Accountantsverslag 2022

ACCOUNTANTSVERSLAG 2022

Gemeente Hellendoorn

Aanbiedingsbrief

Aan:

Geachte leden van de raad,

Aan de raad van de gemeente Hellendoorn T.a.v. de heer A.T. van der Wulp, raadsgriffier Postbus 200 7440 AE Nijverdal

Wij hebben de jaarrekening 2022 van gemeente Hellendoorn (hierna ook te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2022. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.

Enschede, 6 juli 2023

Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.

Kenmerk: 1053138/MZ/WP/hb/2346

Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van gemeente Hellendoorn bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,

Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA

VOLGENDE PAGINA

INHOUDSOPGAVE

DASHBOARD

M. Zoetman-Kiers RA Partner en extern accountant gemeente Hellendoorn

Inhoudsopgave

1. DASHBOARD

2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE

4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE

4

1. Dashboard

1.1 Dashboard accountantscontrole

1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING







  

AANDACHTSPUNTEN VOOR 2023

Wij verstrekken bij de jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid. De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.064.000 respectievelijk € 3.194.000. De programmaverantwoording en de paragrafen zijn verenigbaar met de jaarrekening en bevatten geen materiële onjuistheden. De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd. De WNT is nageleefd. Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSa-bijlage.

ONTWIKKELINGEN JAARREKENING 2022

Bruto boekwaarde grondexploitatie is afgenomen van € 1,1 miljoen ultimo 2021 naar € 0,3 miljoen ultimo 2022. Dit komt met name door het realiseren van verkopen en winstneming in het complex ‘t Lochter III. De verliesvoorzieningen nemen af van € 1,0 miljoen ultimo 2021 naar € 0,9 miljoen ultimo 2022 als gevolg van de actualisatie naar 31 december 2022.  Onzekerheid ten aanzien van het sociaal domein (WMO en Jeugd), inherent aan de contractafspraken in het kader van Samen14, neemt af ten opzichte van 2021 en bedraagt voor 2022 € 0,7 miljoen. 

DASHBOARD

5

JAARREKENING

RESULTAAT 2022

Naar aanleiding van onze controle over het boek- en kalenderjaar 2022 willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor 2023 benoemen:  Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van boek- en kalenderjaar 2023.  Borgen beheer van autorisaties in systeem (zie managementletter 2022 inzake logische toegangsbeveiliging). Daarnaast willen wij, vanwege het toenemende belang van digitalisering, het komend jaar een volwassenheidscan uitvoeren naar de digitale bestuurskracht van gemeente Hellendoorn.

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

(x €1.000)

2022

Begroting (na wijziging)

Saldo van baten en lasten

13.668

6.829

-/- 8.195

-/- 6.829

5.473

0

Mutatie reserves Resultaat

Het positieve resultaat van boekjaar 2022 wijkt aanzienlijk af van de begroting na wijziging.  In totaal zijn voor een bedrag van € 2,5 miljoen meer baten verantwoord en zijn de lasten circa € 4,4 lager. Daarnaast is per saldo € 1,4 miljoen meer toegevoegd aan de reserves.  In de jaarstukken is bij het onderdeel ‘Financiële hoofdlijn’ een analyse opgenomen van de belangrijkste afwijkingen. 

UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN

Naar aanleiding van een uitspraak en verduidelijking hierop van de Commissie BBV is het als gevolg van CAO onderhandelingen dit jaar verplicht om een voorziening op te nemen voor verlofsparen. De gemeente Hellendoorn heeft deze voorziening niet opgenomen. Derhalve hebben wij dit als fout meegenomen in onze evaluatie ter hoogte van € 0,2 miljoen.  De paragrafen controleaanpak frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie zijn opgenomen in de controleverklaring.  Onrechtmatigheid naleving Europese aanbestedingsregels bedraagt € 0,3 miljoen en is daarmee lager dan 2021 (€ 0,8 miljoen).

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN



FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

5,00 4,50

4,46

4,00

3,50

3,50 3,00 2,50

2,18

2,98

2,00 1,50 1,00 PB '22

JR '21

PB '23

De ratio is op basis van volgtijdelijkheid van raadsvergaderingen opgenomen

BIJLAGEN

JR '22

6

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 De jaarrekening is getrouw 2.2 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.3 Impact ontwikkelingen 2022 op de jaarrekening 2.4 Aandachtspunten voor 2023

2.1 De jaarrekening is getrouw

De jaarrekening 2022 is getrouw

7

Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2022 van gemeente Hellendoorn een goedkeurende controleverklaring af te geven met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2022 als van de activa en passiva per 31 december 2022 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV), met uitzondering van het niet opnemen van de voorziening verlofsparen. Hiervoor hebben wij een controleverschil met resultaatimpact geconstateerd. Wel hebben wij presentatiecorrecties geconstateerd van beperkte omvang die door gemeente Hellendoorn zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 106.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

Getrouwheid Voorziening verlofsparen niet opgenomen

166

§ 4.5

Sociaal domein – Wmo ZIN

-

387

§ 4.2

Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN

-

323

§ 4.2

166

710

1.064

3.194

106

106

Totaal Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden) Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 Rechtmatigheid van de jaarrekening

De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2022 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen.

