Programma Water en Riolering 2027-2031
Tekst van het document
Om de watertaken, bekostigd vanuit de rioolheffing voor inwoners en bedrijven, betaalbaar te houden, zal de gemeente ook inwoners betrekken bij de hemelwaterverwerking. Bijvoorbeeld 1 september 2026 27 door inwoners te vragen hun daken te vergroenen en af te koppelen van het riool. Ook vragen wij de inwoner om het hemelwater meer op eigen terrein te verwerken, via onttegelen/vergroenen van hun tuin en bijvoorbeeld een regenton. In de komende planperiode wordt de communicatie naar de bewoners geïntensiveerd en met name ook op plekken waar meer wateroverlast te verwachten is. Daarbij heeft de gemeente ook een subsidie voor klimaatadaptieve maatregelen. Deze subsidie kan aangevraagd worden voor: 1. Het afkoppelen van hemelwater van het gemeentelijke riool 2. Vergroenen, ook wel ontstenen 3. Het aanleggen van een groen, blauw of groen/blauw dak 4. Het realiseren en in werking hebben van een voorziening voor nuttig gebruik van hemelwater. Deze subsidie loopt officieel tot en met 2027. In de begroting is rekening gehouden met het voortzetten of eventueel anders inrichten van deze subsidieregeling na 2027. Als bij herinrichting van het stedelijk gebied een nieuw hemel- of infiltratieriool wordt aangelegd, stimuleert de gemeente inwoners, die op een gemengd riool zijn aangesloten, de voorkant van hun huis af te koppelen.
De kosten hiervan worden betaald via het rioolbudget van de gemeente. De gemeente gaat komende jaren kijken of een ontlastvoorziening gestimuleerd kan worden bij inwoners door campagne en eventueel subsidie/korting. Basisveiligheidsniveau voor klimaatbestendige nieuwbouw MRA/Noord-Holland Zoals eerder beschreven heeft de regionale samenwerking op het gebied van klimaatadaptatie geleid tot een overeenkomst over een basisveiligheidsniveau voor klimaatbestendige nieuwbouw en herinrichting. Deze is ook in het lokale klimaatadaptatiebeleid vastgesteld en door de provincie Noord-Holland verwerkt in instructieregel 6.75 van de Omgevingsverordening. Het basisveiligheidsniveau beschrijft een totaalpakket aan doelvoorschriften waaraan nieuwbouw zou moeten voldoen om klimaatbestendig te zijn. Daardoor wordt de kans op schade door het veranderende klimaat verminderd en leefbaarheid vergroot. Bij nieuwbouwontwikkeling is de basisveiligheid een eis en in bestaand gebied een streven. De woningbouwopgave is groot en we willen dat de te bouwen woningen tot minimaal 2050 waterrobuust en klimaatbestendig zijn. Nieuwe woonwijken moeten worden voorbereid op extremere weersomstandigheden (hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen) ten gevolge van klimaatverandering.
Bij toekomstige wijziging van de KNMI-klimaatscenario’s kan het zijn dat het basisveiligheidsniveau met bijbehorende doelvoorschriften mee verandert. 1 september 2026 28 Figuur 4.5 Rioleringswerkzaamheden in bestaand gebied 4.2.3 Omgaan met (sterk) vervuilde oppervlakken Het hemelwater, dat van daken afkomt, is relatief schoon en lozen we, waar mogelijk, direct in de bodem, of op oppervlaktewater. Een groot deel van de beperkte vervuiling wordt bij een bodemlozing op natuurlijke wijze (deels) gezuiverd, verdund en opgenomen in de toplaag van de bodem. Deze kan indien nodig relatief eenvoudig vervangen worden. Daarom heeft lozen via de bodem de voorkeur, oppervlakkig en/of eventueel met een infiltratievoorziening. Samen met Rioned, de koepelvereniging van organisaties die werken aan stedelijk water, gaan we onderzoek doen naar de water- en bodemkwaliteit bij infiltratievoorzieningen. Om te voorkomen dat relatief veel schoon regenwater van gemengde en gescheiden rioolstelsels naar de RWZI wordt getransporteerd, optimaliseren we deze rioleringssystemen. Dat doen we via afkoppelen en het aanleggen van nieuwe gescheiden stelsels bij herinrichting. Bij nieuwbouw vanaf 2012 en in het buitengebied mag hemelwater niet op het vuilwaterriool geloosd worden.
Dat staat beschreven in de Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater 2023, die van rechtswege over is gegaan naar het tijdelijke deel van het Omgevingsplan. 4.2.4 Afkoppelen verhard oppervlak We hanteren het principe dat stedelijk afval- en hemelwater gescheiden worden ingezameld. Als herinrichting en rioolvervanging of -verbetering aan de orde zijn, onderzoeken we vooraf de meest doelmatige manier van hemelwaterverwerking. Afkoppelen van hemelwater van het riool is hierbij geen doel op zich, maar een middel om het transport van water naar de RWZI te verminderen, de kans op overstortingen te verminderen. Bij bestaande bebouwing bepaalt de gemeente per locatie of afkoppelen doelmatig is en een bijdrage levert aan de doelstellingen. Het hoogheemraadschap adviseert hierbij. Bij nieuwbouwlocaties wordt in de meeste gevallen een gescheiden stelsel aangelegd. Bij een onderbouwde uitzondering is ook een gemengd stelsel mogelijk, afhankelijk van de situatie, zoals in centrumgebieden.
1 september 2026 29 Bij nieuwbouw is het uitgangspunt dat eigenaren hun afvalwater en (schoon) hemelwater gescheiden moeten aanbieden op de erfgrens. De toekomstige bewoners of bedrijven worden hierover tijdig en uitgebreid geïnformeerd. Indien percelen zelf voldoende hemelwater kunnen verwerken, worden deze niet aangesloten op de hemelwaterriolering. Op zich is het einddoel een volledig gescheiden rioolsysteem, maar een gemengd riool wordt bij het einde van zijn levensduur niet altijd direct vervangen voor een gescheiden stelsel. Soms is levensduurverlenging door relinen een voordeligere optie, omdat dan bijvoorbeeld de straat niet geheel open hoeft. Bij rioolvervanging bij herinrichting van de openbare ruimte ontzorgen we omwonenden die nog niet zijn aangesloten. Wij realiseren nieuwe aansluitingen voor hen maar stimuleren tegelijkertijd in afkoppelgesprekken dat hemelwater daarbij wordt afgekoppeld van het gemengde stelsel. We zoeken meteen mogelijkheden om dit in de tuin op te vangen met een infiltratie-unit. 4.2.5 Problematiek WKO-lozingen (bodemenergiesystemen) Warmte-koude-opslag (WKO) installaties worden steeds vaker toegepast voor het verwarmen en koelen van woningen, kantoren en industrie. Bij de aanleg en in veel gevallen ook bij het onderhoud aan een WKO wordt het zoute spoelwater geloosd op de riolering.
Als de frequentie van pieklozingen in de toekomst toeneemt, kan het functioneren van het rioolstelstel verstoord worden. Een volledig beeld van de locaties van WKO’s ontbreekt en mogelijke negatieve effecten op de omgeving zijn onbekend. In deze planperiode inventariseren we de locaties en onderzoeken we de effecten. Dat doen we samen met andere gemeenten, het hoogheemraadschap en de omgevingsdiensten in de regio Noorderkwartier. De problematiek lijkt binnen de BUCH beperkt. Om meer grip te krijgen op lozingen vanuit WKO’s op het riool willen we de aanvragen hiervoor vergunningplichtig maken, en de mogelijkheden onderzoeken om een maximum te stellen aan de afvoer vanuit een WKO. 4.3 Grondwatertaak De gemeente draagt zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort. 4.3.1 Samenwerking en verantwoordelijkheden in grondwaterbeheer Het grondwatersysteem is een groot systeem wat over vele percelen reikt en waar meerdere partijen taken en verantwoordelijkheden hebben. Gemeente en hoogheemraadschap werken nauw samen bij het grondwaterbeheer.
