20241108 Jeugdzorg in Hellendoorn - Waar staan we
Tekst van het document
Jeugdhulp in Hellendoorn Waar staan we? NOVEMBER 2024
Samenvatting Aanleiding De gemeente Hellendoorn wil beleid voor jeugdhulp vaststellen voor de komende jaren, omdat er veel speelt. Er is daarom behoefte om keuzes te maken en beleid vast te leggen. Landelijk is vorig jaar de Hervormingsagenda Jeugd (HAJ) vastgesteld. Voor Hellendoorn betekent dit een bezuiniging van €2,1 miljoen per jaar. Regionaal is de Regiovisie Jeugdhulp Twente (RJT) vastgesteld. Waar legt Hellendoorn lokaal de komende jaren de accenten waar het gaat om jeugdhulp en het voorkómen daarvan? De eerste lijnen zijn al uitgezet in de lokale visie op het maatschappelijk en sociaal domein 2024-2030. Doel en onderzoeksvragen Om goed onderbouwde keuzes te maken is besloten om te starten met een analyse van de opgave. De opgave is verkend aan de hand van vijf onderzoeksvragen:
Onderzoeksopzet Voor dit onderzoek is deskresearch en data-analyse uitgevoerd en zijn veldgesprekken gevoerd met betrokken professionals in Hellendoorn. Daarnaast zijn 6 diepte-interviews gehouden met ouders en jeugdigen die ervaring hebben met jeugdhulp in Hellendoorn. In de veldgesprekken is gesproken met partners uit het voorliggend veld, diverse zorgaanbieders, jeugdconsulenten, schoolzorgondersteuners, medisch verwijzers en praktijkondersteuners, het voortgezet onderwijs, de contractmanager en beleidsadviseurs sociaal en maatschappelijk domein. Bij de data-analyse is waar mogelijk de situatie in Hellendoorn vergeleken met Dinkelland, Haaksbergen en Wierden. Deze gemeenten zijn gekozen omdat ze in dezelfde regio liggen en qua populatieopbouw en inkomen overeen komen.
1. Hoe ziet de jeugdproblematiek en het jeugdhulpgebruik er in Hellendoorn uit? 2. Hoe ziet het huidige beleid en praktijk rondom jeugdhulp er uit? 3. Hoe ervaren jeugdigen, hun ouders en betrokken professionals de jeugdhulp? 4. Welke toekomstige ontwikkelingen zijn relevant voor het beleidsplan? 5. Wat kunnen we de komende jaren doen om jeugdhulp nog vaker te voorkómen én indien nodig beter passend te laten zijn?
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
2
Samenvatting Conclusies In dit rapport worden antwoorden op de vijf onderzoeksvragen beschreven. Deze antwoorden samen geven inzicht in de opgave in 8 conclusies. 1. Een combinatie van ontwikkelingen (een toenemende vraag en lagere budgetten) zet voor de toekomst goede jeugdhulp onder druk. 2. Hellendoorn is goed op weg met de beweging van preventie en vroegsignaleren om (zwaardere) zorg te voorkómen. 3. Mentale gezondheid, de opvoedrol van ouders, social mediagebruik, bewegen en spelen en complexe echtscheidingen zijn belangrijke aanknopingspunten om preventie te versterken. 4. Voorkómen van jeugdzorg is een integrale opdracht die verder gaat dan jeugdzorg. 5. Er zijn kansen voor een (nog) betere diagnose, meteen op de juiste plek. 6. Ouders en kinderen kunnen nog meer aan het roer worden gezet. 7. Er zijn kansen voor betere informatieuitwisseling en afstemming bij complexere problematiek. 8. Er zijn kansen voor beter passende zorg op grensvlak met onderwijs en Wmo.
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
3
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
2.
Jeugdproblematiek en jeugdhulpgebruik
3.
Huidig beleid en huidige praktijk
4.
Ervaringen professionals, ouders en jongeren
5.
Relevante ontwikkelingen
6.
Kansen en verbetermogelijkheden
7.
Conclusies
8.
Bijlagen
Over deze uitgave Tekst: Lonneke Bruin van Lonneke onderzoekt Opdrachtgever: Gemeente Hellendoorn November 2024
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
4
1. Inleiding November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
5
Kaart met speld met effen opvulling
1. Inleiding Aanleiding
Over de analyse
De gemeente wil haar beleid voor jeugdhulp bepalen voor de komende jaren, omdat er veel speelt. Bij jeugdhulp bedoelen we alle hulp aan jeugd en gezinnen die onder de Jeugdwet valt. Er is behoefte om keuzes te maken en beleid vast te leggen. Landelijk is vorig jaar de Hervormingsagenda Jeugd (HAJ) vastgesteld[20]. Voor Hellendoorn betekent dit een bezuiniging van 2,1 miljoen euro per jaar. Regionaal is de Regiovisie Jeugdhulp Twente (RJT) vastgesteld[28]. Waar legt Hellendoorn lokaal de komende jaren de accenten waar het gaat om jeugdhulp en het voorkómen daarvan? De eerste lijnen zijn al uitgezet in de lokale visie op het maatschappelijk en sociaal domein 2024-2030[9]. Om goed onderbouwde keuzes te maken is besloten om te starten met een analyse van de opgave.
Deskresearch Er zijn lokale, regionale en landelijke beleidsstukken, visiestukken en onderzoeken bekeken. De lokale en regionale stukken zijn verzameld door de gemeente. De totale lijst van stukken is te vinden in de bijlage. De trendcijfers over jeugdhulpgebruik zijn grotendeels afkomstig vanuit de Twentse Monitor Sociaal Domein. Daarnaast is gebruik gemaakt van cijfers van CBS statline en de Twentse gezondheidsverkenning. Om de ontwikkelingen in Hellendoorn in perspectief te plaatsen is gekozen voor 3 referentiegemeenten: Dinkelland, Haaksbergen en Wierden. Deze gemeenten zijn gekozen omdat ze in dezelfde regio liggen en qua populatieopbouw en inkomen overeenkomen. Veldgesprekken
Onderzoeksvragen 1. Hoe ziet de jeugdproblematiek en het jeugdhulpgebruik er in Hellendoorn uit? 2. Hoe ziet het huidige beleid en praktijk rondom jeugdhulp in Hellendoorn er uit? 3. Hoe ervaren jeugdigen, hun ouders en betrokken professionals de jeugdhulp in Hellendoorn? 4. Welke toekomstige ontwikkelingen zijn relevant voor het beleidsplan? 5. Wat kunnen we de komende jaren doen om jeugdhulp nog vaker te voorkómen én indien nodig beter passend te laten zijn?
November ’24
Data-analyse
In september 2024 zijn 9 veldgesprekken van 1,5 uur gehouden met partners uit het voorliggend veld, diverse zorgaanbieders, jeugdconsulenten, schoolzorgondersteuners, medisch verwijzers en praktijkondersteuners, het voortgezet onderwijs, de contractmanager en beleidsadviseurs sociaal en maatschappelijk domein. Gesproken is over ontwikkelingen, tops en tips voor het jeugdhulpbeleid in Hellendoorn. Daarnaast zijn 6 telefonische interviews gehouden met jongeren en ouders met een jeugdhulpervaring. De deelnemers zijn geworven via de jeugdconsulenten, het jongerenwerk en eerder onderzoek.
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
6
2. Jeugdproblematiek en jeugdhulpgebruik November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
7
Kaart met speld met effen opvulling
Jeugd in Hellendoorn 6.848 kinderen van 0 t/m 17 jaar wonen op 1 januari 2024 in Hellendoorn. Het aantal kinderen in Hellendoorn is in de afgelopen 10 jaar met bijna 10 procent gedaald (figuur 1). Figuur 1 Totaal aantal 0 t/m 17 jarigen woonachtig in de gemeente Hellendoorn op 1 januari (Bron: CBS Statline)
Figuur 2 Aantal kinderen woonachtig in de gemeente Hellendoorn op 1 januari per leeftijd (Bron: CBS Statline) 500
10000 8000
De verwachting is dat het aantal kinderen de komende jaren nog iets verder afneemt, aangezien de nu 15-, 16- en 17-jarigen grotere leeftijdscohorten zijn dan de cohorten jonge kinderen (figuur 2). Migratie kan dit beeld veranderen, denk bijvoorbeeld aan een eventuele komst van vluchtelingkinderen in de toekomst of een eventuele start van een nieuwbouwproject.