8

Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 106.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

Ongesaldeerde getrouwheidsfouten en/of onzekerheden

166

710

§ 2.1

Aanbestedingsrechtmatigheid

324

-

§ 4.4

Totaal

490

710

1.064

3.194

106

106

Rechtmatigheid

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden) Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen en/of onzekerheden zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de rechtmatigheid.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Impact ontwikkelingen 2022 op de jaarrekening

Impact Russische invasie in Oekraïne

9

Inleiding: Impact ontwikkelingen 2022 op de jaarrekening In het afgelopen boekjaar zijn de (macro)economische omstandigheden sterk gewijzigd ten opzichte van een jaar geleden. De plotse opvang van Oekraïense vluchtelingen als gevolg van de Russische invasie, stijgende energieprijzen en hoge inflatiecijfers. Ontwikkelingen in 2022 met een inherente impact op de bedrijfsvoering van gemeente Hellendoorn. Met het beëindigen van de corona-maatregelen werd het begin van het jaar gekenmerkt door het inregelen van spoedopvang voor Oekraïense vluchtelingen. Doordat sprake was van spoed moest zowel operationeel als financieel snel geschakeld worden door uw gemeente. Per heden is de opvang opgenomen in de reguliere processen binnen uw gemeente. Voor de spoedopvang is door het Rijk een aanvullende bijdrage verstrekt. De kosten voor de opvang vallen daarbij voor gemeente Hellendoorn lager uit ten opzichte van de ontvangen bijdrage. Het voordeel komt voor 2022 uit op € 2,3 miljoen. Dit voordeel ligt in lijn met ons beeld bij andere gemeenten. Per heden is geen sprake van een mogelijke terugbetalingsverplichting. In het besluit over de najaarsnota is besloten om voor het verschil tussen de normvergoeding en de werkelijke kosten een bestemmingsreserve in te stellen. Het overschot over 2022 is conform dit besluit gedoteerd aan de reserve Statushouders en ontheemden (Oekraïne).

Daarnaast is sprake van de volgende uitdagende omstandigheden:  de stijging van uitvoeringskosten door meer vraag naar complexere zorg,  de blijvende (crisis)opvang van vluchtelingen,  stijgende inflatie, bouwtijd en –kosten,  hoge werkdruk en ziekteverzuim.

Het proces van de totstandkoming van de jaarrekening is redelijk verlopen.

DASHBOARD

De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle In algemene zin merken wij op dat tijdens het jaarrekeningproces de samenwerking constructief en plezierig is verlopen. Voor het boekjaar 2022 is sprake geweest van wederzijdse miscommunicatie waardoor de verwachtingen ten aanzien aan van de controleweken niet helder waren. Mede hierdoor was bij de start van onze geplande controle geen volledig eerste concept van de jaarstukken gereed. Dit heeft tot gevolg dat werkzaamheden binnen het team verschoven moesten worden en na de geplande controleweken capaciteit beschikbaar gemaakt moest worden. Tijdens de uitvoering van de vervolg werkzaamheden voor de controle zijn de ontbrekende gegevens alsnog aangeleverd. Hierdoor is de (verschoven) deadline niet in gevaar gekomen. De onvolledige aanlevering heeft wel geleid tot inefficiëntie en hierdoor zijn meer controle-uren gerealiseerd dan vooraf was begroot. Wij hebben met de ambtelijke organisatie afgesproken het jaarrekeningtraject 2022 te evalueren en tijdig afspraken te maken over de controle voor 2023.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Aandachtspunten voor 2023

10

Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2022 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. 1.

Invoering rechtmatigheidsverantwoording en fraude De rechtmatigheidsverantwoording zal definitief ingevoerd worden met ingang van boekjaar 2023. Dit heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Daarnaast zal de komende jaren vanuit de accountantscontrole nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. De rol van bestuurders en toezichthouders, zoals de gemeenteraad, is hierin van groot belang. Gemeente Hellendoorn heeft in 2021 en 2022 diverse voorbereidende stappen gezet om de rechtmatigheidsverantwoording te implementeren. Ook is gestart met een meerjarenbeleidsplan voor interne controle en rechtmatigheidsverantwoording 2023-2025 voor de gemeente Hellendoorn. Dit beleid gaat de basis vormen voor het jaarlijkse jaarplan interne controle. Daarmee is gemeente Hellendoorn naar verwachting klaar voor de verplichte invoering van de rechtmatigheidsverantwoording.

2.

Borgen beheer van autorisaties in systeem (zie managementletter 2022 inzake logische toegangsbeveiliging) Tijdens onze interim-controle hebben wij geconstateerd dat de inrichting en het beheer van autorisaties van (voor onze controle) belangrijke financiële systemen, evenals in voorgaande jaren, nog niet voldoende is ingericht. Gemeente Hellendoorn is actief bezig om het autorisatiebeheer verder gestalte te geven. Door bij de jaarrekeningcontrole aanvullende gegevensgerichte controles uit te voeren, hebben wij achteraf alsnog vastgesteld dat deze bevinding geen gevolgen heeft voor de jaarrekening 2022.

Daarnaast willen wij komend controlejaar als onderdeel van de controle aandacht schenken aan een volwassenheidsscan van Digitale Bestuurskracht. Op de volgende sheet werken wij dit verder uit.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Aandachtspunten voor 2023 (vervolg)

11

Betere beheersing van opgaven dankzij digitalisering Vanuit onze natuurlijk adviesrol willen wij als BDO komend jaar bij al onze overheidsklanten aandacht besteden aan het toenemende belang van digitalisering bij gemeenten. In ons dagelijks leven is de vergaande digitalisering niet meer weg te denken. We kunnen ons leven bijna niet meer voorstellen zonder telefoon, wifi en een volle accu. Zonder die middelen missen we informatie, kunnen we geen data meer checken, communiceren we minder makkelijk en kunnen we niet goed meer samenwerken. Omdat burgers en bedrijven steeds verder digitaliseren wordt ook bij overheden en gemeenten digitalisering steeds belangrijker. Grote maatschappelijke opgaven als klimaat, energietransitie, woningnood en verminderde koopkracht kunnen veel efficiënter en doelmatiger worden aangepakt met de inzet van digitale middelen. BDO is daarom van mening dat gemeenten serieus moeten investeren in de digitale transformatie van de organisatie en het datagedreven werken. Digitalisering is al lang niet meer een taak van de IT-afdeling alleen. Toch zien wij in het algemeen nog niet dat alle primaire processen en afdelingen van gemeenten al thuis zijn in de wereld van digitalisering en datagedreven werken. En dat terwijl de maatschappelijke opgaven daar wel steeds nadrukkelijker om vragen.

