210518 RES Bijlageboek Twente 1.0

In het koersdocument hebben we de Twentse Energie Agenda

energiesector. Om het plan mogelijk te maken heeft het kabinet extra

opgenomen met een eerste opzet voor een programmeertafel en

middelen toegezegd. De woonlasten voor huurders worden niet hoger.

een onderzoekstafel. Beide vormen in de volgende fase richting RES

De huur van gerenoveerde woningen kan eenmalig stijgen, maar dit

2.0 een dynamische netwerkorganisatie met (lokale) partners en

wordt gecompenseerd door een lagere energierekening. Daarnaast

belanghebbenden met wie we de samenwerking de komende jaren

zijn corporaties ook actief betrokken bij de ontwikkeling van onder

willen versterken. Zo willen we zorgen dat slimmere en efficiëntere

andere riothermie, klimaatadaptatie en lokaal eigendom.

oplossingen beschikbaar kunnen komen. Als de (technologische) ontwikkelingen aantoonbaar bij kunnen dragen aan de duurzame

Mobiliteit

opwek elektriciteit en/of de warmteopgave, is inwisseling voor de

Op weg naar RES Twente 2.0 wordt meer afstemming gezocht met

huidige bronnen voor elektriciteit en warmte mogelijk. Bovendien

opgaven die raakvlakken hebben met de RES Twente. Door samen

willen we ook klaar zijn om onze ambities in uitvoering te brengen en

aan de slag te gaan met regionale partners die ook bijdragen aan

daarvoor is onder meer kennis, capaciteit en mankracht nodig.

het Klimaatakkoord en raakvlakken hebben met de RES, ontstaan mooie win-win-situaties en nieuwe oplossingen voor de ruimtelijke,

In aanvulling op de toelichting in het koersdocument op de diverse

duurzame, sociale en economische vraagstukken van vandaag

thema’s uit de programmeertafel en de onderzoekstafel is in het

en morgen. Mobiliteit is één van deze thema’s die verder wordt

voorlopig ontwerp aandacht besteed aan de volgende onderwerpen:

uitgewerkt en is toegelicht in het voorlopig ontwerp.

• Rol van de waterschappen • Rol van de woningcorporaties • Innovatie en technologie

Mobiliteit is verantwoordelijk voor circa 20% van de totale CO2-uitstoot in Nederland (exclusief internationale lucht- en scheepvaart). In

• Veiligheid

het Nationaal Klimaatakkoord hebben bedrijven, maatschappelijke

• Thema’s voor lobby

organisaties en overheden afspraken gemaakt over maatregelen om

Rol van de waterschappen De waterschappen voeren een duurzaam energiebeleid. Ze zijn altijd op zoek naar manieren om energie te besparen, terug te winnen, op te wekken en op een duurzame manier te produceren.

de CO2-uitstoot van mobiliteit te reduceren. Voor 2050 is het streven dat de CO2-uitstoot tot nagenoeg nul is teruggebracht. Elektrische

auto’s kunnen bijdragen aan de CO2-reductie. Elektrische mobiliteit is

uiteraard afhankelijk van een hele nieuwe laadinfrastructuur. De fiets kan eenvoudig via het stopcontact in de schuur worden opgeladen. Voor de auto en bestelwagen zijn snelladers nodig en niet iedereen

De Unie van Waterschappen stimuleert de waterschappen in hun

kan de auto op de eigen oprit stallen en laden. Vrachtvervoer via

ambities voor duurzaamheid en heeft een klimaatbeleid voor

wagen en schip, trein en bus kijken naar waterstof als de ‘nieuwe

waterschappen opgesteld. De inzet van de waterschappen wordt

diesel’. En wie is verantwoordelijk voor het net? De overheid?

jaarlijks bijgehouden in de klimaatmonitor. Nu reeds produceren

Dat is een nieuwe rol. Tot nu toe hoefde de overheid slechts de

waterschappen minimaal 40% van het eigen energieverbruik zelf.

plek aan te wijzen voor tankstations. Nu zien we laadpalen in alle soorten en maten overal in het (stedelijk) landschap opduiken. Er

In 2025 willen waterschappen volledig energieneutraal zijn.

is al sprake van wildgroei. Dus hoe nemen we de laadvoorziening

Daarin tellen zij ook de investeringen van derden op terreinen van

op in ons stedenbouwkundig ontwerp? En hoe zorgen we dat de

waterschappen mee. Daarnaast zet het waterschap zich in om meer bij

elektriciteitsinfrastructuur voorziet in de groeiende vraag naar

te dragen aan de maatschappelijke opgave.

laadpalen? Ook dat is een opgave die vraagt om een integrale aanpak.

Bijlagenboek Regionale Energiestrategie Twente 1.0

58

De Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) is een belangrijk

Ontwikkelingen rondom kernenergie, aquathermie, geothermie en

onderdeel van mobiliteit en een bijlage van het Nationaal

waterstof zijn belangrijk om in de toekomst innovatieve bronnen te

Klimaatakkoord. Doel van de NAL is om ervoor te zorgen dat de

benutten. Daarom houden we die ook nauwlettend in de gaten.

laadinfrastructuur geen drempel vormt voor de uitrol van elektrisch

We agenderen deze ontwikkelingen voor het vervolg op de RES

vervoer. De opgave is fors. Voor personenvervoer wordt in Nederland

Twente 1.0. Waar mogelijk maken we uiteraard wel een start.

een laadbehoefte voorzien van 1,8 miljoen (semi-)publieke en

Zo kan aquathermie als warmtebron bijdragen aan het verwarmen

private laadpunten in 2030. Voor de stadslogistiek voorziet een

van woningen en gebouwen mits toegepast onder bepaalde

eerste doorrekening van TNO een maximale laadbehoefte voor

omstandigheden en voorwaarden. Inmiddels zijn voor vijf locaties

bestelauto’s van 18.600 laadpunten in 2030 en voor vrachtauto’s

studies uitgevoerd om aquathermieprojecten te starten.

7.400 laadpunten. De vraag naar elektriciteit zal fors toenemen door het elektrisch rijden. Keuzes over laadinfrastructuur kunnen

Geothermie wordt als belangrijke warmtebron gezien als

grote effecten hebben op de elektriciteitsinfrastructuur, zeker in de

toekomstbestendige warmtelevering voor het regionale warmtenet.

gebouwde omgeving. Als voor warmtevoorziening gekozen wordt voor

Dat vraagt om nader onderzoek van de ondergrond en proefboringen,

elektrificatie, kan dat samen met de ontwikkelingen voor mobiliteit

waarvoor Twente het Rijk nodig heeft.

grote aanpassingen in de infrastructuur vragen. Voor het realiseren van schone en zorgeloze mobiliteit werkt Twente aan een regionale en

Kernenergie

integrale aanpak in het Regionale Mobiliteitsprogramma (RMP).

