2025-10-29 Initiatiefvoorstel Pilot burgerberaad Wonen

Initiatiefvoorstel Zaaknummer: 2025-012061 Onderwerp Pilot burgerberaad ‘Wonen’ in gemeente Hellendoorn

VOORSTEL 1. Een pilot te houden voor een burgerberaad over het thema 'wonen' in de gemeente Hellendoorn. 2. Hierbij de volgende inhoudelijke kaders vast te stellen: a. deelnemers worden geworven via gewogen loting zodat het burgerberaad een afspiegeling vormt van de samenleving; b. de centrale vraagstelling, inhoudelijke reikwijdte en het financiële kader voor de uitvoering van adviezen worden vooraf vastgelegd in een plan van aanpak. 3. Voor de begeleiding en advisering een initiatiefwerkgroep in te stellen. 4. Het college te verzoeken om de raad, in overleg met de initiatiefwerkgroep, te informeren over het plan van aanpak voor het uitvoeren van dit burgerberaad en de benodigde middelen via een begrotingswijziging beschikbaar te laten stellen door de raad; 5. Het college te verzoeken ernaar te streven de resultaten van de pilot voor 1 mei 2026 te presenteren; 6. Dat de raad en het college de adviezen van het burgerberaad in principe overnemen, tenzij zwaarwegende belangen zich daartegen verzetten. In dat geval motiveren de raad en het college hun besluiten. 7. Na afloop van het burgerberaad een evaluatie uit te voeren met alle betrokkenen en de raad te informeren over de uitkomsten.

INLEIDING In het collegeprogramma is bestuurlijke vernieuwing een speerpunt. Tijdens een raadsbijeenkomst over participatie in januari 2024 is het instrument ‘burgerberaad’ door de VNG gepresenteerd. Diverse fracties spraken toen de wens uit om hiermee te experimenteren.

Een burgerberaad is een vorm van participatieve democratie waarbij een groep gelote inwoners op basis van informatie, overleg en reflectie tot aanbevelingen komt over een maatschappelijk thema. Voor deze pilot kiezen we voor het thema wonen. Dit is een breed en laagdrempelig onderwerp dat maatschappelijk relevant is en niet polariseert. Wonen vormt een toegankelijk en maatschappelijk relevant thema dat breed gedragen wordt in de samenleving.

Het thema sluit bovendien goed aan bij de beleidsbevoegdheid van de gemeente. De gemeente Hellendoorn speelt een centrale rol in het woonbeleid: van ruimtelijke inrichting en het Volkshuisvestingsprogramma tot prestatieafspraken met woningcorporaties en het opstellen van omgevingsplannen. De uitkomsten van het burgerberaad kunnen daardoor rechtstreeks worden vertaald in beleidsprogramma’s, omgevingsplannen, lokale regelingen en afspraken met samenwerkingspartners zoals de woningbouwcorporatie. Momenteel werkt de gemeente Hellendoorn aan het Volkshuisvestingsprogramma. Dit programma vormt het beleidsmatige kader voor de woonopgave in de komende jaren. Participatie speelt hierin een centrale rol: het is van groot belang dat inwoners, organisaties en andere belanghebbenden hun kennis, ervaring en ideeën kunnen inbrengen. In de komende periode worden gesprekken gevoerd met belangrijke stakeholders, zoals de woningcorporatie, plaatselijke belangenorganisaties, welzijnsinstellingen en zorgpartijen. De inzichten die daaruit voortkomen, vormen een belangrijke bouwsteen voor het verdere proces. Het inhoudelijke en strategische kader voor dit onderwerp wordt gevormd door het Koersdocument Hellendoorn 2040, waarin de lange termijnvisie op wonen, duurzaamheid, ruimte en leefbaarheid is vastgelegd.

Binnen dit kader biedt het burgerberaad een kans om samen met inwoners te verkennen hoe Hellendoorn wil wonen – nu en in de toekomst: welke waarden en uitgangspunten inwoners belangrijk vinden, hoe de balans tussen bouwen, leefbaarheid en duurzaamheid kan worden vormgegeven, en hoe beleid beter kan aansluiten bij de werkelijkheid van alledag. Wonen raakt iedereen persoonlijk. Jongeren willen een plek om hun toekomst op te bouwen, ouderen hechten aan hun vertrouwde buurt, gezinnen zoeken ruimte om te leven en starters hopen betaalbaar te kunnen beginnen. Juist daardoor spreekt het thema iedereen aan en stimuleert het brede deelname aan het gesprek over de toekomst van onze gemeente.

