Programma Water en Riolering 2027-2031
Tekst van het document
1 september 2026 1 Programma Water en Riolering 2027-2031 Bergen – Uitgeest – Castricum – Heiloo 8 oktober 2026 1 september 2026 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave _________________________________________________________________________2 Samenvatting___________________________________________________________________________5 1. Inleiding _____________________________________________________________________________6 1.1 De doelen van het Programma Water en Riolering________________________________________________6 1.2 Relatie tussen het PWR en de Omgevingswet ____________________________________________________6 1.3 Anticiperen op de Europese Richtlijn Stedelijk afvalwater __________________________________________6 1.4 Anticiperen op klimaatverandering ____________________________________________________________7 1.5 Samenwerken in de regio ____________________________________________________________________8 2 Functioneren van het watersysteem _______________________________________________________9 2.1 Stedelijk afvalwatersysteem__________________________________________________________________9 2.2 Hemelwatersysteem _______________________________________________________________________10 2.3 Grondwatersysteem _______________________________________________________________________10 2.4 Oppervlaktewatersysteem __________________________________________________________________10
2.5 Beschikbare data __________________________________________________________________________10 3 Visie en ambitie ______________________________________________________________________13 3.1 Water en het Programma Klimaat ____________________________________________________________13 3.2 Meten van effectiviteit _____________________________________________________________________16 4 Strategie en verankering _______________________________________________________________17 4.1 Gemeentelijke zorgtaak voor de inzameling van stedelijk afvalwater________________________________17 4.1.1 Regels voor de behandeling van afvalwater in het buitengebied __________________________________________17 4.1.2 Nieuwe lozingsregels in de Waterschapsverordening ___________________________________________________17 4.1.3 Overweging richting omgevingsplannen______________________________________________________________18 4.1.4 Financiële overweging aansluiting afvalwater in het buitengebied _________________________________________18 4.1.5 Vervanging bestaande IBA’s door septic tanks of drukriolering____________________________________________19 4.1.6 Inzamelen van afvalwater _________________________________________________________________________20 4.1.7 Goed rioolgebruik _______________________________________________________________________________21 4.2 Hemelwatertaak
__________________________________________________________________________21 4.2.1 Verwerking van hemelwater _______________________________________________________________________22 4.2.2 Beperking van risico op wateroverlast _______________________________________________________________24 4.2.3 Omgaan met (sterk) vervuilde oppervlakken __________________________________________________________28 4.2.4 Afkoppelen verhard oppervlak _____________________________________________________________________28 4.2.5 Problematiek WKO-lozingen (bodemenergiesystemen) _________________________________________________29 4.3 Grondwatertaak __________________________________________________________________________29 4.3.1 Samenwerking en verantwoordelijkheden in grondwaterbeheer __________________________________________29 4.3.2 Voorkomen grondwaterproblemen _________________________________________________________________30 1 september 2026 3 4.3.3 Ontwatering bestaand gebied______________________________________________________________________31 4.3.4 Ontwatering nieuwbouw _________________________________________________________________________32 4.3.5 Monitoren van grondwaterstanden _________________________________________________________________33 4.3.6 Grondwater en klimaat ___________________________________________________________________________33 4.3.7 Voorkomen van
grondwaterverontreiniging __________________________________________________________33 4.4 Oppervlaktewaterkwaliteit__________________________________________________________________33 4.4.1 Europese Kaderrichtlijn Water (KRW)________________________________________________________________34 4.4.2 Indirecte lozingen _______________________________________________________________________________36 4.4.3 Waterregels ____________________________________________________________________________________36 4.4.4 Ecoscans_______________________________________________________________________________________37 4.4.5 Opheffen foutaansluitingen _______________________________________________________________________37 4.4.6 Verzilting ______________________________________________________________________________________37 4.4.7 Zwerfafval _____________________________________________________________________________________41 4.4.8 Bestrijdingsmiddelen_____________________________________________________________________________41 4.4.9 Recreëren in, op of nabij het water _________________________________________________________________41 4.5 Risicogestuurd beheer______________________________________________________________________42 4.6 Baggeren ________________________________________________________________________________43 4.7
Bedrijfsvoering____________________________________________________________________________43 4.7.1 Regionale samenwerking _________________________________________________________________________43 4.7.2 Gegevensbeheer en digitalisering___________________________________________________________________44 4.7.3 Communicatie en samenwerking ___________________________________________________________________44 4.7.4 Incidentenplan waterketen ________________________________________________________________________44 4.8 Verordeningen en regels voor in omgevingsplannen _____________________________________________45 4.8.1 Verordeningen__________________________________________________________________________________45 4.8.2 Verordening op de heffing en invordering van rioolheffing _______________________________________________46 4.8.3 Regels voor in omgevingsplannen___________________________________________________________________47 5 Middelen ____________________________________________________________________________48 5.1 Personele middelen_____________________________________________________________________48 5.2 Financiële middelen ____________________________________________________________________49 5.2.1 Kostendekkingsberekeningen ______________________________________________________________________49 5.2.2 Toerekening van kosten
__________________________________________________________________________50 Bijlagen ______________________________________________________________________________52 Bijlage A Begrippen en definities __________________________________________________________53 Bijlage B Overzicht voorzieningen _________________________________________________________61 Bijlage C Afvalwaterakkoorden ___________________________________________________________62 Afvalwaterakkoord Bergen 2026 ________________________________________________________________62 Afvalwaterakkoord Uitgeest 2026 _______________________________________________________________63 Afvalwaterakkoord Castricum 2026 ______________________________________________________________64 Afvalwaterakkoord Heiloo 2026 _________________________________________________________________64 1 september 2026 4 Bijlage D Kostendekkingsberekeningen _____________________________________________________65 Colofon _______________________________________________________________________________66 1 september 2026 5 Samenvatting Programma Water en Riolering 2027 t/m 2031 Dit Programma Water en Riolering (PWR) beschrijft voor Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo gemeentelijke watertaken in 2027 t/m 2031. Het programma borgt de continuïteit van de inzameling en verwerking van stedelijk afvalwater en de zorg voor hemelwater en grondwater.
Daarnaast levert het een bijdrage aan schoon oppervlaktewater, drinkwaterbeschikbaarheid en een klimaatbestendige leefomgeving. Hoewel een PWR onder de Omgevingswet niet langer verplicht is, kiezen de gemeenten bewust voor dit instrument om beleid, uitvoering, personele inzet en financiën integraal en meerjarig te sturen. Het bestaande watersysteem functioneert in de basis goed, maar klimaatverandering, strengere eisen aan waterkwaliteit en nieuwe Europese regelgeving vergroten de opgave. De gemeenten zetten daarom in op een integrale en risicogestuurde aanpak: schoon en vuil water zo veel mogelijk scheiden, rioolvreemd water en foutaansluitingen verminderen, voorzieningen tijdig onderhouden en vervangen, en maatregelen combineren met herinrichting van de openbare ruimte. Bij nieuwbouw zijn de klimaatbestendige uitgangspunten kaderstellend; in bestaand gebied worden deze nagestreefd. Maatregelen in bestaand worden doelmatig gekoppeld aan renovaties en herinrichtingsprojecten. Waterschade willen we voorkomen, terwijl tijdelijke hinder door water op straat bij extreme buien niet altijd uitgesloten kan worden. Specifieke doelen zijn: •Afvalwater: doelmatige inzameling en transport, verdere scheiding van afval- en hemelwater, onderzoek naar rioolvreemd water en passende oplossingen voor lozingen en verouderde IBA’s (septic tanks) in het buitengebied.