Het hoogheemraadschap is verantwoordelijk voor het oppervlaktewaterpeil, wat deels ook invloed heeft op het grondwaterpeil. De gemeente heeft vanuit haar wettelijke grondwater de regie over processen als gevolg van grondwaterproblemen en is verantwoordelijk voor het grondwaterbeheer in de openbare ruimte. Perceeleigenaren zijn hiernaast weer verantwoordelijk voor het (grond)waterbeheer op eigen terrein. In onderstaand figuur is de samenwerking tussen de meerdere partijen weergegeven. 1 september 2026 30 Figuur 4.6 Samenwerking en verantwoordelijkheden in grondwaterbeheer 4.3.2 Voorkomen grondwaterproblemen De gemeente verschaft inzicht in de grondwaterstanden. Door middel van een groot grondwaternetwerk worden op diverse locaties in het stedelijke gebied de grondwaterstanden éénmaal per uur automatisch bemeten. De grondwaterstandsmetingen geven vervolgens inzicht in de fluctuatie van de grondwaterstand en mogelijke oorzaken van grondwaterproblemen. Indien er sprake is van grondwateroverlast worden oplossingen verkend. Hiernaast worden bij herinrichtingsprojecten altijd gekeken welke maatregelen nodig zijn voor een zo goed mogelijk (grond)watersysteem. Maatregelen worden uiteindelijk genomen of betaald door de partij die daarvoor (wettelijk) verantwoordelijk is. Het grondwaterpeil willen we zoveel mogelijk op natuurlijke wijze laten blijven fluctueren.
Onze gemeenten liggen deels in duingebieden en deels in poldergebieden. De bodemopbouw varieert sterk. De mate waarin grondwateroverlast zich voordoet, is dan ook sterk afhankelijk van de lokale situatie. Bij planologische wijzigingen bepalen en beoordelen gemeente en hoogheemraadschap gezamenlijk de waterhuishoudkundige randvoorwaarden en effecten van nieuwe ontwikkelingen. Hiermee willen we voorkomen dat onvoldoende ontwateringsmaatregelen worden getroffen. Mogelijk wordt een aangepaste bouwwijze en een grondwatermeetnet aanbevolen. De gemeente toets nieuwbouwontwikkelingen met behulp van de klimaatbestendige uitgangspunten en andere praktijkervaringen. Het waterschap maakt bij hun toetsing gebruik van de “Weging van het waterbelang”.
1 september 2026 31 4.3.3 Ontwatering bestaand gebied De gemeente moet maatregelen treffen in het openbaar gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zo veel mogelijk te voorkomen of te beperken. Ontwatering doormiddel van drainage kan zo’n maatregel zijn in bestaand gebied. Ontwatering is maatwerk en afhankelijk van de lokale situatie. De gemeente treft maatregelen die doelmatig zijn en niet tot de verantwoordelijkheid van het waterschap, de provincie of de perceeleigenaar behoren. We beoordelen de doelmatigheid van grondwatermaatregelen per locatie met behulp van de volgende vragen: a) Zijn de grondwaterstanden structureel hoog? Wanneer de representatieve hoge grondwaterstand (RHG) voor een gebied hoger is dan 0,70 meter onder straatpeil, beoordeelt de gemeente dat als hoog met een risico op overlast, afhankelijk van de functie die het gebied heeft (zoals wonen of landbouw). De representatieve hoge grondwaterstand wordt bepaald aan de hand van minimaal drie hydrologische jaren (van 1 april t/m 31 maart) en betreft de 90e percentielwaarde van de gemeten reeks (of de waarde die 10% van de tijd wordt overschreden).
b) Waar leiden de hoge grondwaterstanden tot structureel nadelige gevolgen voor de functies van het perceel? Er is volgens de gemeente sprake van nadelige gevolgen, wanneer bij de invulling van de gebiedsfunctie ernstige hinder wordt ondervonden van grondwater. De normale functievervulling, bijvoorbeeld wonen of ‘boeren’ is daardoor (tijdelijk) niet of slechts gedeeltelijk mogelijk. c) Wat is het effect van grondwatermaatregelen in de openbare ruimte op de grondwaterstand (bij woningen) bij de laagst mogelijke (verantwoorde) hoeveelheid af te voeren water (afvoerniveau)? d) Worden met een dergelijke verlaging van de grondwaterstand structureel nadelige gevolgen effectief verholpen? Kan het probleem worden opgelost vanuit het openbaar terrein? e) Wat zijn de (globale) investerings- en beheerkosten van de maatregelen in relatie tot de bovengenoemde aspecten en de kosten van maatregelen binnen particuliere percelen (zoals bouwkundige maatregelen of drainage op eigen perceel, door de eigenaren zelf uit te voeren)? f) Wat zijn de effecten van de lokale grondwaterstandsverlaging op de omgeving rondom het perceel en zijn die acceptabel? De gemeente maakt dus per locatie de afweging wanneer maatregelen getroffen worden tegen te hoge of te lage grondwaterstanden.
Daarbij houdt zij rekening met de kosten en verschillende randvoorwaarden Met het in werking treden van de Omgevingswet heeft het begrip 'weging van het waterbelang' de term watertoets vervangen. De gemeente moet de opvattingen van de waterbeheerder betrekken bij het omgevingsplan. Dit geldt in het algemeen voor alle waterbelangen. Denk bijvoorbeeld aan watercompensatie (tijdelijke waterberging of iets dergelijks) in verband met toenemende verharding en aan het ontmoedigen van bouwplannen in de omgeving van waterwinning. Er gelden geen regels voor de wijze waarop de gemeente de waterbeheerder hierbij betrekt. Als gemeente zijn we vrij om hier zelf invulling aan te geven. Vooralsnog zien we geen aanleiding om de huidige procesgang te wijzigen. 1 september 2026 32 (zoals een duurzaam watersysteem, leefomgeving, functie van een gebied, milieu, natuur, volksgezondheid). De gemeente heeft daarbij geen resultaatsverplichting om het gewenste grondwaterpeil te handhaven. 4.3.4 Ontwatering nieuwbouw De bodemgesteldheid en waterdoorlatendheid kunnen lokaal en regionaal sterk verschillen. We kijken zoals gezegd per gebied hoeveel ontwatering nodig en mogelijk is. Bij nieuwbouw zorgen we voor een ontwateringsdiepte die het risico op grondwateroverlast of -onderlast minimaliseert. Onderstaande ontwateringsdiepten (tabel 4.1) beschouwen we als een inspanningsverplichting.
We kunnen als gemeente niet verantwoordelijk worden gesteld voor het handhaven van de genoemde waarden voor bestaande situaties. Door bij nieuwbouwsituaties, bijvoorbeeld kruipruimteloos te bouwen, beperken we het risico op grondwateroverlast verder. Figuur 4.7 Grondwatertermen Functie Minimaal benodigde ontwatering Woningen (met kruipruimte) 0,9 m t.o.v. het vloerpeil, 0,7 m t.o.v. de kruin van de weg Tuinen / groenvoorzieningen 0,5 m t.o.v. maaiveld Tabel 4.1: Ontwateringsdiepten We zijn ons ervan bewust dat klimaatverandering effect heeft op de grondwaterstanden. We verkleinen de kwetsbaarheid door specifiek aandacht te geven aan onder meer waterberging, waterkwaliteit, schade aan groen, bodemdaling, infiltratie en fluctuerend grondwater. Bij herinrichting en nieuwbouw hanteren we ten aanzien van droogte en wateroverlast de klimaatbestendige uitgangspunten die vastgesteld zijn in ons klimaatadaptatiebeleid. Bij herinrichting zijn deze uitgangspunten streefwaardes. Bij nieuwbouw betreft het een toetsingskader dat gehaald moet worden als prestatie. Uitgangspunten tegen droogte bij klimaatbestendige nieuwbouw volgens het Beleidsplan Klimaatadaptatie en natuurinclusief bouwen & Uitvoeringsprogramma 2023- 2026
1 september 2026 33 Bij langdurige droogte (potentieel maximaal neerslagtekort 300mm, eens per 10 jaar) wordt schade aan bebouwing, wegen, groen en vitale en kwetsbare functies (infrastructuur, ziekenhuizen etc.) voorkomen. • De verwachte grondwaterstanden en de zoetwaterbeschikbaarheid zijn sturend voor de inrichting van het plangebied. • Per gebied worden een restzettingseis en bijbehorende set van maatregelen tegen bodemdaling gekozen. Deze zijn over de levensduur van 60 jaar maatschappelijk het meest kosteneffectief. Een restzettingseis geeft aan hoeveel centimeter de grond maximaal nog mag zakken in een afgesproken periode als de grond gestort is. • Vitale en kwetsbare functies moeten bestand zijn tegen langdurige droogte. 4.3.5 Monitoren van grondwaterstanden Via doorlopende digitale peilbuismetingen verzamelen we de grondwaterstanden op verschillende locaties. Binnen de regio streven we ernaar om de meetgegevens onderling te delen en op uniforme wijze voor partners beschikbaar te houden. De grondwaterstandsmetingen zijn ook openbaar toegankelijk via https://www.broloket.nl/ondergrondgegevens Het ontsluiten van grondwaterstandsmetingen aan de Basisregistratie Ondergrond (BRO) valt onder de wettelijke verplichting uit de Wet Basisregistratie Ondergrond.