Wij hebben onze visie uitgewerkt in een Whitepaper (Download whitepaper Digitale bestuurskracht voor lokale overheden (bdo.nl)). Uitgaande van de maatschappelijke opgaven worden zes bouwstenen voor een volwassen digitale organisatie onderkent, namelijk: Digitaal leiderschap en Governance; 1. Visie en strategie; 2. Organisatie, mensen en cultuur; 3. Processen en data; 4. ICT-randvoorwaarden; 5. Financiële randvoorwaarden 6. Voor elk van deze bouwstenen kan worden gemeten in hoeverre een organisatie volwassen is of daar naar toe kan groeien. Wij stellen voor om komend controlejaar, als onderdeel van de reguliere controle, de volwassenheidsscan van Digitale Bestuurskracht bij gemeente Hellendoorn uit te voeren. Deze volwassenheidsscan Digitale Bestuurskracht is gericht op het in kaart brengen van het vermogen van gemeente Hellendoorn om door middel van digitalisering zowel de reguliere taken als de grote maatschappelijke opgaven uit te kunnen voeren. Daarmee krijgt u inzicht in eventuele aandachtsgebieden om uw Digitale Bestuurskracht te optimaliseren.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

12

3. Resultaat & financiële positie

3.1 Resultaat 2022 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ons beeld van uw financiële positie

3.1 Resultaat 2022

Resultaat 2022 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 5,5 miljoen

13

Het resultaat van gemeente Hellendoorn over het jaar 2022 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 5,5 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)

2022

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

VERSCHIL

Saldo van baten en lasten

13.668

6.829

6.839

Onttrekkingen reserves

13.353

12.789

563

-/- 21.548

-/- 19.618

-/- 1.929

5.473

0

5.473

Dotatie aan reserves Resultaat

In toelichting op de programmarekening 2022 van de jaarstukken wordt per programma een analyse weergegeven van de verschillen tussen de begroting en de realisatie 2022. Het resultaat 2022 wijkt ongeveer 5% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. De jaarrekening laat zien dat het resultaat aanzienlijk hoger ligt dan de primitieve begroting en de actuele begroting (verwacht saldo € nihil). Dit is mede het gevolg van de volgende belangrijke afwijkingen (afwijkingen boven € 0,5 miljoen):  Hogere algemene uitkering (voordeel € 1,2 miljoen);  Opheffing Soweco (voordeel € 1,0 miljoen);  Lagere personeelskosten en kosten inhuur(voordeel € 0,6 miljoen). Vanaf pagina 11 van de jaarstukken zijn de grote afwijkingen ten opzichte van de begroting verder toegelicht. Wij zien dit beeld van fors hogere resultaten ook bij andere gemeenten.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.2 Uw financiële positie vergeleken

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

SOLVABILITEITSRATIO

5,00

40,0%

4,50

4,46

4,00

2,50

25,0% 20,0%

2,18

2,98

15,0%

2,00

10,0%

1,50

5,0%

1,00

22,7%

15,8% 15,3%

JR '21

PB '23

JR '22

NETTO SCHULDQUOTE

Gemid. NL*

15,8%

PB '22

JR '21

PB '23

JR '22

RATIO GRONDEXPLOITATIE

120,0%

10,0%

100,0% 77,6%

8,0%

99,7% 59,7%

Gemid. NL*

40,0%

41,0%

Gemeente

0,0%

0,0% JR '21

PB '23

Gemeente

4,0%

Gemid. NL*

2,0%

20,0% PB '22

7,6%

6,0%

81,1%

60,0%

-2,0%

JR '22

0,0% -1,3% PB '22

JR '21

-0,7% PB '23 JR '22 -1,3%

* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde voor gemeenten. Bron: BDO Benchmark rapport januari 2023

DASHBOARD

Gemeente

0,0% PB '22

80,0%

36,4%

35,0% 30,0%

3,50

3,50 3,00

14

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.3 Ons beeld van uw financiële positie

Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien

15

Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van gemeente Hellendoorn. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.

Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden

Signaleringswaarden volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2020 geldt. In het GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van gemeente Hellendoorn. Wij hebben deze signaleringswaarden als referentie gebruikt bij ons beeld van uw financiële positie.

Uw financiële positie is uitstekend

Weerstandsvermogen gemeente Hellendoorn is uitstekend In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 28,5 miljoen. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. Gemeente Hellendoorn heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 6,4 miljoen. Het weerstandsvermogen van gemeente Hellendoorn is volgens het GTK 2020 uitstekend te noemen.

Gemeente Hellendoorn kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen

Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2022 22,7%. Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter gemeente Hellendoorn in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt 59,7%. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote laten een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020).

Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag

DASHBOARD

Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van gemeente Hellendoorn is laag doordat de netto-boekwaarde van de grondpositie (de waarde van de grond) relatief laag is. De ratio grondexploitatie is ruim < 20% en is het minst risicovol te noemen volgens het GTK 2020.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

16

4. Belangrijkste bevindingen

4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring 4.2 Sociaal domein 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 EU-aanbestedingsrechtmatigheid 4.5 BBV, WNT en SiSa 4.6 Begrotingsrechtmatigheid 4.7 Significante schattingsposten

4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring

De paragrafen controleaanpak frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie zijn opgenomen in de controleverklaring

Transparantie over fraude en continuïteit vraagt dialoog

17

Verplicht rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring Vanaf boekjaar 2022 nemen accountants bij wettelijke controles de paragrafen controleaanpak frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie op in de controleverklaring. Deze aanpassingen zien op het verplicht rapporteren over onze controleaanpak frauderisico’s en onze controleaanpak ten aanzien van het vermogen om risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen in de controleverklaring. Deze verplichting geldt voor wettelijke controles (gemeenten, provincies en waterschappen). Met het verplicht rapporteren over deze onderwerpen wordt tegemoet gekomen aan een veel gehoorde wens van stakeholders om transparanter te zijn over welke werkzaamheden wij als uw accountant hebben uitgevoerd om frauderisico’s en het vermogen om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen en de bedrijfsvoering zonder tussenkomst van de provinciale toezichthouder voort te zetten bij gecontroleerde decentrale overheden te mitigeren. Per onderwerp rapporteren wij over wat de meest belangrijke frauderisico’s zijn, over de inschatting van het college om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen en hoe op beide thema’s in de controle is ingespeeld.

Uiteraard hebben de onderwerpen fraude en het vermogen om financiële risico’s op te vangen altijd al de aandacht tijdens de accountantscontrole. Maar door deze zaken nu te beschrijven in de controleverklaring, wordt die aandacht ook expliciet gemaakt. Fraude en non-compliance Onze controle is niet specifiek gericht op het ontdekken van fraude. Bij de planning voor de jaarrekeningcontrole, houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Daarnaast hebben wij beoordeeld in hoeverre sprake kan zijn van een risico omtrent corruptie. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties op verschillende niveaus binnen de organisatie Hiertoe hebben wij de mogelijke fraudesituaties besproken met de ambtelijke organisatie en auditcommissie. Deze besprekingen en onze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor materiële fraude opgeleverd. Daarnaast hebben wij kennis genomen van de door u opgenomen toelichtingen in de jaarstukken. Wij hebben in onze controleverklaring melding gemaakt van de belangrijkste frauderisico’s en hoe wij deze hebben geadresseerd.

Tijdens de controle van boekjaar 2022 betroffen dat de volgende risico’s:  Het risico van management override (bewuste beïnvloeding door bestuur of management van de jaarcijfers). Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van frauderisico’s en de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie verwijzen wij naar onze (concept) controleverklaring 2022. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude. Bij de beoordeling van het risico omtrent corruptie hebben wij gekeken naar klantspecifieke omstandigheden zoals de geografische plaats van de activiteiten, hebben we gekeken naar de sectoren waar corruptie meer dan gemiddeld voorkomt en hebben we beoordeeld in hoeverre buitenlandse wetgeving van invloed kunnen zijn. Wij hebben aandacht besteed aan de compliance met de voor u van toepassing zijnde wet- en regelgeving en overige bepalingen voor zover wij die van belang achten in het kader van onze controle van de jaarrekening. Bij die werkzaamheden hebben wij geen materiële non-compliance geconstateerd.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring

18

Transparantie over fraude en continuïteit vraagt dialoog

Frauderisicobeheersing De komende jaren zal vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie, de NBA, heeft in 2022 een notitie uitgebracht ‘Frauderisicobeheersing aanbevelingen voor bestuurders en toezichthouders'. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen, zoals de gemeenteraad, bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude, kunnen de gelegenheden die tot fraude leiden, afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol.

Concept plan van aanpak fraude wordt nog verder uitgewerkt

Dit proces vraagt ook iets van u. Bijvoorbeeld úw aandacht voor genoemde risico’s en uw aandacht voor de door u gewenste mate van transparantie in de programmarekening en de programmaverantwoording over zowel fraude als het vermogen om financiële risico’s op te vangen. Hiervoor heeft u ten tijde van de jaarrekeningcontrole een concept frauderisicoanalyse aangeleverd. Hierbij is ons aangegeven dat dit document de komende maanden verder worden besproken met proceseigenaren, managers en bestuurders. Daarna wordt de frauderisicoanalyse verder uitgewerkt en aangepast. Graag gaan wij met u in overleg over het vergroten van de actieve rol van de auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing. Bijvoorbeeld door jaarlijks één of meerdere onderkende frauderisico’s (en indien van toepassing de interne beheersingsmaatregelen die zijn genomen om deze frauderisico’s te mitigeren) nader te laten onderzoeken door de verbijzonderde interne controle/ concerncontroller, een accountant of een gespecialiseerde (fraude)onderzoeker.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Sociaal domein

Onzekerheid ten aanzien van prestatielevering

19

Wmo ZIN De productieomvang van Wmo ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2022 circa € 6,7 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo ZIN vindt plaats vanuit gemeente Hellendoorn. Gemeente Hellendoorn heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. Gemeente Hellendoorn heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt gemeente Hellendoorn per zorginstelling een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Uit onze controle blijkt dat door gemeente Hellendoorn verschillen zijn geconstateerd tussen de eigen administratie en de productieverantwoordingen die zijn voorzien van een controleverklaring. Op basis van de ervaringen van afgelopen jaren heeft de gemeente Hellendoorn een overlopende post opgenomen van € 0,1 miljoen.