•Klimaatadaptatie: wateroverlast, droogte en hitte worden gebiedsgericht aangepakt, met ruimte voor water en groen en met betrokkenheid van inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. •Grondwater: voortzetting van monitoring, onderzoek en locatiegericht maatwerk, met heldere verantwoordelijkheden voor gemeente, hoogheemraadschap en perceeleigenaren. •Waterkwaliteit: bijdragen aan de Kaderrichtlijn Water door grip op indirecte lozingen, het opheffen van foutaansluitingen, natuurvriendelijke inrichting en zorgvuldig beheer. •Sturing en regelgeving: relevante beleidsregels worden verankerd in omgevingsplannen en verordeningen; effectiviteit wordt gevolgd met metingen, meldingen, systeemanalyses en prestatie- indicatoren. De uitvoering vindt plaats via een gezamenlijke regionale agenda en gemeentelijke programma’s voor onderzoek, onderhoud, vervanging, verbetering en specifieke projecten. Samenwerking met HHNK, PWN, omgevingsdiensten, provincie en omliggende gemeenten blijft essentieel om de kwaliteit te verhogen, maatschappelijke kosten te beperken en personele kwetsbaarheid te verminderen. Ook inwoners en bedrijven hebben een rol, onder meer door goed rioolgebruik, verwerking van hemelwater op eigen terrein en waterbesparing. Bestuurlijke kern: met dit PWR kiezen de gemeenten voor een betrouwbare, betaalbare en toekomstbestendige waterzorg.
De opgave vraagt om bestendige financiering en voldoende deskundige capaciteit, om scherpe prioritering op risico en doelmatigheid, en om structurele afstemming tussen waterbeheer, ruimtelijke ontwikkeling, klimaatbeleid en beheer van de openbare ruimte. Bij de jaarlijkse programmering en begroting worden voortgang, kostenontwikkeling, risico’s en kostendekking gevolgd en waar nodig bijgestuurd. 1 september 2026 6 1. Inleiding In 2023 hebben de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo het Programma Water en Riolering (PWR) 2023 t/m 2026 vastgesteld. Een PWR is over het algemeen 5 jaar geldig en dan is het tijd om met name het beleid en de financiën te herzien. De planning is ook afgestemd op het Programma Klimaat 2025- 2030 en de actualisatie van het regionale en lokale uitvoeringsprogramma van klimaatadaptatie. Het in 2023 vastgestelde document wordt nu vervangen door het hier voorliggende nieuwe Programma water en Riolering 2027 t/m 2031, dat opnieuw een gezamenlijk beleidsdocument is voor Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo. Dit programma beschrijft het beleid van de waterhuishouding (vuilwater, regenwater, grondwater en oppervlaktewater) en welke activiteiten er uitgevoerd worden in de periode 2027 t/m 2031.
1.1 De doelen van het Programma Water en Riolering De doelen van het Programma Water en Riolering (PWR) zijn: •Overzicht en beleidskeuzes aan de hand van de drie gemeentelijke watertaken rondom stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater en bijdragen aan de zorgplichten oppervlaktewater en drinkwater. •Afstemmen van het beleid met interne collega’s en externe waterpartners (HHNK, PWN en Omgevingsdienst). •Continuïteit en voortgangsbewaking: Vanwege de lange levensduur van de watervoorzieningen en kapitaalintensieve investeringen is een lange termijn aanpak essentieel (evaluatie, begroting, investeringen). 1.2 Relatie tussen het PWR en de Omgevingswet Het PWR, voorheen Gemeentelijk Riolerings Plan (GRP), was voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 een verplicht planinstrument in het kader van de Wet Milieubeheer. Deze planverplichting is vervallen met ingang van de Omgevingswet. De Omgevingswet biedt in artikel 3.14 de mogelijkheid om een PWR op te stellen. We hebben opnieuw een PWR opgesteld omdat dit een heel geschikt instrument is om de gemeentelijke watertaken te beschrijven, volgens de nieuwste inzichten, en met een onderbouwing van het benodigde personeel en de financiën. 1.3 Anticiperen op de Europese Richtlijn Stedelijk afvalwater Op 27 november 2024 is de nieuwe Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater (2024/3019) vastgesteld.
Deze richtlijn vervangt Richtlijn 91/271/EEG, stelt de bepalingen van richtlijn 91/271/EEG opnieuw vast, en voegt een aantal nieuwe bepalingen toe. Een aantal van deze nieuwe bepalingen raken aan de taken en verantwoordelijkheden van gemeenten. Het gaat dan onder andere om: •Bevorderen van toegang tot sanitaire voorzieningen; •Informatieverstrekking aan het publiek (inwoners en bedrijven) ten aanzien van rioolheffing; •Het opstellen van een geïntegreerd beheerplan stedelijk afvalwater. Met het in de toekomst op te stellen nieuwe geïntegreerde beheerplan stedelijk afvalwater komt de planverplichting ook weer terug, die nu tijdelijk weg is gevallen sinds de Omgevingswet. Dit PWR kijkt alvast vooruit naar de toekomstige verplichtingen van de Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater. Daarom komen 1 september 2026 7 in dit PWR ook de andere twee hoofdonderwerpen aan de orde; de toegang tot sanitaire voorzieningen en informatieverstrekking ten aanzien van de rioolheffing. Wat betreft informatieverstrekking vraagt de Europese richtlijn ook dat er meer gemeten gaat worden in of nabij het riool, of op een andere manier. Met de uitvoering van een goed meetplan kunnen we onderzoeken of maatregelen doelmatig zijn. 1.4 Anticiperen op klimaatverandering Klimaatverandering leidt zichtbaar tot meer extreme weersituaties. Het wordt soms natter, soms droger en soms warmer.
In het weekend van 18-20 juni 2021 leidden kortdurende hevige zware regenbuien in onze regio tot uitzonderlijke wateroverlast. De herfst en winter van 2023 en 2024 waren uitzonderlijk nat, wat tot veel wateroverlast leidde, met name langs de duinranden. En 2026 was uitzonderlijk droog (https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/droogtemonitor) met een record aan hittegolven en branden binnen en buitenland. Dit soort gebeurtenissen brengen grote uitdagingen met zich mee voor de hemelwater- en grondwaterzorg en in het oppervlaktewater. De openbare ruimte en het watersysteem moeten ook piekbuien kunnen verwerken die niet meer in rioolbuizen passen. Een integrale aanpak, waarbij voorzieningen in de onder- en bovengrond samenwerken bij de verwerking van water, is noodzakelijk. Om maatregelen in de openbare ruimte en op particulier terrein succesvol te laten zijn, moeten ook bewoners, organisaties en bedrijven zich voldoende bewust worden van de noodzaak van klimaatadaptatie. In het landelijke Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) is de doelstelling opgenomen dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Alle Nederlandse overheden hebben in 2021 daarom klimaatbestendigheid en waterrobuustheid in hun beleid en handelen moeten verankeren. Een van de bouwstenen voor lokaal beleid is het Basisveiligheidsniveau klimaatbestendige nieuwbouw.
Dit zijn uitgangspunten voor de bouw in een klimaatbestendige en waterrobuuste leefomgeving in 2050. Daarom hebben 50 partijen (provincies, waterschappen, gemeenten, ontwikkelaars en woningcorporaties) binnen Noord-Hollland en Metropool Regio Amsterdam (MRA) in maart 2022 een intentieovereenkomst getekend om deze uitgangspunten te verwerken in lokaal beleid. Ook Bergen, Uitgeest en Heiloo hebben deze overeenkomst getekend. Inmiddels zijn deze richtlijnen in onze vier gemeenten in ons beleid vastgelegd, via het klimaatadaptatiebeleid en in het PWR 2023 t/m 2026. Begin 2023 is het Beleidsplan en uitvoeringsprogramma 2023-2026: "Op weg naar klimaatadaptieve en natuurinclusieve gemeenten" vastgesteld door de raden van de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo. Hierin is de strategie beschreven hoe we in onze vier gemeenten invulling geven aan klimaatadaptatie. Sinds de vaststelling van dit beleidsplan gelden de klimaatbestendige uitgangspunten volgens het MRA-basisveiligheidsniveau als werkkader bij (her)inrichtingen en nieuwbouw. Bij nieuwbouw met omgevingsplanwijziging zijn de klimaatbestendige uitgangspunten kaderstellend en een eis voor de omgevingsvergunning. Als we de klimaatbestendige uitgangspunten vastleggen in de nog op te stellen omgevingsplannen, dan zijn deze altijd geldig bij nieuwbouwontwikkelingen.