4.3.6 Grondwater en klimaat Naar verwachting zal door klimaatverandering in de zomer door droogte de gemiddelde grondwaterstand dalen. Daartegenover staat wel dat door extreme zomerse buien flinke fluctuaties op kunnen treden in de grondwaterstanden. Bovendien worden de winters steeds natter, met als gevolg een hogere gemiddelde grondwaterstand in de winter. De precieze invloed van klimaatverandering op de grondwaterstanden in stedelijk en landelijk gebied is echter nog lastig in te schatten en er blijven jaarlijkse verschillen. In overleg met het hoogheemraadschap onderzoeken we in Castricum de mogelijkheden om vanaf oktober tot maart het oppervlaktewaterpeil bijvoorbeeld met 10 cm te verlagen om de winterse grondwaterstijging en potentiële grondwateroverlast tegen te gaan. Mogelijk gaan we dit onderzoek ook doen in andere gebieden. 4.3.7 Voorkomen van grondwaterverontreiniging De bescherming van het grondwater is opgenomen in de Omgevingsverordening Noord-Holland 2022. Deze bescherming is geregeld door grondwaterbeschermingsgebieden en drinkwaterbeschermingsgebieden aan te wijzen. In voorkomende gevallen verwijzen we naar deze verordening. De omgevingsdienst handhaaft hierop namens de gemeente. 4.4 Oppervlaktewaterkwaliteit Schoon water in onze sloten, is belangrijk voor mens, dier en plant.
In de regio van Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo is HHNK de waterkwaliteitsbeheerder en het heeft daarmee een belangrijke 1 september 2026 34 verantwoordelijkheid voor de operationele maatregelen. HHNK werkt daarbij samen met provincies, gemeenten en drinkwaterbedrijven. De uitvoering van de gemeentelijke watertaken voor hemelwater, grondwater en afvalwater kan ook effect hebben op de kwaliteit van het oppervlaktewater. Maar ook andere taken zoals baggeren. De gemeenten hebben wat betreft de waterkwaliteit enerzijds de taak om bewust om te gaan met hun eigen taken die de waterkwaliteit beïnvloeden. Anderzijds kan de gemeente sturen op nieuwbouwontwikkelingen. 4.4.1 Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) Overheden moeten eind 2027 voldoen aan de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Het doel van de KRW is het verbeteren of in stand houden van de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater. Zo wordt het water chemisch en ecologisch (weer) gezond en geschikt voor toekomstige generaties. Gefaseerd van 2015 tot 2027 moet de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa worden verbeterd. Verantwoordelijkheden KRW • Provincies: vaststellen regionale waterkwaliteitsdoelen • Waterschappen: monitoring waterkwaliteit en afleiden doelen ecologie • EU en Rijk: o.a.
toelating en normen van chemische stoffen, emissieregels en landbouwbeleid (mest en bestrijdingsmiddelen) • Alle overheden en gemeenten: maatregelen eigen taken en inzet eigen instrumentarium • Landbouw: inzet Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer en bedrijfsverduurzaming • Eigenaren en inwoners: o.a. inrichting en beheer van eigen en bijvoorbeeld de dakgoten. Daarbij het gebruik van eventuele bestrijdingsmiddelen of schoonmaakmiddelen. • Bedrijven: bedrijfslozingen op het riool moeten KRW-proof zijn. Niet alle stoffen kunnen goed gezuiverd worden in de RWZI. In de regio Noorderkwartier wordt helaas nog niet voldaan aan de KRW-normen. In figuur 4.8 staat een kaart van HHNK met daarin aangegeven wat de potentie van verschillende gebieden is op schoon water volgens de KRW. De prioritaire gebieden zijn door HHNK aangewezen. De bedoeling is om daar als eerste aan schoner water te werken en in samenwerking een concreet pakket aan uitvoeringsmaatregelen vast te stellen. In onze gemeentes liggen de volgende prioritaire KRW-gebieden: Bergermeer, de Verenigde Polders, de Uitgeester- en Heemskerkerbroek (of -polder) en de Oosterzijpolder. HHNK onderzoekt of de Castricummerpolder en de Groot-Limmerpolder daaraan toegevoegd kunnen worden. 1 september 2026 35 Figuur 4.8 Potentie waterkwaliteit van de KRW-lichamen in Noorderkwartier Ook na 2027 blijft Nederland werken aan de KRW.
De voorbereidingen voor het vierde Stroomgebiedbeheerplan (SGBP4, geldig voor 2028-2033) zijn al in volle gang. Wat kan de gemeente concreet doen aan de waterkwaliteit: • Sturen op verantwoorde indirecte lozingen van afvalwater op het riool. Regels hiervoor instellen in de omgevingsplannen • Stimuleren van het gebruik van niet-uitlogende (bouw)materialen (bijvoorbeeld geen zinken dakgoten) bij nieuwbouw • Infiltratie van hemelwater zorgt voor minder afstroming van schadelijke stoffen naar het oppervlaktewater. Ook is het vasthouden positief, omdat zo minder inlaatwater nodig is bij droogte. • Natuurvriendelijk inrichten van oevers en waterpartijen • Afkoppelen van verhard oppervlak van het riool zodat er minder overstortingen zijn en minder afvalwater naar de RWZI • Het waarborgen van schone oppervlaktes. Uiteindelijk voert al het oppervlak vaak af naar het oppervlaktewater. Denk daarom aan het opruimen van zwerfafval, op land, maar ook in het water en bijvoorbeeld bij duikers. De gebruikt voor haar weg- en groenbeheer geen gebruik van bestrijdingsmiddelen. • Het helpt om geen hondenuitlaatgebied direct aan water te laten grenzen (een groenstrook waar honden niet kunnen komen zou al helpen). • Het planten van bomen te dicht op de oeverlijn kan een probleem zijn vanwege bladval dat de waterkwaliteit kan verslechteren (ook deels afhankelijk van welke soort boom).
1 september 2026 36 De mogelijkheden van de gemeentes om op schoon water te sturen worden hieronder verder uitgewerkt. 4.4.2 Indirecte lozingen Een indirecte lozing van afvalwater gaat via het riool naar een rioolwaterzuivering (RWZI) en komt na zuivering op het oppervlaktewater. Dat gaat over onvoldoende gezuiverde, vaak bedrijfsmatige, lozingen op het riool, die negatieve effecten hebben op het functioneren van riolen, gemalen of de RWZI. Ze kunnen leiden tot verstopping of aantasting van de riolering of verstoring van de werking van de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Daarnaast gebruiken en lozen sommige bedrijven steeds meer stoffen van de lijst met 1600 zeer zorgwekkende of potentieel zeer zorgwekkende stoffen, zoals PFAS, organische microverontreinigingen, microplastics en medicijnresten. Dat is een groeiende bedreiging voor de waterkwaliteit omdat deze stoffen ook niet goed verwijderd worden door de RWZI. Voor deze stoffen is een gecombineerde bron-, systeem-, en end-of-pipe aanpak nodig (van bedrijf tot RWZI). Met het maken van (inter)nationale afspraken kunnen fabrikanten worden gestimuleerd of verplicht om minder schadelijke stoffen te gebruiken. Hier ligt vooral een opgave voor de rijksoverheid. Het is belangrijk te weten wat bedrijven lozen (de bron) en daarop te acteren.