Kernenergie blijft in Twente voor nu buiten beschouwing, omdat dit om landelijke afwegingen vraagt. Kernenergie is niet uitgesloten

Bronnen: Handleiding NP RES, VNG-document over regionale

van het Klimaatakkoord. Op dit moment vindt er een landelijke

mobiliteitsprogramma’s

marktconsultatie plaats onder welke voorwaarden marktpartijen

Innovatie en technologie

bereid zijn te investeren in kerncentrales in Nederland, welke publieke ondersteuning daarvoor nodig is en in welke regio’s er belangstelling

Om Twente te ontwikkelen tot warmteregio en de helft van de

is voor de realisering van een kerncentrale. Omdat de ontwikkeling van

elektriciteit in 2030 duurzaam op te wekken doen we in deze RES

nieuwe vormen van kernenergie en de bouw van kernenergiecentrales

Twente 1.0 een bod op basis van technologie die op dit moment

erg langzaam gaat, kan kernenergie niet ingezet worden om het doel

haalbaar, schaalbaar en betaalbaar is. De energietransitie vraagt

van 2030 (49% minder CO2-uitstoot) te halen. Voor de periode tot

tussentijds bijstelling op basis van nieuwe inzichten en nieuw opgedane kennis. De onderzoekstafel is hiervoor een vorm

2050 kan kernenergie wel een rol gaan spelen.

van samenwerking die moet zorgen voor voortgang van deze

Belang van veiligheid

ontwikkelingen.

Het is van groot belang dat het gebruik van nieuwe technieken bij de energieopgave veilig plaatsvindt. De veiligheidsregio is hierbij

Ook is de verwachting dat de energietransitie innovatie aanjaagt en

onze vanzelfsprekende partner. Betrokkenheid bij de ontwikkeling

versnelt waardoor nieuwe mogelijkheden ontstaan om duurzaam

van nieuwe technieken, de kennis van locaties van nieuwe

energie op te wekken. Denk hierbij aan waterstof, geothermie of

energietechnieken (ook zon en wind) en voorlichting is daarbij

aquathermie, technologie die veelbelovend is om in de toekomst op

van groot belang, o.a. om in geval van brand adequaat te kunnen

grotere schaal toe te passen, maar waarvan de toepassing in het

handelen. De veiligheidsregio Twente heeft landelijk energieopslag

energiesysteem nu om verschillende redenen nog beperkt is.

(o.a. batterijen) als aandachtspunt; dit komt o.a. vanwege de inzet van de Universiteit Twente op dit gebied.

Waterstofgas bijvoorbeeld is een energiedrager (en dus geen energiebron) die aardgas kan vervangen met beperkte aanpassingen

Thema’s voor lobby

aan het bestaande gasnet en de bestaande apparatuur. Anno 2021

Twente kan het niet alleen. Vanaf juli 2020 is vanuit Twente actief

wordt waterstof vooral gemaakt uit aardgas, dit noemen we grijze

de lobby ingezet. Hierbij is afstemming en verbinding gezocht met

waterstof. In de toekomst zal dit naar verwachting meer en meer

provincie Overijssel, de RES-regio West Overijssel en regio’s in Oost

gebeuren door elektrolyse met hernieuwbare stroom. Voor het

Nederland en Brabant die dezelfde doelen nastreven.

gebruik van groene waterstof op grote schaal is zeer veel duurzame

Lees meer in het jaarverslag lobby RES Twente.

elektriciteit nodig. In de periode tot 2030 wordt dat zeker niet gehaald.

59

10 60

Bijlage 10. Maatschappelijke acceptatie 1. INLEIDING MAATSCHAPPELIJKE ACCEPTATIE

ten aanzien van de gezamenlijke opgave. Dit is gebeurd zowel op

Voor de uitvoering van de Regionale Energie Strategie (RES) is

regionaal als lokaal niveau. Iedere gemeente in Twente geeft daar

maatschappelijke acceptatie van groot belang. In het koersdocument

op eigen wijze invulling aan. Dat heeft per gemeente geleid tot

van de RES Twente 1.0 is opgenomen als procesafspraak dat

verschillende aanpakken en uitkomsten richting het opstellen van

vervolgstappen in samenwerking met de omgeving moeten worden

de RES Twente 1.0. Echter stopt de beleidsparticipatie niet bij het

gerealiseerd. Dat doen we door subregionaal samen te werken,

afronden van de RES Twente 1.0. In veel gevallen zal de betrokkenheid

gebiedsgericht en grensoverschrijdend aan de slag te gaan bij

alleen maar toenemen nu de eerste richting op papier is gezet.

de realisatie van energieprojecten en samen met Lokale Energie Initiatieven (LEI) minimaal 50% lokaal eigendom te realiseren. Verder

Projectparticipatie gaat in op het betrekken van de samenleving bij

is in het koersdocument opgenomen hoe we op weg naar RES Twente

concrete energieprojecten, gespecificeerd naar een gebied of locatie.

2.0 de inwoners van Twente gaan informeren en betrekken en we

Deze vorm van participatie heeft de focus op het project en wordt

hebben een eerste uitwerking opgenomen voor lokaal eigendom.

per project uitgewerkt. Bij beleidsparticipatie ligt de focus op de

Dit wordt uitgewerkt in een ‘Plan van aanpak lokaal eigendom’ voor

totstandkoming van beleidsuitgangspunten.

gemeenten. We maken onderscheidt in twee vormen van participatie: Aanvullend op het koersdocument geven we in deze bijlage de

• Beleidsparticipatie: Deze vorm van participatie is erop gericht

aandachtspunten weer uit het voorlopig ontwerp RES Twente 1.0 die

om de lokale samenleving én regionale belanghebbenden

zijn gewijzigd en geactualiseerd waar nodig:

te betrekken bij de totstandkoming van de beleidskeuzes en

• Samenwerking met de omgeving

visie ten aanzien van de transitieopgave. Dit gebeurt zowel

- Verschil beleidsparticipatie en projectparticipatie

op regionaal niveau als lokaal niveau. In de navolgende

- Gebiedsgericht werken aan acceptatie

paragrafen wordt hier nader inzicht in gegeven. In de bijlagen

- Van lokaal naar grensoverstijgend

is een overzicht (PM) opgenomen waarbij inzichtelijk wordt

- Informeren en betrekken beslissers

gemaakt op welke intensieve wijze op lokaal niveau inwoners

- Wensen en bedenkingen

zijn geïnformeerd en geraadpleegd zijn in het kader van de

- Informeren en betrekken Lokale Initiatieven

beleidsparticipatie. Binnen diverse gemeente heeft dit in een

Energie & Duurzaamheid

vergaande vorm plaatsgevonden. Bij de verdere vormgeving

• Tussenstand communicatie en participatie - Inbreng belanghebbenden - Jongeren en de RES Twente

van de RES 1.0 naar RES 2.0 wordt er op beide niveaus verder invulling gegeven aan deze vorm van participatie. • Projectparticipatie: Hierbij betreft het de betrokkenheid van

