Bijdrage Chris van Nijen (2) - Hoe fout kan een systeem werken

Hoe fout kan een systeem werken? Het heeft er alle schijn van dat onze geliefde school, de Jan Barbier, gaat sluiten. Daar kun je van alles van vinden, met name de manier waarop dit tot stand is gekomen. Met groot gemak kan ik daar meerdere pagina’s over vullen. Verhalen over gestuurde onderzoeken, weifelende wethouders, incompetente bestuurders, enzovoort enzovoort. Dat ga ik vandaag niet helemaal doen, maar wat ik wél probeer te duiden, zijn de onbegrijpelijke regeltjes en wetjes die we rijk zijn in dit land. Dat doe ik door u mee te nemen in de afgelopen 1,5 jaar. Het is niet 100% chronologisch en zeer zeker niet allesomvattend, maar het geeft een goed overzichtsbeeld. Regeltjes en wetjes die een zeer matig opererend bestuur van een scholengemeenschap de ruimte verlenen om te bepalen hoe het met de toekomstige leefbaarheid in een buurtschap gaat. Wetjes die ervoor zorgen dat de politiek kan zeggen: “Sorry, maar hier gaan wij niet over…” Uiteindelijk resulteert dat in de sluiting van een school die bovenmatig presteert, waar kinderen onvoorstelbaar gelukkig zijn, die bijdraagt aan de leefbaarheid en een mooie, centrale plek inneemt in het buitengebied.

Waarom gaat de school dan toch dicht, hoor ik u denken? Tja, om deze vraag eerlijk te beantwoorden: geen idee! Ik weet wel wat ze ons de afgelopen 1,5 jaar hebben proberen uit te leggen, maar zover ik het heb kunnen begrijpen, zat daar geen enkel steekhoudend argument bij. Op de eerste bijeenkomst waren er drie pijlers waarop er geen toekomst meer zou zijn voor onze school, te weten: duurzaamheid gebouw, kwaliteit van onderwijs en personele bezetting. Er is toen zeer nadrukkelijk doorgevraagd of er nog andere redenen waren. Nee, dit was het. Enigszins gerustgesteld hebben we toen aangegeven dat de gemeente verantwoordelijk is voor de duurzaamheid van het gebouw — hier is nota bene geld voor geoormerkt in het Integraal Huisvestingsplan. De kwaliteit van het onderwijs staat in het groen en is dus goed. Uiteraard is er wel een zorg voor de toekomst om deze kwaliteit te borgen, maar daar moet je altijd visie op hebben. Dan houden we personele bezetting over. Los van het feit dat van een goed bestuurder verwacht mag worden dat deze hier vroegtijdig op acteert — of nog beter, beleid op maakt — werd er aangegeven dat de komende openstaande vacature later dat jaar uitgezet zou worden, omdat dat nu eenmaal gebruikelijk is in de wereld van scholen en leerkrachten.

Onder druk van de ouders is uiteindelijk de vacature eerder uitgezet en daar is een hele leuke en, naar onze mening, goede leerkracht uit gekomen. Iets met een wil en een weg. Weg derde pijler, dus de school zal dan wel open blijven, toch? Als ouders zelf dachten we te zien dat nieuwe aanwas van leerlingen ook een zorgpunt zou kunnen zijn, al werd dit ontkend door het bestuur. Initiatieven vanuit de huidige directie waren in onze ogen beperkt en er werd zelfs wel eens getwijfeld of er überhaupt een gezamenlijk belang was op dat vlak. Gelukkig werd er aan de noordkant van Hellendoorn een prachtige nieuwe wijk gebouwd met veel jonge gezinnen. Qua reistijd goed te doen en met de belofte van de gemeente in de achterzak — dat de oversteek bij de rondweg veiliger zou