Het bevoegd gezag voor vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) op bedrijfslozingen ligt bij gemeenten en provincie. De uitvoering vindt plaats door de Omgevingsdiensten. In 2022 is het project indirecte lozingen opgestart. Het doel van dit project is om meer grip te krijgen op de lozingen vanuit milieubelastende activiteiten op de riolering en daarmee de negatieve gevolgen op de werking van de riolering, de RWZI en de kwaliteit van het oppervlaktewater tegen te gaan. In dit project hebben de gemeenten, het hoogheemraadschap en PWN de samenwerking gezocht met de omgevingsdiensten, Rijkswaterstaat en de provincie Noord-Holland. Na een succesvolle pilot, waarbij een subsidie vanuit het ministerie is ontvangen en er landelijke aandacht is geweest voor deze aanpak, volgt nu de uitvoering van het plan van aanpak grip op indirecte lozingen 2024-2026. Eind 2026 zal een voorstel komen aan de stuurgroep indirecte lozingen om het plan van aanpak met nog een jaar te verlengen. In het plan van aanpak werken de omgevingsdiensten samen met het hoogheemraadschap en de gemeenten aan een aanpak om vanuit de ketenaanpak meer invulling te geven aan de bronaanpak. Daarbij is het doel om vanuit de problemen in de waterkwaliteit, de RWZI’s en de riolering, gericht de bedrijven te controleren die hiervoor verantwoordelijk zijn.
Dit vraagt om een nauwe afstemming tussen de betrokken partijen waarbij men inzet op het uitwisselen van kennis, informatie en data. De verwachting is dat de Omgevingsdienst structureel meer mensen in dienst moet nemen om de VTH- taken van indirecte lozingen uit te voeren. Afgelopen jaren is dit project door de verschillende samenwerkende partijen gefinancierd. 4.4.3 Waterregels In samenwerking met HHNK, 26 gemeenten, PWN en de Omgevingsdiensten is met hulp van een waterjurist een mooi handboek waterregels gemaakt, en daar halen we nu geschikte regels uit voor Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo. Deze regels kunnen gemeente en HHNK verwerken in hun juridische instrumentarium (gemeentelijke omgevingsplannen en Waterschapsverordening) en ook de Omgevingsdiensten moeten met deze regels werken. HHNK scherpt de regels aan voor lozingen van huishoudelijk afvalwater van bedrijven, zoals campings, recreatieterreinen en ook groepsaccommodaties. Er is een verbod gekomen voor lozingen van afvalwater van huishoudelijke aard van bedrijven en groepsaccommodaties op secundaire en tertiaire wateren. 1 september 2026 37 4.4.4 Ecoscans Voor de Kaderrichtlijn Water (KRW) zijn in het verleden ecoscans uitgevoerd door het hoogheemraadschap voor Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo. Hiermee is een nulmeting gedaan van de chemische en ecologische waterkwaliteit en de sociale beleving.
Onderscheid is gemaakt tussen de watergang en de oever. In de toekomst kunnen we een ecoscan herhalen om de voortgang te onderzoeken. In Bergen wordt in 2026 een nieuwe ecoscan uitgevoerd. Het is belangrijk dat verschillende ecoscans in een gebied op elkaar aansluiten, zodat verschillen in de tijd en eventueel op locatie met elkaar te vergelijken zijn. 4.4.5 Opheffen foutaansluitingen De afvalwaterketen is er primair opgericht om afvalwater zoveel mogelijk in de riolering ingesloten te houden en te transporteren naar een zuivering. Soms zijn er ook foutaansluitingen. Daarbij is bijvoorbeeld regenwater of grondwater (schoon water) aangesloten op een vuilwaterriool. En soms stroomt er oppervlaktewater via de riooloverstort de verkeerde kant op het vuilwaterriool in. Dit kan leiden tot een overvol riool en meer overstorten. Ook stroomt er daardoor meer verdund vuilwater richting de zuivering waardoor het rendement van het zuiveren afneemt. Ook zijn er foutaansluitingen waarbij vuilwater aangesloten is op een regenwaterriool, waardoor continu vuilwater wordt geloosd op het oppervlaktewater. Foutaansluitingen kunnen dus de waterkwaliteit nadelig beïnvloeden. In samenwerking met HHNK sporen we foutaansluitingen op en herstellen deze zoveel mogelijk. Zo voorkomen we dat milieubelastende stoffen onbedoeld in het oppervlaktewater terechtkomen.
Foutaansluitingen op het vuilwaterriool kunnen gesignaleerd worden doordat er in rioolgemalen en op de rioolwaterzuiveringsinstallatie bij droog weer meer water binnenkomt dan wat te verwachten is op basis van het aantal lozende inwoners en bedrijven. Foutaansluitingen op het regenwaterriool kunnen gesignaleerd worden door waterkwaliteitsproblemen en bijvoorbeeld veel kroosvorming. 4.4.6 Verzilting In onze gemeenten is verzilting (toename van zoutgehalte in water) in beperkte mate het geval. Oppervlaktewater Uit grondwatermodellen blijkt dat binnen de gemeenten een lichte zoutbelasting door kwelstromen op het oppervlaktewater is in de volgende gebieden: • Het gebied van De Groote Ven (ten oosten van Castricum) • Enkele kleine plassen of slootjes 1 september 2026 38 Figuur 4.9 Zoutbelasting in kg/ha/jaar (Velstra et al., 2013, p.41). In de witte gebieden is geen sprake van zoutbelasting. Bron: Waterhuishouding Blik op Verzilting HHNK In onderstaande tabel zijn de zomer gemiddelde chlorideconcentraties per KRW-gebied opgenomen. De chloridegehaltes in het oppervlaktewater in de gemeenten voldoen op de polders Bergermeer na aan de KRW-parameters.
1 september 2026 39 Tabel 4.2 Zomergemiddelde waterkwaliteit voor de KRW-parameters per waterlichaam op de meetpunten voor de toetsing (Rapp) en op de meetpunten voor de biologie (Bio) in de periode 2011-2017. Voor de KRW zijn de zomergemiddelden getoetst aan de actuele KRW-normen; groen=voldoet, rood=voldoet niet, wit=geen data (van Dam & Jaarsma, 2020). In onderstaand figuur is de ontwikkeling van chlorideconcentraties tussen 1930 en 2019 opgenomen. Hierop is te zien dat er eerst een stevige afname is van chloride tussen 1930 en 2000, en dat er meer metingen zijn gekomen. Richting 2019 lijkt er een hele lichte toename te zijn in enkele gebieden. Figuur 4.10 Gemiddelde chlorideconcentraties (mg/l) per KRW-gebied in 1930, 2000, 2019 (Ongepubliceerd, Bos 2020). Grondwater
1 september 2026 40 Het grensvlak tussen zoet en brak grondwater ligt voor alle vier de gemeenten vrijwel overal op grote diepte. Volgens rapportage Waterhuishouding Blik op Verzilting HHNK 2021 ligt deze grens in het oosten van onze gemeenten ondieper, en dan met name rond Uitgeest (De Kleis, Waldijk, Stierop en het oostelijke buitengebied), De Woude, Stierop, De Boekel, het buitengebied tussen Bergen, Heiloo en Alkmaar en in natuurgebied De Putten. Figuur 4.11a: Diepte van het grensvlak zoet/brak grondwater (1.000 mg/l) Figuur 4.11b: Diepte van het grensvlak brak/zout grondwater (5.000 mg/l)(Velstra et al., 2013, p.24) Bron: Waterhuishouding Blik op Verzilting HHNK 2021 Maatregelen om verzilting tegen te gaan: Binnen onze gemeenten werken we volgens onderstaande punten om verzilting van grondwater en oppervlaktewater zoveel als mogelijk tegen te gaan: • Zoveel mogelijk regenwater infiltreren. Zo houden we het zoete water vast en dat verdringt het zoutere water weg van de ondiepere ondergrond. • Niet onnodig diep draineren • Grondboringen, sonderingen en WKO moeten bij het doorbreken/boren van waterscheidende lagen dit afdichten om de toename van kwelstroom te voorkomen.
