Heiloo Groenbeheerplan 2021-203.pdf

Groenbeheerplan 2021-2031

DG Groep BV Februari 2021

Concept

Groenbeheerplan 2021 - 2031

Status

Concept

Contactpersonen gemeente

M. Suiding en R. van der Veer

Rapport opgesteld DG Groep B.V. Helsinkilaan 6b door 3446 AH Woerden

Opdrachtnummer Projectleider/ projectmanager Auteurs Datum Druk

tel 0172 213460 fax 0172 210165 e-mail info@dggroep.nl internet www.dggroep.nl 215_004 Ing. J.A. van Stralen Ing. A.H. Onderwaater-Keern en Ing. J.A. van Stralen februari 2021 Eerste druk, DG Groep bv

DG Groep b.v. is niet aansprakelijk voor gevolgschade, alsmede voor schade welke voortvloeit uit toepassing van de resultaten van werkzaamheden of andere gegevens verkregen van de DG Groep b.v.. Opdrachtgever vrijwaart de DG Groep b.v. voor aanspraken van derden in verband met deze toepassing. © DG Groep® b.v. Dit rapport is vervaardigd op verzoek van de opdrachtgever hierboven aangegeven en is haar eigendom. Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden d.m.v. fotokopie, digitaal of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever hierboven aangegeven en de DG Groep b.v., noch mag het zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd.

Inhoudsopgave Samenvatting ................................................................................................................................... 3 1. Inleiding ................................................................................................................................... 5 1.1 Aanleiding.................................................................................................................................. 5 1.2 Doel ........................................................................................................................................... 5 1.3 Scope ........................................................................................................................................ 5 1.4 Werkwijze .................................................................................................................................. 5 2. Kader en (beleids)uitgangspunten ........................................................................................ 6 2.1 Relevante wet- en regelgeving .................................................................................................. 6 2.2 Gemeentelijk beleid ................................................................................................................... 6 3.

Huidig areaal en kwaliteit ..................................................................................................... 11 3.1 Opbouw groenareaal ............................................................................................................... 11 3.2 Definitie en beheerdoel per groentype .................................................................................... 12 3.3 Areaal en kwaliteit bomen ....................................................................................................... 12 3.4 Areaal en kwaliteit beplantingen, gras en oevers .................................................................... 14 4. Evaluatie groenbeheer afgelopen jaren .............................................................................. 17 4.1 Huidige beheerkwaliteit en inrichting ....................................................................................... 17 4.2 Capaciteit eigen buitendienst .................................................................................................. 18 4.3 Adoptie groen door bewoners ................................................................................................. 19 4.4 Ecologisch- en bijvriendelijk beheer ........................................................................................

19 4.5 Databeheer .............................................................................................................................. 20 5. Groenbeheer in de komende jaren ...................................................................................... 21 5.1 Dagelijks en meerjaarlijks onderhoud ..................................................................................... 21 5.2 Ziekte- en plagenbestrijding .................................................................................................... 25 5.3 Groot onderhoud en vervanging.............................................................................................. 25 5.4 Kwaliteitsbewaking en inspecties ............................................................................................ 26 5.5 Databeheer, planning en afhandelen van (kap)vergunningen. ............................................... 27 6. Financiën en personeel ........................................................................................................ 28 6.1 Beschikbare middelen ............................................................................................................. 28 6.2 Benodigde middelen ................................................................................................................

29 6.3 Areaaluitbreiding ..................................................................................................................... 31 7. Conclusie en aanbevelingen ................................................................................................ 33 7.1 Conclusies ............................................................................................................................... 33 7.2 Aanbevelingen......................................................................................................................... 33 Bijlagen .......................................................................................................................................... 35 Bijlage 1. Wet- regelgeving ............................................................................................................. 36 Bijlage 2 Beleidspunten groenbeleidsplan 2012-2022 .................................................................... 38 Bijlage 3 Beheerplan eco-zones Boekelermeer .............................................................................. 41 Bijlage 4 Beheerplan houtwallen ..................................................................................................... 42 Bijlage 5 Definitie en beheerdoelen groentypen conform IMBOR ................................................... 43 Bijlage 6.