- Bijeenkomsten, communicatiemiddelen en participatietools

de samenleving bij concrete uitwerking en vormgeving van

- Overzicht wat is er al gebeurd?

energieprojecten. Deze vorm van participatie is erop gericht om

• Lokaal Eigendom

2. SAMENWERKING MET OMGEVING De energietransitie heeft vanzelfsprekend ook invloed op inwoners van Twentse gemeenten en de communicatie hierover is van

in een specifiek projectgebied de samenleving te informeren en raadplegen tot en met het betrekken bij co-produceren. De invulling van deze vorm van participatie wordt opgepakt bij concrete initiatieven.

groot belang. Het bereiken van alle meningen, zoals de milde

Gebiedsgericht werken aan acceptatie

middenstem en jongeren, blijft ook in het vervolgproces een

Voor de realisatie van grootschalige energieprojecten streven

belangrijk aandachtspunt. Corona heeft de fysieke dialoog rondom de

de partners naar een gebiedsgerichte en grensoverstijgende

energietransitie bemoeilijkt, maar heeft ook gewerkt aan een impuls

aanpak. Dit betekent dat vanaf de start van de uitvoering naar

voor de (door)ontwikkeling van digitale vormen en instrumenten

een energieproject alle omwonenden in een zoekgebied of in

en daarmee een groter bereik bij veel gemeenten. Dat levert in het

een brede omtrek rondom een projectlocatie actief worden

vervolgtraject mogelijk voordelen op.

uitgenodigd om mee te praten en mee te doen en dat dit gebeurt

Verschil beleids- en projectparticipatie

over gemeentelijke, RES- of landsgrenzen heen. Voorafgaand aan de start van participatietrajecten maken buurgemeenten

We maken in de participatieaanpak onderscheid in beleids- en

afspraken over het betrekken van inwoners bij energieprojecten

projectparticipatie. Beleidsparticipatie gaat in op het informeren

in de grensgebieden van hun gemeente.

en betrekken van de samenleving bij de beleidskeuzes en visie

Bijlagenboek Regionale Energiestrategie Twente 1.0

61

Het is aan de samenwerkende gemeenten in een bovenlokaal

en duurzaamheid. Om daarover mee te kunnen praten en beslissen,

zoekgebied om te bepalen hoe die gebiedsgerichte en

moeten de volksvertegenwoordigers het complete verhaal van de

grensoverstijgende aanpak precies wordt ingericht.

RES kennen. Vanuit de Initiatiefgroep RES, werkgroep LEI-Twente en

Van lokaal naar gemeentegrensoverschrijdend

betreffende gemeenten zijn diverse raadsinformatierondes gevoerd om raadsleden bij te praten over onder andere proces en stand van

Het informeren en betrekken van de samenleving vindt op lokaal

zaken. Inmiddels is het initiatief gehonoreerd vanuit het ministerie van

en regionaal plaats. De feitelijke communicatie met de inwoners is

BZK om aan de initiatiefgroep tot en met november 2021 een externe

een lokale en dus gemeentelijke aangelegenheid. Iedere gemeente

secretaris te financieren. Bovendien heeft de initiatiefgroep (on)

in Twente heeft daar op verschillende momenten op haar eigen

gevraagd advies gegeven aan de stuurgroep over de inrichting van het

wijze invulling aangegeven. Voor de realisatie van windturbines en

besluitvormingsproces van de RES.

grootschalige zonneparken streven we naar een gebiedsgerichte en grensontkennende aanpak. Dit betekent dat vanaf de start van de uitvoering naar een grootschalig energieproject alle omwonenden

Bekijk hier het overzicht van de linking pins.

in een zoekgebied of in een brede omtrek rondom een projectlocatie

Wensen en bedenkingen

actief worden uitgenodigd om mee te praten en mee te doen. Dit

De concept-RES Twente is in de periode van april tot oktober

gebeurt over gemeentelijke, RES- of landsgrenzen heen. Voorafgaand

2020 voorgelegd aan de Twentse gemeenteraden, het Algemeen

aan de start van participatietrajecten maken buurgemeenten

Bestuur van het waterschap Vechtstromen en Provinciale Staten. De

afspraken over het betrekken van inwoners bij energieprojecten in de

gemeente Twenterand volgde later, na een inwonerpeiling die aan

grensgebieden van hun gemeente. Dit streven wordt geborgd in het

het collegebesluit is voorafgegaan. In totaal hebben 51 fracties hun

gemeentelijke duurzaamheidsbeleid.

wensen en bedenkingen ingediend. Daarnaast zijn via het loket nog een tiental reacties binnengekomen. De bevindingen nemen we mee

Naast lokale communicatie en participatie heeft de RES-

in de RES Twente 1.0.

organisatie via regionale participatieprocessen een rol gespeeld in het informeren en betrekken van de Twentse samenleving en

Informeren en betrekken Lokale Initiatieven

belanghebbenden. De focus hierbij lag met name op de integrale en

Energie & Duurzaamheid

gemeentegrensoverschrijdende aanpak, het benutten en koppelen

De energietransitie is groot, complex en een verantwoordelijkheid

van opgaven en het in beeld brengen van de gezamenlijke belangen.

van ons allen. In de realisatie van de doelstellingen, de gevolgen

De RES Twente had hierbij de taak om de lokale en regionale

voor de leefomgeving en de oplossingskeuzes die hierin gemaakt

processen goed te laten verlopen door te faciliteren en verbinden.

worden is maatschappelijke gedragenheid een must. Dat doen we

Informeren en betrekken beslissers

samen met vertegenwoordigers vanuit de Lokale Energie Initiatieven Twente (LEIT). De lokale initiatiefnemers op het gebied van energie

De RES Twente 1.0 wordt in mei/juni 2021 vastgesteld door de

en duurzaamheid vervullen een belangrijke rol in de uitvoering van

raadsleden van de veertien Twentse gemeenten, de leden van het

energieprojecten en vooral ook om minimaal 50% lokaal eigendom te

Algemeen Bestuur van het waterschap en Provinciale Staten. Het is

kunnen realiseren. Bovendien denken betrokkenen vanuit de LEIT mee

dan ook van belang dat deze beslissers goed op de hoogte zijn van het

binnen de diverse werkgroepen van de RES Twente.

hoe en waarom van de RES Twente, de lokale stand van zaken, maar ook van de ontwikkelingen bij hun buurgemeenten en op regionaal

Enkele Twentse LEI’s willen hun aandachtsgebied verbreden en zijn

niveau.

ook geïnteresseerd om warmte en groengas te leveren. RES Twente stimuleert samenwerking met de LEI bij de realisatie van kleinschalige

In september 2020 hebben betrokkenen vanuit de Twenteraad zich

warmte- en biogas-/groengasinstallaties. En ook in lokale zelfstandige

ingezet om een Initiatiefgroep RES Twente te organiseren. Bijna

warmtenetwerken in een woonwijk kunnen LEI’s een bijdrage leveren.

iedere betrokken overheidsorganisatie binnen de RES Twente heeft een linking pin binnen deze Initiatiefgroep RES Twente. Zij zetten

Alle initiatieven die efficiënt bij kunnen dragen aan deze doelen

zich in om de raadsleden, leden van het Algemeen Bestuur van

verdienen een kans en aandacht. Dit houdt tevens in dat er niet alleen

waterschappen en de Statenleden goed te informeren en betrekken

naar grote oplossingsmogelijkheden gekeken moet worden, maar ook

over de RES Twente. Zij worden daarbij ondersteund door het

naar de kleine oplossingsmogelijkheden. In Twente zijn inmiddels circa

coördinatieteam van de RES Twente.