Verticale drainage kan een probleem zijn als daarbij waterscheidende lagen geperforeerd worden • Spoeling van WKO-systemen niet lozen op oppervlaktewater of hemelwaterriool Hiernaast verkennen we de mogelijkheden van seizoensgestuurd peilbeheer van oppervlaktewater en drainagesystemen (het waterpeil omhoog brengen in droge periodes waar mogelijk). Dit seizoensgestuurd peilbeheer mag er niet voor zorgen dat er onvoldoende waterberging is in verband met kans op extreme neerslag in droge periodes. De verkenning naar deze mogelijkheden van seizoensgestuurd peilbeheer doen we in samenwerking met Hoogheemraadschap van Hollands Noorderkwartier. Het peilbeheer in ons gebied is de verantwoordelijkheid van het Hoogheemraadschap.
1 september 2026 41 4.4.7 Zwerfafval Het hoogheemraadschap HHNK is met gemeenten en andere organisaties bezig om na te denken over een gezamenlijke aanpak om de hoeveelheid zwerfafval en plastics in het water tegen te gaan. Daarbij wordt gedacht aan gezamenlijke activiteiten zoals communicatie, monitoring van de hoeveelheid afval en opruimacties. Hiervoor hebben HHNK en gemeenten zogenaamde UPV-SUP-middelen beschikbaar. Deze middelen zijn bedoeld voor: • het voorkomen en opruimen van zwerfafval; • het terugdringen van plasticvervuiling en • het versterken van bronaanpak, bewustwording en monitoring. Het idee van een gezamenlijk aanpak is dat daarmee misschien meer effect bereikt wordt dan als ieder voor zich de aanpak van zwerfafval organiseert. 4.4.8 Bestrijdingsmiddelen In Bergen zijn in 2024 en 2025 in beperkte mate waterkwaliteitsmetingen gedaan, speciaal gericht op bestrijdingsmiddelen. De vraag was of deze in dit gebied in het oppervlaktewater zouden worden aangetroffen gedurende het jaar en of er een verband gelegd zou kunnen worden met de landbouw. In dit onderzoek zijn geen structureel verhoogde concentraties van bestrijdingsmiddelen gemeten. Het onderzoek was wel beperkt in het aantal metingen. Er is ook luchtkwaliteitsonderzoek gedaan met behulp filters in meetpalen. Daar zijn wel verhogingen van bestrijdingsmiddelen aangetroffen.
Dat betrof voor een groot deel wel Europees toegestane middelen. Het waterkwaliteitsonderzoek betreft momentopnames, steeds een momentane bemonstering op vier locaties en zes tijdstippen in het jaar. Het luchtkwaliteitsonderzoek is een continumeting van langs waaiende lucht. Dat lijkt daarmee meer op hoe de mens lucht inademt. De luchtkwaliteitsmetingen zijn resultaten van enkele weken opgevangen lucht, dus er wordt geen concentratie gemeten op een moment. Het nieuwe kabinet is op 6 mei 2026 gestart met een landelijk Convenant gewasbeschermingsmiddelen, wat uiterlijk eind 2026 gereed moet zijn. De staatssecretaris vraagt gemeenten om in afwachting daarop geen nieuw beleid te maken. Wij wachten dit convenant eerst af voordat we als gemeente verder eventueel aanvullend beleid en regels opstellen over bestrijdingsmiddelen. 4.4.9 Recreëren in, op of nabij het water Klimaatverandering heeft gevolgen voor waterrecreatie. Aan de ene kant leiden langdurige periodes van hitte tot meer recreatie in, op of nabij water. Aan de andere kant leidt hitte ook tot een hogere kans op blauwalg. Ook leidt de toename van extreme buien mogelijk tot meer overstortingen vanuit het riool op het oppervlaktewater en daarmee tot verontreiniging. Voor ons gemeentelijke oppervlaktewater kunnen wij niet de kwaliteit en veiligheid garanderen dat er veilig gezwommen of gerecreëerd kan worden.
Na regenval kan het water bijvoorbeeld verontreinigd zijn met fecaliën en de E. colibacterie door overstortingen. In of op de waterbodem kunnen gevaarlijke voorwerpen, zoals afval liggen. Ook kan water afkomstig uit landelijk gebied verontreinigd zijn met chemicaliën. Als wij 1 september 2026 42 oorzaken van verontreinig ontdekken, die eenvoudig op te lossen zijn, dan gaan we daarmee aan de slag. Dat kan ook het informeren van een andere organisatie zijn, die daar verantwoordelijk voor is. Er zijn ook officiële buiten zwemwateren die aangewezen zijn door de Provincie. Deze worden door het hoogheemraadschap en Rijkswaterstaat via bemonstering gecontroleerd op zwemwaterkwaliteit. 4.5 Risicogestuurd beheer We nemen meer risico waar het kan en minder risico waar het moet Met het slijten van de bestaande riolering als gevolg van ouderdom neemt de vervangingsopgave toe. Om te kunnen beoordelen of een riool aan vervanging toe is, hebben we de afgelopen planperiode de toestand van het rioleringssysteem grotendeels geïnspecteerd. Met deze inspectieresultaten zijn we in staat om een afweging te maken tussen het wel of niet vervangen/verbeteren van een riool. Door met reparaties de levensduur iets te verlengen of riolen indien nodig eerder te vervangen, houden we in timing rekening met geplande aanpassingen in de bovengrond, zoals vervanging van een wegdek.
Tegelijkertijd streven we naar kostenefficiëntie door slim in te spelen op fysieke verbeteringen van de riolering, beheersing van de grondwaterstand en klimaatadaptatie. We nemen dan meer risico waar het kan en minder risico waar het moet. Het onderhoud aan alle riolen is erop gericht om de geplande levensduur te behalen, zonder dat de volksgezondheid, het milieu of openbare veiligheid in het geding komen. Tijdelijke hinder of beperkte schade als gevolg van hevige regenbuien calculeren we in als risico. Ernstig lichamelijk letsel of grote materiële schade willen we uiteraard voorkomen. Om de resterende levensduur te verlengen, is wel extra reparatiebudget nodig. In het plan houden we hier rekening mee. De functie van de bovengrondse infrastructuur (doorgaande wegen en calamiteitenroutes) en andere factoren, zoals het aantal aangesloten woningen, bepalen in hoeverre het verantwoord is om meer of minder risico te nemen. Zo accepteren we een wegverzakking als gevolg van een ingestort riool eerder in een rustige woonwijk, maar proberen dat te allen tijde te voorkomen in een drukke woonwijk, bij doorgaande wegen of op een bedrijventerrein. Voor het risicogestuurd beheer gebruiken we een beslisboom risicoriolen.
Deze beslisboom hanteert een onderscheid tussen riolen met een reguliere risicoklasse en rioolleidingen die een hoger beschermingsniveau krijgen, omdat voortijdig falen te grote risico’s inhoudt. Voor de bepaling van de risicoklasse hebben we een aantal variabelen gedefinieerd. Voorbeelden van deze variabelen zijn onder meer de afstand tot belangrijke infrastructuur, de diepteligging, de leidingdiameter, kruisingen met spoorwegen/waterkeringen en de ligging ten opzichte van bebouwing of bedrijvigheid. We maken een verdeling tussen vrijvervalriolen met een reguliere risicoklasse en risicoriolen. Voor risicoriolen hanteren we een gemiddelde verwachte levensduur van 60 jaar. Deze riolen worden sneller dan normaal gesproken vervangen of gerenoveerd. Voor de overige vrijvervalriolen hanteren we een verwachte levensduur van 75 jaar. Deze riolen worden dan later vervangen dan we in de afgelopen planperiode deden. 1 september 2026 43 4.6 Baggeren Het doel van baggeren van watergangen is enerzijds een goede doorstroming, tegen wateroverlast (klimaatadaptatie). Daarnaast is baggeren bedoeld voor verbetering van de waterkwaliteit. Ondiep water heeft te weinig bufferend en herstellend vermogen. Ook zijn temperatuurfluctuaties bij ondiep water groter wat vaak niet goed is voor de ecologie.