Bij het klimaatbestendig maken van onze leefomgeving kijken we naar de aspecten wateroverlast, hitte, droogte, overstroming en biodiversiteit. Voor de bestaande bebouwde omgeving is ons uitgangspunt dat we de klimaatadaptatie opgaven samen aanpakken. Met samen bedoelen we: • Collega’s binnen de gemeente. • Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zoals scholen. • Aangrenzende gemeenten, hogere overheden en nutsbedrijven. • Overige belanghebbenden. 1 september 2026 8 1.5 Samenwerken in de regio Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo werken als gemeentelijke werkorganisatie samen. Daarnaast is er actieve regionale samenwerking met gemeenten Dijk en Waard, Alkmaar, Heemskerk, Beverwijk en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) en een bovenregionale samenwerking met alle gemeenten boven het Noordzeekanaal en met PWN. Via de bestuurlijke overeenkomst 2024-2030 Samenwerking Waterketen Regio Noord-Kennemerland is de doelstelling opgenomen om door regionale samenwerking het beheer van de afvalwaterketen uit te voeren tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Ook moet door deze samenwerking een betere kwaliteit van dienstverlening gehaald worden, en verminderde (personele) kwetsbaarheid. Dezelfde samenwerking zoals hierboven beschreven is er ook voor klimaatadaptatie. Beide regionale werkgroepen houden intensief contact vanwege de sterke raakvlakken.
Er zijn ook andere samenwerkingen op het gebied van water, zoals vergunning, toezicht en handhaving met de omgevingsdiensten. In bijlage D van dit PWR staat een uitvoeringsprogramma met activiteiten die opgepakt (gaan) worden, soms gezamenlijk als regio, soms door de vier gemeenten als BUCH- werkorganisatie en soms door één gemeente. 1 september 2026 9 2 Functioneren van het watersysteem 2.1 Stedelijk afvalwatersysteem Beschrijving van het stelsel Voor de jaren 60 werden rioolstelsels vaak als gemengd rioolstelsel aangelegd. Dat wil zeggen dat afvalwater en regenwater door hetzelfde riool afgevoerd werden. Dat leidt bij harde regenbuien tot overstortingen op het oppervlaktewater, via speciaal hiervoor aangelegde overstorten. Vanaf de jaren 60 werden er steeds meer gescheiden stelsels en soms ook verbeterd gescheiden stelsels aangelegd. Dat wil zeggen dat er in een straat zowel een vuilwaterriool als een hemelwaterriool aangelegd wordt. Bij grotere afstand tussen de bebouwing (meestal buiten de bebouwde kom) wordt er gewerkt met drukriolering voor afvalwaterinzameling. Als aanleg van riool vanwege grotere afstanden te duur is dan wordt het afvalwater ingezameld met septic tanks, die kleine hoeveelheden afvalwater bij een huis zuiveren en daar vlakbij direct lozen op het oppervlaktewater of infiltreren in de bodem.
Verder zijn er drainageleidingen aangelegd, tegen een te hoge grondwaterstand onder huizen. Regenwater op straat wordt vaak ingezameld via straatkolken en afgevoerd naar het oppervlaktewater of geïnfiltreerd in de bodem. Het afvalwater wordt met de hiervoor genoemde riolen ingezameld en met behulp van rioolgemalen verder getransporteerd naar de rioolwaterzuivering van het hoogheemraadschap. Voor een overzicht van de aangelegde voorzieningen per gemeente, zie bijlage B Functioneren van het afvalwatersysteem Het afvalwatersysteem in de huidige bebouwde omgeving functioneert goed. Bijna al het huishoudelijke en bedrijfsmatige afvalwater wordt ingezameld via riolering en rioolgemalen en naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Tijdens hevige neerslag wordt afvalwater deels via voorzieningen (zoals overstorten) op sloten of ander oppervlaktewater geloosd volgens de afspraken met het hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK). Dat gebeurt om te voorkomen dat het afvalwater via de straatputten of -kolken naar boven komt op straat, of dat het in huizen of andere gebouwen tot overlast leidt. De gevolgen van overstortingen voor het oppervlaktewater zijn over het algemeen beperkt, omdat ze niet vaak gebeuren en van korte duur zijn.
De frequentie van overstortingen en overlast van afvalwater wordt in de loop van jaren lager omdat vuilwater en regenwater steeds meer gescheiden afgevoerd worden. We gaan door met de aanleg van gescheiden stelsels bij nieuwbouw en het afkoppelen van verhard oppervlak van de gemengde riolering, enerzijds om overstortingen te verminderen, en anderzijds om minder schoon regenwater en grondwater af te voeren naar de RWZI. Rioolvreemd water Het stedelijke afvalwatersysteem wordt gereinigd en geïnspecteerd. De gemeente heeft dus een actueel beeld van de toestand van het afvalwatersysteem. Aandachtspunt is nog het rioolvreemd water. Dit is het verschil tussen de theoretische hoeveelheid afvalwater (drinkwaterverbruik) die afgevoerd wordt bij droog weer en de werkelijk gemeten hoeveelheid afvalwater dat wordt afgevoerd. Rioolvreemd water kan grondwater zijn, dat als gevolg van lekke rioolbuizen in het riool komt, of via ongewenste aansluiting van ontwateringssystemen of drainage op het riool. Het kan ook oppervlaktewater zijn dat bijvoorbeeld bij hoosbuien het riool inloopt, doordat de overstortdrempel te laag is. Rioolvreemd water is ongewenst omdat het over het algemeen schoner is dan het afvalwater dat gezuiverd moet worden. Daardoor wordt het afvalwater verdund voordat het bij de RWZI aankomt en daarmee wordt de zuivering minder effectief.
Minder rioolvreemd water betekent ook dat een kleinere hoeveelheid water hoeft te worden getransporteerd 1 september 2026 10 en gezuiverd op de RWZI, wat energie bespaart. En het derde voordeel van minder rioolvreemd water is dat het de kans op overstortingen vanuit het riool verkleint. 2.2 Hemelwatersysteem De rioolstelsels van alle woonkernen zijn in het verleden doorgerekend op de afvoercapaciteit. Vervolgens zijn verbetermaatregelen onderzocht. Daarmee is er een beeld van de effecten van harde tot zeer harde buien. Ook het hemelwatersysteem wordt periodiek gereinigd en geïnspecteerd. In de komende planperiode van 2027 t/m 2031 willen we een nieuwe berekening maken, een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW), dat oog heeft voor wateroverlast en klimaatbestendigheid en rekening houdt met het bodem- en watersysteem. Hiervoor zoeken we ook de samenwerking met HHNK, omdat zij het watersysteem beheren en doorrekenen op basis van wateroverlast. 2.3 Grondwatersysteem Locaties met grondwateroverlast zijn voor een groot deel bekend. We hebben veel onderzoek verricht en blijven de grondwaterstanden monitoren middels het gemeentelijk grondwatermeetnet, ook in verband met de verandering van het klimaat. Met het verkrijgen van inzicht worden knelpunten duidelijk. Vervolgens onderzoeken we de noodzaak van maatregelen en meekoppelkansen binnen projecten.