25 lokale energie-initiatieven actief. In 2020 wekten deze samen 8 MWp zonne-energie op. De komende jaren stijgt dit volume sterk.

Gezamenlijk doel is om van elkaar te leren en met elkaar te

Ook wordt groengas opgewekt.

beslissen over de stappen die nodig zijn in de energietransitie. De energietransitie is het begin van een grote beweging die invloed heeft

Kansrijke efficiënte kleine initiatieven kunnen met de goede

op alle gebieden in gemeenten: van ruimtelijke ordening tot wonen

begeleiding als voorbeeld dienen voor massalere opvolging.

62

De verschillende belanghebbenden willen we graag onderling met

Jongeren en de RES Twente

elkaar verbinden om met elkaar in gesprek te gaan, maar vooral ook

De Jong RES Twente wil jongeren actief betrekken bij de energietransi-

om kennis uit te wisselen. De LEI’s kunnen hier in samenwerking

tie. Zij doen dat in samenwerking met de Jonge Klimaatbeweging (JKB)

met de gemeenten een sterk stimulerende en faciliterende rol in

en de Klimaat Energie Koepel (KEK). Ook vindt afstemming plaats met

nemen. In de stedelijke gebieden met een omvangrijk warmtenetwerk

het NP RES en de RES Twente.

ligt een uitdaging om warmte te leveren en zo bij te dragen aan maatschappelijke acceptatie. Dit kan in een joint venture met een

Op 21 oktober 2020 is het onderzoeksrapport Jongeren en de energie-

integraal verantwoordelijk warmtebedrijf, zoals in het concept van de

transitie van I&O Research overhandigd aan Ed Nijpels als voorzitter

Wet Collectieve Warmtevoorziening is opgenomen.

van het voortgangsoverleg Nationaal Klimaatakkoord. In dit rapport is opgenomen hoe jongeren actief willen meedenken over de energie-

Om de LEI’s de mogelijkheid te geven om invulling te geven aan

transitie. Wat Twente betreft kunnen jongeren een aanjaagrol spelen

hun opgave is er commitment vanuit de lokale overheid nodig én is

in de energietransitie. De resultaten uit deze regio zijn opgenomen in

betrokkenheid met de lokale overheid noodzakelijk. Het advies is om

de factsheet Twentse jongeren en de RES.

lokale LEI’s pro-actief betrekken bij de realisatie van de opgaves. De Jong RES zet zich in om de stem van de toekomst mee te laten De stadia waarin de verschillende energiecoöperaties variëren van rijp

klinken in de RES. Jong RES heeft daarvoor een jongerenvertegen-

tot groen, van planvorming tot realisatie. Het onderstaande overzicht

woordiger aangewezen voor de regio Twente. Deze vertegenwoor-

geeft alle initiatieven in Twente weer die op dit moment bekend zijn.

diger behartigt de belangen van jongeren en jong werkenden in de regio. Elke vertegenwoordiger heeft een community van jongeren uit

Bekijk hier het overzicht van de LEI-organisaties.

3. TUSSENSTAND

het bedrijfsleven, overheid en maatschappelijke sector om zich heen. Op deze manier worden zowel de belangen behartigt van jongeren en jong werkenden, en worden ze direct betrokken bij het proces om tot

We hebben via diverse bijeenkomsten, webinars, de website

de RES te komen. De jongerenvertegenwoordiger is aangehaakt bij de

(www.energiestrategietwente.nl), nieuwsbrieven en social media

diverse bijeenkomsten en bij diverse dialoogmomenten.

geïnteresseerden zo goed mogelijk geinformeerd en geraadpleegd. Bovendien hebben we het proces zo ingericht dat we leren van elkaar. Daarnaast zijn diverse participatietools gerealiseerd die het lokale en regionale participatieproces ondersteunen. In afstemming met inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en volksvertegenwoordigers bepalen we hoe we onze gezamenlijke ambities willen realiseren. Samen met inhoudelijk betrokkenen zoeken

In het voorlopig ontwerp is opgenomen dat de Twentse jongeren: • 90% van de jongeren vindt het positief dat er steeds meer duurzame energie wordt gebruikt. • 53% van de jongeren staat positief tegenover het plaatsen van windturbines in zijn/haar woonplaats.

we naar onder meer de juiste mix tussen wind- en zonne-energie,

• 64 % van de jongeren geeft aan zicht (deels) verantwoordelijk

welke zoekgebieden geschikt zijn voor het duurzaam opwekken van

te voelen om mee te denken over de toekomst van energie in

elektriciteit en warmte, hoe we dat het meest efficiënt kunnen doen,

Twente.

hoe we dit kunnen inpassen in het landschap en hoe we optimaal gebruik kunnen maken van de (beperkte) ruimte.

Inbreng regionale belanghebbenden Op regionaal niveau is veel aandacht besteed aan gesprekken en bijeenkomsten met regionale belanghebbenden, zoals de Jong RES

Natuur en landschap: • Zorg voor samenwerking en afstemming met regionale belanghebbenden natuur en landschap om te komen tot de RES Twente 1.0 en verder. • Laat de kwaliteit van het landschap (mede)bepalend zijn voor

Twente, agrarische belanghebbenden, natuurorganisaties, lokale

de locaties voor grootschalige opwek duurzame elektriciteit.

initiatieven duurzaamheid en de Lokale Energie Initiatieven (LEI), die

• Heb oog voor een zorgvuldige inpassing van energieprojecten

zich verenigd hebben in LEIT (Lokale Energie Initiatieven Twente).

in het landschap, rekening houdend met de landschappelijke

De inbreng van de diverse belanghebbenden vinden we van belang

waarde.

en hebben we meegewogen bij de totstandkoming van de RES

• Heb oog voor koppelkansen andere maatschappelijke opgaven.

Twente 1.0. Per perspectief hebben we de belangrijkste ingebrachte

• Zorg voor een regionale visie voor behoud en versterking van de

aandachtspunten gebundeld.

ruimtelijke kwaliteit.