Als derde, een dikke (organisch- en nutriëntrijke) baggerlaag kan tot problemen leiden bijvoorbeeld door nalevering en zuurstoftekorten. Een verontreinigde waterbodem kan de realisatie van de KRW-waterkwaliteitsdoelstellingen in de weg staan. Meerjarenplanning Watergangen moeten voldoen aan de legger van HHNK. Daarin is het profiel van de watergang vastgelegd. Tot voor kort voerden we voor het landelijke gebied baggerwerkzaamheden uit op basis van de baggerschouw van het hoogheemraadschap. Deze schouw vindt voor elk gebied eenmaal per 7 jaar plaats. Daardoor waren we soms te laat met baggeren en was het budget niet altijd voorhanden. Onlangs hebben we op basis van metingen van waterbodems in gemeente Bergen een Baggerbeleid- en beheerplan 2025- 2034 opgesteld, met een meerjarenplanning en een baggervoorziening om de kosten meer te egaliseren. Voor Uitgeest, Castricum en Heiloo wordt er nu ook een meerjarenplan voor het baggeren opgesteld. 4.7 Bedrijfsvoering 4.7.1 Regionale samenwerking Qua bedrijfsvoering wordt er veel regionaal samengewerkt. De deelnemers aan de Samenwerking Waterketen regio Noord-Kennemerland (gemeenten, HHNK en PWN) hebben de afgelopen jaren intensief samengewerkt om de doelstellingen uit het Bestuursakkoord Water (2011) te bereiken.
Er werd destijds samengewerkt aan drie K’s: • Kosten besparen: Door schaalvoordelen, gecombineerde aanbestedingen en slimme uitwisseling van data en middelen blijven de zuiverings- en beheerlasten beheersbaar. • Kwaliteit verhogen: Een uniforme en kwalitatief betere aanleg van riolering en zuivering leidt tot minder wateroverlast, droogteproblemen en vervuiling (in lijn met het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie). • Kwetsbaarheid verminderen: Doordat er gezamenlijk wordt opgetrokken, zijn organisaties minder afhankelijk van individuele specialisten en kunnen ze kennis en capaciteit makkelijker delen. Na 2020 is besloten om deze samenwerking voort te zetten, om verder te verbeteren en om goed te kunnen blijven inspelen op de vele nieuwe ontwikkelingen en doelen. Afgelopen jaren is o.a. gewerkt aan: • Data, meten en monitoren • Risicogestuurd beheer • Personeel & Organisatie • Beleid en lozingen • Waterregels voor in omgevingsplannen • Overige projecten (incidentenplan, praktijk klimaatadaptatie, project sanering IBA’s, rioolvreemd water) Sommige projecten worden uitgevoerd in de regio Noord-Kennemerland en sommige in regio Noorderkwartier. 1 september 2026 44 4.7.2 Gegevensbeheer en digitalisering Binnen stedelijk waterbeheer hebben we te maken met statische en dynamische gegevens.
De statische gegevens zijn basisgegevens, zoals de afmetingen en hoogtemetingen van putten en leidingen, gemalen en overstorten. Deze worden beheerd in Brutis. Deze gegevens worden met tussenperioden geïnventariseerd en geactualiseerd. De dynamische gegevens bestaan uit onder meer meldingen, waarnemingen en praktijkmetingen. Deze worden met een hoge(re) frequentie ingezameld. Een goed gegevensbeheer draagt bij aan een goed functioneren van de fysieke systemen (assets) van de (afval)waterketen. Behalve praktijkmetingen benutten we ook geografische informatie (GIS) om analyses te kunnen maken en hiermee: • efficiënte en effectieve investeringen in het (afval)watersysteem te bepalen; • relaties met overige vakdisciplines in openbare ruimte (wegen/groen, kunstwerken) in beeld te brengen; • relaties met de uitvoeringsplannen voor klimaatadaptatie en energietransitie in beeld te brengen en in overleg met andere partijen acceptabele maatregelen te kiezen. 4.7.3 Communicatie en samenwerking Meer dan de helft van de oppervlakte van de openbare ruimte is eigendom van private partijen. De gemeente kan overlast als gevolg van extreme regen of droogte niet voorkomen zonder medewerking van inwoners, bedrijven en andere particulieren. We verleiden en stimuleren inwoners en bedrijven om concrete maatregelen op hun eigen terrein.
Denk daarbij aan het vergroenen van tuin en dak en water bergen in de tuin. We doen dit met voorlichting, bijeenkomsten en met een subsidie klimaatadaptieve maatregelen. Ook proberen we aan te sluiten bij bestaande evenementen. Ook nemen we deel aan SamenBlauwGroen, een samenwerking van 26 gemeenten in Noord-Holland, het hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en PWN, die werkt aan promotie maar ook aan cursussen en webinars op het gebied van water en klimaatadaptatie. Tegelijkertijd gaan we om de tafel met projectontwikkelaars en makelaars om te zorgen dat nieuwbouwontwikkelingen direct klimaatbestendig en waterrobuust aangelegd worden. 4.7.4 Incidentenplan waterketen In gezamenlijkheid met de regio hebben we ook in beeld gebracht op welke wijze incidenten afgehandeld kunnen worden. Hierbij kan gedacht worden aan lozing van een gevaarlijke stof in het riool, langdurige uitval van een rioolgemaal, een breuk in een persleiding, het bezwijken van een hoofdriool onder een belangrijke weg of wateroverlast door extreme neerslag. We maken afspraken met partijen die bij calamiteitensituaties betrokken zijn, zoals de veiligheidsregio. Ook onderzoeken we de kwetsbaarheid van onze waterketenvoorzieningen bij overstroming. Er volgt nog een praktijkoefening om het incidentenplan te testen.
1 september 2026 45 Figuur 4.12: Brandweer in Castricum 4.8 Verordeningen en regels voor in omgevingsplannen 4.8.1 Verordeningen Verordeningen zijn juridisch bindende regels die aan activiteiten worden gesteld. Eind 2022 zijn de volgende verordeningen vastgesteld om de regels eenduidig, toekomstbestendig en zo veel mogelijk BUCH breed gelijk te maken: 1. Aansluitverordening: Regels met betrekking tot de rioolaansluiting en wijzigingen daaraan. Deze verordening is inmiddels opgegaan in de Verordening Fysieke Leefomgeving (VFL). Momenteel wordt overwogen om de regels uit te breiden bij gebouwen waarvan de gevel direct grenst aan de stoep of straat. Daar ligt het voor de hand om de verantwoordelijkheid voor de aansluiting uit te breiden met een 0,5 m tot buiten de gevel. In die gevallen is de eerste 0,5 m aansluitriool vaak gebouwspecifiek, en anders dan de uitgangspunten van het openbare riool die beschreven zijn in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR). 2. Verordening eenmalig rioolaansluitrecht: kosten voor een nieuwe aansluiting op de riolering.
1 september 2026 46 3. Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater: Deze verordening gaat over het verplicht afkoppelen van hemelwater en grondwater in gebieden waar het riool of het drukrioolgemaal niet bedoeld is voor hemelwater en grondwater. Een hemelwaterscheidingskaart geeft het werkingsgebied aan waarop deze verordening van toepassing is. Het werkingsgebied is gebaseerd op locaties waar regenwater nooit aangesloten had moeten worden op het vuilwaterriool of drukrioolgemaal, omdat het rioolsysteem in die gebieden daar niet voor ontworpen is. Deze hemelwaterscheidingskaart wordt in de toekomst uitgebreid met nieuwbouwontwikkelingen met gescheiden rioolstelsel. Deze verordening dient ongewenste effecten zoals gemaalstoringen, rioolwateroverstortingen in de sloot, stankoverlast en sanitaire problemen in huis tegen te gaan. Wanneer een inwoner op basis van deze verordening wordt aangeschreven om hemel- en grondwater af te koppelen, dan geeft de gemeente daar een half jaar de tijd voor. In bijzondere gevallen wijken we af van deze termijn. 4. Verordening hemelwaterberging: Eén van de klimaatbestendige uitgangspunten bij nieuwbouw is dat waterberging in het plangebied aangelegd wordt.