worden wanneer zich de eerste leerling zou aanmelden vanuit Noord — zagen wij als ouders mooie kansen om hier een aantal leerlingen te werven. Een taak voor ons! Flyeren, broodjes knakworst en persoonlijke gesprekken resulteerden in een mooi aantal nieuwe aanmeldingen vanuit een nieuw ontstaand verzorgingsgebied. Gesprekken die ondertussen werden gevoerd met de politiek gaven ook wel wat positieve gevoelens, daar zij duidelijk aangaven dat de school niet alleen een school is, maar ook een zeer belangrijke functie inneemt als verbindende factor in ons grote buitengebied. Het Plaatselijk Belang heeft hier de handschoen goed opgepakt, maar wij als werkgroep zijn ook meerdere keren bij de burgemeester en wethouder op bezoek geweest. We hebben proberen over te brengen wat de school voor ons betekent, buiten de leerplek om. Hier leer je elkaar kennen — buren wonen soms kilometers uit elkaar. Hier ontstaan initiatieven voor leefbaarheid. Hier hoor je hoe het met de andere mensen uit het buurtschap gaat. Maar hier wordt ook geoefend door de kinderen voor het jaarlijks wederkerende Weidefeest. Bij het ontbreken van een duidelijke dorpskern is de school ónze dorpskern — en daar hoort een schoolfunctie bij. In die gesprekken gaven burgemeester en wethouder heel duidelijk aan niet over het onderwijs te kunnen beslissen.

Door de politieke partij Lokaal Hellendoorn werd een motie ingediend en we voelden ons hierdoor gesteund in onze zorgen. Gelukkig dus ook aandacht in de raad voor ons probleem. Ondertussen denderde de trein van het IKT lekker door. Vragen werden niet inhoudelijk beantwoordt en een gesprek met de opgerichte werkgroep van bezorgde ouders behoorde niet tot de mogelijkheden, omdat het stichtingsbestuur slechts wenste te spreken met de MR. Dit is immers zoals het conform de wetjes en regeltjes geregeld is. Een nieuwe bijeenkomst voor de ouders kwam op de agenda. Een inhoudsloze bijeenkomst waar wederom geen vragen werden beantwoord, resulteerde in een onderzoek naar alle mogelijkheden voor de Jan Barbier. Hiervoor werd een objectief onderzoeksbureau, Verus, aangesteld. Dat het IKT aangesloten is bij Verus doet uiteraard niets af aan de objectiviteit… Althans, dat werd ons gezegd en beloofd, na het delen van onze twijfels over mogelijke belangenverstrengeling dan wel vermeende objectiviteit. In onze optiek was het misschien wel zo dat wie betaalt, bepaalt. De ouders kregen via de MR de mogelijkheid om scenario’s aan te leveren, en vanuit het IKT werd in de eerste bijeenkomst genoemde fusie als opdracht meegegeven. Er zijn meerdere, in onze ogen haalbare en minimaal serieus te onderzoeken voorstellen gedaan, waaronder een mogelijke fusie met de Marliaantjes.

U raadt het waarschijnlijk al: Alle door de ouders aangedragen mogelijkheden bleken niet haalbaar — in de ogen van de bestuurder… euh, sorry, Verus. Het werd zo’n schandelijke vertoning waarbij de onderzoeker meerdere malen vragend aan de bestuurder vroeg of hij het goed uitlegde, en dan toelichtte. We voelden ons zo verschrikkelijk de gek aangestoken dat we met stomheid geslagen waren. Je ziet en hoort het gebeuren, maar je gelooft niet werkelijk dat dit gebeurt. Zelfs een mogelijke fusie met de Marliaantjes behoorde niet tot de opties. Naar ik meen omdat de stichting SCO-T niet bereid was om daarover na te denken.