Met name langs de duinrand van gemeente Bergen en gemeente Castricum is in 2023 en 2024 veel grondwateroverlast geweest. Hierover is afstemming met PWN, HHNK en de Provincie NH die ook verantwoordelijkheden hebben in het waterbeheer. 2.4 Oppervlaktewatersysteem Het oppervlaktewatersysteem functioneert goed. Het onderhoud aan het oppervlaktewatersysteem in het bebouwde gebied voeren we in samenwerking met het hoogheemraadschap uit. Gezamenlijk worden knelpunten geïdentificeerd en aangepakt. Maatregelen voor een betere waterdoorvoer zijn baggeren, het vergroten van watergangen, of het ontstoppen van duikers (buizen die watergangen met elkaar verbinden, bijvoorbeeld onder een straat door). 2.5 Beschikbare data Onze gemeenten beschikken over een digitaal systeem, waarin alle riolering, rioolgemalen, overstorten en overige voorzieningen met specifieke kenmerken zijn opgenomen. Dit is een belangrijk hulpmiddel voor de vervangingsplanning en het beheer en onderhoud. 1 september 2026 11 Afbeelding 2.1 Gemeentelijke riolering op hoofdlijnen
1 september 2026 12 Op het Geo Informatie Portaal van het hoogheemraadschap (https://kaarten.hhnk.nl) zijn diverse kaarten te vinden van thema's die een rol spelen bij de bedrijfsvoering van zowel de gemeenten als van HHNK, waaronder de klimaatatlas en samenwerking in de waterketen. Afbeelding 3: Persleidingensysteem en zuiveringen van HHNK waarop gemeentelijke riolering is aangesloten (bron: https://kaarten.hhnk.nl/portal/apps/sites/#/geoportaal) De afspraken over samenwerking in de waterketen tussen de gemeenten en het hoogheemraadschap op het gebied van het de waterkwantiteit en -kwaliteit van het afvalwatertransport en de investeringen, beheer en onderhoud van de zuiveringstechnische werken, liggen vast in afvalwaterakkoorden en aansluitovereenkomsten. Denk onder meer aan afspraken over de kwaliteit en de hoeveelheid van het afvalwater bij de overnamepunten. Bij de overnamepunten gaat het afvalwater vanuit het gemeentelijke afvalwatertransportsysteem naar die van het hoogheemraadschap. De afvalwaterakkoorden en aansluitovereenkomsten van Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo zijn in 2026 herzien en vastgesteld.
1 september 2026 13 3 Visie en ambitie De hoofddoelen van riolering zijn volksgezondheid en milieu (geen vuil water in huis, op straat en in het oppervlaktewater) en droge voeten (het tegengaan van overlast door hemelwater en grondwater). Dit Programma Water en Riolering laat zien dat we naast onze wettelijke watertaken voor afvalwater, hemelwater en grondwater, ook samen met onze waterpartners een bijdrage leveren aan het behalen van andere gemeenschappelijke doelen via een integrale en wijkgerichte aanpak. Het gemeentelijke waterbeheer staat niet op zich, maar is continu in beweging als gevolg van actuele ontwikkelingen. Denk aan klimaatverandering, de energietransitie en grondstoffen. Met het uitvoeren van de watertaken beschermen we de leefomgeving. Bij (her)ontwikkelingen of herinrichting van de openbare ruimte willen we tegelijkertijd, samen met bewoners en bedrijven, een bijdrage leveren aan een klimaatbestendige en waterrobuuste omgeving, betere waterkwaliteit en ecologie (kaderrichtlijn water), de energietransitie, circulaire economie (levensduurverlenging van riolen en hergebruik van materialen), versterking van de biodiversiteit en veilige en duurzame mobiliteit. 3.1 Water en het Programma Klimaat In 2020 is het Ambitiedocument Programma Klimaat 2021-2025 vastgesteld voor Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo.
Na een evaluatie is het nieuwe Programma Klimaat 2025-2030 vastgesteld in 2026. Het programma Klimaat richt zich op de volgende vijf pijlers: Energietransitie, Duurzame Mobiliteit, Klimaatadaptatie, Circulaire Economie en Duurzame Bedrijfsvoering. De ambities uit het PWR, gericht op de waterketen en de openbare ruimte, hebben een relatie met elke pijler uit het Programma Klimaat: 1. Energietransitie Het waterwerk heeft hier om de volgende redenen mee te maken: a. Energieverbruik door watertransport, met name door rioolgemalen. Dat kan beperkt worden door de hoeveelheid afvalwater, gemengd met regenwater en grondwater, te verminderen. Dat is het eenvoudigste te realiseren door schoon water af te koppelen en het verminderen van rioolvreemd water (zie paragraaf 2.1). Minder afvalwateraanbod vermindert ook het energieverbruik bij HHNK doordat er minder water getransporteerd en gezuiverd hoeft te worden. Daarnaast is het ook van belang of het rioolgemaal goed is ingesteld en daarmee optimaal functioneert. b. Renovatie, onderhoud en reiniging kosten veel energie. Dit wordt zoveel mogelijk geoptimaliseerd, ook vanwege de kosten die eraan verbonden zijn. c. Vanwege de ontwikkelingen in de energietransitie wordt het ruimtegebruik in de openbare ruimte intensiever. Er komen meer kabels en leidingen in de straat en de straat gaat vaker open vanwege vervangingen.
Als de straat opengaat wordt ook vanuit het waterwerk nagedacht of voorzieningen tegelijk vervangen kunnen worden. d. In afvalwater en oppervlaktewater zit ook warmte die er deels uit gewonnen kan worden, aquathermie genoemd. De kansen binnen onze gemeenten hiervoor lijken beperkt te zijn, met name omdat daar vaak een duur warmtenet voor aangelegd moet worden. Bij interesse vanuit de samenleving kunnen we hier wel over meedenken en eventueel faciliteren. 1 september 2026 14 2. Duurzame mobiliteit Dit is de ambitie die met name gaat over minder fossiel aangedreven verkeersbewegingen en een lagere snelheid (ten gunste van fietsers en voetgangers). Dat gaat samen met smallere straten en minder parkeerplaatsen. Daarmee komt meer ruimte vrij, wat kansen biedt voor meer groen en meer ruimte voor infiltratie van regenwater, ook door het gebruik van waterdoorlatende of waterpasserende verharding. 3. Circulaire economie --> Nederland heeft als doel om in 2050 volledig circulair te zijn. Om dat doel te bereiken moeten grondstoffen beter behouden worden in onze economie door hergebruik en (hoogwaardige) recycling van materialen en grondstoffen. Daarnaast moeten er meer biobased en secundaire materialen toegepast gaan worden in algemene zin, door bijvoorbeeld slim ontwerp, waardoor het gebruik van grondstoffen wordt gereduceerd.
Voor het thema water en riool omvat dit onder andere het gebruik van hernieuwbare energiebronnen, toepassen van ‘schoner’ beton, hogere recycling percentages in rioolbuizen, het voorkomen van afval en reststromen door goed onderhoud en reparatie van ons materiaal (bijv. rioolbuizen), en het hergebruik van de materialen. Belangrijke aandachtspunt is 'end-of-life': Wat gebeurt er met vrijkomend of 'oud' riool materiaal? Dit ‘afval’ moet naar bedrijven die kunnen recyclen of herbestemmen. Circulariteit komt terug in verschillende onderwerpen in ons beleid: - Het streven naar verlenging van de levensduur van riolering en andere voorzieningen voor het waterbeheer, en het gebruik van gerecyclede materialen. Levensverlenging kan met name versterkt worden door risicogestuurd beheer en relining. - Verminderen van de hoeveelheid afvoer van afvalwater (gemengd met regenwater en grondwater) komt ten goede aan de aanwezigheid en beschikbaarheid van schoon water. Daarnaast heeft het de voorkeur om geconcentreerd vuilwater af te voeren op de RWZI. Dat maakt het zuiveren makkelijker en beter, en het vergroot de mogelijkheden voor het terugwinnen van grondstoffen door HHNK tijdens de zuivering. - Beschikbaarheid van schoon water. We willen schoon regenwater zoveel mogelijk gebruiken op de locatie waar het valt, ook om seizoensgebonden droogte tegen te gaan.