Resterende onzekerheid Wmo ZIN circa € 0,4 miljoen

Resterende onzekerheid Jeugdzorg circa € 0,3 miljoen

Tevens is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2022 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen, ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 0,4 miljoen van de € 6,7 miljoen (2021: € 0,1 miljoen). Jeugdzorg ZIN De productieomvang van Jeugdzorg bij zorginstellingen bedraagt in 2022 circa € 6,6 miljoen. Voor deze variant geldt dat, net zoals bij de Wmo ZIN, dit dan alsnog tot een onzekerheid leidt omtrent de geleverde prestatie. Uit onze controle blijkt dat door gemeente Hellendoorn verschillen zijn geconstateerd tussen de eigen administratie en de productieverantwoordingen die zijn voorzien van een controleverklaring. Conform de systematiek bij de Wmo ZIN is eveneens een nog te betalen post opgenomen op basis van ervaringen uit het verleden van € 0,2 miljoen.

Uit de ontvangen verantwoordingen van zorginstellingen blijkt dat van een aantal zorginstellingen nog onvoldoende controle-informatie is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. In de financiële verantwoording Jeugdhulp 2022 is voor een bedrag ad € 0,7 miljoen aan onzekerheden geconstateerd. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2022 ontvangen controleverklaringen, ramen wij het bedrag van de resterende onzekerheid in totaliteit op circa € 0,3 miljoen (2021: € 0,8 miljoen).

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Sociaal domein

Onzekerheden PGB onder de rapporteringstolerantie

Onzekerheid inzake Wmo en Jeugdzorg inherent aan contractafspraken Samen14

DASHBOARD

20

PGB De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is ten aanzien van PGB eveneens sprake van een onzekerheid. Gemeente Hellendoorn verkrijgt echter zekerheid door intern ingerichte processen, zoals het toekenningsproces en de controles op betalingen waardoor deze onzekerheid deels teniet wordt gedaan. De processen van PGB (Jeugdzorg en WMO) lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor PGB (Jeugdzorg en WMO) niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. De resterende onzekerheden zijn hierdoor voor PGB (Jeugdzorg en WMO) onder de door de raad vastgestelde rapporteringstolerantie. Grip op lasten Wmo en Jeugdzorg De onzekerheden in de lasten WMO en Jeugdzorg ten aanzien van de prestatielevering van de zorg zijn voor gemeente Hellendoorn iets lager dan vorig jaar € 0,7 miljoen (2021: € 1,0 miljoen). Wij concluderen dat gemeente Hellendoorn afhankelijk is van derden voor de grip op een groot deel van de lasten inzake WMO en Jeugdzorg. Dit resulteert in een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering van de zorg die wij hebben meegewogen in onze oordeelsvorming. Dit is inherent aan de contractafspraken die gemeente Hellendoorn in het kader van Samen14 heeft gemaakt en resulteert in een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering van de zorg die wij hebben meegewogen in onze oordeelsvorming.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties

21

Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s:  Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.  Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is een kritische analyse aanwezig van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in uw gemeente?  Prijs: inherent gevolg van de economische crisis is dat de verkoopprijzen van woningen en dus van grond onder druk staan. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen? Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld

Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2022 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening nodig is. De ontwikkeling van de boekwaarden Per ultimo 2022 is de bruto boekwaarde van de grondexploitaties € 0,3 miljoen. Dit is een daling ten opzichte van 2021 van € 0,8 miljoen. Deze daling is met name te verklaren door de gerealiseerde verkopen ad € 4,5 miljoen, verantwoorde winstnemingen (€ 2,4 miljoen) en gemaakte kosten voor bouw- en woonrijpmaken (€ 0,9 miljoen). De ultimo 2021 bestaande verliesvoorzieningen zijn hierbij geactualiseerd naar de situatie per 31 december 2022. Het gaat om de grondexploitaties Kruidenwijk Zuid, Hellendoorn Noord en de Branderij. Het totale verwachte verlies voor deze complexen bedraagt ultimo 2022 ongeveer € 1,1 miljoen. Daarnaast is voor de grondexploitatie “Locatie brandweerkazerne Kasteelstraat” ultimo 2022 een nieuwe verliesvoorziening opgenomen ad € 21.000.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties

22

Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).

ONTWIKKELING NETTO BOEKWAARDE GRONDEXPLOITATIES 2022–2021 (x € 1 miljoen) 0,8

0,7

0,6

0,4

0,2

0,0

0,1

BIE - woningbouw

BIE - bedrijventerreinen

Totaal

-0,2 -0,2

Winstneming (incl. winstdeling) in 2022 van circa € 2,4 miljoen

Voor de grondexploitaties van gemeente Hellendoorn heeft deze methode geresulteerd in een winstneming van circa € 2,4. Hierin heeft Lochter III het grootste aandeel (€ 2,1 miljoen), als gevolg van de gerealiseerde verkopen. Een uitsplitsing van de bouwgronden in exploitatie naar soort project is in het schema hiernaast weergegeven. Hieruit blijkt dat gemeente Hellendoorn op dit nog beperkte lopende grondexploitaties heeft. Daarmee is het risico voor gemeente Hellendoorn ook verder afgenomen. Door de krapte op de woningmarkt zien wij ook een beperkt risico in de resterende boekwaardes ten aanzien van de woningbouwcomplexen.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

-0,4

-0,6 -0,6 -0,6 -0,8 -0,8 -1,0

BEVINDINGEN

2022

BIJLAGEN

2021

4.4 EU-aanbestedingsrechtmatigheid

Niet alle aanbestedingen zijn rechtmatig Onrechtmatigheid lager ten opzichte van 2021