Demografische gegevens werden zo toegepast dat de uitkomst beter passend was. Bijvoorbeeld: de nieuwe wijk Hellendoorn-Noord (die ondertussen al voor 20% groei in aanwas had gezorgd) werd niet meegenomen. Ook diverse andere, minimaal discutabele cijfers en getalletjes werden getoond, en die leken op z’n zachtst gezegd erg sturend. Maar gelukkig, er was ons immers verzekerd dat Verus onafhankelijk en objectief is. Eindconclusie: de enige in de ogen van de bestuurder haalbare optie was een fusie. Alle andere opties waren niet haalbaar volgens de bestuurder en hoefden verder niet onderzocht te worden. Het door de wimpers kijken van Verus had voldoende inzicht gegeven dat deze opties niet mogelijk waren. Dit sloot wel heel erg goed aan bij wat de bestuurder ruime tijd daarvoor al had voorspeld. Toeval? Of hebben we te maken met een bijzonder capabele bestuurder met voorspellende gaven? U mag het zeggen, maar wij hebben van beide niets kunnen ontdekken — zelfs niet een heel klein beetje. Maar ook hierin bleek dat er wederom niet geluisterd werd naar de ouders en/of MR. Uiteraard verliep niets op tijd en omdat wij dachten dat de tijd misschien wel eens ons geluk zou kunnen worden, vonden we dat prima. Er werd op landelijk politiek niveau hard gewerkt aan een andere uitvoering van het beleid omtrent kleinschalig onderwijs, en dan met name op het platteland.

Het feit dat er klaarblijkelijk in Den Haag — wat vaak wordt gezien als ver weg en weinig oog voor het platteland — gepraat en nagedacht werd over ons soort scholen, gaf ons vertrouwen. Als ze het in Den Haag zien, dan zal een bestuurder, wonende en werkende in de regio, dit toch zeker zien? Nee dus. Uit het niets kregen we de mededeling dat school gaat fuseren met De Es. De Es… wie is dat ook alweer? Niet geheel toevallig een school in het dorp, vallend onder dezelfde stichting. Dat er een pot geld klaarstaat voor het fuseren van scholen zal hier verder wel niets mee te maken hebben. Maar even terug naar De Es. Onze capabele bestuurder met vooruitziende blik heeft vrij recentelijk deze school voor miljoenen mogen opknappen, maar moet nu opnieuw aan het bouwen omdat ze uit haar jasje is gegroeid. De demografische ontwikkeling zal dan toch wel iets moeilijker te voorspellen zijn in het dorp dan in het buitengebied. De reden waarom we nu versneld moeten gaan fuseren? Niet meer een van de eerder benoemde redenen, maar een nieuwe: het welzijn van de personeelsleden! Dus onder het bewind van deze bestuurder komt het welzijn van de personeelsleden in een verloop van een aantal maanden zó in het gedrang, dat de school maar versneld dicht moet. Deze hadden we nog niet gehoord.

Navraag onder de leerkrachten levert weinig op, maar laat wel een gevoel achter dat dat welzijnsgevoel misschien wel eens heel bewust onder druk is gezet. Niet luisteren naar je personeel, arbeidsomstandigheden in stand houden die leiden tot structurele gevoelens van te hoge werkdruk en hardop uitspreken over onzekerheid van het bestaan van je baan, leiden automatisch tot een welzijnsprobleem. Dit kwam wel op een erg gunstig moment. Nu móét het bestuur de school wel sluiten, want er zijn immers niet meer voldoende leerkrachten voor het volgend schooljaar.