Resultaten kwaliteitsinspectie beplantingen .................................................................... 45 Bijlage 7. CROW KOR schaalbalken bij inspectie kwaliteit beplantingen ....................................... 47 Bijlage 8. Werkpakketten en raming groenonderhoud eigen dienst ................................................ 50

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

2

Samenvatting De ambities voor het openbaar groen in de gemeente Heiloo zijn vastgelegd in het Groenbeleidsplan Heiloo 2012-2022 en het Bomenbeleidsplan 2008. Het groenbeheerplan slaat de brug tussen deze op strategisch en tactisch niveau vastgelegde ambities en de operationele realisatie hiervan. Doel De doelstellingen voor dit groenbeheerplan zijn: Inzicht geven in het huidige areaal en kwaliteit van het groen en hoe het beheer wordt uitgevoerd. Het huidige groenbeheerplan (2014-2018) is verlopen en de inhoud is achterhaald. Afstemmen van budgetten en capaciteit in relatie tot de huidige en gewenste (beeld)kwaliteit. Het bieden van een oplossingsrichting voor het tekort aan personeel (fte) bij de eigen wijkteams door de bezuinigingen van de afgelopen jaren. De formatie is teruggelopen van 26,5 fte naar 15,89 fte. Hierdoor is het onderhoudsniveau achteruitgegaan en is sprake van achterstallig onderhoud. Ook is het aantal klachten van bewoners toegenomen. Inzichtelijk maken van de personele en financiële consequenties door de verwachte areaaltoename in de komende jaren. Het plan beslaat een periode van 10 jaar. Wanneer het groenbeleid tussentijds wijzigt, moet het plan geactualiseerd worden. Wet en regelgeving, gemeentelijk beleid en beheer Het gemeentelijk groenbeleid biedt kaders voor het huidige groenbeheer, maar is gedateerd. Nieuwe wetgeving is nog niet opgenomen.

Er is onvoldoende basis om uitspraken te doen over thema’s die nu actueel zijn in het groenbeheer. Voor de eco-zones op bedrijventerrein Boekelermeer en de houtwallen zijn aparte beheerplannen opgesteld. Huidig areaal en kwaliteit We hebben bijna 15.000 (geregistreerde) bomen in beheer en circa 188 hectare beplantingen, gras, ruw gras en natuurvriendelijke oevers. Bomen Jaarlijks wordt een deel van het bomenbestand geïnspecteerd. Ongeveer 48% van het totaal aantal bomen heeft een redelijke conditie. 3% is slecht en moet vervangen worden. Bij ongeveer 23% van het bomenbestand zijn één of meer maatregelen nodig om te voldoen aan de veiligheidseisen. Als gevolg van doorgevoerde bezuinigingen zijn er achterstanden bij het onderhoud van de bomen. Beplantingen en gras Uit een kwaliteitsinspectie van 2020 blijkt dat er achterstallig onderhoud is in beplantingen. Bij ca. 17.000 m2 beplanting is sprake van een matige tot ernstige snoeiachterstand. In veel beplantingsvakken (ca. 21.000 m2) komen ongewenste zaailingen of wildopslag voor. Dit als gevolg van niet tijdige onkruidbestrijding. Ongeveer 7.300 m 2 beplanting moet gerenoveerd worden. De maatregelen uit de kwaliteitsinspectie worden in 2021 en 2022 uitgevoerd binnen het beschikbare budget. De technische kwaliteit van gras is niet apart in beeld gebracht. Deze voldoet gemiddeld aan het basisniveau.

We beheren beplantingen en gras overal op basiskwaliteit, vergelijkbaar met CROW kwaliteitsniveau B. Bermen, natuurvriendelijke oevers Een groot deel van de bermen en oevers wordt natuurtechnisch (ecologisch) beheerd, deels met schapen. Het schapenbeheer is vanwege de biodiversiteit en educatie succesvol. We willen bermen zo natuurtechnisch mogelijk blijven beheren. Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

3

Databeheer Er is een achterstand bij het beheer van de groendata in het beheersysteem. Deze achterstand wordt binnen afzienbare tijd ingelopen. Financiën en personeel Exploitatie In de begroting is in 2021 € 402.500 beschikbaar voor het beheer van groen. Voor maaien en schouwen van bermen, natuurvriendelijke oevers, schapenbeheer en watergangen is € 209.500 beschikbaar. Deze bedragen zijn vooral bestemd voor uitbestede werkzaamheden en aankoop van plantmateriaal. Deze budgetten zijn - bij gelijkblijvend areaal - vooralsnog voldoende, met uitzondering van het beheer van de ecozones Boekelermeer. Vanaf 2021 en later is € 12.000 per jaar extra nodig om de zones te beheren conform de eisen van de ODN-NHN (Omgevingsdienst Noord-Holland Noord). De beheerkosten zijn niet opgenomen in de begroting. Bij realisatie van de ecozones zoals is voorgesteld in het inrichtingsplan Ecozones Boekelermeer gaan de jaarlijkse onderhoudskosten verder omhoog. Verder onderbouwing is te lezen in het beheerplan Ecozones Boekelermeer. De bomen worden op dit moment in een 5 jaarlijkse cyclus visueel geïnspecteerd en onderhouden. De boomveiligheidscontrole (BVC) is uitbesteed en het onderhoud wordt door de eigen bomenploeg uitgevoerd. Op basis van de veiligheidsrichtlijnen uit het Handboek Bomen moeten alle bomen minimaal driejaarlijks worden geïnspecteerd en onderhouden.