63

Landbouw: • Zorg voor samenwerking met landbouw om te komen tot de RES Twente 1.0 en verder, maar ook in kader van lokaal eigendom. • Behoud sociale cohesie en leefbaarheid en voorkom dat lokale besluitvorming versplintert.

maar ook de uitvoering van energieprojecten en invulling van minimaal 50% lokaal eigendom. • Zorg regionaal voor randvoorwaarden lokaal eigendom, zodat alle gemeenten dezelfde spelregels en speelruimte hebben. Borg deze samen met LEI in het plan van aanpak voor lokaal eigendom. Voorop staat dat lokale opbrengsten ten goede

• Zorg voor meer mogelijkheden voor opwekking via zon op dak

moeten komen van de directe omgeving (lusten en lasten).

bij agrarische en industriële bebouwing door belemmeringen

• Zorg voor schaalvergroting van kansrijke efficiënte kleine

weg te nemen (verzekering, vergunningverlening, etc). • Maak grootschalige opwek (zon op dak of windenergie) economisch interessant voor (agrarisch) ondernemers als investering voor levering elektriciteit omgeving (uitwerking voor lokaal eigendom). • Voorkom grootschalige zonnevelden ten koste van schaarse

initiatieven die elders mogelijk ook toepasbaar zijn. Voorbeelden kunnen met de juiste begeleiding grootser worden uitgerold. • Een samenwerking tussen LEI en de landbouwsector biedt kansen voor verdere invulling lokaal eigendom in het buitengebied. • Zorg dat gemeenten regie hebben en houden bij de uitvoering

(landbouw)grond. De grond in het landelijk gebied is ook

van energieprojecten en stimuleer samenwerking in de

voor extensivering/verduurzaming landbouw en andere

uitvoering met lokale projectontwikkelaars en bouwers/

maatschappelijke opgaven (klimaat, waterkwaliteit, natuurontwikkeling, bossenstrategie, etc.) • Opwek via windturbines is geschikt in combinatie met landbouwfunctie. • Heb oog voor koppelkansen andere maatschappelijke opgaven. • Geef de buffer tussen Natura 2000 en landbouw nieuwe kans met een energielandschap (verdienmodel). • Zorg dat biogas/groengas wordt benut als kansrijke bron voor de energietransitie. • Koppel de opwek van biogas/groengas aan de

aannemers. • Zorg voor gemeentegrensoverschrijdende samenwerking.

Vrijetijdssector: • Samen met de vrijetijdssector worden kansen verkend op weg naar RES Twente 2.0.

Overzicht genodigden bijeenkomst belanghebbenden en betrokkenheid lokale initiatiefnemers : • Lokale initiatiefnemers hebben zich aangemeld en zijn

kringlooplandbouw om zo bij te dragen aan de stikstofopgave.

gekoppeld aan de thematafels (trekker en plaatsvervanger): -

• Geef de (technologische) ontwikkelingen van andere bronnen

Opwek elektriciteit (grootschalige opwek, ruimtelijke kwaliteit,

(kernenergie, waterstof, etc.) een kans.

Infrastructuur: • Veel maatschappelijke acceptatie voor duurzame opwek elektriciteit via wind- en zonne-energie langs

systeemefficiëntie) • Gebouwde omgeving - Monitoring - Lobby - Communicatie en participatie • Inwoners (soms groepsgewijs) • Landbouw en leefbaarheid: - LTO - Overijsselse Vereniging

hoofdinfrastructuur, zoals Rijkswegen, provinciale wegen en

Kleine Kernen (OVKK) - Vertegenwoordiging van dorpsraden en

kanalen.

plaatselijk belangen - Vertegenwoordiging van ervencoaches -

• Rijkswaterstaat verkent samen met betreffende gemeenten als onderdeel van een pilot van het Ministerie van Economische

Vereniging agrarisch natuurbeheer • Natuur en landschap: - Landschap Overijssel -

Zaken en Klimaat locaties die in potentie geschikt zijn voor

Natuurmonumenten - Staatsbosbeheer - Natuur en Milieu

zonne-energie langs A35/A1/N35. De voorverkenning is

Overijssel (NMO) - OPG - Landgoed Twickel - Stichting

inmiddels afgerond.

IJssellandschap - Oversticht - Stichting Behoud Twents

• De RES Twente verkent samen met betrokken partners (Rijkswaterstaat, provincie, gemeenten) de mogelijkheden voor windenergie langs de Rijkswegen A1 en A35.

Lokale Energie Initiatieven (LEI): • De energietransitie is groot, complex en een

landschap - Sportvisserij Oost Nederland - Vertegenwoordiging van landschapsarchitecten - Belangenbehartiger Defensie • (Circulaire) economie: - BEON - NEO - BTG - VNO NCW • Lokale initiatiefnemers duurzaamheid, energiecoöperaties en biogas: -Twentse Noabers - Platform Duurzaam (t)huis Twente - Dichtbij Duurzaam - Stichting Duurzaam Noord Deurningen-

verantwoordelijkheid van ons allen. Zorg samen met Lokale

Duurzaam Weerselo - Duurzaam/PB Daarle - Haarle Energie

Energie Initiatieven (LEI) dat de doelstellingen, de gevolgen voor

Neutraal - Burgerplatform Den Ham Doet - Duurzaam Wierden/

de leefomgeving en de oplossingskeuzes die hierin gemaakt

Enter - Duurzaam Hof van Twente - Coöperatie Hof van Twente

maatschappelijk worden gedragen.

op Rozen U.A. - Energiek NON - Energie Enschede - Wind voor

• Zorg voor samenwerking met de LEI om bij te dragen aan de duurzame opwek elektriciteit, de warmteopgave (planvorming),

Buren - Van Buren Energie/ Borne energie - Ennatuurlijk - Engie - Pure Energie - Energiefonds Overijssel

64

• Jongeren: Jong RES

Daarnaast is samen met de Universiteit Twente een tool ontwikkeld

• Overheid en partners stuurgroep: - Gemeenten - Waterschap -

om inzicht te geven in de bijdrage van wind- en zonne-energie.

Provincie Overijssel - Omgevingsdienst Twente - Rijkswaterstaat

Deze wordt momenteel verder doorontwikkeld. Ook zijn digitale

Oost - Aangrenzende RESSEN - Twence - Netbeheerders:

schetsborden ter beschikking gesteld om werksessies tijdens online

Cogas, Enexis - Woningbouwverenigingen - Universiteit Twente,

bijeenkomsten te ondersteunen.