7602
7234
6848
400
6000
300
4000
200
2000
100
0 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024
November ’24
0 0
1
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
2
3
4
5
6
7
8
9 10 11 12 13 14 15 16 17
8
Kaart met speld met effen opvulling
Jeugdproblematiek In 2023 zijn 576 Hellendoornse jongeren uit klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs (vmbo, havo en vwo) ondervraagd over hun leefstijl, gezondheid en welbevinden[20]. Dit laat de volgende trends zien ten opzichte van 2019 en 2021: ❖ Meer jongeren voelen zich regelmatig slaperig of moe. In 2023 voelde 72% zich een paar keer per week tot (bijna) dagelijks overdag slaperig of moe, in 2019 en 2021 gold dit nog voor 57% en 56% ❖ Meer problematisch social media gebruik. In 2023 loopt 15% van de jongeren risico op problematisch social mediagebruik. In 2019 en in 2021 was dit 6% ❖ Meer jongeren worden gepest via social media of internet. In 2023 geeft 11% van de jongeren aan gepest te worden via social media of internet. In 2015, 2019 en 2021 gold dit voor respectievelijk 4%, 6% en 6%. ❖ Meer jongeren verwonden zichzelf. In 2023 gold dit voor 18%. In 2019 en 2021 was dit respectievelijk nog 13% en 11% ❖ Meer jongeren voelen zich gestresst. In 2023 voelt meer dan de helft (53%) zich (zeer) vaak gestresst. In 2019 was dit nog 39%, in 2021, 31%. De drie meest genoemde redenen zijn: school, huiswerk, alles wat ze moeten doen en wat anderen van ze denken. ❖ Meer jongeren vinden naar school gaan zinloos. In 2023 is het aandeel jongeren dat zich verveelt op school, of school zinloos vindt verdubbeld ten opzichte van 2021. In 2023 verveelt 57% zich op school
November ’24
❖ Alcoholgebruik is toegenomen. In 2023 dronk 48% alcohol in de laatste vier weken. Hiermee is het alcoholgebruik terug op het niveau van 2011. In 2019 en 2021 gaf nog respectievelijk 34% en 39% aan alcohol te hebben gedronken in de laatste 4 weken. ❖ Vapen is toegenomen. In 2019 vapete 2% wekelijks, in 2023 is dit 13%. Het percentage dat wekelijks rookt is stabiel gebleken. In 2023 rookte en/of vapete 16% wekelijks. Uit de veldgesprekken Professionals herkennen deze ontwikkelingen. Bij kinderen onder de 12 jaar zien professionals het volgende: • Probleemgedrag bij jonge kinderen (<4 jaar): druk, boosheid, niet luisteren (GGD, voorliggend veld) • Op school de boel op stelten zetten (voorliggend veld) • Faalangst soms al met 6,7 jaar (POH)
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
9
Kaart met speld met effen opvulling
Jeugdhulpgebruik In 2023 kregen 848 kinderen uit Hellendoorn jeugdhulp. ❖ Meer jongens (54%) dan meisjes. ❖ Meer kinderen van 4 t/m 17 jaar dan voorschoolse jeugd. Relatief klein aantal 18+ met jeugdhulp. ❖ Relatief vaak uit Nijverdal Oost en minder vaak uit Daarle of Daarlerveen. ❖ Meestal behandeling of therapie. Behandeling meestal door GGZ aanbieders. Bij therapie bieden de twee grootste aanbieders (in 2023 samen 35% van de cliënten) psychomotorische therapie (PMT)
Figuur 3 Percentage van alle jeugdhulpgebruikers dat bepaalde type jeugdhulp krijgt in 2023 (bron: gemeente Hellendoorn, Qlik Sense, geraadpleegd sept 2024)*. Behandeling 53% Therapie 33% Begeleiding 19% Dyslexie 14% Diagnostiek 14% Dagbehandeling 13% Verblijf 6% Jeugdbescherming & reclassering 5% Overig 7% * Let op percentages zijn opgeteld meer dan 100%, omdat unieke jeugdhulpgebruikers meerdere vormen van jeugdhulp kunnen hebben.
November ’24
12,1% van de 0 tot en met 17 jarigen uit Hellendoorn krijgt in 2023 jeugdhulp
Uit landelijk onderzoek over kenmerken van jeugdhulpgebruikers Uit een analyse van CBS[7] blijken de volgende kenmerken een sterke samenhang te hebben met de inzet van jeugdhulp ❖ Speciaal onderwijs ❖ Gebruik Wmo/ Wlz in het huishouden ❖ Ouders wonen niet op hetzelfde adres ❖ GGZ-zorg en/of –medicatie in het huishouden. Voor jeugdhulp met verblijf is de samenhang met bovengenoemde factoren sterker dan voor jeugdhulp zonder verblijf. Voor jeugdhulp zonder verblijf is aanvullend ook leeftijd nog een factor. Jeugdhulp zonder verblijf wordt vaker ingezet voor 4-17 jarigen en minder vaak voor 0-3 jarigen. Ook uit onderzoek van Significant komt naar voren dat er een sterke samenhang is tussen problemen bij ouders, zoals scheidingen en GGZproblematiek en het jeugdhulpgebruik van hun kinderen[4,27].
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
10
Kaart met speld met effen opvulling
Jeugdhulpgebruik Relatief gezien krijgen nu iets meer kinderen jeugdhulp dan 4 jaar geleden (2019: 11,5% en 2023: 12,1%). Het aantal kinderen met jeugdhulp is redelijk stabiel, terwijl het totaal aantal kinderen dat in de gemeente Hellendoorn woont daalt (tussen 2020-2024 ca 5%). De verwachting is dat ook de komende jaren het aantal kinderen in Hellendoorn blijft dalen.
Over de verwijzers: ❖ Jeugdconsulenten en huisartsen zijn de belangrijkste verwijzers naar jeugdhulp (samen driekwart van de verwijzingen). Gemeente en huisartspraktijken nemen ongeveer een even groot deel voor hun rekening. ❖ Daling GI en rechter als verwijzer tussen 2021 en 2022 door wijziging van het woonplaatsbeginsel. ❖ Naar behandeling en diagnose wordt het vaakst verwezen door huisartsen. ❖ Voor therapie zijn huisarts en gemeente even vaak de verwijzer. ❖ Dagopvang en begeleiding (OB1 en OB2) verlopen het vaakst via de gemeente. ❖ De verwijzingen voor dyslexieonderzoek en/of -begeleiding gaan via school ❖ Naar verblijfszorg verwijzen gemeente of de gecertificeerde instelling.
November ’24
Figuur 4 Aantal toewijzingen van jeugdhulp per jaar per verwijzer (bron: TMSD, geraadpleegd september 2024) 1000
Gemeente
800
Huisarts
600
School
400
Jeugdarts en medisch specialist GI en Rechter
200 0 2019
2020
2021
2022
2023
Geschat jaarlijks aantal hulpvragen van kinderen en hun ouders via: ❖ SZO - 75 kinderen, ❖ POH Jeugd - 240 kinderen ❖ Gezinswerker - 40 kinderen Opgeteld zijn dit circa 350 kinderen. Het aantal unieke kinderen zal lager liggen door dubbeltellingen. Kinderen kunnen bijvoorbeeld eerst hulp krijgen van de SZO die later naar de gezinswerker verwijst.
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
11
Kaart met speld met effen opvulling
Jeugdhulpgebruik Binnen de totale groep van kinderen die jeugdhulp krijgen, zijn er subgroepen waarbij jeugdhulp relatief meer of juist minder is toegenomen dan gemiddeld.
Toename ❖ Kinderen met lichte vormen van therapie, vooral via de huisartspraktijken, maar ook bij gemeente een toename, meest bij 4-11 jarigen. ❖ Kinderen met diagnostisch onderzoek, verwezen via de huisartspraktijken, meest bij 12-17 jarigen. ❖ Kinderen uit bepaalde wijken. Relatief sterke toename in Nijverdal Oost ❖ Kinderen van 12 tot en met 17 jaar (bij behandeling en therapie). Uit de veldgesprekken Er zijn veel diagnostiekvragen bij steeds jongere kinderen. Dat komt via ouders, maar ouders worden ook gestuurd door scholen. Dan zijn thuis geen problemen, maar is school handelingsverlegen (jeugdconsulent en poh).