Wonen beïnvloedt niet alleen waar mensen leven, maar ook hoe ze met elkaar samenleven. Wonen, zorg en voorzieningen vormen samen de basis voor sociale kwaliteit van samenleven. Er moeten belangrijke ruimtelijke keuzes worden gemaakt over de inrichting van dorpen en het gebruik van schaarse ruimte. Zulke afwegingen zijn complex en vragen om brede betrokkenheid en draagvlak vanuit de samenleving. De centrale vraagstelling voor het burgerberaad is: Hoe willen wij, nu en in de toekomst, wonen in gemeente Hellendoorn?

Daarbij horen de volgende voorlopige subvragen: 1. Wat vinden jullie belangrijk voor verschillende doelgroepen? 2. Wat vinden jullie belangrijk bij het invullen van de beperkte ruimte die er is? 3. Wat vinden jullie belangrijk als het gaat om nieuwe woonvormen?

Omdat het participatieproces met de stakeholders nog loopt, is het belangrijk om de exacte formulering van deze vragen flexibel te houden. Afhankelijk van de inzichten uit de gesprekken kunnen de vraagstellingen worden aangevuld of aangescherpt, zodat het burgerberaad optimaal aansluit op de actuele thema’s en echt toegevoegde waarde levert voor de verdere ontwikkeling van het Volkshuisvestingsprogramma.

BEOOGD EFFECT Het doel is om voor mei 2026 een breed gedragen advies op te leveren over hoe de gemeente Hellendoorn nu en in de toekomst beleid op wonen kan ontwikkelen. Het burgerberaad versterkt zo de lokale democratie, draagt bij aan breed draagvlak voor beleid en biedt nieuwe inzichten over wonen in de gemeente. Bovendien is het doel om ervaring op te doen met een -voor de gemeente Hellendoorn nieuw- instrument: het Burgerberaad.

ARGUMENTEN 1.1. Burgerberaad ‘wonen’ Een burgerberaad zorgt voor breed draagvlak en betrokkenheid bij het thema wonen. Door middel van een gewogen loting en een goed begeleid participatieproces worden inwoners actief betrokken bij het vormen van beleid. 1.2. Meerwaarde ‘wonen’ Een burgerberaad betrekt inwoners direct bij de complexe keuzes die gemeente Hellendoorn moet maken over woningbouw, leefbaarheid en ruimtegebrek. Er moeten belangrijke keuzes gemaakt worden over de inrichting van het gebied die doorwerken in de toekomst, en aansluit bij wat inwoners nodig hebben.

1.3. Pilot Het thema is ideaal voor een pilot omdat het concreet, herkenbaar en niet-polariserend is. Dat maakt het een goede eerste stap om ervaring op te doen met het instrument burgerberaad in Hellendoorn.

2.1. Kaders Heldere kaders geven richting aan en vertrouwen in het proces. Het gaat om een eenmalige pilot die bewust wordt afgebakend qua tijd, onderwerp en doelgroep en kosten. Deze aspecten worden door het college vastgelegd in een plan van aanpak. Het maximale beschikbare budget wordt vooraf vastgesteld. 3.1. Plan van aanpak Het opstellen van een plan van aanpak draagt bij aan de zorgvuldige voorbereiding van het burgerberaad. Het college wordt gevraagd, na overleg met de initiatiefwerkgroep, om de raad te informeren over het opgestelde plan van aanpak. Indien nodig kan de initiatiefwerkgroep het college adviseren om het plan van aanpak te agenderen voor besluitvorming.

4.1 Uitkomst voor mei 2026 Door het burgerberaad voor mei 2026 af te ronden, is er meer kans dat inwoners actief betrokken blijven en dat de uitkomsten meegenomen worden in het Volkshuisvestingsprogramma en, waar relevant, bijvoorbeeld meegenomen worden in de omgevingsplannen en Programmabegroting 2027. De deadline van mei voorkomt dat het burgerberaad aan kracht en zichtbaarheid verliest. 5.1. Opvolging advies Zwaarwegende adviezen verdienen serieuze opvolging. Door het burgerberaad vooraf te erkennen als een belangrijk instrument voor burgerparticipatie, krijgt het proces legitimiteit. Hoewel het burgerberaad formeel geen adviesorgaan is, worden de aanbevelingen die eruit voortkomen in principe opgevolgd door de raad en het college.