Saxion, etc. • Overig: - Rabobank Noord en West Twente - Wegenbouw,

Corona en digitale instrumenten

installatiebedrijven, innovatie, etc. - Adviesbureaus - Vitens -

Veel gemeenten hebben digitale, aanvullende instrumenten ingezet

RECRON

als oplossing die paste binnen de Corona-maatregelen. Centraal stond (en staat) de zoektocht naar alternatieven die passen bij het project

Bijeenkomsten, communicatiemiddelen en participatietools

en de relevante doelgroepen. Uit databronnen komt vooral het beeld

Het informeren en betrekken van inwoners vindt plaats via lokale

naar voren dat gemeenten inzetten op een hybride aanpak (een

participatieprocessen. De invulling hiervan verschilt per gemeente.

combinatie van offline en online). Daarmee is de Corona-periode voor

Naast lokale communicatie en participatie informeren en betrekken

gemeenten ook een kans om de digitale mogelijkheden verder te

we de Twentse samenleving ook op regionaal niveau. De focus

ontwikkelen, de toolbox aan instrumenten te vergroten en daarmee

ligt hier met name op integrale en gemeentegrensoverschrijdende

ook meer en andere doelgroepen dan voorheen te bereiken. Voorbeeld

aanpak.

is bijvoorbeeld het windwebinair in Tubbergen, Dinkelland en Losser

Bijeenkomsten

waarin november 2020 en januari 2021 honderden inwoners aan deelnamen of het webinar later hebben bekeken.

De energietransitie heeft raakvlakken met diverse andere maatschappelijke opgaven die ruimtelijke invloed hebben op onze

We hebben via diverse bijeenkomsten, webinars, de website

omgeving. Van september 2020 tot heden heeft de RES Twente

(www.energiestrategietwente.nl), nieuwsbrieven en social media

acht bijeenkomsten georganiseerd voor belanghebbenden en

geïnteresseerden zo goed mogelijk geinformeerd en geraadpleegd.

beslissers, om de inbreng vanuit verschillende perspectieven te

Bovendien hebben we het proces zo ingericht dat we leren van

kunnen verzamelen en aandachtspunten te kunnen agenderen

elkaar. Daarnaast zijn diverse participatietools gerealiseerd

op lokaal en regionaal niveau. Vanuit de RES Twente willen we

die het lokale en regionale participatieproces ondersteunen. In

graag blijven afstemmen met vertegenwoordigers vanuit de

afstemming met inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en

sectoren Landbouw & Leefbaarheid en Natuur & Landschap,

volksvertegenwoordigers bepalen we hoe we onze gezamenlijke

maar ook met betrokkenen die zich bijvoorbeeld bezighouden

ambities willen realiseren. Samen met inhoudelijk betrokkenen zoeken

met klimaatadaptatie. Het aantal deelnemers tijdens deze

we naar onder meer de juiste mix tussen wind- en zonne-energie,

bijeenkomsten varieerde van dertig tot honderd deelnemers.

welke zoekgebieden geschikt zijn voor het duurzaam opwekken van elektriciteit en warmte, hoe we dat het meest efficiënt kunnen doen,

Daarnaast zijn acht bijeenkomsten georganiseerd voor betrokkenen

hoe we dit kunnen inpassen in het landschap en hoe we optimaal

binnen de RES-organisatie, op ambtelijk en bestuurlijk niveau.

gebruik kunnen maken van de (beperkte) ruimte.

Ambtelijk vindt daarnaast nog tweewekelijks een informele inloopsessie plaats om betrokkenen bij te praten over de stand van

Meer weten over de tools die vanuit de RES Twente beschikbaar zijn

zaken.

gesteld? Kijk op www.energiestrategietwente.nl/tools.

Routekaart participatie De RES Twente heeft samen met de RES West Overijssel en de provincie Overijssel een routekaart voor participatie ontwikkeld. Dat kan helpen om de juiste tools in te zetten voor de gewenste participatiedoelen. Afhankelijk van het doel, kunnen diverse tools worden ingezet. In een stroomschema staan routes weergegeven om procesparticipatie in de RES vorm te geven. In sommige gevallen kan een participatiedoel op hetzelfde moment voor twee RESfasen worden ingezet. De participatiedoelen zijn gebaseerd op de uitgangspunten van het Nationaal Programma RES. Deze doelen helpen om vanuit een strategische aanpak en gericht op het behalen van het gewenste resultaat je aanpak te bepalen. Inzicht opgave en digitaal schetsbord

65

Overzicht communicatie en participatie op weg naar RES Twente 1.0

4. LOKAAL EIGENDOM

Wat zijn de mogelijkheden om de opbrengsten die ontstaan bij de

Binnen de RES Twente streven we naar minimaal 50% lokaal

opwek van energie terug te laten vloeien in de lokale gemeenschap?

eigendom. Onder de noemer ‘niet alleen de lasten, maar ook de

Het organiseren van lokaal eigenaarschap is een belangrijke rol van

lusten’ geven gemeenten zelf invulling aan minimaal 50% lokaal

de gemeente. Hiermee geven de gemeenten invulling aan het streven

eigendom bij energieprojecten. Zo zijn er gemeenten die werken

in het Nationaal Klimaatakkoord dat 50% van de nieuwe wind- en

met een gebiedsfonds, anderen investeren in gemeenschappelijk

zonneparken uit financiële participatie moet bestaan. Zo kunnen de

vastgoed of laten inwoners mede investeren (en dus ook profiteren!)

baten van energieprojecten in de regio blijven en krijgen gemeenten,

in de energieprojecten of kiezen voor een combinatie van alle

ondernemers en inwoners in de regio de kans om financieel te

mogelijkheden.

participeren.

De vraag die voorligt bij verschillende Twentse gemeente is: hoe

De lokale initiatiefnemers op het gebied van energie en duurzaamheid

gaan we dit lokaal eigenaarschap invullen, wie is er aan zet bij lokaal

vervullen een belangrijke rol in de uitvoering van energieprojecten en

eigendom, aan welke voorwaarden moet het lokale eigenaarschap

vooral ook om minimaal 50% lokaal eigendom te kunnen realiseren.

voldoen en wat is de rol van de gemeente? We zien dat in Twente veel

In Twente is veel animo voor lokaal eigendom, in verschillende

gemeenten actief zijn om te komen tot lokaal beleid. Ook hier zien

gemeenten bevindt de ontwikkeling van lokale energiecoöperaties

we verschillende snelheden terug: de ene gemeente is verder dan de

zich in verschillende stadia. Dat geldt ook voor het ontwikkelen van

andere. Zo zijn de gemeenten Losser en Hellendoorn ver gevorderd

beleidsregels voor lokaal eigenaarschap in de gemeenten. Vanuit de

met het ontwikkelen van lokaal beleid en het mede-eigenaar maken

RES Twente gaan we samen met deze LEI’s inzicht bieden, kennis

van hun inwoners. De RES Twente zet actief in op het delen van kennis

delen in wat er allemaal in onze regio op dit vlak gebeurd.

en inspirerende voorbeelden over lokaal eigenschap en het aanreiken van middelen om de benodigde stappen te zetten bij de inbedding

In het koersdocument is de procesafspraak opgenomen dat de

van lokaal eigendom, zodat andere gemeenten hier hun voordeel mee

RES Twente samen met de LEI een plan van aanpak realiseert als

kunnen doen.

handreiking naar de gemeenten.