Afname ❖ Kinderen van 4 tot en met 11 jaar met behandeling, verwezen via de huisarts. Hier ook een verschuiving van zwaardere naar lichtere behandeling. ❖ Kinderen van 4 tot en met 11 jaar met dagbehandeling bij onder andere zorgboerderijen
November ’24
❖ Kinderen met verblijfshulp en/of een jeugdbeschermingsmaatregel (ook los van wijziging in woonplaatsbeginsel ) Tabel 1 Aantal unieke jeugdhulpgebruikers per jaar per type jeugdhulp (bron: gemeente Hellendoorn, Qlik Sense, geraadpleegd sept 2024). Behandeling (OB4) Therapie (OB3) Begeleiding (OB1-OB2) Consultatie en advies Dyslexie Dagbehandeling Verblijf (excl. behandeling) Jeugdbescherming Jeugdhulp crisis Kindergeneeskunde Jeugdreclassering Jeugd-ggz crisis Verblijf (incl. behandeling) Overig Totaal
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
2020 497 196 180 62 98 137 101 82 21 6 10 14 8 18 822
2021 454 238 195 62 120 155 88 69 8 7 10 5 4 15 859
2022 407 265 195 97 121 146 49 35 13 11 8 7 4 17 820
2023 449 284 157 127 119 108 45 32 19 14 7 6 4 9 848
12
Kaart met speld met effen opvulling
Jeugdhulpgebruik Ambulante jeugdhulp in de vorm van therapie (OB3) of behandeling (OB4) zijn de meest gebruikte vormen van jeugdhulp in Hellendoorn. Hierin is een onderscheid te maken in lichtere en zwaardere vormen1. In therapie komt de middelvorm het meest voor, bij behandeling midden en zwaar. Figuur 5 Aantal cliënten per type therapie (OB3) of behandeling (OB4) in 2020 tm 2023 (bron: gemeente Hellendoorn, Qliksense, geraadpleegd sept 2024)
90
licht (a) midden (b) zwaar (c)
84 59
88
189
201
186
Therapie 2021
Therapie 2022
45
45
147 Therapie 2020
79
79
62
110 266
244
Het is vanuit de data niet bekend waarvoor deze kinderen therapie of behandeling krijgen, maar het type zorgaanbieder geeft hierin wat richting. Voor therapie zijn de twee aanbieders met de meeste kinderen onder hun hoede, aanbieders van psychomotorische therapie. Zij bieden zowel lichte als middelzware therapie en helpen hiermee respectievelijk 35 en 42 procent van alle kinderen. Voor behandeling zijn er onder licht veel kleine aanbieders. De vier grootste hebben allemaal minder dan 10 cliënten. Onder de grootste vier biedt één aanbieder kinderpsychiatrie en de andere drie organisaties zijn g gericht op leer- en gedragsproblemen. Onder de middencategorie helpen de twee grootste aanbieders ca 60 procent 62 van de cliënten. Dit zijn een GGZ aanbieder en een organisatie voor kinderpsychiatrie. Onder de zware categorie helpen de zes 156 grootste aanbieders ongeveer 90 procent van de kinderen. Dit betreft veelal de grotere GGZ instellingen.
171
163
Therapie - Behandeling Behandeling Behandeling Behandeling 2023 - 2020 2021 - 2022 - 2023
1 Er hangen specifieke kenmerken aan de varianten OB3a,b, c en OB4a,b,c. Meer informatie is te vinden op
www.samen14.nl. Vanaf 1 januari 2025 wordt gewerkt met de nieuwe inkoopsegmenten.
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
Uit de veldgesprekken In een veldgesprek met vijf diverse zorgaanbieders ervaren allen een verzwaring van problematiek binnen hun groep. Een PMT-aanbieder vertelt: je gaat met een kind aan de slag en er blijkt dan nog zoveel meer aan de hand.
13
Kaart met speld met effen opvulling
Jeugdhulpgebruik Overeenkomsten met Dinkelland, Haaksbergen en Wierden ❖ De genoemde trends in jongerenproblematiek in Hellendoorn zijn ook zichtbaar in de andere gemeenten. ❖ Toename van percentage kinderen dat ambulante jeugdhulp krijgt. Ook elders zit de toename vooral in therapie en niet zo zeer in behandeling. ❖ Afname van percentage kinderen dat verblijfshulp krijgt. ❖ Landelijke is er een stagnerende uitstroom bij een gelijkblijvende instroom. Dit betekent dat trajecten gemiddeld langer duren. Dit is ook te zien in Hellendoorn, maar stabiliseert zich net als in de referentiegemeenten. ❖ In Hellendoorn gingen enkele jaren geleden relatief meer kinderen naar dagbesteding dan elders. Het gebruik van dagbesteding is in Hellendoorn gedaald. In 2023 is de situatie in Hellendoorn vergelijkbaar met Wierden en is er iets minder dagbesteding dan in Haaksbergen.
❖ In Hellendoorn krijgen relatief veel kinderen in vergelijking met de andere drie gemeenten diagnoses en zware behandeling (OB4c) ❖ In Hellendoorn krijgen relatief weinig kinderen jeugdhulp met verblijf. In 2023 het laagste percentage van heel Twente. ❖ De gemiddelde kosten per jeugdige in jeugdhulp zijn in Hellendoorn het laagst. Dit komt o.a. omdat in Hellendoorn relatief veel kinderen ambulante jeugdhulp krijgen. Voor therapie kent Hellendoorn vergeleken met de andere drie gemeenten de laagste gemiddelde kosten, voor behandeling zijn de gemiddelde kosten van Hellendoorn vergelijkbaar met elders. Figuur 6 Percentage jeugdigen (0-17 jaar) dat gebruik maakt van jeugdhulp, Hellendoorn versus drie referentiegemeenten (bron: TMSD, geraadpleegd sept 2024) 15%
Verschillen met Dinkelland, Haaksbergen en Wierden ❖ In Hellendoorn is de stress en ervaren prestatiedruk sterker toegenomen. ❖ In Hellendoorn is de huisarts relatief vaak de verwijzer en de gemeente minder vaak. ❖ In Hellendoorn krijgt de oudere jeugd (12-17 jaar) relatief wat vaker jeugdhulp vergeleken met Wierden en Dinkelland.
Dinkelland 10%
Haaksbergen Hellendoorn
5%
Wierden
0% 2019
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
2020
2021
2022
2023 14
Kaart met speld met effen opvulling
Oorzaken voor toenemend gebruik In de ‘Stand van de jeugdhulp 2023’ staan verschillende verklaringen voor het toenemend jeugdhulpgebruik[23]. In de stand van de jeugdhulp 2024 wordt geconstateerd dat landelijk gezien de toename in gebruik afvlakt[24].
Verklaringen voor toenemend gebruik Hieronder staat een opsomming van verklaringen voor toenemend gebruik van jeugdhulp vanuit eerder onderzoek. De verklaringen zijn willekeurig genummerd en zeggen niets over het belang van een verklaring. 1. Jongeren ervaren meer mentale problemen. Ook in Hellendoorn is deze landelijke trend zichtbaar[20]. Recent landelijk onderzoek beschrijft zes oorzaken voor de mindere mentale gezondheid bij tieners en jongvolwassenen en vooral bij meisjes[2]: ❖ Toenemende prestatiedruk, vooral bij meisjes en bij jongeren in meer theoretische opleidingen. Niet alleen op school of werk, maar het hele leven wordt gekleurd door ‘haal het beste uit jezelf’ [40]. ❖ Coronaperiode, effecten zijn nog niet uitgedoofd. ❖ Toenemende discriminatie-ervaringen van jongeren met migratieachtergrond.
November ’24
❖ Toenemend problematisch social mediagebruik, meer bij meisjes. Deze oorzaak is ook vaak genoemd in de veldgesprekken. ❖ Opgroeien in armoede hangt samen met verminderde mentale gezondheid. ❖ Middelengebruik hangt samen met verminderde mentale gezondheid. De relatie lijkt twee kanten op te gaan. Uit de veldgesprekken Hoe kijkt school aan tegen de veelgenoemde prestatiedruk? In het veldgesprek geven de onderbouwcoördinator VMBO en de teamleider leerlingondersteuning van Reggesteyn aan dat schoolnormen rondom toetsing etc. niet zijn veranderd door de tijd. Zij zien wel twee andere ontwikkelingen die de druk verhogen. Ten eerste de komst van social media. Dit is iets extra’s erbij voor jongeren in hun leven waarvoor ze continu moeten aanstaan. In hun pauze moeten ze 50 ongelezen berichten checken. School is iets erbij. Ten tweede is tegenwoordig veel zichtbaarder wat jongeren doen en waar ze zijn. Ouders zien digitaal meteen alle cijfers en ook eventuele afwezigheid.