6.1.Rol van de initiatiefwerkgroep Voorgesteld wordt om een initiatiefwerkgroep in te stellen, met uit elke fractie één vertegenwoordiger. Het college gebruikt deze initiatiefwerkgroep als klankbordgroep tijdens het opstellen van het plan van aanpak en de voorbereiding en uitvoering van het burgerberaad. Eventuele besluitvorming over onderdelen of over de uitkomsten blijft uiteraard voorbehouden aan de raad en het college.

7.1.Evaluatie resultaten Evaluatie biedt inzicht in de werking en waarde van het instrument voor toekomstig gebruik. Een evaluatie maakt het mogelijk te leren van deze pilot en een goede afweging te maken over verdere toepassing van burgerberaden.

KANTTEKENINGEN 1.1. Burgerberaad ‘wonen’ De uitvoering van het burgerberaad vraagt een aanzienlijk budget, maar het gaat om een eenmalige pilot die bewust wordt afgebakend qua tijd, onderwerp en doelgroep. Het maximale beschikbare budget wordt vooraf vastgesteld.

2.1. Kaders Het risico bestaat dat het advies niet uitvoerbaar is binnen het budget, maar dit wordt voorkomen door vooraf een uitvoeringskader en financiële bandbreedte mee te geven aan de deelnemers. 4.1. Opvolging advies Er kan kritiek ontstaan als adviezen van het burgerberaad niet worden opgevolgd, maar door de afspraak dat de raad gemotiveerd moet afwijken van het advies, wordt dit risico ondervangen.

5.1. Evaluatie resultaten De uitkomsten komen pas in de volgende raadsperiode, maar met een goede overdracht en vastlegging van resultaten blijft het resultaat bruikbaar, ongeacht politieke samenstelling.

FINANCIËN Op basis van ervaringen in andere gemeenten en de handreiking van de VNG wordt het benodigde budget voor deze pilot geraamd tussen de €150.000 en €300.000. Binnen dit budget zijn de volgende onderdelen inbegrepen: - voorbereiding en begeleiding door een gespecialiseerd bureau; - gewogen lotingsprocedure en communicatiecampagne; - deelnemersvergoeding voor 100 deelnemers aan vier tot vijf bijeenkomsten; - verslaglegging, publiekscommunicatie en evaluatie.

Na het opstellen van het plan van aanpak wordt duidelijk wat het benodigde budget is voor het uitvoeren van het burgerberaad. Het college wordt gevraagd de raad te informeren over het plan van aanpak. Het college kan gelijktijdig een begrotingswijziging voorleggen aan de raad, voor het beschikbaar stellen van middelen voor het uitvoeren van het burgerberaad. Bij een eventuele overschrijding van het richtbedrag van €150.000 verwachten de indieners een stevige onderbouwing van de meerkosten.

VERVOLG Na het raadsbesluit wordt het college gevraagd zo snel mogelijk te starten met het opstellen van het plan van aanpak voor het uitvoeren van dit burgerberaad.

COMMUNICATIE Omdat dit burgerberaad een pilot betreft, is het van belang de inwoners vooraf mee te nemen dat we een burgerberaad gaan houden als pilot, dat het burgerberaad over wonen gaat en over het proces van een burgerberaad. Via de gemeentelijke kanalen als website en sociale media informeren we inwoners over het burgerberaad, het doel ervan en de werkwijze van een burgerberaad. Vervolgens informeren we achteraf inwoners over wat er met de adviezen uit het burgerberaad wordt gedaan.

De communicatie verloopt in drie fasen, te weten vooraf, tijdens en achteraf. Zie tabel voor de verdere uitwerking:

Doelgroep Alle inwoners

Vooraf

Tijdens

Achteraf

•

•

Updates over

•

Resultaten/adviezen

voortgang

•

Wat gebeurt met de

Campagne met uitleg over een burgerberaad,

•

Sfeer impressies

•

Deelnemers krijgen

adviezen?

het onderwerp en het belang van deelname Deelnemers

•

Brief met uitleg en oproep aan

•

praktische info

Wat gebeurt concreet met de adviezen?

te melden Raad

•

Initiatiefvoorstel

•

•

Plan van

keer mee te kijken bij

aanpak

een bijeenkomst van

gemaakt met

het burgerberaad

Mogelijkheid een

bureau voor burgerberaad

BIJLAGEN N.v.t.

Nijverdal, 29 oktober 2025, Thea ten Have, Peter de Noord, en Jeroen Piksen

•

Resultaten/adviezen rapport van burgerberaad

•

Wat gebeurt met de adviezen?

•

Evaluatie en resultaten