66

BEGRIPPENLIJST Klimaatakkoord: 1) Het klimaatakkoord van Parijs: Het Akkoord van Parijs werd door

Omgevingsverordening

197 landen aanvaard. In het Akkoord werd de bovengrens van 2

De omgevingsverordening bevat alle provinciale regels voor de

graden opwarming ten opzichte van het pre-industriële tijdperk voor

fysieke leefomgeving. Per provincie is er 1 omgevingsverordening die

het eerst in een juridisch instrument vastgelegd. Bovendien wordt

de bestaande verordeningen vervangt. Zoals de milieuverordening,

het streven vastgelegd om de opwarming beperkt te houden tot

de planologische verordening, de ontgrondingenverordening, de

1,5 graad. Verder moet er nu snel een eind komen aan het gebruik

landschapsverordening en de grondwaterverordening.

van fossiele brandstoffen, aangezien dit een belangrijke oorzaak is van de overmatige CO2-uitstoot. Het verdrag eist van lidstaten

Terawattuur (Twh), Gigawattuur, Megawattuur:

dat zij nationale klimaatplannen op zouden stellen, die ambitieus

Als eenheden voor de hoeveelheid geleverde of verbruikte energie

waren en waarvan het ambitieniveau bij ieder nieuw plan moet

kennen we kilowattuur (kWh; wordt meestal gebruikt voor elektrische

stijgen. Het Akkoord betreft de periode na 2020 en trad in werking

energie), joules (J; de standaardeenheid voor allerlei soorten energie)

na aanvaarding door 55 landen, die gezamenlijk meer dan 55% van

en calorieën (meestal voor energie-inhoud van voeding of de energie

de broeikasgassen uitstoten. Deze drempel werd reeds op 5 oktober

die we bij het sporten verbruiken). Als eenheid van vermogen

2016 bereikt, zodat het Akkoord op 4 november 2016 in werking is

(dus energie per seconde) kennen we de watt (W), en soms, heel

getreden.

ouderwets: de paardenkracht (pk).

2) Het Klimaatakkoord in Nederland: In 2018 zijn de onderhandelingen rondom het Klimaatakkoord gestart door bedrijven,

1 watt = 1 joule per seconde. Een stofzuiger die 1000 watt (ofwel 1

maatschappelijke organisaties en overheden. Op 28 juni 2019

kilowatt, 1 kW) vermogen heeft, gebruikt dus elke seconde 1000 joule.

publiceerde het kabinet het Klimaatakkoord: de Nederlandse

We korten een duizendvoud af tot kilo (voorvoegsel k, zoals in kWh).

uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015).

Een miljoen krijgt voorvoegsel mega (afgekort M), een miljard giga (G),

Het Klimaatakkoord heeft als doelstelling in 2030 broeikasgassen

een biljoen tera (T) en een biljard peta (P).

met 49% te hebben verminderd ten opzichte van 1990. In 2019 zijn de uitvoering van de plannen uit het Klimaatakkoord gestart.

De afspraak uit het Klimaatakkoord is dat de RES regio's gezamenlijk 35 TWh aan duurzame niet-fossiele opwek van elektriciteit realiseren

Regionale Energiestrategie (RES):

op land. Daarnaast wordt 47 TWh op zee duurzaam opgewekt.

Eén van de afspraken uit het Nederlandse Klimaatakkoord is dat 30 energieregio’s in Nederland onderzoeken waar en hoe het best

Regionale Structuur Warmte (RSW):

duurzame elektriciteit op land (wind en zon) opgewekt kan worden.

Elke Regio levert een Regionale Structuur Warmte (RSW) op, als on-

Maar ook welke warmtebronnen te gebruiken zijn, zodat wijken en

derdeel van de RES. Provincies, gemeenten en waterschappen stellen

gebouwen van het aardgas af kunnen. Waar is ruimte en hoeveel? Zijn

deze gezamenlijk op en betrekken daar belangrijke stakeholders bij,

de plekken maatschappelijk gezien acceptabel en financieel haalbaar?

zoals de warmtebedrijven en netbeheerders. De RSW bestaat uit:

In een Regionale Energiestrategie (RES) beschrijft elke energieregio

inzicht in de warmtevraag en het warmte-aanbod, een beschrijving

zijn eigen keuzes.

van de mogelijkheden voor nieuw te ontwikkelen boven- gemeentelijke warmte-infrastructuur en een toelichting op het doorlopen proces

Nationaal Programma Regionale Energiestrategie (NP RES):

met stakeholders (context). Iedere RES-regio gaat in de RSW na of

Het Nationaal Programma RES ondersteunt de 30 RES-regio’s bij

op lokaal niveau, in de verschillende Transitievisies Warmte (TVW's),

het maken van de RES-sen door kennis te ontwikkelen en delen,

gebruik gemaakt gaat worden van bronnen die bovengemeentelijke

procesondersteuning te bieden en een lerende community te

potentie hebben of buiten de eigen gemeenten liggen.

faciliteren. Daarnaast verbindt ze partijen, agendeert knelpunten en signaleert koppelkansen om de ambities te kunnen verwezenlijken.

Regionaal Warmtenet Twente Voor de warmteopgave worden de mogelijkheden verkend om

Omgevingsvisie

een Regionaal Warmtenet Twente te realiseren door bestaande

De omgevingsvisie is een integrale langetermijnvisie van een

warmtenetten te verbinden en uit te breiden met nieuwe

bestuursorgaan voor de hele fysieke leefomgeving en haar

warmtenetten voor het stedelijk gebied.

grondgebied. De omgevingsvisie is een verplicht instrument voor het Rijk, de provincie en de gemeente. Het Rijk maakt een nationale

Transitievisie Warmte (TVW):

omgevingsvisie, de provincie een provinciale omgevingsvisie en de

Elke gemeente moet voor eind 2021 een Transitievisie Warmte

gemeente een gemeentelijke omgevingsvisie.

vaststellen. Met deze Transitievisie maken gemeenten het tijdspad inzichtelijk: wanneer kunnen welke wijken of buurten van het aardgas worden afgekoppeld. Voor de wijken of buurten die voor 2030 gepland staan, maakt de gemeente ook al de mogelijke warmtealternatieven bekend. 67

Wijkuitvoeringsplan (WUP):

Ruimtelijke kwaliteit

Een wijkuitvoeringsplan of WUP is een verdiepingsslag op de

Binnen het afwegingskader voor de RES Twente wordt rekening

Transitievisie Warmte die met alle belanghebbenden gemaakt

gehouden met de (on)mogelijkheden van het landschap. Ook wordt

wordt om een wijk, buurt of dorp aardgasvrij te maken. Een

verbinding gelegd met andere verduurzamingsopgaven en opgaven

wijkuitvoeringsplan gaat in op de wijze van participatie en

die invloed hebben op de ruimtelijke kwaliteit. Door meervoudig

communicatie, geeft inzicht in de (maatschappelijke) kosten,

grondgebruik kunnen nieuwe win-win-situaties ontstaan.

geeft inzicht in meekoppelkansen in de buurt en heeft een concrete uitvoeringsstrategie. Gemeenten zijn verplicht om een

Maatschappelijke acceptatie:

wijkuitvoeringsplan op te stellen.