De verordening hemelwaterberging schrijft voor dat bij nieuwbouw een hoeveelheid neerslag van 40 of 60 mm per vierkante meter bebouwd oppervlak in het plangebied op een effectieve manier wordt verwerkt, voordat het naar het openbare riool afvoert. Dit kan door infiltratie, opvang en/of vertraagde afvoer om overlast op aangrenzende percelen of openbaar terrein te voorkomen. Dit betreft niet alleen aanleg, maar dit minimale niveau moet ook behouden blijven. In Uitgeest, Castricum en Heiloo is afgesproken dat 40 mm voldoende is. In Bergen is 60 mm waterberging vereist. Op deze manier wordt ervoor gezorgd dat bij hevige regenval tot 40 mm in Uitgeest, Castricum en Heiloo en tot 60 mm in Bergen geen hemelwater wordt afgevoerd naar het terrein van de buren of openbaar terrein. Dit vermindert de kans op wateroverlast. Hierop kan ook gehandhaafd worden bij gevallen van schade door wateroverlast. De gebieden waarvoor de verplichte waterberging geldt, zijn vastgelegd op de hemelwaterbergingskaart. Overwogen wordt om deze verordening ook te laten gelden voor kleinere nieuwbouw en uitbouw, en daarmee dus ook voor een eventuele flinke uitbouw of B&B in de achtertuin. Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024) is de aansluitverordening van rechtswege geland in de Verordening Fysieke Leefomgeving.
In de toekomst krijgt deze een plek in de nog op te stellen gemeentelijke omgevingsplannen. De Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater en de Verordening hemelwaterberging zijn sinds de Omgevingswet van rechtswege overgegaan in het tijdelijke omgevingsplan. Deze worden ook verwerkt in het definitieve omgevingsplan. 4.8.2 Verordening op de heffing en invordering van rioolheffing In de planperiode van dit PWR wordt ook overwogen om de Verordening op de heffing en invordering van rioolheffing te wijzigen. Deze verordening biedt mogelijkheden om de kosten van de afvoer van afvalwater en de zorg voor hemelwater en grondwater eerlijker te verdelen: • Er zijn in de huidige situatie inwoners die geen rioolheffing betalen omdat zij geen gebruik maken van het gemeentelijke rioolsysteem. Maar zij profiteren wel van het afvalwater-, hemelwater- en grondwatersysteem en andere watervoorzieningen in de gemeente, omdat die voorzieningen essentieel zijn voor een gezonde en bereikbare leefomgeving, voor iedereen. • Er zijn inwoners en bedrijven die meer van het riool gebruik maken dan anderen, bijvoorbeeld omdat zij meer afvalwater afvoeren dan anderen. Momenteel wordt bij grotere lozers gebruik gemaakt van 1 september 2026 47 hogere rioolheffing bij een hoger drinkwaterverbruik.
Dit lijkt in eerste instantie een logische basis voor de differentiatie van de rioolheffing, maar in de praktijk is het toch ingewikkeld om het juiste waterverbruik aan de rioolheffing te koppelen. Samen met gemeenten in de regio en met onze gezamenlijke uitvoeringsorganisatie Cocensus onderzoeken we waar verbetering mogelijk is ten opzichte van de huidige rioolheffingsverordening. 4.8.3 Regels voor in omgevingsplannen In de BUCH wordt op het moment gewerkt aan het opstellen van regel voor omgevingsplannen. Bij de eerste versie hiervan is de opzet om dit beleidsneutraal te doen. In het voorliggende beleidsplan wordt vooruitgekeken wat wenselijk is om te regelen in de omgevingsplannen. Hieronder staan regels waar we ons op willen oriënteren of deze nuttig zijn om in omgevingsplannen te verwerken: Regels over lozingen van afvalwater - In de Bruidsschat artikel 22.198 staan ook regels voor afvalwater afkomstig van het bereiden van voedingsmiddelen bij horeca. Daarin kan de gemeente ook nadere regels stellen over hoe om te gaan een vetafscheider en een slibopvangput. Dat zijn belangrijke maatregelen om verstopping tegen te gaan. - Om meer grip te krijgen op lozingen vanuit WKO’s op het riool willen we de aanvragen hiervoor vergunningplichtig maken, en de mogelijkheden onderzoeken om een maximum te stellen aan de afvoer vanuit een WKO.
- In het gerioleerde buitengebied is het wenselijk dat de gemeente regels kan stellen over een maximum van het debiet en eventueel venstertijden waarop geloosd mag worden. - Melkspoelwater kan resten melk en agressieve schoonmaakmiddelen bevatten. Het kan als gemeente nuttig zijn om regels te stellen aan de lozingsroute, verspreiden over landbouwgronden of juist lozen op het vuilwaterriool. Waterkwaliteit - Om het oppervlaktewater en de bodem te beschermen is het wenselijk om eventueel een verbod in te stellen op het wassen van motorvoertuigen in sommige wijken. Regels met betrekking tot de gemeentelijke drinkwaterzorgplicht - Het is wenselijk om nu in de tijd van de energietransitie ook regels te stellen over de afstand tussen drinkwaterinfrastructuur en de warmte- of hoogspanningsnetten. - Het is wenselijk om een omgevingsvergunning in te stellen voor het graven of op een andere manier te werken in het beperkingengebied drinkwaterleidingen. - Vanwege het steeds vaker voorkomen van extreme of langdurige droogte is het wenselijk dat de gemeente de mogelijkheid zou kunnen hebben om bij extreme droogte een beregeningsverbod met drinkwater uit te vaardigen. 1 september 2026 48 5 Middelen De vervangingswaarde van de rioleringssystemen in de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo bedragen resp. ongeveer 120, 38, 149 en 86 miljoen euro.
Voor het beheer van dit systeem zijn goede mensen en financiële middelen nodig. In de komende planperiode geven we hieraan flinke bedragen uit. Het geld voor deze uitgaven brengen inwoners en ondernemers bijeen via de rioolheffing. In dit hoofdstuk gaan we in op de benodigde personele en financiële middelen ten behoeve van een goed en doelmatig rioleringsbeheer. 5.1 Personele middelen Voor dit nieuwe Programma Water en Riolering voor de BUCH-gemeenten is ook de benodigde en beschikbare personeelscapaciteit in beeld gebracht. De Branchestandaard gemeentelijke watertaken is een onderzoek dat in 2022 voor de regio Alkmaar is uitgevoerd, en dat geeft inzicht in kennis en vaardigheden van medewerkers. Dat is echter wel gedateerd want er is in de BUCH personele groei geweest op de watertaken. De Kennisbankmodule Personele Aspecten van de stichting RIONED heeft een Rekentool, waarmee inzicht wordt verkregen in de benodigde kwantiteit van personeel. Met de uitkomsten van de Rekentool kan een vergelijking worden gemaakt met de beschikbare hoeveelheid fte’s. De Rekentool geeft een redelijk inzicht in de benodigde formatie, maar houdt geen rekening met de kwaliteit van de medewerkers. De berekeningen gaan uit van zelfstandig werkende, redelijk ervaren medewerkers. Voor het opleiden van nieuwe medewerkers is extra capaciteit nodig.
De rekentool om het benodigde personeel te bepalen is in 2022 en in 2026 ingevuld. De conclusies zijn als volgt: - Er is momenteel 18,1 fte beschikbaar in de binnendienst en buitendienst totaal. - Als we de BUCH als één gemeente zien is er 19,74 fte benodigd en is er 1,6 fte tekort. - Als we de BUCH als vier afzonderlijke gemeentes zien dan is er 21,29 fte benodigd en is er 3,19 fte tekort. - Vanwege het bedienen van vier zelfstandige besturen in één grote organisatie is het benodigde personeel naar verwachting een middenweg tussen één BUCH-gemeente en vier zelfstandige gemeentes. Dat komt neer op de capaciteit van twee gemeentes, regio noord en zuid. De organisatiegroei In de afgelopen jaren is de BUCH-werkorganisatie gegroeid met als doel meer inzet van eigen personeel voor zowel advisering, als voor het houden van toezicht op en voorbereiding van onderhoudswerken aan de riolering. In dit PWR vragen we een extra fte aan voor het beheer en onderhoud van onze gemalen, die ingezet kan worden vanaf 2027. Dat is nodig omdat het werken aan pompen en gemalen in een team van twee mensen moet gebeuren.