We volgen daarbij de trits van vasthouden, bergen en daarna afvoeren, en daarbij besparen een aanpassen, zie paragraaf 4.2 en figuur 4.2. Ook hanteren we de voorkeursvolgorde voor het behoud van de waterkwaliteit: voorkomen, scheiden en zuiveren, zie paragraaf 4.1 en figuur 4.1. Het schoonhouden van waterstromen en watergangen en het zuiveren van water is hierbij van belang. Ook het verminderen van (drink)watergebruik draagt bij aan de beschikbaarheid van schoon water. Denk hierbij aan droge zomerperiodes waarbij de beschikbaarheid van water in het IJsselmeer onder druk staat. Daarnaast is het schoon drinkwater maken door PWN een intensief proces dat veel energie kost. Via ondertekening van het Convenant Toekomstbestendige Bouwen hebben onze gemeentes aangegeven dat zij bij nieuwbouwontwikkelingen sturen op de aanleg van drinkwaterbesparende maatregelen. Denk hierbij aan kleine maatregelen zoals waterbesparende (af)wasmachines en douchekoppen, of groter zoals een regenwaterbergende zak in de kruipruimte, tegen wateroverlast, die ook water kan leveren voor in huis, voor het toilet, de wasmachine, de tuin en voor diverse wasklussen. Ook via de rioolheffing wordt gestuurd op minder drinkwatergebruik bij grote lozers. - Het nemen van de juiste klimaatbestendige maatregelen, vermindert schade door wateroverlast, droogte, hitte en schade aan de biodiversiteit.
1 september 2026 15 Voor alle processen en materiaalgebruik geldt dat er zo min mogelijk schade wordt toegedaan aan het milieu. MKI (milieukostenindicator) berekeningen helpen bij het maken van keuzes bij de aanleg of vervanging van bijvoorbeeld riolering. Daarnaast wordt in de BUCH-werkorganisatie bij alle GWW-projecten BUCH Bewust ingezet voor het maken van afgewogen circulaire keuzes. BUCH Bewust is een methode – geïnspireerd op de Leidse Ladder – waarmee circulariteit een vaste plek krijgt in onze projecten. Niet als extraatje, maar als basisvoorwaarde. De methode is een vragenlijst die je gedurende het gehele ontwerpproces kan invullen. Het levert een score op die laat zien in hoeverre het project aan de circulaire doelen van de BUCH-gemeenten voldoet, en het helpt bij het maken van circulaire keuzes en het vinden van verbeterpunten. 4. Klimaatadaptatie en natuurinclusief bouwen --> omgaan met wateroverlast, droogte, hitte, overstromingen en biodiversiteit. Wij richten ons op een klimaatbestendige en natuurinclusieve leefomgeving in 2050. Hiervoor hanteren we bij nieuwbouw de in het beleid vastgelegde uitgangspunten voor klimaatbestendig en natuurinclusief bouwen. Daarop aansluitend is de Verordening Hemelwaterberging. We bouwen immers niet alleen voor nu maar ook voor een prettige leefomgeving in de toekomstige tientallen jaren.
Bij herinrichting van de openbare ruimte gebruiken we de klimaatbestendige uitgangspunten als streefcijfers: a. Wateroverlast gaan we tegen door het lokaal vasthouden van water op de juiste locaties waar het niet tot overlast leidt. Dat zijn vaak infiltrerende groengebieden, maar ook aangelegde infiltratievoorzieningen (waterbergende weg, wadi’s. e.d.). De trits van vasthouden, bergen en daarna afvoeren draagt hieraan bij, zie figuur 4.2. Bij grondwateroverlast zijn de maatregelen heel locatiespecifiek, en met een gedeelde verantwoordelijkheid tussen meerdere partijen. b. Droogte gaan we tegen door dezelfde trits als die van wateroverlast. We houden het (regen)water zoveel mogelijk op de locatie zelf. c. Hitte tegengaan gebeurt veel door het aanplanten van groen, en met name bomen en struiken. Dit vraagt ook om juist waterbeheer zodat het groen gezond blijft en op een efficiënte manier beheerd kan worden. d. Overstromingen is een verantwoordelijkheid van het waterschap, gericht op dijken en duinen. Als gemeente moeten we ervoor zorgen dat evacuatie goed georganiseerd kan worden bij een overstroming, in samenwerking met de veiligheidsregio. Daarnaast hanteert de gemeente uitgangspunten om wateroverlast zoveel mogelijk tegen te gaan (zie punt a). e. Natuurinclusief werken aan water: 1.
In het riool betreft dit vooral het gebruik van paddentrapjes in straatkolken, daar waar de paddentrek voorkomt. Dit moet vaak wel gecombineerd worden met het verlagen van de straatbanden, zodat de padden een veilige uitweg hebben vanaf de straat. 2. Ook het behoud van het regenwater in het gebied komt (meestal) ten goede aan de lokale natuur. Denk hierbij aan maatregelen zoals afkoppelen, infiltreren door vergroening/onttegelen en de aanleg van kruidenrijke wadi’s. 3. Aanleg van natuurvriendelijke oevers (NVO’s) bij de waterkant, in plaats van harde beschoeiingen. In onze gemeenten heeft de aanleg van een NVO de voorkeur, tenzij de waterkant extra stevig moet zijn vanwege specifieke functies (zoals bij een brug), of dat er geen ruimte is (vaak bij wegslootjes). 1 september 2026 16 5. Duurzame bedrijfsvoering --> Dit is een samenvatting van bovenstaande punten, maar denk ook specifiek aan de CO2-prestatieladder waar de rioolgemalen invloed op hebben. 3.2 Meten van effectiviteit Voor het meten van de effectiviteit van ons beleid willen we: •Een standaardanalyse maken voor meldingen van (grond)wateroverlast, rioolinstortingen en stank, o.a. met hulp van FIXI-meldingen, om te kijken of we hiervan kritische prestatie indicatoren (KPI’s) kunnen maken en kunnen verbeteren.
•KPI’s inrichten op basis van openbare data om te zien hoe klimaatbestendig onze leefomgeving ingericht is, op basis van onze beleidsuitgangspunten voor een toekomstbestendige leefomgeving. Momenteel sluiten we daarbij aan op het traject van de Digitale Tweeling, een GIS-omgeving waarin kaarten en metingen gedeeld kunnen worden en KPI’s geformuleerd en berekend. •Periodiek berekeningen uitvoeren voor wateroverlast en klimaatadaptatie. Dit kan met kleinere stresstesten (wateroverlast, hittestress, droogte) en met een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) dat oog heeft voor wateroverlast en klimaatbestendigheid en rekening houdt met het bodem- en watersysteem. Hiervoor zoeken we ook de samenwerking met HHNK, omdat zij het watersysteem beheren en doorrekenen. •HHNK doet metingen naar de waterkwaliteit van het oppervlaktewater. Indien nodig willen we in samenwerking ook op andere dan de huidige locaties meten, ten behoeve van de Kaderrichtlijn Water (KRW) en ook in het teken van de volksgezondheid. 1 september 2026 17 4 Strategie en verankering Om onze ambities te bereiken, stellen we per planperiode een uitvoeringsprogramma op. Zo nodig stellen we tussentijds de beleidskoers bij. De beleidsregels nemen we op in het omgevingsplan en in de Verordening fysieke Leefomgeving. Het hoogheemraadschap heeft regels vastgesteld in de Waterschapsverordening.
