20251209 Raadsvoorstel accommodatievisie

AAN DE RAAD Zaaknummer: 2025-017858 Onderwerp Accommodatievisie

VOORSTEL 1. Kennis te nemen van de opbrengsten van het proces om te komen tot de accommodatievisie, inclusief de quick wins uit de accommodatievisie 2. De vijf pijlers voor toekomstbestendig maatschappelijk vastgoed, zoals voortgekomen uit het traject om te komen tot de accommodatievisie vast te stellen en deze mee te nemen in de verdere uitwerking van de omgevingsvisie. 3. In te stemmen met het voornemen om de strategische opbrengsten uit het traject rondom de accommodatievisie integraal te verwerken in de omgevingsvisie Hellendoorn 2040.

INLEIDING De afgelopen periode hebben we gewerkt aan een concept accommodatievisie. Hiermee wilden we zicht krijgen op de huidige staat en het gebruik van onze maatschappelijke accommodaties én richting geven aan de keuzes die de komende jaren nodig zijn. In mei 2024 heeft uw raad daarvoor een startnotitie vastgesteld. Het doel was om, aan de hand van behoeften en beschikbare middelen, te bepalen hoe we onze maatschappelijke voorzieningen kunnen behouden, verduurzamen en optimaal benutten, met nadruk op samenwerking tussen organisaties en clustering van maatschappelijke activiteiten. Onder maatschappelijk voorzieningen verstaan we diensten, functies en plekken die een publieke of sociale basisbehoefte vervullen en die bijdragen aan welzijn, gezondheid, ontwikkeling, ontmoeting en meedoen. De maatschappelijke accommodaties zijn de gebouwen, locaties én soms ook terreinen waarin maatschappelijke activiteiten plaatsvinden. Bij de voorbereiding van de concept accommodatievisie sloten we nadrukkelijk aan bij de vier thema’s van de strategische visie “Samen bouwen aan een kansrijke, gezonde en leefbare toekomst”: kansrijk opgroeien, gezondheid nu en later, meedoen en leefbaarheid. In dit project zijn ruim 140 gesprekken gevoerd met verenigingen, gebruikers, eigenaren en maatschappelijke organisaties.

De gesprekken gingen over meer dan stenen alleen: over wat gebouwen betekenen voor de leefbaarheid van onze dorpen, over de druk die vrijwilligers ervaren, over kansen voor samenwerking en over de vraag hoe we onze voorzieningen toekomstbestendig kunnen maken. Tijdens de informatiebijeenkomst op 30 september 2025 bent u als raad geïnformeerd over dit proces. Met dit raadsvoorstel informeren wij u over de uitkomsten en over de vervolgstap: het integreren van deze inzichten in de omgevingsvisie Hellendoorn 2040.

BEOOGD EFFECT Het besluit zorgt ervoor dat de inzichten uit het accommodatieproces vanaf 2026 structureel worden meegenomen bij de uitwerking van de omgevingsvisie Hellendoorn 2040. Hierdoor ontstaat een integraal kader op hoofdlijnen voor maatschappelijke voorzieningen. In de periode 2026–2027 worden concrete verbeteracties (quick wins) uitgevoerd op basis van de uit te werken uitvoeringsagenda.

ARGUMENTEN 1.1 Het traject heeft een rijk en breed gedragen beeld opgeleverd van de maatschappelijke werkelijkheid achter onze accommodaties, inclusief quick wins en urgente situaties. Het proces rondom de accommodatievisie heeft een rijk beeld van de maatschappelijke werkelijkheid achter onze gebouwen opgeleverd. De gesprekken en analyses hebben laten zien dat maatschappelijke accommodaties het kloppend hart van onze dorpen en wijken vormen. Het zijn de plekken waar mensen elkaar ontmoeten, waar verenigingen draaien op vrijwilligers, en waar gemeenschapszin tastbaar wordt. Die rol staat onder druk, maar er is ook veel betrokkenheid, veerkracht en bereidheid om mee te bewegen met de tijd. Er is een grote bereidheid tot samenwerking en multifunctioneel gebruik. Veel organisaties denken actief na over het delen van ruimtes of het bundelen van functies. Tegelijkertijd voelen besturen en vrijwilligers dat hun draagkracht afneemt: het vinden van opvolging van vrijwilligers, het uitvoeren van onderhoud en het voldoen aan regelgeving worden steeds lastiger. Niet in alle gevallen is de gebruiker ook de eigenaar van de accommodatie, wat ook een rol kan spelen in de mogelijkheden voor multifunctioneel gebruik. Ook bleek uit de gesprekken dat de situatie per kern verschilt.