DASHBOARD

23

Naleving Europese aanbestedingsregels In het kader van de rechtmatigheidscontrole hebben wij de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde inkoopanalyse (met behulp van de in januari 2019 gepubliceerde SDO-notitie “Uitvoering van de controle op aanbestedingsrechtmatigheid bij de jaarrekeningcontrole van decentrale overheden”). Uit de controle bij gemeente Hellendoorn op basis van deze normen blijkt dat een aantal contracten conform vorig jaar niet aangemerkt mag worden als rechtmatig aanbesteed. Dit betreft verzekeringen, inhuur derden en onderhoud van installaties. De totale besteding (spend) van deze opdrachten bedraagt € 0,3 miljoen en is als onrechtmatigheid meegenomen in de foutenevaluatie. Dit bestaat voor € 0,2 miljoen uit doorloop vanuit voorgaand jaar en € 0,1 miljoen nieuwe opdrachten.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.5 BBV, WNT en SiSa

BBV wordt nageleefd

24

Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Hellendoorn de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) niet heeft nageleefd ten aanzien van het opnemen van de voorziening van verlofsparen. Wet Open overheid In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open overheid (Woo) is voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Deze begroting en jaarlijkse verantwoording vloeien voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De openbaarheidsparagraaf Woo moet in de begroting en jaarstukken worden opgenomen via een afzonderlijke paragraaf, zoals de in artikelen 9 en 26 van het BBV genoemde paragrafen. Deze verplichting geldt reeds voor de jaarstukken 2022. Wij hebben vastgesteld dat gemeente Hellendoorn deze paragraaf opgenomen heeft in de jaarstukken 2022. Voorziening voor arbeidskostengerelateerde verplichtingen In januari 2023 heeft de commissie BBV een uiting gedaan rondom het vraagstuk ‘vormen voorziening voor verlofsparen’. Voor het wettelijke verlof saldo per 31 december wordt geen voorziening getroffen.

Doordat dit verlof binnen 2 jaar moet worden opgenomen zal dit saldo niet bovenmatig zijn en geen spaarsaldo betreffen. Hier is sprake van een verplichting van gelijke omvang. Voor het spaarverlof zoals dit vanaf 2022 van toepassing is moet voor de verplichting die hieruit voortvloeit een voorziening worden opgenomen omdat hier sprake is van een spaarsaldo dat in de tijd, naar verwachting, niet van gelijke omvang zal zijn wat betreft toevoegingen en opnamen van spaarverlof. In de opbouwjaren zal naar verwachting vooral sprake zijn van toevoegingen en groei van de omvang van het spaarsaldo. Voor het bovenwettelijke verlof waarvan aangetoond kan worden dat dit een gelijke omvang kent en voor zover dat niet het karakter heeft van overmatige verlofsaldi of spaarsaldi mag geen voorziening worden opgenomen. Voor het bovenwettelijke verlof dat géén gelijke omvang kent en/of bestaat uit overmatige verlofsaldi of spaarsaldi moet tevens een voorziening worden opgenomen. In uw jaarrekening 2022 is geen voorziening opgenomen voor het spaarverlof en bovenwettelijk verlof. Wij hebben een inschatting gemaakt en deze verplichting bepaald op circa € 0,2 miljoen. Zoals opgenomen in de jaarrekening wordt in 2023 het verlofsparen opnieuw beoordelen en wordt op basis van de aanvragen en de verlofsaldi alsnog een voorziening getroffen.

WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten

DASHBOARD

Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing en vervangt tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens). Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2022 niet meer bedragen dan € 216.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 van gemeente Hellendoorn niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2022 van gemeente Hellendoorn voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.5 BBV, WNT en SiSa

25

Geen bevindingen SiSa-bijlage

SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2022. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens bijlage B.

M&O-beleid in het kader van Tozo

In bijlage 1 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2022 wordt ingegaan op de aandachtspunten voor de accountant bij de Tozo in de SiSa 2022. Uit onze werkzaamheden ten aanzien van de bestedingen 2022 en opvolging IB signalen uit eerdere jaren volgen geen controleverschillen en/of onzekerheden. In opzet zijn voldoende maatregelen opgenomen om het M&O-risico te mitigeren. Er is een geformaliseerd M&O-beleid aanwezig conform de rechtmatigheidsvoorschriften van VNG, Divosa en het Ministerie van SZW. De opvolging van de IB-signalen vindt conform het vastgestelde beleid plaats. Wij concluderen dat het M&O-beleid met betrekking tot Tozo in 2022 adequaat en toereikend is.

M&O-beleid in het kader van de Wet Inburgering 2021

Exponentiele toename aantal SiSa-regelingen

DASHBOARD

Daarnaast wordt in bijlage 1 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2022 ingegaan op de Wet Inburgering 2021. Vanaf 1 januari 2022 is het nieuwe inburgeringsstelsel ingegaan waarin de Wet Inburgering 2021 wordt uitgevoerd door gemeenten en verantwoord in de SiSa-bijlage 2022. Uit onze werkzaamheden ten aanzien van de bestedingen 2022 volgen geen controleverschillen en/of onzekerheden. In opzet zijn voldoende maatregelen opgenomen om het M&O-risico te mitigeren. Het vaststellen van een overkoepelende M&O beleid is onderhanden. De verantwoorde uitgaven over 2022 zijn van beperkte omvang. Via inlichtingen hebben wij vernomen dat er geen sprake is van IB signalen ten aanzien van de Wet Inburgering 2021. Wij zien een landelijke trend dat Ministeries steeds vaker een Specifieke regeling kiezen voor het verstrekken van subsidies aan decentrale overheden. Het aantal SiSa-regelingen, ook voor uw gemeente, zijn daardoor exponentieel toegenomen. Dit geeft een hoge druk op de organisatie van gemeente Hellendoorn, andere gemeenten en decentrale overheden en de accountantskantoren.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.6 Begrotingsrechtmatigheid