Op deze manier kan de gebruiker zien welke regels gelden bij een ruimtelijke ontwikkeling en bij het gebruik van de riolering. 4.1 Gemeentelijke zorgtaak voor de inzameling van stedelijk afvalwater De gemeente (de gemeenteraad of het college van B&W) is wettelijk verplicht om stedelijk afvalwater (huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan) in te zamelen en af te voeren via een openbaar vuilwaterriool of een ander passend systeem. De wettelijke afvalwatertaak houdt in dat de gemeente al het huishoudelijk afvalwater moet inzamelen dat binnen haar grenzen vrijkomt, tenzij dit niet doelmatig geacht wordt. De doelmatigheid betekent in grote lijnen dat als de kosten van aansluiting op de riolering van een of meerdere percelen hoger is dan een bepaald drempelbedrag, de gemeente niet verplicht is om riolering aan te leggen. 4.1.1 Regels voor de behandeling van afvalwater in het buitengebied Volgens de huidige wetgeving zijn de afstand van een perceel tot de riolering en het aantal bewoners van het perceel bepalend of het huishoudelijk afvalwater via (druk)riolering wordt afgevoerd, dan wel op oppervlaktewater of in de bodem mag worden geloosd. Deze regels zijn sinds de Omgevingswet (1 januari 2024) geland in de Bruidsschat paragraaf 22.3.8.3 Lozen van huishoudelijk afvalwater, artikel 22.148 Lozen van huishoudelijk afvalwater.
Bij lozingen van een normaal huishouden moet op het riool aangesloten worden als dit binnen 40 meter van de perceelsgrens ligt. Grotere lozers moeten op grotere afstanden aansluiten. 4.1.2 Nieuwe lozingsregels in de Waterschapsverordening Sinds 2024 zijn er nieuwe lozingsregels vanuit de Waterschapsverordening van het hoogheemraadschap HHNK. Deze verbieden het lozen van huishoudelijk afvalwater (van toiletten, douches en keukens) vanuit bedrijven via een septic tank op het oppervlaktewater, als het gelijk of meer is dan 6 ve (6 ve = vervuilingswaarde van het afvalwater gelijk of vergelijkbaar met een perceel met 6 inwoners). Dat geldt voor afvalwaterlozingen op kleine sloten en watergangen (secundair en tertiair oppervlaktewater). Afvalwater lozen op primair oppervlaktewater is vergunningplichtig. Zie voor de watergangen de legger wateren van HHNK. Handhaving op deze regels (door HHNK) gebeurt niet voor 1 januari 2027. Als de gemeente plannen heeft om riolering bij deze locaties aan te leggen, dan wordt handhaving uitgesteld tot 1 januari 2031. Deze nieuwe regels hebben gevolgen voor bedrijven, zoals campings, groepsaccommodaties, kantoren en restaurants.
HHNK heeft deze regels ingevoerd omdat zij in het buitengebied een toename van onvoldoende gezuiverde lozingen zagen van groepsaccommodaties zoals minicampings (bij de boer), zorgboerderijen en complexen 1 september 2026 18 met tijdelijke woningen voor arbeidsmigranten. Deze ondernemingen moeten hun percelen alsnog aansluiten op het riool of het afvalwater verzamelen in tanks en laten ophalen voor verwerking in de RWZI. De gemeente is nu per perceel aan het onderzoeken of aansluiting op het riool een mogelijkheid is, in combinatie met andere percelen in de buurt. Dit is met name een financiële overweging, maar eventuele toekomstige ontwikkelingen in het gebied kunnen ook relevant zijn. Of HHNK een financiële bijdrage wil leveren voor het aansluiten op het riool is nog niet bekend. 4.1.3 Overweging richting omgevingsplannen Nu zijn er richtlijnen voor vuileenheden en afstand tot de riolering. In het kader van de Omgevingswet heeft het voordelen om over te gaan op kaarten voor gerioleerde en ongerioleerde gebieden. Dat is voor de burger duidelijk en beter toepasbaar. Via digitale kaarten kun je dan de locaties van zowel het gerioleerde als het ongerioleerde gebied weergeven. De gemeente weet immers precies waar riolering aanwezig is en waar niet. Aan de digitale werkingsgebieden worden vervolgens regels gekoppeld.
Met een klik op de kaart kan een initiatiefnemer dan via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) zien welke regels gelden in een bepaald gebied. In de komende periode van dit PWR wordt gekeken hoe hier eventueel invulling aangegeven kan worden. 4.1.4 Financiële overweging aansluiting afvalwater in het buitengebied Er is altijd een afweging of bij nieuwbouw en bestaande bouw lozingen van huishoudelijk afvalwater aangesloten worden op het riool of niet. Daarvoor past de gemeente aan de hand van zogenaamde omslagpunten een financiële afweging toe. Als een (pers)leiding binnen 40 m van een perceel met de lozing ligt, moet altijd op de leiding worden aangesloten. Bij een afstand van meer dan 40 m is aansluiting niet in alle gevallen verplicht en wordt een doelmatigheidsafweging gemaakt. De perceeleigenaar betaalt het eerste deel van de aanleg tot maximaal EUR 9500,-. De gemeente betaalt het restant tot maximaal EUR 9500,-. Dus bij aansluitkosten van EUR 19.000,- betaalt de perceeleigenaar EUR 9500,- en de gemeente EUR 9500,-. Als de kosten van een aansluiting meer dan EUR 19.000,- bedragen, dan is het een overweging van de gemeente of het nog doelmatig is om riool aan te leggen en het afvalwater aan te sluiten. De eigenaar kan ook meer dan €9500 betalen om aansluiting toch mogelijk te maken.
Het alternatief is lozen op het oppervlaktewater, via een septic tank, of het afvalwater verzamelen in tanks en laten ophalen voor verwerking in de RWZI. HHNK is het bevoegd gezag dat gaat over lozingen op het oppervlaktewater en verwerking in de RWZI. Daarom is HHNK ook betrokken bij de overweging om aan te sluiten op het riool of niet. In de gevallen dat een lozer gebruik maakt van riolering of een septic tank die in beheer is van de gemeente, legt de gemeente rioolheffing op aan de perceeleigenaar. Lozingen Uitgeest Busch en Dam In Uitgeest bij Busch en Dam zijn er meerdere lozingen door IBA’s en groepsaccommodaties die eventueel op een lang drukriool aangesloten kunnen worden. Dat is wel een dure investering voor de gemeente Uitgeest, maar het levert wel een oplossing voor de huidige lozingen op het oppervlaktewater die binnenkort niet meer toegestaan zijn. Vanaf het moment van aansluiting gaan alle gebruikers rioolheffing betalen. Een deel van de lozers betaalt nu al rioolheffing omdat sommige septic tanks in eigendom van de gemeente zijn, de zogenaamde IBA’s. Hierover gaat de volgende paragraaf. In de planperiode van dit PWR 1 september 2026 19 wordt overwogen wat de beste oplossing is voor dit gebied. Of we gaan er een drukriool aanleggen, of de percelen krijgen een septic tank.
In het laatste geval moeten de groepsaccommodaties met afvalwaterproductie meer dan 6 ve, hun afvalwater via een tankwagen af laten voeren naar de RWZI, zodat ze voldoen aan de Waterschapsverordening. 4.1.5 Vervanging bestaande IBA’s door septic tanks of drukriolering In ongerioleerde gebieden functioneren al jaren mini-zuiveringssystemen zoals septic tanks en IBA’s (Individuele Behandeling van Afvalwater). De kwaliteit van het gezuiverde water in IBA’s blijkt onvoldoende in het licht van de Europese richtlijnen voor waterkwaliteit. Een verbeterde septic tank (VST) is wettelijk gezien een door het waterschap vereiste minimale voorziening. Uit metingen is gebleken dat mini-zuiveringssystemen als de Individuele Behandeling van Afvalwater (IBA) onvoldoende functioneren. Dit heeft te maken met de hoeveelheid afvalwater, het gebruik en soms ook het niet continu in gebruik zijn van het systeem (seizoensafhankelijk). Daarnaast zijn de IBA-systemen minder geschikt voor piekbelastingen. Dat leidt ertoe dat de oppervlaktewaterkwaliteit door deze lozingen achteruitgaat. Op Europees en landelijk niveau is afgesproken om minimaal het stand still-beginsel toe te passen. Dat betekent dat de waterkwaliteit niet mag verslechteren.