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
15
Kaart met speld met effen opvulling
Oorzaken voor toenemend gebruik 2. Opvoeden valt deel van de ouders zwaar[26], een hoge geluksnorm en het idee van een maakbare samenleving vergroot de vraag naar jeugdhulp[22]. Uit landelijk onderzoek over opvoeden Opvoeden valt een deel van de ouders zwaar[26]. Dat heeft te maken met: ❖ De enorme informatiestroom en tegenstrijdige berichtgeving over opvoeden waardoor ouders onzeker worden over wat normaal is. ❖ Daarnaast hebben ouders in de maakbare samenleving meer dan ooit het idee dat opvoeden iets is wat perfect moet gebeuren. ❖ Ten derde is er de individualisering. Uit onderzoek blijkt dat steun kan helpen om opvoeding lichter te maken, maar tegenwoordig durven ouders nauwelijks meer om hulp te vragen in hun omgeving. Uit landelijk onderzoek over buiten spelen
Uit de veldgesprekken ❖ Ouders proberen een ideale wereld te creëren voor hun kind (zorgaanbieder) Ze plaveien de weg voor hun kinderen (Onderwijs) . ❖ Ouders weten niet meer hoe zij met hun kind kunnen spelen, hoe kind zich kan vermaken (zorgaanbieder), basisvaardigheden ontbreken soms (voorliggend veld). ❖ Ouders staan er niet altijd voor open om met hun stukje aan de slag te gaan (zorgaanbieder). ❖ Ouders durven niet meer op te voeden. Ze worden onzeker gemaakt met 100.000 opvoedmethodes. (voorliggend veld) ❖ Het ontbreekt aan eigen kracht bij mensen. Problemen ontstaan soms door alle drukte, beeldschermgebruik, ouders die veel werken, kinderen die steeds autonomer moeten zijn. Ouders kunnen dan niet veel met die problemen, omdat ze ook heel druk zijn. Ouders vinden het dan fijn als een ander dit doet (voorliggend veld).
Sinds 2022 is het aantal kinderen dat elke dag buiten speelt in hun vrije tijd zonder volwassene gehalveerd (van 25% naar 13%). De helft van de kinderen wil meer buitenspelen dan zij nu doen. Het gebrek aan sociale veiligheid en het gebrek aan speelplekken vormen volgens ouders vaker een belemmering voor buitenspelen dan in 2022. Ouders vinden buitenspelen gevaarlijker dan het kind zelf[35]. November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
16
Kaart met speld met effen opvulling
Oorzaken voor toenemend gebruik 3. Toename van complexe scheidingen en een groei van het aantal eenoudergezinnen[23]. Kinderen die met een complexe scheiding te maken hebben, krijgen vaker jeugdhulp[27]. Figuur 7 Percentage kinderen dat opgroeit in een eenoudergezin in Hellendoorn (bron: waarstaatjegemeente.nl) 12,0%
9,3%
10,0%
4. Aanbod creëert vraag: een laagdrempelige toegang kan ook een aanzuigende werking hebben en een breed aanbod van jeugdhulp creëert ook vraag omdat aanbieders zich profileren[23]. Uit de veldgesprekken Creëert een laagdrempelige toegang ook vraag? Volgens de SZO vinden ouders het spannend om hulp te vragen en doen ze dit niet zomaar. Als er vragen komen die bij ouders horen, leggen we ze terug, behalve als het heel rustig is, dan pak je misschien wat meer op.
8,0% 6,0% 4,0% 2,0% 0,0% 2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Uit de veldgesprekken
Uit de veldgesprekken Er zijn ook steeds meer complexere (samengestelde) gezinssituaties (zorgaanbieder).
November ’24
5. Hoge verwachtingen van de jeugdhulp[23,40]. Goede jeugdhulp is belangrijk, maar kan niet alles oplossen. Omdat zoveel kinderen en jongeren lijden, ontstaan er wachtlijsten. Maar er is weinig bewijs dat het lijden altijd erger wordt zonder ingrijpen van de jeugdhulp. Ook is er weinig bewijs dat de jeugdhulp er goed in slaagt om het lijden te verzachten.
Ouders denken vaak fix mijn kind. (Schoolzorgondersteuner, aanbieders, jeugdconsulenten).
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
17
Kaart met speld met effen opvulling
Oorzaken voor toenemend gebruik 6. Een achterblijvende uitstroom zorgt dat het aantal unieke jeugdigen in jeugdhulp per jaar toeneemt[1]. In Hellendoorn lijkt de achterblijvende uitstroom mee te vallen. 7. Gemeenten hebben beperkt invloed op andere domeinen waar behoefte aan jeugdhulp oorsprong heeft. Zo is er vaak jeugdhulp nodig bij complexe scheidingen, bij problemen op school (denk aan dyslexie of ADHD), bij schuldenproblematiek, of bij psychische problematiek van ouders[4,7]. Gemeenten hebben op deze domeinen beperkt invloed[32]. Tussen gemeenten en scholen zijn er regelmatig discussies over de afbakening van jeugdhulp en passend onderwijs.
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
18
3. Huidig beleid en huidige praktijk November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
19
Kaart met speld met effen opvulling
Huidig beleid De praktijk geordend naar de thema’s uit beleid
Bestaand beleid Relevante lokale beleidsstukken zijn de Strategische Visie op het
Maatschappelijk en Sociaal Domein (2023) [9] en het Coalitieakkoord 2022-2026 onder de titel Helder(s) akkoord[25]. Regionaal is dit de Regiovisie Jeugdhulp Twente (2022) [28] en landelijk de Hervormingsagenda Jeugd (2023) [21]. De verschillende stukken kennen overlap. De kadernota jeugdhulp Hellendoorn dateert van 2015 en is daarmee wat verouderd.
Kernwoorden uit landelijk, regionaal en lokaal beleid: breed kijken met het
kind centraal en benutten van de kracht van inwoner en samenleving. De focus op preventie en vroegsignalering, dichtbij en
laagdrempelig. Waar jeugdhulp nodig is, staan er stevige teams met
expertise, goede lijnen naar andere verwijzers en het voorliggend veld. Hulp zo thuis mogelijk. Zonder wachtlijsten, duurzaam en betaalbaar in een overzichtelijk zorglandschap. Leren datagedreven. Uit de veldgesprekken Beleidsmatig mist de aansluiting tussen jeugdhulp en veiligheid (beleidsadviseurs)
November ’24
Breed kijken ❖ Sociaal plein: casuïstiekbespreking waarvan frontoffice niet direct weet wat de beste plek is. Deelnemers zijn een aantal organisaties in het voorliggend veld, frontoffice, jeugdconsulenten, maar ook consulenten werk&inkomen en wmo. ❖ SOT-overleggen (schoolondersteuningsteam) ❖ MDO’s bij complexe casuïstiek. ❖ Jeugd en veiligheidsoverleg. ❖ Sociaal makelaar als contactpersoon voor externe verwijzers. Structureel overleg met huisartsen en jeugdartsen en sociaal makelaar. ❖ Invoering doorbraakmethode in sociaal domein Uit de veldgesprekken In onze strategische visie komt naar voren dat bestaanszekerheid randvoorwaardelijk is voor andere domeinen. Jeugdconsulenten vragen niet standaard alle leefgebieden uit. Ze bespreken ook niet standaard de financiële situatie van gezinnen, terwijl we het wel als de basis zien. Systemen zijn niet aan elkaar gekoppeld (beleidsadviseurs, jeugdconsulenten)
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
20
Kaart met speld met effen opvulling
Huidige praktijk Kracht van de inwoner, normaliseren ❖ In beleidsregels voor toegang bij onderzoek door jeugdconsulenten staan standaard 8 stappen, waarbij expliciet gekeken wordt naar de eigen mogelijkheden van inwoners, voorliggende voorzieningen (via ander wettelijk kader) en algemene voorzieningen [18] ❖ BSO+ (in voorbereiding)[5].
Uit de veldgesprekken over een app gericht op normaliseren We starten vanuit het preventieakkoord na de herfstvakantie met een pilot met een nieuwe app in zes klassen. Doel van de app is om problemen te normaliseren en erger te voorkómen. In de app krijgen leerlingen gepersonaliseerd informatie over dingen waar ze mee zitten, bijvoorbeeld buikpijn voor een toets. Het is er op gericht om te normaliseren en tips te geven om zo te voorkomen dat ze ergere klachten krijgen (Reggesteyn)
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
21
Kaart met speld met effen opvulling
Huidige praktijk Preventie en vroegsignalering ❖ 97 preventie-activiteiten voor de jeugd gericht op o.a. gezondheid, veiligheid, leerplicht, leefomgeving, opvoeding en zwangerschap[30]. ❖ Algemene voorzieningen zoals Loesloket, jonge mantelzorggroepen, jongerenwerk, maatjesprojecten, gastgezinnen, Samen Oplopen, groepsaanbod preventie jeugd ggz, screening logopedisten, vroegschoolse educatie. ❖ Inzet POH jeugd, schoolzorgondersteuner en gezinswerker[15,31]. ❖ Preventieve aanpak (complexe) echtscheidingen[13,3]. Uit lokaal rekenkameronderzoek over preventie in het jeugdhulpbeleid In het recente rekenkameronderzoek[39] naar de doeltreffendheid van preventie in het jeugdhulpbeleid in Hellendoorn bestempelen de onderzoekers de inzet in de jeugdhulp in Hellendoorn als indrukwekkend. Jeugd, Wmo en overige taken in het sociaal domein worden integraal benaderd, de gemeente is innovatief in het verbeteren van de jeugdhulp, de gemeente stuurt sterk op de toegang, ook op medisch verwijzers, er is een divers aanbod aan laagdrempelige ondersteuning in het voorveld, maar niet iedereen kent het. Kwantitatieve resultaten komen moeilijk in beeld.