Met de groei in de organisatie verminderen we ook onze afhankelijkheid van externe bedrijven, sorteren we voor op interne doorstroming bij uitstroom of uitval, en borgen we de kennis binnen de organisatie, met als resultaat: het in de toekomst beter kunnen continueren van onze dienstverlening aan onze inwoners. Toerekening FTE aan het rioolbudget In de organisatie is 18,1 fte geïnventariseerd als waterpersoneel. Echter is er 20,05 fte toegerekend aan het rioolbudget. In de planperiode van dit PWR gaan we kijken hoe we dit verschil kunnen verklaren en wat we eraan kunnen verbeteren. 1 september 2026 49 5.2 Financiële middelen In het kostenoverzicht maken we onderscheid in exploitatiekosten en investeringsuitgaven. Bij de exploitatiekosten gaat het om de jaarlijkse uitgaven voor beheer- en onderhoudsactiviteiten die nodig zijn voor een goed en doelmatig rioleringsbeheer. De kosten van deze uitgaven worden toegeschreven aan het boekjaar waarin deze worden uitgegeven. De kosten voor beheer en onderhoud worden jaarlijks hoger door algemene prijsstijgingen, stijgingen van de lonen, vergroting van het areaal en uitbreiding van werkzaamheden. Door efficiënter te werken kan de onvermijdelijke prijsstijging zoveel als mogelijk worden beperkt.
Investeringsuitgaven bestaan uit vervangingsinvesteringen (bijvoorbeeld rioolvervanging) en verbeteringsinvesteringen (bijvoorbeeld buisvergroting, afkoppelmaatregelen en aanleg van waterbergingsvoorzieningen). Investeringen zijn uitgaven voor zaken die meerdere jaren meegaan en vaak worden gekapitaliseerd. Voor 2023 werden alle investeringen geactiveerd in Bergen, Uitgeest en Castricum, maar niet in Heiloo. Sinds het vorige PWR van 2023 worden in alle vier de gemeenten de investeringen voor ongeveer 50% betaald uit de spaarvoorziening, en voor 50% geactiveerd. Daarmee worden de kapitaallasten lager, en ook de rentes en afschrijvingen verlagen. 5.2.1 Kostendekkingsberekeningen Voor dit PWR hebben we kostendekkingsberekeningen op laten stellen. Deze staan in de rapporten in bijlage E. Voor het vernieuwde Programma Water en Riolering zijn twee kostendekkingsvarianten uitgewerkt. In geen van de varianten is indexatie verwerkt. Gezien de globale spanningen is het onduidelijk om de toekomstige indexatie vooraf te bepalen. Om de 5 jaar maken we een nieuw Programma Water en Riolering. Hierin wordt dan ook het prijspeil geüpdatet. We hebben twee kostendekkingsvarianten uit laten werken: 1) De basisvariant. Voortzetting van de huidige situatie waarbij toegewerkt wordt naar 50% dotatie in de spaarvoorziening.
Deze dotatie wordt dan gelijk ingezet voor uitgevoerde investeringswerkzaamheden riool in dat betreffende kalenderjaar. 2) Een variant waarbij ook BTW toegerekend wordt aan de spaarvoorziening. Daardoor stijgen de kosten voor de riolering extra en daarmee ook de tarieven van de rioolheffing. In kostendekkingsvariant 1 is berekend dat het riooltarief de eerste 15 à 20 jaar licht stijgt. Hoe verder in de tijd, hoe meer de rioolheffing af kan wijken van de huidige berekeningen. Geadviseerd wordt om kostendekkingsvariant 1 vast te stellen. Daarmee gaan we door op de methode van afgelopen drie jaar. Vanwege de continuïteit is het gewenst om niet te grote aanpassingen te doen in de kostendekking. Variant 1 levert ook de meest eerlijke kostenverdeling over de verschillende generaties die aan het riool- en waterbeheer betalen. Het verwachte, berekende verloop van de rioolheffing fluctueert met deze variant het minst op de korte en op de lange termijn. Bij variant 2 stijgt het tarief 1,5%. In de berekening wordt rekening gehouden met btw-toerekening op de gedane investeringen. Met deze variant wordt er gekozen om ook de btw te berekenen over de dotatie aan de spaarvoorziening. Hiermee is de werkwijze van btw toerekenen meer consistent. 1 september 2026 50 In deze berekening is ook rekening gehouden met de uitbreiding van 1 fte specialist pompen en gemalen (schaal 6) per 1-1-2027.
In tabel 5.3 zijn de kosten voor de extra fte voor de afzonderlijke gemeentes in beeld gebracht. Tabel 5.3 Kostenverdeling over de gemeenten van de 1 extra fte personeelsuitbreiding in de BUCH 5.2.2 Toerekening van kosten De gemeente bekostigt vanuit de rioolheffing voorzieningen in de buitenruimte als deze functioneel bijdragen aan een waterrobuuster watersysteem. Dit betreft dus het transport van afvalwater, hemelwater en grondwater, maar ook het vasthouden (infiltratie), bergen (waterberging) en afvoeren (voorziening of sloot) om de openbare of particuliere ruimte te beschermen tegen (grond)wateroverlast en droogte. Denk bijvoorbeeld aan verlagingen in het groen waarnaar overtollig water kan wegstromen, zoals bermen of speelweides. Andere voorbeelden zijn groene daken/gevels die water vasthouden, waterpasserende verhardingsmaterialen of waterpartijen voor de opvang van regenwater. Er zijn ook activiteiten die deels of niet of soms betaald worden uit de rioolheffing: - In Bergen, Castricum en Heiloo worden de kosten voor baggeren voor 50% toegerekend aan de rioolheffing. Dat komt omdat baggeren voor ongeveer 50% bijdraagt aan waterafvoer en daarmee aan waterveiligheid. Baggeren dient ook voor verbetering van de waterkwaliteit en ecologie. De gemeente Uitgeest heeft gekozen om baggeren wel voor 100% toe te rekenen aan de rioolheffing.
- Onkruidbestrijding en straatreinigen worden niet toegerekend aan de rioolheffing. - De eerste aanleg van wadi’s en waterdoorlatende verharding (wegen en parkeerplaatsen) wordt vanuit het rioolbudget betaald. Het onderhoud van wadi’s (maaien, inzaaien) en wegen/parkeerplaatsen (reinigen en reparatie van verharding) wordt betaald door respectievelijk het groen- en wegenbeheer. Maatregelen om de waterdoorlatendheid van deze voorzieningen te verbeteren kunnen wel betaald worden via de rioolheffing. - In projecten geldt ook vaak dat de veroorzaker betaalt. Als primair het riool vervangen moet worden, dan kan ook de reparatie van de weg als gevolg hiervan betaald worden uit het rioolbudget. Als de weg vervangen moet worden, en het riool kan nog langer mee, dan zijn de kosten voor het wegenbudget. Als er
1 september 2026 51 extra water gerelateerde klimaatadaptieve maatregelen genomen worden bij de wegvervanging, dan worden die betaald uit het rioolbudget. 1 september 2026 52 Bijlagen Bijlage A Begrippen en definities Bijlage B Overzicht voorzieningen Bijlage C Afvalwaterakkoorden Bijlage D Kostendekkingsberekeningen 1 september 2026 53 Bijlage A Begrippen en definities Afvloeiend hemelwater Neerslag die tot afstroming komt. Afkoppelen/niet aankoppelen Het op de gemengde of vuilwaterriolering aangesloten afvoerend verhard oppervlak loskoppelen en aansluiten op een hemelwatervoorziening. Bij nieuwbouw: het niet aansluiten van afvoerend verhard oppervlak op een vuilwatersysteem. Afvalwater Al het water waarvan de houder zich - met het oog op de verwijdering daarvan - ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen. Algemene regels Lozingen worden geregeld via algemene regels (AmvB’s). Uitgangspunt: de lozer mag niets doen waarvan hij kan verwachten dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering of het (water)milieu. De voorheen vele AMvB’s zijn met ingang van de Omgevingswet samengevoegd in vier centrale AMvB’s: • Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal): Bevat de algemene rijksregels voor milieubelastende en andere activiteiten in de leefomgeving. Dit vervangt onder andere het oude Activiteitenbesluit milieubeheer.