Begrotingsrechtmatigheid

26

Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft gemeente Hellendoorn circa € 111 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 106 miljoen aan werkelijke lasten in 2022. Dit is in totaal een onderschrijding van 5 miljoen. Aan baten had gemeente Hellendoorn een bedrag van € 118 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 120 miljoen aan werkelijke baten in 2022. In totaal gaat het om een hogere realisatie van baten van € 2,0 miljoen. Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2022 is per saldo circa € 8,1 miljoen aan de reserves gedoteerd zodat het gerealiseerde resultaat € 5,5 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerde en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad.

Bij begrotingsoverschrijdingen die niet gedurende het jaar zijn voorgelegd aan de gemeenteraad is formeel sprake van een onrechtmatigheid. Echter hoeven deze overschrijdingen niet altijd te worden meegewogen in het accountantsoordeel bijvoorbeeld indien de overschrijdingen geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerd opbrengsten of overschrijdingen bij open-einde regelingen. In de toelichting (vanaf pagina 197) op het overzicht van baten en lasten zijn de begrotingsoverschrijdingen nader weergegeven en geanalyseerd. Controle begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de raad nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Belangrijk hierbij is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel.

In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Uit het overzicht van baten en lasten blijkt dat op geen van de programma’s sprake is van een overschrijding. Daarnaast blijkt uit het overzicht van de belangrijkste investeringen in de toelichting op de balans een aantal overschrijdingen die onder de rapporteringstolerantie van de raad zijn en passen binnen de kaders uit de “Nota investeren, waarderen en afschrijven”. Wij hebben deze derhalve niet meegewogen in ons oordeel.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.7 Significante schattingsposten

Schattingen zijn neutraal

Inherent aan het opmaken van een jaarrekening, is dat het college schattingen moet maken. Bepaalde schattingen zijn van bijzonder belang door hun invloed op de jaarrekening en doordat zij een hoge mate van schattingsonzekerheid vertonen. Dit laatste betekent dat de schatting vatbaar is voor een inherent gebrek aan nauwkeurigheid in de waardering. Een goed inzicht in de jaarrekening vereist kennis van deze posten. Als onderdeel van de controle hebben wij de oordeelsvormingen en besluiten van het management bij het maken van de schattingen beoordeeld op indicaties voor mogelijke tendenties. In het hierna opgenomen overzicht hebben wij van de jaarrekeningposten waaraan een belangrijke schatting ten grondslag ligt weergegeven of wij de schatting als conservatief, neutraal of pessimistisch hebben aangemerkt. Een tekstuele toelichting hebben wij opgenomen bij de bevindingen betreffende de genoemde post, waarbij ook de wijze van tot stand komen van de schatting is uiteengezet. POST IN DE JAARREKENING

Wij hebben geen controleverschillen naar aanleiding van deze schattingen met uitzondering van de voorziening verlofsaldo.

Voorziening dubieuze debiteuren

Voorzieningen

Waardering materiële vaste activa

Waardering grondexploitaties

BEDRAG (x € 1.000)

JAARREKENING

BEOORDELING HUIDIG BOEKJAAR

€ 1.138



€ 10.231

€ 117.253

€ -598

 Conservatief, maar aanvaardbaar DASHBOARD

27

 Neutraal

FINANCIËLE POSITIE

TOELICHTING SCHATTING Dit betreft zowel de voorziening op de reguliere debiteuren als op de debiteuren bijstandsverlening. Bij de debiteuren bijstandsverlening wordt op individueel niveau (rekening houdend met aflossingscapaciteit) een inschatting gemaakt. Bij de reguliere debiteur gebeurd dit ook voor posten groter dan € 25.000. Voor de kleinere posten wordt deze gevormd op basis van een percentage ten aanzien van de ouderdom.



Voor de voorziening pensioen wethouders wordt jaarlijks een actuariële berekening gemaakt. Voor de voorzieningen rondom riolering wordt aansluiting gemaakt met het GRP. De onderhoudsvoorzieningen worden aangesloten met onderliggende onderhoudsplannen. De voorziening (spaar)verlof wordt gevormd op basis van het saldo spaarverlof en bovenwettelijk verlof en uurloon.



De afschrijvingen worden bepaald op basis van de in 2018 herziene “Nota investeren, waarderen en afschrijven”. De gehanteerde afschrijvingstermijnen zijn gebaseerd op de economische levensduur van deze investeringen.



Alle grondexploitaties zijn herzien. Hierin worden aanvaardbare en neutrale uitgangspunten gerealiseerd. Daarom kwalificeren wij deze inschatting ook als neutraal. Dit wordt onderschreven door de gerealiseerde verkopen in 2022.

 Optimistisch, maar aanvaardbaar  Niet aanvaardbaar BEVINDINGEN

BIJLAGEN

28

Bijlagen

A

Onze controle

B

Bevindingen SiSa-bijlagen

29

A. Onze controle

A. Onze controle

Doel en object van de controle Opdracht

Materialiteit

Onafhankelijkheid

DASHBOARD

30

Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van gemeente Hellendoorn, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. Opdracht Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het jaarverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Voor een uitgebreide beschrijving van onze aanpak verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging. Materialiteit Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel.

Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd. De raad heeft ons daarbij opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 1.064.000. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 106.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid en rechtmatigheid van de informatie in de WNT-verantwoording en de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw rapporteringstolerantie. Wij passen deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe.

Onafhankelijkheid Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO), vereisen dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controlecliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen. Wij hebben de overige dienstverlening naast de controle van de jaarrekening beoordeeld aan de hand van onze beroepsregels en hebben geconcludeerd dat het type dienstverlening en de vergoeding onze onafhankelijkheid niet beïnvloeden. Wij zijn onafhankelijk van gemeente Hellendoorn zoals vereist in de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

A. Onze controle

Controleaanpak

31

Controleaanpak Onze controleaanpak is gebaseerd op een systeemgerichte en risicogerichte benadering, waarbij gesteund wordt op de opzet, het bestaan en de werking van de aanwezige administratieve organisatie en de daarin opgenomen beheersingssystemen. Deze aanpak gaat uit van een risicoanalyse op transactiestromen. Daarnaast worden bedrijfsrisico’s beoordeeld die voortvloeien uit de strategie en operaties van gemeente Hellendoorn. In de risicoanalyse hebben wij beoordeeld in hoeverre de onderkende risico’s van invloed kunnen zijn op de jaarrekening. De risico’s met een hoge waarschijnlijkheid van het zich voordoen en mogelijk materiële impact hebben in onze controle meer aandacht gehad. Deze risico’s betreffen:  Het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels.  Een onjuiste waardering bouwgronden (bedrijventerreinen) in exploitatie (materiële post met verschillende schattingselementen).  Het risico van management override (bewuste beïnvloeding door bestuur of management van de jaarcijfers).

Strekking van de controleverklaring

Continuïteit

DASHBOARD

Strekking van de controleverklaring Aangezien de jaarrekening 2022 van gemeente Hellendoorn aan de daaraan te stellen eisen voldoet, hebben wij een goedkeurende controleverklaring, gedateerd op 6 juli 2023, afgegeven bij deze jaarrekening. Alle bevindingen voortvloeiend uit onze controle van de jaarrekening 2022 zijn afdoende behandeld en onze controle is afgerond. Continuïteit De waarderingen in de jaarrekening van gemeente Hellendoorn zijn gebaseerd op de veronderstelling dat gemeente Hellendoorn als geheel in continuïteit zal worden voortgezet. De inschatting of een duurzame voorzetting mogelijk is, inclusief de eventueel in de jaarrekening op te nemen toelichting, is de wettelijke verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Als accountant beoordelen wij de aanvaardbaarheid van de door het college van burgemeester en wethouders ingeschatte mogelijkheden tot een duurzame voortzetting. Wij vinden deze inschatting aanvaardbaar. In onze controleverklaring hebben wij gerapporteerd over onze controleaanpak ten aanzien van het vermogen van gemeente Hellendoorn om risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

A. Onze controle

Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële afwijkingen

32

De jaarstukken 2022 van uw gemeente bestaan uit:  het jaarverslag 2022 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen);  de jaarrekening 2022 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting inclusief SiSa-bijlage en taakvelden). In het onderdeel ‘programmaverantwoording’ van het jaarverslag dient informatie opgenomen te worden over: wat hebben we gedaan, wat hebben we bereikt en wat heeft het gekost? De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (zoals weerstandsvermogen, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag. Beide onderdelen vallen niet (expliciet) onder de controle van de jaarrekening. Het primaire object van de accountantscontrole (op grond van artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening (de balans met toelichting en het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting). De inhoud van het jaarverslag (programmaverantwoording en paragrafen) hebben wij getoetst. Bij onze controle hebben wij geen materiële afwijkingen tussen het jaarverslag en de jaarrekening geconstateerd. Het jaarverslag en de jaarrekening zijn met elkaar verenigbaar.

De grondslagen van de jaarrekening 2022 zijn aanvaardbaar

Geautomatiseerde gegevensverwerking

DASHBOARD

De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de grondslagen van de jaarrekening 2022. In 2022 zijn geen wijzigingen geweest in toegepaste verslaggevingsgrondslagen die een aanzienlijke invloed hebben op de baten en lasten of de financiële positie van gemeente Hellendoorn. Significante verslaggevingsgrondslagen en toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie van uw gemeente en de baten en lasten in de jaarrekening. Daarnaast vereisen zij van het college en het management dat zij een oordeel vormen ten aanzien van soms moeilijke, subjectieve en complexe posities vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. Wij hebben het door het college en het management toegepaste proces met betrekking tot significante verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Geautomatiseerde gegevensverwerking De accountant dient op basis van artikel 2:393, lid 4 BW, melding te maken van zijn bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Tijdens de interim-controle hebben wij ook relevante processen met betrekking tot de geautomatiseerde gegevensverwerking getoetst. Voor onze bevindingen verwijzen wij naar onze managementletter 2022.

Wij hebben de automatiseringsorganisatie van de organisatie uitsluitend in het kader van de jaarrekeningcontrole beoordeeld. De interimcontrole heeft meerdere tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht. Voor een verdere uiteenzetting daarvan verwijzen wij naar deze managementletter.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

33

B. Bevindingen SiSa-bijlagen

B. Bevindingen SiSa-bijlage

34

Inleiding Bij de jaarrekening wordt als bijlage de SiSa-verantwoording toegevoegd. Gemeente Hellendoorn heeft de rechtmatige totstandkoming van de SiSa-bijlage getoetst. In onderstaande tabel zijn de te rapporteren bevindingen opgenomen: Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit rapport over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2022 in het kader van SiSa worden verantwoord. Per regeling is aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Strekking controleverklaring getrouwheid (jaarrekening)