November ’24
Dichtbij en laagdrempelig ❖ Eerste contact via frontoffice: telefoon, web, of op afspraak bij de gemeente[16] ❖ Op Reggesteyn zijn schoolmaatschappelijk werkers van Avedan actief. ❖ Jeugdconsulenten vormen één team met gezinswerkers[31], schoolzorgondersteuners (szo)[15], praktijkondersteuners jeugd (poh-j) en sociaal makelaars. Jeugdconsulenten wijzen specialistische jeugdhulp toe. Gezinswerkers, szo’s en poh’s bieden zelf hulp op vindplekken. ❖ Verkenning voor een collectieve voorziening peercontacten kinderen met hoogbegaafdheid[14].
Uit de veldgesprekken over kerngroep eenzaamheid De kerngroep eenzaamheid is een samenwerking in Hellendoorn tussen verschillende partijen met als doel het verminderen en voorkomen van eenzaamheid. Iedereen brengt dit onderwerp in de eigen organisatie onder de aandacht, maar ook veel breder. Gezamenlijk wordt er een jaarprogramma opgesteld. Binnenkort is er de week van de ontmoeting/ week tegen eenzaamheid. Dan is er bijvoorbeeld Social Friday voor jeugd. (voorliggend veld)
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
22
Kaart met speld met effen opvulling
Huidige praktijk Thuis tenzij ❖ Regionale samenwerkingsagenda gericht op afbouw residentiële plaatsen en inrichten ambulante zorg in de wijk en geïntegreerde ambulante zorg. ❖ Regionale strategische inkoop, ingericht op thuis tenzij. ❖ Mogelijkheid tot inschakelen expertise van zorgaanbieders (voor consultatie en diagnostiek). Er is een test met een gedragswetenschapper in het team.
Uit landelijk onderzoek over kenmerken van jeugdhulpgebruikers Een belangrijk onderdeel uit de HAJ waar gemeenten voor aan de lat staan is het bieden van Stevige Lokale Teams. VNG heeft eind 2023 een enquête uitgezet onder gemeenten om een startfoto te kunnen maken. Waar staat iedere gemeente? [36] Hellendoorn schaart zichzelf onder de 22 procent van de gemeenten met voldoende stevige teams[10].
Stevige lokale teams [10,11,12,16,17] ❖ SKJ geregistreerde medewerkers ❖ Deel medewerkers regierol, deel medewerkers verleent zelf hulp. ❖ Trainingen om kennis up-to-date te houden (o.a. op terrein van complexe echtscheidingen, meldcode, grensvlakken Passend Onderwijs en Jeugdwet) ❖ Geen methodiek voor gespreksvoering, wel 8 stappen in onderzoek ❖ Expertise van gedragswetenschapper in te schakelen via Veilig Thuis. Pilot met gedragswetenschapper binnen team. ❖ Mogelijkheid inschakelen RET (regionaal expertise team) ❖ Een ondersteuningsplan wordt altijd getoetst via 4-ogenprincipe bij collega professional. ❖ Consulent neemt de regierol. De invulling van regierol is consulentafhankelijk. ❖ Evaluatie na 6 maanden door zorgaanbieder en jeugdige/ouders. ❖ De sociaal makelaar onderhoudt het contact met externe verwijzers.
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
23
Kaart met speld met effen opvulling
Huidige praktijk Uit de veldgesprekken over de gedragswetenschapper
Uit een interview over het evaluatiegeprek
We voeren een pilot uit met een gedragswetenschapper in eigen huis, zodat het voor consulenten gemakkelijker is om te sparren en er extra expertise bij te halen. De gedragswetenschapper is de afgelopen periode vooral ingezet bij langlopende casussen, waar veel speelt en al veel geprobeerd is. Ook komt casuïstiek rondom kinderen met iets bijzondere vragen dan gemiddeld bij de gedragswetenschapper terecht (jeugdconsulenten). Uit de veldgesprekken over regievoering
Haar zoon met autisme gaat naar een zorgboerderij. Hiervoor wordt steeds een indicatie voor één jaar afgegeven. Jaarlijks belt moeder naar de gemeente om het evaluatiegesprek in te plannen. Dan wordt er ‘een ticket ingeschoten’. Een beschikbare jeugdconsulent neemt contact op om een gesprek in te plannen. Het gezin heeft tegenwoordig geen vaste contactpersoon meer. Het gesprek vindt plaats op de zorgboerderij waar de jeugdconsulent samen met de ouders en de begeleiders van de zorgboerderij langs de eerder opgestelde doelen loopt. Hoe is het gegaan? Wat is er nodig voor het komende jaar?
Bij een veiligheidszaak voeren consulenten meer regie dan bij ‘eenvoudigere’ zorgboerderijcasussen. Ze houden vinger aan de pols of de ingezette hulpverlening passend is, of de aanbieder doet wat is afgesproken en of resultaten worden behaald. De ene aanbieder belt uit zichzelf tweewekelijks, de ander moet de consulent zelf actief benaderen. Daarnaast zorgt de consulent dat alle betrokkenen bij elkaar aan tafel komen en samenwerken. Er is geen leidraad voor regie, maar het is ook heel verschillend wat per casus nodig is. Dat doet iedere consulent op eigen gevoel. “Ik ben er van overtuigd dat inwoners onze aanwezigheid voelen.” (jeugdconsulenten).
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
24
Kaart met speld met effen opvulling
Huidige praktijk Overzichtelijk zorglandschap, effectief en beheersbaar. ❖ Regionale strategische inkoop [6], gebaseerd op regiovisie [28]. Datagedreven leren en verbeteren ❖ Lokaal en regionaal dashboard voor jeugdhulpgebruik. ❖ Via cliëntervaringsonderzoeken[22] onderzoekt de gemeente de tevredenheid van cliënten over de behandeling van hun hulpvraag door de gemeente en over de verkregen hulp. ❖ Twee keer per jaar wordt de gemeenteraad geïnformeerd over het gebruik. ❖ De gemeente monitort de inzet die subsidiepartners in het voorliggend veld doen, via aparte verantwoordingen per partner. De ene partner houdt hiervoor een registratie bij en rapporteert hierover, de ander koppelt meer verhalend terug. ❖ Er is geen vaste, gezamenlijke leercyclus ❖ De effectiviteit van nieuwe pilots monitort de gemeente via evaluatieonderzoek. Vaak is dit een combinatie van het ophalen van ervaringen van professionals en cliënten als ook een registratie van cijfers. Hierbij wordt een duidelijke link gelegd naar de beleidsdoelen. Op basis van deze evaluaties worden beslissingen genomen voor verdere implementatie of niet[39].
November ’24
Duurzaam en betaalbaar ❖ Inzet op preventie en vroegsignalering om zwaardere zorg te voorkomen, o.a. door schoolzorgondersteuners, POH-jeugd en gezinswerkers en een stevig sociaal plein. ❖ Vier kernwaarden voor de jeugdconsulenten uit het handboek vakmanschap zijn: inwoner centraal, normaliseren, nabij en kostenbewust [17]. Uit de veldgesprekken over datagedreven leren Er werd in het verleden nauwelijks gestuurd op resultaten en data. Daar zijn we nu een omslag in aan het maken. Processen, data en registraties rondom participatie, wmo en jeugd zijn we aan het verbeteren. We zitten middenin het ontwikkeltraject (beleidsadviseurs)
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
25
Kaart met speld met effen opvulling
Huidige praktijk De praktijk in 6 casussen In september spraken we zes ouders/jongeren uit de gemeente Hellendoorn die ervaring hebben met jeugdhulp. De beschrijving van hun situatie geeft een inzicht in casuïstiek die in jeugdhulp in Hellendoorn langs komt. Casus 1 Moeder met twee zonen met autisme. Moeder neemt zorg zelf op zich. Jongens gaan eens in de twee weken op zaterdag naar een zorgboerderij. Voor één van beiden loopt dit sinds kort via de WLZ.