In sommige buurtschappen staat het voorzieningenaanbod juist onder druk, waardoor nabijheid en verbinding met omliggende kernen cruciaal zijn. Daarnaast speelt de verduurzamingsopgave een grote rol. Veel gebouwen zijn verouderd en vragen om forse investeringen om richting 2050 aardgasvrij en CO₂-neutraal te worden. Voor veel eigenaren is dat een te grote opgave zonder hulp van de gemeente of andere partners. Het traject heeft naast deze inzichten ook quick wins en urgente situaties opgeleverd, die in 2026– 2027 worden opgepakt en geprioriteerd. 2.1 De richtinggevende pijlers zijn een opbrengst van het traject en vormen samen het kompas voor toekomstige keuzes over maatschappelijk vastgoed. Het traject om te komen tot de accommodatievisie heeft geleid tot vijf richtinggevende pijlers voor toekomstbestendig maatschappelijk vastgoed: Multifunctioneel gebruik en clustering De maatschappelijke accommodaties in onze gemeente worden steeds vaker gedeeld door meerdere gebruikers en functies. Dat is niet alleen efficiënt, maar versterkt ook de sociale samenhang. Door functies slim te combineren, bijvoorbeeld sport, welzijn, cultuur en onderwijs onder één dak, ontstaat meer ontmoeting, een hogere bezettingsgraad en een betere benutting van middelen. Het vraagt om lef en samenwerking van organisaties, maar ook om ruimte in regels en eigendomsstructuren.

Voor Hellendoorn betekent dit: minder versnippering, meer samenwerking en het stimuleren van multifunctioneel gebruik waar dat bijdraagt aan leefbaarheid en vitaliteit van de kernen. Toegankelijke en inclusieve voorzieningen Een toekomstbestendige accommodatie is niet alleen goed bereikbaar, maar ook sociaal en fysiek toegankelijk voor iedereen. Of het nu gaat om jongeren, ouderen, mensen met een beperking of nieuwkomers, er moet geen drempel zijn om mee te doen. Dat betekent aandacht voor toegankelijkheid van gebouwen, maar ook voor programma’s, openingstijden, beheer en betaalbaarheid. De gemeente wil hierin stimuleren en ondersteunen, zodat accommodaties plekken blijven waar iedereen zich welkom voelt en actief kan deelnemen aan het maatschappelijke leven. Deze pijler sluit ook aan bij de werkagenda inclusie, die eind 2024 is vastgesteld. Duurzaamheid en gezondheid De verduurzaming van maatschappelijk vastgoed is een grote opgave, maar ook een kans. Door te investeren in isolatie, energiezuinige installaties, hergebruik van materialen en groene buitenruimtes, dragen accommodaties bij aan de klimaatdoelen én aan een gezonde leefomgeving. Duurzame gebouwen verlagen de exploitatiekosten en zorgen voor comfort, veiligheid en gezondheid van gebruikers.

In Hellendoorn koppelen we verduurzaming zoveel mogelijk aan natuurlijke momenten, zoals onderhoud, verbouwing of herbestemming, en stimuleren we partners om gebruik te maken van beschikbare regelingen en subsidies.

Financiële levensvatbaarheid Een vitale voorzieningenstructuur vraagt om duidelijke keuzes. We kunnen niet overal tegelijk investeren en daarom willen we middelen inzetten daar waar ze de meeste maatschappelijke waarde opleveren. Dat betekent: investeren in gebouwen en functies die bijdragen aan ontmoeten, meedoen, gezondheid en leefbaarheid. Tegelijkertijd vragen we organisaties kritisch te kijken naar hun exploitatie en samenwerking te zoeken om kosten te delen. De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid als eigenaar, mede-eigenaar of facilitator, maar doet dat met oog voor doelmatigheid, transparantie en realistische verwachtingen. Om op de juiste plekken de juiste investeringen te doen is het van belang om de toekomstvisie van de gemeente en daarmee de bredere context, goed voor ogen te hebben. Ook daarmee gaan we als gemeente voor duurzaamheid. Partnerschap en regie De toekomst van de voorzieningen kunnen we niet alleen vormgeven als overheid. De kracht van Hellendoorn zit in de lokale gemeenschap: verenigingen, besturen, inwoners en ondernemers die zich inzetten voor hun dorp of wijk. De gemeente wil in die samenwerking een regierol pakken: richting geven, partijen verbinden, kennis delen en initiatieven mogelijk maken. Dat betekent: niet alles zelf doen, maar wel zorgen dat het gebeurt.

