie/stichting Kleurrijk Koken Business concept Eetstudio Kleurrijk Kleurrijk Academie

1

Claim Proef de smaak van cultuur. Eet met je hart. Mantra Eetstudio Kleurrijk, nodigt gasten uit om grenzeloos te genieten van eten met een verhaal, verschillende eetculturen te ontdekken en kennis te maken met de kleurrijke karakters uit deze culturen. Eet met je hart. Kleurrijk Academie, daagt talenten, met een vluchtelingenachtergrond, uit om werk te maken van hun talent en daarmee (pro)actief sociaal te integreren binnen de lokale samenleving. Maak werk van je talent. Propositie Eet met je hart en draag daarmee bij aan sociale integratie, interactie en inclusiviteit. Eetstudio Kleurrijk is daarmee dè plek om te •

Ontmoeten

•

Ontdekken

•

Ontspannen

•

Ontwikkelen

Waarden •

Goed verhaal

•

Grenzeloos lokaal

•

Geniet optimaal

•

Gezichten centraal

•

Glimlach als wereldtaal

www’s (vastgelegd) www.eetstudio.nl www.eetstudiokleurrijk.nl www.kleurrijkkoken.nl www.kleurrijkacademie.nl

2

Structuur

Kleurrijk koken

Organisatie

Business concept

Eetstudio Kleurrijk

Kleurrijk academie

Propositie

Eet met je hart.

Maak werk van je talent.

Architectuur

Organisatie

Business concept

Schaalbaar

Kleurrijk koken www.kleurrijkkoken.nl

Eetstudio Kleurrijk

Kleurrijk academie

www.eetstudiokleurrijk.nl

www.kleurrijkacademie.nl

Gemeente Hellendoorn www.eetstudio.nl/hellend oorn

Gemeente Raalte www.eetstudio.nl/raalte

www.kleurrijkacademie

In de gemeente De gemeente Hellendoorn wordt de eerste try out van Kleurrijk Koken in Nederland.

3

Achtergrond Aanleiding Wat signaleren we en/of wat stimuleren we? •

Sociale Integratie van onze nieuwe buren en hun culturen te stimuleren

•

Interactie tussen lokale mensen te stimuleren

•

Inclusiviteit stimuleren binnen de lokale samenleving

Een zichtbaar, betekenisvol initiatief neerzetten integratie, interactie en inclusiviteit. Situatie We reizen met elkaar de hele wereld over om kennis te maken met andere culturen, ontmoeten lokale mensen, ontspannen door te luisteren naar hun verhalen, tradities of gewoontes, ontdekken de lekkerste gerechten, genieten van de smaken van hun eetcultuur en ontwikkelen ons hierdoor als persoon. Maar waarom stopt dit wanneer we weer in onze eigen vertrouwde, lokale omgeving zijn? Terwijl we binnen onze eigen gemeente een thuis bieden aan zoveel verschillende culturen. Waarom stopt onze ontdekkingsreis naar lokale verbinding, interesse in tradities, verhalen of gewoontes en onze ontdekkingstocht naar internationale eetculturen? In de grotere steden zijn er vaak diverse initiatieven die bijdragen aan sociale integratie, interactie en/of inclusiviteit. Van mensen met een vluchtelingachtergrond of met een andere culturele achtergrond. Maar waarom zijn er in kleinere of middelgrote gemeenten minder betekenisvolle en/of echt zichtbare initiatieven? Terwijl de behoefte wellicht nog wel groter is om mee te doen in de lokale samenleving. Het wordt tijd hier verandering in te brengen en lokaal de verbinding te stimuleren. Tussen oude generaties en jonge generaties. Tussen oude buren en nieuwe buren. Tussen authentieke smaken en moderne smaken.

Tussen lokale eetculturen en wereldwijde eetculturen. Tussen oude herinneringen en nieuwe recepten. Tussen oude tradities en een nieuwe toekomst. Support your locals. Eet met je hart. Daar geloven wij in.