Casus 2 Moeder met twee kinderen, een zoon met een verstandelijke beperking en een dochter die slechthorend is. Zoon gaat naar zorgboerderij en moeder en zoon krijgen beiden ambulante hulpverlening met expertise rondom verstandelijke beperkingen. Moeder zit in onveilige scheidingssituatie. Ze werkt nu 3 tot 4 dagen per week om eindjes aan elkaar te knopen. Hulp van vader en moeder. Casus 3 Alleenstaande moeder met een adoptiezoon met een hechtingsstoornis en aanverwante problemen. Er is gespecialiseerde groepsopvang waar hij ook meerdere keren per maand logeert en opvang na school. Verder zijn er veel
November ’24
verschillende therapieën en behandelingen geweest. Zoon is zo lang mogelijk thuis kunnen blijven. Vanaf zijn 16e gaat hij begeleid wonen. Casus 4 Jonge vrouw met pestverleden wat tot meerdere wisselingen van school en een zelfmoordpoging leidde. De jonge vrouw ontving weinig steun van ouders. Kreeg jarenlang individuele begeleiding. In het begin dagelijks, later minder frequent. Casus 5 Gezin met drie kinderen, waarvan de jongste met aangeboren hersenletsel en daarnaast slechthorend. Veel gedragsproblematiek. Zoon kreeg in verleden individuele zwemles vanuit de Jeugdwet en een buggy vanuit de Wmo. Inmiddels krijgt hij hulp vanuit de WLZ. Ouders hebben hun leven (en werk) zo georganiseerd dat ze de zorg zoveel mogelijk zelf kunnen opvangen. Casus 6 Meisje verhuisde in coronatijd van Flevoland naar Hellendoorn. Had in haar oude woonplaats een nare ervaring van waaruit pleinvrees ontstond. Hiervoor kreeg ze therapie. Ze voelde zich het eerste jaar in Hellendoorn eenzaam en depressief. De therapeut wees haar op het jongerenwerk. Dit deed haar ontzettend goed. Ze ontmoette een leuke groep mensen en kon haar verhaal kwijt.
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
26
4. Ervaringen professionals, ouders en jongeren November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
27
Kaart met speld met effen opvulling
Ervaringen ouders en jongeren In 2023 namen 40 ouders en jongeren die contact hadden gehad met de gemeente rondom jeugdhulp deel aan het cliëntervaringsonderzoek (ceo) [22]. Daarnaast zijn zes diepteinterviews gehouden met ouders en jongeren. De tips en tops hieronder zijn genoemd in de interviews. Belangrijk om hierbij in acht te nemen dat we niet weten of dit unieke situaties zijn, of dat dit vaker zo ervaren wordt. 7,7 is het rapportcijfer van ouders en jongeren voor de hulp van de jeugdconsulent 8,1 is het rapportcijfer van ouders en jongeren voor de hulp van de jeugdhulpaanbieder Fijn contact met jeugdconsulent Uit het ceo komt naar voren dat de jeugdconsulent behulpzaam, flexibel en meedenkend was. In de interviews vertelden ouders en jongeren dat de consulent duidelijk was, de ouder serieus nam, de ouder ontzorgde, in mogelijkheden dacht en deed wat ze zei en niet alleen praatte maar ook actie ondernam. “Op facebookgroepen hoorde ik ook andere verhalen: dat de gemeente niet meewerkte. Deze ervaring heb ik absoluut niet.” Vast gezicht in complexe situaties In twee ervaringsverhalen met zwaardere problematiek was er een vast gezicht en dat was fijn. Voor een moeder is haar jeugdconsulent een belangrijke November ’24
steunpilaar in de onveilige echtscheidingssituatie waar ze in zit. De consulent is benaderbaar en denkt mee. Een jongere krijgt na haar zelfmoordpoging een vaste hulpverlener. Ze is blij met dit vaste gezicht. Goede hulp ontvangen In meerdere diepteinterviews is de goede hulp benoemd die is ontvangen. In een zeer complexe situatie kon door alle hulp vroegtijdige uithuisplaatsing worden voorkómen. In een andere situatie vond men een zorgboerderij waar de klik er was en dochter met een verstandelijke beperking nu al vele jaren naartoe gaat. “Ik kan altijd bellen, ze staan dag en nacht voor ons klaar”. In een derde verhaal trof een jongere een hulpverlener bij wie ze haar ei kwijt kon. ‘Eindelijk iemand om mee te praten’. Ze kon de hulpverlener altijd appen en dan kreeg ze dezelfde dag antwoord. In het vierde verhaal is een jongere ontzettend blij met de Joinus-groep van het jongerenwerk. Het heeft haar geholpen aansluiting te vinden en niet in eenzaamheid verzeild te raken.
Goede samenwerking tussen verschillende organisaties Ouders zijn over het algemeen tevreden met de samenwerking tussen de verschillende organisaties als daar sprake van is, blijkt uit het ceo. In een enkel geval benoemde een ouder dat hij/zij de persoon is die steeds het initiatief moet nemen om de samenwerking op gang te brengen.
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
28
Kaart met speld met effen opvulling
Ervaringen ouders en jongeren Niet altijd snel geholpen In het ceo geeft ruim een kwart aan (27%) niet snel te zijn geholpen in de toegang [22]. In de diepte-interviews kwam dit niet aan bod. Wel is in een van de gesprekken genoemd dat het voor ouders lang kan duren, als zij niet snel de juiste route vinden, omdat ze het terrein van jeugdhulp niet kennen. Te grote doelen De hoge verwachtingen van de jeugdconsulent ervaart een van de jongeren als lastig (ceo). Een ouder vertelt in het diepte-interview dat voor haar kind in eerste instantie de geformuleerde doelen best groot waren. Dat is later in overleg wat kleiner en specifieker gemaakt. Geen vast gezicht In het verleden kregen jeugdigen altijd een vaste jeugdconsulent toegewezen. Dit zorgde soms voor ongelijke werkdruk bij de jeugdconsulenten en (onnodige) wachttijden. Om deze reden is de werkwijze veranderd en vraagt de gemeente ouders om zich bij het aflopen van een indicatie opnieuw te melden bij de toegang. Het team kijkt dan of de consulent die eerder was betrokken de vraag opnieuw kan oppakken. Als dit niet lukt, helpt een ander. Eén van de ouders zegt hierover het vervelend te vinden steeds haar hele hebben en houwen te moeten vertellen aan andere medewerkers. ‘In je normale leven vertel je dat
November ’24
ook niet aan Jan en alleman’. Daarnaast nodigt het ontbreken van een vaste contactpersoon ook niet uit om contact te zoeken om over iets af te stemmen. Gedoe rondom samenkomst van verschillende wettelijke kaders In de ervaringsverhalen komen verschillende voorbeelden langs, waarin de afbakening van wettelijke kaders ervoor zorgt dat de hulp die voor de hand ligt niet geboden kan worden, dat hetzelfde verhaal meermaals verteld moet worden en gebakkeleid wordt over de bekostigingsvraag. Voorbeelden uit de de diepteinterviews: 1) Geen huishoudelijke ondersteuning mogelijk om moeder van twee zonen met autisme te ontlasten. Als alternatief is daarom een pgb ingezet voor wekelijkse opvang van zonen, zodat moeder huishouden kon doen. 2) Als zowel jeugdhulp als leerlingenvervoer nodig is, volgen er twee aparte keukentafelgesprekken. Hetzelfde geldt als er een wmo vraag is. 3) In één van de ervaringsverhalen vertelt moeder over de zoektocht naar een passende (SO) school voor haar kind, de inzet van een GGZ aanbieder en de inzet van leerlingenvervoer. In gesprekken met de gemeente ging het er over wie wat zou moeten betalen. Moeder zegt hierover: “Overleg dat maar met elkaar en laat ons de uitkomst weten”.
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
29
Kaart met speld met effen opvulling
Ervaringen ouders en jongeren Toegankelijkheid voor minder mondige en daadkrachtige ouders. In drie verschillende diepte-interviews geven ouders aan dat het hen lukt om de weg te bewandelen binnen de jeugdhulp en voor hun gezin op te komen. Ze kunnen dit omdat ze sterk in hun schoenen staan, zelf gewerkt hebben in de jeugdhulp, of omdat ze zelf geen problemen hebben. Ze vragen zich alle drie af of het voor meer kwetsbare ouders ook te doen is de benodigde wegen te bewandelen, want je moet er wel zelf achteraan. Verschillende plannen over één gezin In een diepteinterview verwondert moeder zich over de plannen die verschillende organisaties schrijven over het gezin. Zo maken jeugdconsulenten een verslag, school, het epileptische centrum enzovoort. Iedereen is dan druk met z’n eigen verslag, maar overal staat ongeveer hetzelfde in. Voor moeder voelt dat als zonde van de kostbare zorgtijd.