Door te werken vanuit vertrouwen en een gedeeld belang ontstaat partnerschap dat leidt tot duurzame oplossingen en sterke maatschappelijke voorzieningen. Deze pijlers vormen samen het kompas voor toekomstige keuzes over maatschappelijk vastgoed. 3.1 De opgaven rond maatschappelijk vastgoed staan niet op zichzelf en sluiten direct aan op de thema’s in Hellendoorn 2040. Tijdens het opstellen van de accommodatievisie werd steeds duidelijker dat de opgaven rondom maatschappelijk vastgoed niet op zichzelf staan. De thema’s die uit de gesprekken naar voren kwamen: leefbaarheid, nabijheid, toegankelijkheid, samenwerking, duurzaamheid en bereikbaarheid, lopen één op één samen met de onderwerpen die centraal staan in de omgevingsvisie Hellendoorn 2040. De omgevingsvisie is het integrale toekomstbeeld voor onze gemeente. Op 25 november 2025 heeft u het koersdocument Hellendoorn 2040 vastgesteld. Hiermee is een belangrijke stap gezet om te komen tot een brede omgevingsvisie voor de gemeente Hellendoorn. In deze brede omgevingsvisie beschrijven we hoe we in de gemeente Hellendoorn willen wonen, werken, zorgen, ondernemen en ontmoeten, met als centrale opgave het versterken van de leefbaarheid in onze dorpen en wijken. Daarin gaat het niet alleen over ruimtelijke inrichting, maar juist ook over de sociale en maatschappelijke functies die die ruimte betekenis geven.

Maatschappelijke accommodaties, dorpshuizen, sporthallen, kerken, scholen, zorg- en welzijnsgebouwen, vormen belangrijke fysieke dragers van dat toekomstbeeld. Het zijn plekken waar beleidsthema’s samenkomen: waar onderwijs, sport en gezondheid elkaar raken, waar sport en welzijn hand in hand gaan, en waar duurzaamheid, leefbaarheid en ontmoeting tastbaar worden. Door de opbrengsten van het traject rondom de accommodatievisie te integreren in de omgevingsvisie kunnen we deze thema’s integraal en gebiedsgericht benaderen. In plaats van generiek beleid ontstaat zo ruimte om per gebied te kijken wat er nodig is om voorzieningen toekomstbestendig te houden, in samenhang met woningbouw, mobiliteit, energie, natuur en sociaal-maatschappelijke ontwikkeling. De omgevingsvisie biedt daarmee het kader om keuzes te maken die verder reiken dan afzonderlijke gebouwen: keuzes over nabijheid, bereikbaarheid, vitaliteit en gemeenschapskracht. Zo krijgt de maatschappelijke betekenis van accommodaties een stevige plek in de toekomstvisie voor Hellendoorn. 3.2 Integratie in de omgevingsvisie heeft de voorkeur boven een aparte accommodatievisie, want één samenhangend beleidskader voorkomt versnippering en geeft ruimte voor gebiedsgericht maatwerk. Het college stelt voor géén afzonderlijke accommodatievisie te maken.

Dat is een bewuste keuze, ingegeven door de wens om de maatschappelijke voorzieningen niet geïsoleerd te benaderen, maar als onderdeel van het grotere geheel van de leefomgeving.

Een aparte visie zou die samenhang doorbreken en leiden tot versnippering van beleid. Het risico is groot dat wanneer we nu een accommodatievisie vaststellen, we tot andere keuzes komen dan wanneer we de uitgangspunten van die visie expliciet meewegen in de omgevingsvisie. Door de resultaten van dit proces onder te brengen in de omgevingsvisie Hellendoorn 2040, verankeren we ze in één samenhangend kader voor de toekomst. Dat heeft duidelijke voordelen: • Eén koers en één verhaal voor Hellendoorn 2040. De omgevingsvisie bundelt de ruimtelijke, maatschappelijke en duurzame ambities van de gemeente in één document. De opgave rond accommodaties wordt daarin volwaardig onderdeel van het toekomstbeeld. • Gebiedsgericht maatwerk. Binnen de omgevingsvisie kunnen we per gebied samen met inwoners en organisaties bepalen welke voorzieningen nodig zijn en welke samenwerkingen kansrijk zijn. • Sterkere uitvoeringskracht. De omgevingsvisie vormt de basis voor uitvoeringsagenda’s en investeringsprogramma’s. Daardoor kunnen de inzichten uit het proces van de accommodatievisie direct worden gekoppeld aan concrete projecten, budgetten en ruimtelijke plannen. • Bestuurlijke helderheid en efficiëntie. Door één integrale visie te hanteren, voorkomen we dat er verschillende beleidsdocumenten naast elkaar bestaan met overlappende kaders.