4

Business concept Het idee Waarom Eten, drinken en koken verbindt. Wereldwijd, nationaal en lokaal. Het is laagdrempelig, brengt mensen samen, zorgt voor nieuwe ontmoetingen en ontwikkeling. Het stimuleert lokale interactie, inclusiviteit, integratie en inburgering binnen de Nederlandse cultuur met respect voor de cultuur waar men zelf uitkomt. Het oude leven een plek geven in het (nieuwe) leven in Nederland. Door samen te koken of te eten, leren we elkaars cultuur ontdekken, leren we andere eetculturen waarderen, leren we andere mensen kennen en leren we mensen met een andere culturele achtergrond beter begrijpen. We stellen ons op als een lerende samenleving. We leren van elkaar, met elkaar en in de praktijk.

5

Hoe We openen een eetstudio/kookstudio waar we lokaal kunnen genieten van de smaak van de verschillende eetculturen die we hebben binnen onze gemeente. Samen komen om te: •

Ontmoeten

•

Ontdekken

•

Ontspannen

•

Ontwikkelen

Een sociaal concept waar ‘local sharing’, eten met een verhaal en ontmoetingen centraal staan. Maar ook een sociaal concept dat in de basis schaalbaar is richting andere kleine tot middelgrote gemeentes. Delen is het nieuwe vermenigvuldigen. In deze eetstudio/kookstudio delen we bestaande recepten, smaken, verhalen, kennis, tradities en keukentafelgesprekken, maar het is ook een broedplaats voor nieuwe ontwikkelingen. Zo bouwen we samen verder aan een toekomst.

Wat Bij Eetstudio Kleurrijk kan je aanschuiven voor en grenzeloos genieten van •

Lunchen, koffietafel, borrelsnacks etc.

•

Take away

•

Thuiskok boxen (culinaire, culturele kookboxen voor thuis)

•

Catering

•

Kookworkshops

Op het menu •

Gerechten uit diverse eetculturen die onze gemeente rijk is.

•

Eten en drinken met een verhaal.

•

Elke maand is er een special uit een andere eetcultuur of staat er een cultureel thema centraal.

6

Eetstudio Kleurrijk is een culinaire & culturele aanwinst voor inwoners en bedrijven in de gemeente. De Kleurrijk Academie is een ervaringsplek voor nieuwe inwoners in de gemeente die (pro)actief sociaal willen integreren of inburgeren en werk willen maken van hun talent. Hier dient een speciaal programma voor opgesteld worden. Bestaande uit; opleiding, workshops, taal etc. Kleurrijk Academie geeft kleur aan talent. •

Talent met een vluchtelingenachtergrond

•

Talent met een andere culturele achtergrond

En die zich graag persoonlijk willen ontwikkelen en willen ontdekken of de volgende beroepen in de basis iets voor ze kan zijn: •

Assistent kok

•

Barista

•

Bediening

•

Facilitair medewerker

Dit kan bijvoorbeeld een ervaringsplek zijn voor de periode van 3 maanden. Na deze periode heeft men de volgende opties: 1) Men gaat een (vervolg)opleiding volgen op een van de vakgebieden bv. ROC. 2) Men gaat aan de slag te gaan bij één van de (lokale) horecaondernemers. 3) Men gaat aan de slag bij één van de andere ondernemers (in de gemeente). Support your locals Met de talenten die het programma succesvol doorlopen hebben proberen we de lokale (horeca)ondernemers te ondersteunen bij het vinden van nieuwe medewerkers. In de eetstudio/kookstudio werken we graag samen met lokale of regionale partners of producten.

7

Wie Als werkplek Bij Eetstudio Kleurrijk werken mensen uit verschillende culturele achtergronden samen met locals aan gerechten met een verhaal. Kook met je hart. Vast Er is een vast kernteam van lokale aanjagers en kleurrijke karakters. Deze mensen vormen het gezicht van Kleurrijk, hebben een aanstekelijke passie voor diverse eetculturen en staan op de loonlijst van Kleurrijk. Dit zijn: •