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
30
Kaart met speld met effen opvulling
Ervaringen professionals Goede samenwerking rondom casuïstiek Er is een prettige samenwerking rondom casuïstiek. Mooie structuren zijn het Sociaal Plein waarin de gemeente met de grote welzijnspartners casuïstiek bespreekt en bekijkt wat voorliggend opgepakt kan worden. Er zijn nauwe verbindingen tussen de verschillende toegangen onderling. Ook aanbieders ervaren korte lijnen met de jeugdconsulenten en veel partijen hebben goede banden met het onderwijs. Waar nodig sterke betrokkenheid jeugdconsulenten bij gezinnen Jeugdconsulenten geven zelf aan in complexe gevallen of waar onveiligheid speelt strak regie te voeren. Dan merken ouders onze aanwezigheid echt. Eén aanbieder geeft aan het positief te vinden dat jeugdconsulenten in Hellendoorn kritisch meekijken en vragen stellen. Bij andere gemeenten zie je wel eens dat alles wordt goedgekeurd en er niet eens achter aan wordt gebeld. Gemeente Hellendoorn kijkt mee en vraagt: Is het handig om dit zo te doen? Er zijn nog andere zorgaanbieders betrokken, hebben jullie daar contact mee?
voorliggende voorzieningen, waar ook goed gebruik van gemaakt wordt. Relevante initiatieven die in de veldgesprekken worden aangehaald zijn: het Preventieakkoord, het programma Kansrijke Start, de inzet van de gezinswerker, de kerngroep eenzaamheid, het schoolmaatschappelijk werk in het voortgezet onderwijs, de meedoenregeling en een actieve en persoonlijke inzet op jongeren met schulden Laagdrempelige toegang. Via heel veel routes kunnen ouders hulp krijgen. De toegang is georganiseerd via verschillende vindplaatsen: op school, in de huisartspraktijk, bij de jeugdgezondheidszorg of via de gemeente. De POH jeugd en de schoolzorgondersteuner voegen waarde toe, doordat ze wat meer tijd hebben voor kinderen en/of hun ouders. Ze kunnen daardoor ook naar het gezin als geheel kijken, normaliseren en ook zelf lichte begeleiding bieden
Aandacht voor de basis en voor preventie Binnen de gemeente Hellendoorn is er aandacht voor preventie en wordt er goed nagedacht wat er voorliggend georganiseerd kan worden. Er zijn veel
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
31
Kaart met speld met effen opvulling
Ervaringen professionals Onduidelijkheid bij ouders over rol gemeente Het speelveld van jeugdhulp is complex en voor ouders niet altijd duidelijk. Sommige ouders zijn wantrouwend ten opzichte van de gemeente. Ouders hebben niet altijd een helder beeld van wat een jeugdconsulent doet. Consulenten moeten ouders herhaaldelijk uitleggen hoe het werkt. Dat ze geen hulpverleners zijn, maar verwijzers. Hierdoor delen ouders misschien te snel/gemakkelijk medische gegevens, terwijl dat niet nodig is. Ouders kloppen soms vanuit onwetendheid bij meerdere verwijzers gelijktijdig aan, omdat ze door de bomen het bos niet zien. Cliënten van zorgboerderijen missen soms een vaste consulent om te vragen hoe iets werkt of geregeld moet worden. Het maakt uit wie je helpt Jeugdconsulenten van de gemeente Hellendoorn hebben redelijk veel vrijheid en werken niet met vaste methodieken. De achterliggende gedachte is dat zij kunnen doen wat goed is voor de cliënt, zonder te veel gehinderd te zijn door stramienen en protocollen. Deze aanpak levert ook aandachtspunten op: (nieuwe) consulenten ervaren redelijk weinig houvast, het is afhankelijk van de consulent of ook andere problematiek in een gezin (armoede, wmo etc) wordt meegenomen. Aanbieders ervaren verschillen tussen jeugdconsulenten als er maatwerk nodig is. De een is strikter op regels dan de ander.
November ’24
Verantwoordingsdruk bij zorgaanbieders Zorgaanbieders, maar ook szo’s geven aan dat zij (extra) hulp voor een kind vaak stevig moeten verantwoorden bij de jeugdconsulenten. “Geloof me nu, dit heb ik goed onderzocht, dit is echt nodig.” Bij de evaluatie van doelen missen aanbieders soms begrip als bepaalde specifieke doelen niet behaald zijn, omdat het meer tijd kost, of omdat er zich tijdens de looptijd nieuwe situaties hebben voorgedaan. Waar eén van de aanbieders Hellendoorn roemt om haar kritische blik en zorgvuldige omgang met zorggeld, ervaren veel andere aanbieders het discussiëren als frustrerend en (zorg)tijdrovend. Ze werpen de vraag op: als je al bij 10 gezinnen kritische vragen hebt gesteld over de zorg die een aanbieder biedt en deze kan alle vragen goed beantwoorden, kan er de 11e keer dan niet meer gewerkt worden vanuit vertrouwen met af en toe een steekproef? Hiaten in zorglandschap voor kwetsbare kinderen Voor kwetsbare kinderen die woonplekken of specialistische behandeling nodig hebben, is het aanbod beperkt, aldus de contractmanager. Er is dan weinig keuzemogelijkheid. Ook met de nieuwe inkoop verandert dit naar verwachting niet. Is er voor deze kwetsbare kinderen straks passend aanbod waar niet lang op gewacht moet worden? In de andere veldgesprekken is dit hiaat niet zo ter sprake gekomen.
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
32
Kaart met speld met effen opvulling
Ervaringen professionals Niet alle 18-jarigen al zelfredzaam Als een kind 18 jaar wordt, stopt de hulp en begeleiding vanuit de Jeugdwet, met uitzondering van enkele zorgsoorten zoals pleegzorg. Als er na de 18e verjaardag nog hulp nodig is, dan komt dit vanuit de Wmo, de Zorgverzekeringswet of de Wet Langdurige Zorg. De doelen vanuit de Wmo zijn heel anders dan vanuit de Jeugdwet. Lang niet altijd is een jongere op 18 jarige leeftijd al klaar voor de zelfredzaamheid doelen uit de Wmo. Dit is dan een harde knip. Hoe bieden we deze jongeren de juiste hulp? Verschillende zorg in één gezin niet altijd goed afgestemd Regelmatig hebben gezinnen met meerdere zorgaanbieders te maken. Het belang van het gezin is dat de zorg goed is afgestemd. Zorgaanbieders vragen soms de jeugdconsulent om regie te voeren op de inhoud. Jeugdconsulenten zien dit niet als hun rol. Ze betwijfelen of ze nog goed de procesregie kunnen voeren als ze de inhoud in worden gezogen. Ze pakken desondanks soms deze rol, omdat aanbieders het vragen, of omdat ze weinig vertrouwen hebben in hoe de zorg wordt vormgegeven. Huisartsen kunnen de rol van regisseur niet pakken in verband met de tijd die dit vraagt. Wie pakt deze rol wel op? In het gedwongen kader is dat de Gecertificeerde Instelling, maar daarbuiten is het onduidelijk.
November ’24
Gezinnen die uit beeld raken Er zijn een aantal situaties waarin gezinnen uit beeld raken terwijl ze mogelijk nog wel steun nodig hebben, namelijk als: ❖ een gezin wordt geholpen in het voorliggend veld. Vanuit het sociaal plein wordt een aanpak bedacht, maar daarna wordt het gezin weer uit het oog verloren: wat is er ingezet, heeft het kind echt hulp gehad?
❖ een gezin via de POH-J, huisarts of jeugdarts wordt verwezen naar jeugdhulp. Er wordt dan niet meer gevolgd hoe dit gaat. Sommige huisartsen verwijzen door naar de jeugdconsulent als er meer regie nodig is, maar dit verschilt per huisarts. ❖ een casus is afgesloten, omdat de indicatie is afgelopen. Ouders moeten zich voor een herindicatie dan weer opnieuw melden. Ouders doen dit niet
altijd vanwege wantrouwen naar de gemeente, onzekerheid wanneer ze aan de beurt zijn en wie ze helpt. Ze stappen naar de huisarts, of ze komen helemaal niet terug (zorgmijders).