Dit blijkt ook uit recente jurisprudentie: op 5 mei 2022 heeft het Hof van Justitie EU een arrest gewezen over de Kaderichtlijn Water (KRW) (ECLI:EU:C:2022:350) waaruit blijkt dat tijdelijke achteruitgang van de toestand van een oppervlaktewaterlichaam niet is toegestaan. Vervangingsproject IBA’s In de periode 2000-2005 zijn er in het buitengebied van de regio Noorderkwartier honderden IBA's aangelegd daar waar riolering niet doelmatig was. In de praktijk is het zuiveringsrendement van de IBA's tegengevallen door kwetsbaarheid, schades en storingen, terwijl de onderhoudskosten hoger zijn dan bij eenvoudiger septic tank systemen. De komende jaren worden bestaande IBA's, die in eigendom zijn van de gemeente en in beheer bij het waterschap HHNK, gefaseerd vervangen door verbeterde septic tanks, of aangesloten op riolering. Dit gebeurt in samenwerking met HHNK en de gemeenten in Noorderkwartier. Afspraken hierover zijn opgenomen in een samenwerkingsovereenkomst ‘Uitfaseren IBA’s en plaatsen alternatief in Hollands Noorderkwartier 2022-2026’. Dit project wordt nu verlengd tot en met 2027. De IBA’s worden in de meeste gevallen vervangen door Verbeterde Septic Tank (VST’s), de wettelijk minimale afvalwatervoorziening in het buitengebied volgens het voormalige Besluit Lozing Afvalwater Huishoudens Dit Besluit is sinds 2024 geïntegreerd in de Omgevingswet.
Eind 2022 ging het om 52 IBA’s in de BUCH: 40 IBA’s in Bergen, 8 in Uitgeest, 4 in Heiloo en 0 in Castricum. Nu, vier jaar later, zijn er nog 15 IBA’s in de BUCH: 10 IBA’s in Bergen, 5 in Uitgeest, 0 in Heiloo en 0 in Castricum. Qua vervanging en financiën is in het Programma Water en Riolering 2023 t/m 2026 het volgende vastgelegd. De gemeente blijft, na vervanging van de IBA, eigenaar van de nieuwe verbeterde septic tank. Daarmee heeft de gemeente de volgende kosten: Vervroegde afschrijving van de IBA's. Het aanleggen van een nieuwe verbeterde septic tank (incl. tuinherstel), maar dan als meerjarige investering (60 jaar). Meerjarig onderhoud van de verbeterde septic tank. 1 september 2026 20 De inwoner blijft rioolheffing betalen. Op deze manier worden de kosten van dit IBA-vervangingstraject zowel op de huidige als toekomstige eigenaren verhaald. Daarbij kan de gemeente op kosten van de rioolheffing blijven adviseren als er klachten zijn over de werking van de aangebrachte verbeterde septic tanks. Dit maakt dat dit kostbare project voor de korte termijn minder druk legt op de gemeentelijke uitgaven en de huidige rioolheffing. 4.1.6 Inzamelen van afvalwater We hanteren een voorkeursvolgorde voor het behoud van de waterkwaliteit en gebruiken daarvoor de trits voorkomen, scheiden en dan zuiveren.
We willen water zo veel mogelijk schoonhouden, onder meer door te voorkomen dat het vervuild raakt. Vervolgens willen we schoon en vuil water zo veel mogelijk scheiden. Het resterende verontreinigde water zuiveren we uiteindelijk. Figuur 4.1 Behoud van de waterkwaliteit Verder uitgewerkt in stappen ziet deze voorkeursvolgorde om het milieu te beschermen er zo uit: a) het ontstaan van afvalwater wordt voorkomen of beperkt b) verontreiniging van afvalwater wordt voorkomen of beperkt c) afvalwaterstromen worden gescheiden gehouden, tenzij het niet gescheiden houden geen nadelige gevolgen heeft voor een doelmatig beheer (kosten versus baten) van afvalwater d) huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater van huishoudelijke aard wordt ingezameld en naar een zuiveringstechnisch werk (vaak eerst rioolgemaal en vervolgens RWZI) getransporteerd e) ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d wordt zo nodig na zuivering bij de bron, zoals een bedrijf, hergebruikt f) ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d wordt lokaal, zo nodig na berging of zuivering bij de bron, via het oppervlaktewater in het milieu gebracht g) ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d wordt via het rioolgemaal uiteindelijk naar de RWZI getransporteerd.
Door het afvalwater zo min mogelijk te vermengen met hemel- en grondwater houden we de aanvoer naar de rioolwaterzuivering beperkt en de verwerking ervan zo efficiënt mogelijk. Een rioolwaterzuivering kan beter omgaan met vuilwater dan met door regenwater en grondwater verdund vuilwater. Verdunning van het vuilwater maakt het ook ingewikkelder om grondstoffen terug te winnen uit het afvalwater. Een aandachtspunt blijft het rioolvreemd water. Dit water is afkomstig uit sloten, drainage en binnensijpelend
1 september 2026 21 grondwater en het hoort niet in de riolering thuis. Locaties waarbij we vermoeden dat er sprake is van grote hoeveelheden rioolvreemd water, gaan we verder onderzoeken. Dat doen we in samenwerking met HHNK. Afbeelding 4.2: Aanleg gescheiden riolering in De Koog, Uitgeest 4.1.7 Goed rioolgebruik We verwachten van onze inwoners dat ze zelf een bijdrage leveren aan het verlagen van de beheer- en onderhoudskosten van het riool. Dat kunnen zij doen door het riool alleen te gebruiken waarvoor het is bedoeld. Op de website Nietinhetriool.nl van Rioned staat beschreven wat inwoners en bedrijven wel en niet in het riool mogen lozen. Via verschillende mediakanalen informeren we onze inwoners hierover. Ook gaan we ervan uit dat onze inwoners hun riolering op eigen terrein voldoende onderhouden. Regels over wat wel en niet mag met een rioolaansluiting zijn verwerkt in de aansluitverordening 2023 van Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo. Deze is inmiddels verwerkt als onderdeel in de Verordening Fysieke Leefomgeving. In de Bruidsschat artikel 22.198 staan ook regels voor afvalwater afkomstig van het bereiden van voedingsmiddelen bij horeca. Daarin kan de gemeente ook nadere regels stellen over hoe de om te gaan een vetafscheider en een slibopvangput.
4.2 Hemelwatertaak De gemeente draagt zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen, redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen.
1 september 2026 22 4.2.1 Verwerking van hemelwater Door de toename van piekbuien als gevolg van klimaatverandering is het van belang om anders om te gaan met hemelwater. In plaats van het water zo snel mogelijk af te voeren, willen we het vasthouden om lange perioden van droogte te overbruggen. Daarnaast willen we het hemelwater tijdelijk boven- of ondergronds bergen om wateroverlast bij extreme neerslag te voorkomen. Ook bewoners hebben vaak mogelijkheden om regenwater vast te houden in een groene tuin, of door wateropslag (waterberging) boven of onder de grond. Het vergroten van rioolbuizen tegen wateroverlast heeft slechts een beperkt effect. Daarom moet er gebruik gemaakt worden van ruimte waar water zonder probleem tijdelijk opgeslagen kan worden. Denk hierbij met name aan het groen in de openbare ruimte, tijdelijk bij een speeltuin, maar met name ook in boven- en ondergrondse voorzieningen zoals een wadi, een greppel of ondergrondse waterbergingen (waterbergende weg). 1 september 2026 23 Figuur 4.3 Omgang met hemelwater tegen wateroverlast en droogte We streven ernaar om het rioleringssysteem en de openbare ruimte zoveel mogelijk klimaatbestendig in te richten.