U zult begrijpen dat ouders hier in een spagaat worden gedwongen. Je wilt vechten om je school open te houden, maar je wilt ook de zekerheid dat je kind het best mogelijke onderwijs krijgt. Wat gaan we doen? Vooropgesteld dat — zover ons bekend — geen enkele ouder mee wil naar De Es, al is het alleen maar vanwege het wanbeleid en de omgang door IKT met ouders. Vraag anders maar eens aan de ouders van de Marijkeschool in Nijverdal hoe die erover denken. Niemand ziet iets in die fusie. De Es puilt uit en als we dan toch een keuze moeten maken: liever niet langer onder de vlag van IKT. De tussentijdse gesprekken met het college, maar ook met de Raad van Toezicht, hebben er niet toe geleid te komen tot een fatsoenlijk en inhoudelijk gesprek met de bestuurder. Immers: de wetjes en regeltjes schrijven een MR voor. De Raad van Toezicht houdt alleen toezicht op het bestuurlijke deel en het college gaat niet over onderwijs. Uiteraard hielden ze wel een vinger aan de pols — wat daar ook van zij. Na een emotionele opkomst bij een raadsvergadering, waar onze kinderen middels spandoeken op uiterst correcte wijze te kennen gaven niet blij te zijn met de sluiting van de school, werd in de aansluitende raadsvergadering met grote meerderheid een motie van Lokaal Hellendoorn en het CDA aangenomen. 1 april… het lijkt een grap.

Jammer dat een aantal partijen weinig oog bleken te hebben voor het deel waar de gemeente wél verantwoordelijk voor is: de leefbaarheid. Ze bleven hangen in de wetjes en regeltjes — een gemeente gaat niet over het onderwijs. Deze motie heeft eraan bijgedragen dat er nu op alle fronten wordt gekeken naar wat nog mogelijk is. Welke rol heeft eenieder gehad de afgelopen periode, en heeft iedereen daar gedaan wat hij of zij moest doen? Heeft het college voldoende bij de bestuurder gewezen op de veel grotere gevolgen van het sluiten van deze school? Heeft het bestuur voldoende geluisterd naar de inbreng van de MR, ouders of misschien zelfs GMR? Maar wat gaat dat nog brengen? Over twee jaar staat er waarschijnlijk vanuit de landelijke overheid een zak geld klaar, omdat we kleinschalig onderwijs zo belangrijk vinden. Helaas bestaat onze school dan al niet meer. En eenmaal weg, blijft weg. Een school met jaar in jaar uit bovengemiddelde scores wordt de nek omgedraaid! Gezien de onzekerheid en de verplichting die ouders richting hun kinderen hebben, gaat de Jan Barbier in 2025 op slot — na een bestaan van bijna 100 jaar! Waar voorgangers in schoolbesturen, maar ook in colleges zich altijd hard voor hebben gemaakt — met succes — houdt het nu op. Je zult het maar op je CV moeten zetten.

Dan rest mij nog één vraag: hoe kunnen wij het als burgers toestaan dat een systeem wordt opgezet en in stand gehouden waarin dit soort gigantisch verstrekkende beslissingen voor leefbaarheid en dus de toekomst van een buitengebied kapotgemaakt kunnen worden door je achter wetjes en regeltjes te verschuilen? Waarom zijn er geen mogelijkheden waar je als burger invloed kunt uitoefenen voor essentiële besluiten zoals deze? Waarom hebben we ons zo alleen en ongehoord gevoeld en waren we compleet overgeleverd aan de nukken van één persoon? En waarom mag één persoon dit op persoonlijke titel beslissen zonder dat ze zich ook maar ergens wat van aan hoeft te trekken, terwijl het zo’n veelomvattende beslissing is? Erg ongezond en niet toekomstbestendig. Nog even los van het feit dat het weinig democratisch overkomt.

Je moet je met elkaar afvragen of dit de juiste wijze is. Ik weet ook niet hoe het moet, maar ik weet één ding heel zeker: zo moet het niet! Nog een kleine afsluiter, geheel passend bij de afgelopen 1,5 jaar: Na de raadsvergadering en de vermoedelijke politieke ontstane druk, behoorde een fusie met de Marliaantjes ineens wél tot de mogelijkheden. Heel erg vreemd, aangezien er door Verus en de bestuurder eerder was aangegeven dat dit geen serieuze kans had. Waarom nu wel? En wat zegt dit dan over de andere aangedragen opties? Hoe serieus zijn die dan bekeken? We zullen de antwoorden nooit weten, want de bestuurder kan in alle verplichte vakjes een kruisje zetten en heeft dus voldaan aan de wetjes en regeltjes...