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
33
Kaart met speld met effen opvulling
Ervaringen professionals Lastige scheidslijn passend onderwijs en jeugdhulp Scholen zijn verantwoordelijk voor passend onderwijs en de gemeente voor jeugdhulp, maar soms is het niet zo duidelijk waar het één ophoudt en het ander begint. Zelfs als je als professional een cursus hebt gevolgd hierover. Aangezien beide budgetten onder druk staan, wordt de behoefte om naar de ander te wijzen als verantwoordelijke alleen maar groter. Met het risico dat het kind de dupe wordt. Hoewel de onderlinge contacten goed zijn, kwam in meerdere gesprekken terug dat hulp op de grens lastig is. Het is ook landelijk een bekend aandachtspunt. Informatiebehoefte bij professionals Verschillende professionals hebben behoefte aan informatie over: ❖ wie er nog meer betrokken is bij een gezin en ❖ wat het zorgaanbod in jeugdhulp én voorliggend is in Hellendoorn. Binnen de gemeente kunnen consulenten in systemen niet zien wie er vanuit de gemeente nog meer bij een gezin betrokken is, bijvoorbeeld vanuit participatiewet of wmo. Ook kunnen jeugdconsulent en szo niet zien of ze met dezelfde gezinnen bezig zijn. Zorgaanbieders weten soms niet welke andere zorgaanbieder betrokken is. Ook aanbieders in het voorliggend veld zoeken een betere verbinding met wat iedereen doet.
November ’24
Uitkomsten onderzoeken niet altijd bij artsen retour Huisartsen en jeugdartsen ontvangen lang niet altijd de informatie uit diagnostische onderzoek dat is gedaan. De zorgaanbieder deelt dit namelijk alleen met de verwijzer die het onderzoek heeft aangevraagd. Deze informatie kan voor huisarts en jeugdarts juist wel helpend zijn om de juiste zorg te bieden als een gezin hen bezoekt met een hulpvraag Sommige partners ervaren minder snel geraadpleegd te worden vanuit de toegang Sommige partners betwijfelen of of zij voldoende in beeld zijn bij de gemeentelijke toegang. De aanbieders in het voorliggend veld vragen zich af of ook nog aan hen wordt gedacht als een kind al jeugdhulp krijgt. Particuliere initiatiefnemers in het voorliggend veld voelen zich minder zichtbaar dan de grotere gesubsidieerde welzijnsinstellingen. De JGZ krijgt relatief weinig vragen vanuit jeugdconsulenten, terwijl zij een belangrijke rol kunnen spelen in het uitsluiten van medische problemen. Zorgboerderijen worden niet altijd betrokken bij multidisciplinair overleg, terwijl ze een kind wel heel frequent zien.
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
34
5. Relevante ontwikkelingen November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
35
Kaart met speld met effen opvulling
Relevante ontwikkelingen In de veldgesprekken zijn verschillende ontwikkelingen aangehaald waar we mee te maken hebben. Dit betreft de volgende maatschappelijke ontwikkelingen: ❖ Verharding van de maatschappij, in VO drukke klassen andere toon. Mondige ouders die verbaal soms grensoverschrijdend zijn, oorzaken van problemen buiten je zelf zoeken.
❖ Arbeidsmarktontwikkeling met dreigende personeelstekorten (nu al wachtlijsten in GGZ). ❖ Lagere budgetten (bij passend onderwijs door verevening, bij gemeente vanuit gemeentefonds). ❖ Onrust in de wereld en vluchtelinggezinnen in de gemeente.
November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
36
6. Kansen November ’24
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
37
Kaart met speld met effen opvulling
Kansen en verbetermogelijkheden Vanuit de veldgesprekken en interviews met ouders en jeugdigen, nog openstaande punten vanuit de HAJ en opiniestukken vanuit experts van het Nederlands Jeugd Instituut, zijn de volgende kansen en verbetermogelijkheden geformuleerd. Dit kunnen aanknopingspunten zijn voor toekomstig beleid. Voorkomen dat ouders en kinderen jeugdhulp nodig hebben In de veldgesprekken en gesprekken met ouders en de grootschalige jongerenenquête [8] die de gemeente Hellendoorn samen met De Welle heeft uitgezet wordt verdere verbetering gezien in: ❖ Extra preventieaanbod voor jongeren en ouders. Overigens zijn er op dit moment al 97 preventieactiviteiten (zie pag. 22). In de HAJ wordt genoemd dat gemeenten inzicht moeten krijgen in welke basisvoorzieningen al zijn ingericht en wat nog nodig is. Wellicht daarbij ook kijken naar wat er al is en of hierbij ook activiteiten samengevoegd kunnen worden.
❖ Meer doen aan vroegsignalering bij kinderdagverblijven. ❖ Huidige preventie verbeteren door ❖ meer in te steken op jonge ouders/kinderen, ❖ expertise van jeugdhulpaanbieders te gebruiken ❖ meer verbindingen te leggen tussen sport en zorg ❖ Ontwikkelen van een sociale kaart, zodat de mogelijkheden voorliggend beter bekend zijn en meer benut worden. November ’24
❖ Het samenvoegen van budgetten voor preventie vanuit passend onderwijs en jeugdhulp voor initiatieven ten gunste van beiden. ❖ Versterken van de samenwerking tussen alle partijen in het voorliggend veld. Niet alleen de partners van het sociaal plein. Suggestie vanuit rekenkameronderzoek om de netwerkbijeenkomsten te institutionaliseren en waar nodig te intensiveren.
Vanuit deskresearch: ❖ Werken aan een regionaal dekkend aanbod voor collectieve preventie, zodat ook minder populaire activiteiten in doelmatiger groepsverband kunnen worden uitgevoerd (Rekenkameronderzoek) [38]. ❖ Breed en gezamenlijk aanpakken van concreet vraagstuk in het opgroeien en opvoeden met partners, ouders en jongeren (Advies NJI) [41] ❖ Aanpakken van risicofactoren voor jeugdhulpgebruik, zoals scheiden en bestaansonzekerheid in gezinnen [29]. ❖ Blijf inzetten op constructieve en effectieve pilots (Rekenkameronderzoek) [38]. Zo passend mogelijke zorg voor kwetsbare jeugdigen In de veldgesprekken met professionals en interviews met ouders worden kansen gezien in ❖ Betere informatievoorziening naar ouders en jeugdigen over hoe jeugdhulp werkt.
JEUGDHULP IN HELLENDOORN – WAAR STAAN WE?
38
Kaart met speld met effen opvulling
Kansen en verbetermogelijkheden ❖ Sociale kaart van het zorgaanbod. ❖ Ouders van een kind met een beperking meer proactief informatie bieden over het ondersteuningsaanbod in de gemeente. ❖ Zorgen voor een vast aanspreekpunt voor ouders/jeugdigen vanuit de gemeente ❖ Het voeren van gesprekken met jeugdigen zonder ouders of verzorgers, om de behoeftes van een kind zelf beter in beeld te krijgen. ❖ Het gebruik van de verklarende analyse (of andere methodiek) in de toegang om systematisch meer integraal te kijken. ❖ Binnen gemeente gebiedsgericht werken, zodat je binnen gebied integraler samenwerkt met collega’s. ❖ Duidelijkheid over wie regierol heeft op proces en op inhoud, waardoor er betere afstemming is tussen alle betrokkenen bij een gezin ❖ Betere samenwerking tussen GGD en jeugdconsulenten. ❖ Terugkoppeling aan huisartsen over diagnoses, zodat huisartsen ook over deze informatie beschikken als gezin hen bezoekt met hulpvraag. ❖ Betere informatieuitwisseling tussen verschillende zorgprofessionals. Suggestie van een ouder is om één systeem te hebben waar informatie over gezin wordt opgeslagen en ouder toegang over heeft en toestemming tot inzage kan verlenen aan zorgaanbieders.
November ’24
❖ Een goede aanpak ontwikkelen voor de overgang van 18-/18+. Hier wordt al aan gewerkt via de startnotitie 18-/18+. ❖ Samenwerking tussen toegang en zorgaanbieders meer op basis van vertrouwen zonder kostenbewustzijn uit het oog te verliezen.
Vanuit het deskresearch en de hervormingsagenda komen nog de volgende punten naar voren ❖ De reikwijdte van de jeugdhulp te beperken. Hiervoor is een wetswijziging nodig [21]. ❖ De toegang, lokale teams en integrale dienstverlening in het sociaal domein optimaliseren [21] aan de hand van het landelijk vastgestelde richtinggevende kader [21]. ❖ De inzet van een informele steunfiguur stimuleren[12]. In Twente wordt nu ingezet op de invoering van een JIM. ❖ Vijf verbeteracties uitvoeren om de kwaliteit van leven te verbeteren voor de doelgroep jeugdigen met een levenslange, levensloop en levensbrede beperking/aandoening[12]. ❖ Normaliseren voogdijondersteuning[12]. Financiële belemmeringen wegnemen bij burgervoogden, dit (sub)regionaal oppakken.