We stemmen de ideeën daarvoor af met andere gemeentelijke vakdisciplines en integreren de werkzaamheden; als de straat open moet voor werkzaamheden verbeteren we ook de afvoer van water op straat door extra waterberging aan te leggen. Ook andere disciplines zoals groen en verkeer worden hierbij betrokken. Door praktijkervaringen (meldingen en waarnemingen van bewoners), verbeteren we het zicht op het daadwerkelijk functioneren van de verschillende voorzieningen, zoals aanpassingen in bestrating, berging We hanteren de bekende voorkeursvolgorde vasthouden-bergen-afvoeren voor de omgang met hemelwater (waterkwantiteit): •Vasthouden: doorlatende goten, groene daken, infiltratie in terreinverlagingen in groen en de bodem. •Bergen: overtollig hemelwater bergen we eerst in bovengronds en ondergrondse voorzieningen zoals wadi’s, greppels en waterbergende voorzieningen onder de weg. •Afvoeren: pas bij volledige benutting van de berging voeren we het overtollige hemelwater af naar het regionale watersysteem. Over het functioneren van het watersysteem vindt afstemming met het waterschap plaats. We voegen ook de thema’s Besparen (minder huishoudelijk waterverbruik) en Aanpassen (watervasthoudende, verkoelende en robuuste beplanting) toe.
1 september 2026 24 van water en het vernieuwde klimaatbestendige groen. Zo is bijvoorbeeld op basis van de extreme buien in de periode 18-20 juni 2021 een wateroverlastmeldingenkaart gemaakt. Daarin staan meldingen, gesorteerd in relevante categorieën, met foto's en filmpjes van de gebeurtenis. In de planperiode van dit PWR willen we het meldingensysteem meer structureel inrichten en monitoren om ervan te leren. 4.2.2 Beperking van risico op wateroverlast Omdat de capaciteit van het rioleringssysteem niet onbeperkt is, kan het voorkomen dat in meer of mindere mate een vorm van overlast optreedt. Hierbij maken we onderscheid tussen hinder, ernstige hinder en waterschade. DEFINITIE EN AANPAK van Hinder, Ernstige hinder, Waterschade • Hinder Hinder heeft de volgende kenmerken: – kortdurende periode van water op straat; – waarbij verkeer nog mogelijk is; – minder dan 20 cm diep op straat; – duur in de orde van 15-30 minuten • Ernstige hinder Ernstige hinder heeft één van de volgende kenmerken: – langer durende periodes van water op straat; – verkeer is niet meer overal mogelijk (ondergelopen tunnels, opdrijvende putdeksels); – Op sommige plekken op straat dieper dan 20 cm; – duur in de orde van grootte van 30-120 min.
• Waterschade (Water)schade heeft één van de volgende kenmerken: – grote economische schade; – gezondheidsschade (ziekten of letsels die direct te relateren zijn aan water op straat); – water in (winkel)panden met materiële schade tot gevolg. Wateroverlast in de vorm van hinder vinden we acceptabel. Als gevolg van klimaatverandering zal dit vaker voorkomen. Wateroverlast in de vorm van ernstige hinder pakken we aan op het moment dat er sprake is van een renovatie van de onder- of bovengrond. Wateroverlast in de vorm van waterschade willen we voorkomen en pakken we op kortere termijn op. We gaan komende jaren onderzoeken welke locaties en wijken op basis van bovenstaande overwegingen eerder of later in aanmerking voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting. Bepaalde locaties zijn als gevolg van hun lage ligging, historische ontwikkelingen en soms ook klimaatverandering dermate kwetsbaar voor wateroverlast dat dit probleem niet eenvoudig en kosteneffectief is op te lossen. Dit kan binnen de bebouwde kom zijn. Een voorbeeld hiervan zijn sommige locaties langs de binnenduinrand, waar soms wateroverlast kan ontstaan door vaak en langdurige regenval en daardoor soms ook een hoge grondwaterstand (in de winters van 2023 en 2024). Wij adviseren 1 september 2026 25 inwoners als zij hierover vragen hebben en bij problematische situaties.
Kwetsbare locaties kunnen ook buiten de bebouwde kom voorkomen. Dat maakt dan een nieuwbouwontwikkeling moeilijker en soms ook onverstandig. De klimaatatlas van het hoogheemraadschap en de landelijke klimaateffectatlas zijn goede hulpmiddelen bij deze vraagstukken. Figuur 4.4: Hevige neerslag komt soms erg lokaal voor
1 september 2026 26 Uitgangspunten tegen wateroverlast bij klimaatbestendige nieuwbouw volgens het Beleidsplan Klimaatadaptatie en natuurinclusief bouwen & Uitvoeringsprogramma 2023-2026 In het plangebied treedt bij extreem hevige neerslag (1/100 jaar, 70 mm/uur) geen schade op aan bebouwing, infrastructuur en aan vitale voorzieningen. Bij 90 mm/uur (1/250 jaar) blijven vitale infrastructuur en voorzieningen functioneren en bereikbaar. •Op particulier terrein (bebouwde deel) wordt een groot deel van de neerslag (range 40-70 mm) van een hevige bui (70 mm/uur) verwerkt (geïnfiltreerd, opgevangen en/of vertraagd afgevoerd). Dit gebeurt op het terrein zelf of in extra (water)voorzieningen toegerekend aan het plangebied. De voorzieningen voeren het water de eerste 24 uur vertraagd af (niet extra naar riolering of watersysteem). •In het plangebied is oppervlaktewater voor afwatering zoveel mogelijk aanwezig. •Bij een waterdiepte van 20 cm op de rijbaan mag geen schade optreden aan gebouwen en elektrische installaties in de openbare ruimte. Daarnaast blijven hoofdwegen begaanbaar. •De bouw of herinrichting gebeurt waterneutraal. Als door verharding het waterbergend vermogen afneemt, worden op hetzelfde terrein compenserende maatregelen getroffen om mogelijke wateroverlast te voorkomen. De ontwikkeling leidt niet tot extra afvoer van water.
Hemelwater wordt zoveel mogelijk vastgehouden, in de bodem gebracht en hergebruikt in het plangebied. Nieuwbouw Het hemelwatersysteem bij nieuwbouw toetsen we op buien gebaseerd op de statistieken van 2050: •Bij buien met een voorkomen van eens in de 10 jaar geen water op straat; •Bij buien eens in de 100 jaar (70 mm/uur) geen schade aan gebouwen, infrastructuur en voorzieningen •Bij een waterdiepte op de rijbaan tot 20 cm mag geen schade optreden aan gebouwen en elektrische installaties in de openbare ruimte en blijven hoofdwegen begaanbaar •Bij buien eens in de 250 jaar (90 mm/uur) blijven vitale en kwetsbare infrastructuur en voorzieningen functioneren en bereikbaar Bestaande bouw Verbetermaatregelen in bestaande bouw ontwerpen we voor een bui met een frequentie van voorkomen van eenmaal per 10 jaar. De keuze voor rioleringsmaatregelen tegen een zwaardere toetsingsbui is een afweging tussen de meerkosten van diameterverruiming en de mogelijkheden om boven- of ondergronds extra regenwater te kunnen verwerken door bijvoorbeeld tijdelijke berging (maatwerk). Zwaardere buien vereisen (extra) klimaatadaptieve maatregelen om wateroverlast te voorkomen, omdat de capaciteit van het riool eindig is. Inwoners zullen nu en in de toekomst ervaren dat water vaker en langer op straat blijft staan na een extreme hoosbui.