Met deze keuze wordt het werk dat in het traject is verzet niet losgelaten, maar breder toegepast en duurzaam verankerd. Het traject rondom de accommodatievisie blijft de inhoudelijke basis, maar haar inzichten krijgen een blijvende plek binnen de omgevingsvisie en de gebiedsgerichte uitvoering. Zo bouwen we verder aan een gemeente met sterke, toekomstbestendige voorzieningen, passend bij de identiteit en schaal van onze dorpen.

KANTTEKENINGEN 1.1 Met het overzicht van de quick wins kunnen verwachtingen wekken die wellicht niet allemaal direct waargemaakt kunnen worden. Niet iedere quick win is zonder meer uitvoerbaar; soms zijn middelen, capaciteit of instemming van partners nodig. 1.2 De pijlers zijn richtinggevend en vragen nog om gebiedsgerichte vertaling. De pijlers geven richting maar geen kant-en-klare maatregelenlijst en zullen verder uitgewerkt moeten worden om ze te concretiseren. Per gebied kan het verschillen welke concrete vervolgstappen volgen op basis van de richtinggevende pijlers. 3.1 Door de integratie met de omgevingsvisie kan minder zicht ontstaan op individuele accommodaties. Omdat de thema’s breder worden ingebed, kan de aandacht voor specifieke locaties minder zichtbaar lijken. In de verdere uitwerking per kern moeten we aandacht hebben voor specifieke locaties. 3.2 De integratie met de omgevingsvisie kost extra tijd doordat afstemming en samenhang meer doorlooptijd vragen. De bredere samenhang kan ertoe leiden dat keuzes op hoofdlijnen later worden gemaakt, wat ook invloed kan hebben op concrete projectkeuzes in een later stadium. Dit wordt opgevangen door urgente punten apart op te pakken in de komende jaren.

Bovendien laten keuzes wellicht langer op zich wachten, maar worden daarmee weloverwogen gemaakt en hebben grotere kans op toekomstbestendigheid, hetgeen uiteindelijk voor de inwoners een grotere meerwaarde geeft.

FINANCIËN De uitvoering van de quick wins en de opname van de inzichten in de omgevingsvisie worden gerealiseerd binnen de bestaande ambtelijke capaciteit en beschikbare programmamiddelen voor 2026–2027. Eventuele kosten voor verduurzaming, herbestemming of ondersteuning van

maatschappelijke organisaties worden per project beoordeeld en indien er steun mogelijk is gedekt uit beschikbare subsidies of bestaande budgetten voor maatschappelijk vastgoed. Er worden in dit voorstel geen aanvullende middelen aangevraagd.

VERVOLG De opbrengst van het traject vormt de basis voor twee sporen: 1. Korte termijn, uitvoering en opvolging: uitvoering van concrete quick wins en urgente situaties die in het traject zijn genoemd (zoals verduurzaming van bepaalde gemeentelijke gebouwen, ondersteuning bij herbestemming van kerken en vereenvoudiging van subsidieregels) in 2026 2027. 2. Middellange en lange termijn, integratie in de omgevingsvisie: de strategische keuzes over de toekomst van maatschappelijke voorzieningen worden gebiedsgericht uitgewerkt binnen de omgevingsvisie, vanaf 2026 en verder.

COMMUNICATIE Alle organisaties en inwoners die hebben deelgenomen aan het traject worden geïnformeerd over: - de keuze om de accommodatievisie te integreren in de omgevingsvisie; - de acties die de komende jaren worden opgepakt (quick wins); Zo blijft hun bijdrage van waarde en krijgen ze inzicht in welke acties we de komende tijd gaan oppakken. Wij gaan de organisaties die hebben deelgenomen aan dit project ook uitnodigen om mee te denken over de gebiedsgerichte vertalingen van de omgevingsvisie.

BIJLAGEN 1. Quick wins accommodatievisie