Binnen het afwegingskader voor de RES Twente is het van belang om zoveel mogelijk maatschappelijke acceptatie te creëren. Dat wil

Biogas/groengas:

zeggen dat de omgeving redelijkerwijs de maatregelen accepteert.

a) Biogas: Biogas is een gasmengsel dat ontstaat als gevolg van

Dat doet de RES Twente door de samenleving te informeren en

biologische enzymatische processen. Gemiddeld bestaat biogas uit

betrekken. Ook draagt minimaal 50% lokaal eigendom bij aan de

60% methaan en 35% koolstofdioxide, maar er zijn grote variaties.

maatschappelijke acceptatie.

Het gas ontstaat als gevolg van vergisting van organisch materiaal zoals mest, rioolslib, actief slib, GFT-afval (gescheiden opgehaald

Partners RES Twente:

organisch huisafval), gras, maïs, glycerine et cetera. Als restproduct

De partners van de RES Twente zijn de 14 Twentse gemeenten,

blijft digestaat over (het natte eindproduct). Vanwege de biologische

waterschappen, provincie Overijssel, netbeheerders Enexis en Coteq,

oorsprong kan biogas een duurzame energiebron zijn. Door het

Twence en een vertegenwoordiging van de kennisinstellingen en

gebruik van het biogas kan het vrijkomen van methaan (een sterk

Twentse woningcorporaties.

broeikasgas) worden beperkt. In Nederland wordt ook biogas gewonnen van afvalwaterzuiveringen, afvalstortplaatsen en

Volksvertegenwoordigers:

vergistingsinstallaties.

Dat zijn de Twentse gemeenteraden, het Algemeen Bestuur van

b) Groengas is gas uit biomassa dat opgewerkt is tot aardgaskwaliteit

waterschappen en Provinciale Staten.

en via het bestaande gasnet naar de gebouwen kan. Voor de gebruiker is groengas gelijk aan aardgas en zijn er geen

Beslissers:

aanpassingen nodig in zijn/haar gastoestellen.

Binnen de RES Twente zijn de volksvertegenwoordigers de beslissers.

c) Mono-vergisters: Monomestvergisting levert warmte en biogas op. Het biogas kan worden opgewaardeerd tot groen gas en aan het

Voorafgaand vindt besluitvorming plaats door het dagelijks bestuur van gemeenten, waterschappen en provincie.

aardgasnet worden geleverd. Of het kan worden gebruikt om een warmtekrachtinstallatie aan te drijven die stroom en warmte levert.

College van Burgemeester en Wethouders:

Bovendien draagt het vergisten van mest bij aan de vermindering

Dagelijks Bestuur van een gemeente.

van de uitstoot van broeikasgassen, waaronder methaan. d) Co-vergisters: Een co-vergister op boerderij-niveau, vergist minimaal 50% dierlijke mest (dierlijke uitwerpselen) en daarnaast

College van Gedeputeerde Staten: Dagelijks Bestuur van een provincie.

ander organisch materiaal . Gemeenten: Systeemefficiëntie

Binnen de RES Twente zijn de 14 gemeenten uit Twente betrokken.

Binnen het afwegingskader voor de RES Twente is het van belang dat

Dat zijn Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen,

de RES Twente samen met de netbeheerders zoekt naar efficiënte

Hellendoorn, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal, Rijssen-

oplossingen. Zo wordt een zo hoog mogelijk rendement bereikt, tegen

Holten, Tubbergen, Twenterand, Wierden.

zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Door de maatschappelijke kosten en investeringen laag te houden, wordt het energieverbruik

Waterschappen:

haalbaar en betaalbaar. Dat kan bijvoorbeeld door te kiezen voor

Waterschap Vechtstromen vertegenwoordigt in de stuurgroep

een evenwichtige mix van wind- en zonne-energie en de energie-

tevens de waterschappen Rijn en IJssel en Drents Overijsselse Delta.

opwek te bundelen en clusteren en het optimaal gebruik maken van

Kerntaken van een waterschap bestaan uit de zorg voor schoon water

beschikbare lokale warmtebronnen. Daarbij hoort ook een totale

in sloten, rivieren, meren en beken en waterveiligheid.

systeemefficiëntie voor warmte vanuit verschillende schaalniveaus om onomkeerbare keuzes en effecten te voorkomen. Daarvoor is

Kennisinstellingen:

de wisselwerking tussen de Regionale Structuur Warmte en de

Binnen de RES Twente zijn kennisinstellingen betrokken, zoals de

Transitievisie Warmte van essentieel belang.

Universiteit Twente, Hogeschool Saxion en de ROC van Twente. Mogelijk sluiten andere kennisinstellingen aan of zijn ze al betrokken op ad hoc basis.

68

Twence Twence is opgericht door 14 Twentse gemeenten. Twence levert energie met een zeer hoog rendement energie uit afval. Afval is zo geen afval meer, maar een bron van energie en grondstoffen die de hele regio kan vergroenen. Netbeheerders Binnen de RES Twente zijn Enexis en Coteq/Cogas betrokken als netbeheerder. Zij hebben ook afstemming met Tennet. Een netbeheerder is een onafhankelijk nutsbedrijf dat een transportnetwerk voor energie beheert. Aandeelhouders zijn overheden. WOON WOON is het samenwerkingsverband van de Twentse woningcorporaties. Lokale Energie Initiatieven (LEI) Lokale Energie Initiatieven (LEI) zetten zich in als collectieve vertegenwoordiging van de inwoners om energieprojecten te realiseren. De aanpak is erop gericht om de omgeving goed te betrekken bij het project en de lusten en lasten zo eerlijk mogelijk te verdelen. De LEI kan een belangrijke rol spelen bij het realiseren van 50% lokaal eigendom. In Twente werken de LEI regionaal samen binnen de Lokale Energie Initiatieven Twente (LEIT). Terreinbeherende organisaties (TBO’s) Terreinbeherende organisatie beheren natuurterreinen. Dit zijn bijvoorbeeld Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Landschap Overijssel of particuliere grondeigenaren, zoals landgoederen. LTO Noord LTO Noord is een vereniging van en voor boeren en tuinders.

Als belangenbehartiger voor de agrarische sector vormen zij de schakel tussen de leden, overheid, maatschappij en het bedrijfsleven. Agrarische Natuurverenigingen (ANV) Een Agrarische Natuurvereniging (ANV) is een samenwerkingsverband van boeren die als doel hebben het stimuleren en uitvoeren van agrarisch natuurbeheer en zo maatregelen nemen om de kwaliteit van natuur en landschap te behouden en versterken.

69