Voor het inspecteren van de bomen conform de deze cyclus is jaarlijks € 18.500 nodig. Gelijktijdig met de BVC worden de boommaatregelen opgenomen. De driejaarlijkse cyclus zorgt voor intensivering in het snoeionderhoud. De capaciteit van de eigen bomenploeg is onvoldoende om extra snoeimaatregelen uit te voeren. De aanvullende snoeimaatregelen worden uitbesteed en hiervoor is een extra budget nodig van ca. € 90.000 per jaar. Voor onderhoud aan houtwallen is jaarlijks € 20.000 nodig conform het apart hiervoor opgestelde beheerplan. Formatie eigen dienst In de begroting voor 2021 is voorzien in een uitbreiding met 3 fte bij de wijkteams. De totale formatie van de eigen dienst komt daarmee op 18,89 fte. Vanaf 2021 wordt het maaien van bermen en ruw gras geheel door een aannemer uitgevoerd. De bijbehorende budgetten zijn overgeheveld. Hiermee is 0,5 fte vrijgekomen. De werkelijke arbeidsbehoefte van de eigen dienst is berekend aan de hand van werkpakketten en standaard tijdnormen. Uit deze berekening blijkt dat er bij de wijkteams een structureel tekort blijft van 1,6 fte. Areaaluitbreiding De komende 10 jaar stijgt het aantal woningen gemiddeld met 200 per jaar. Het uitgangspunt is dat de exploitatiebudgetten en de formatie van de eigen dienst evenredig meestijgen met de toename van het areaal. Op basis hiervan is jaarlijks ca.

€ 7.500 extra nodig voor exploitatie openbaar groen en ca. € 4.000 voor maaien en schouwen. De jaarlijkse stijging van de formatie van de eigen dienst is ca. 0,35 fte. Conclusie Er blijft een tekort aan personeel bij de wijkteams van ca. 1,6 fte. Daarnaast is de komende 10 jaar gemiddeld 0,35 fte per jaar extra nodig om areaaluitbreidingen op te vangen en om achterstanden in het groenonderhoud te voorkomen. Ook in de exploitatiebudgetten zijn extra middelen nodig. Vooralsnog vangen we dit tekort deels op door het inhuren van personeel uit het hiervoor beschikbare budget. Voor de komende jaren is dit echter niet afdoende. In een op te stellen visie of beleidsplan moeten hier nadere voorstellen voor worden gedaan.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

4

1. Inleiding Groen heeft een grote invloed op de waardering van de openbare ruimte en faciliteert verschillende functies. Dit zijn onder andere wandelen, bewegen, sporten, recreatie en geleiding van verkeersroutes. Groen is ook heel belangrijk voor de biodiversiteit en het tegengaan of opvangen van effecten van klimaatverandering. Beheer van openbaar groen is een kerntaak van de gemeente. In het groenbeheerplan staat op welke wijze we het groen beheren. Een kwalitatief goede groenstructuur draagt bij aan het welzijn en de veiligheid van de bevolking.

1.1 Aanleiding De aanleiding voor het opstellen van een nieuw groenbeheerplan is: Inzicht krijgen in het te beheren areaal. Als gevolg van niet doorgevoerde mutaties in het beheersysteem zijn achterstanden ontstaan. Het vorige groenbeheerplan had een looptijd tot 2018. De in dit plan beschreven werkwijze, doelen en financiële consequenties zijn inmiddels achterhaald. Afstemmen van budgetten en capaciteit in relatie tot de huidige en gewenste (beeld)kwaliteit. Op dit moment is het onderhoudsniveau gedaald en zijn er achterstanden ontstaan. Dit blijkt onder andere uit de toename van het aantal klachten en meldingen van bewoners. De komende jaren zal het groenareaal flink toenemen door de ontwikkeling van nieuwbouwwijken. Dit heeft grote consequenties voor personeelscapaciteit en financiën. Er is behoefte aan een beheerplan dat richting geeft aan bovengenoemde aspecten.

1.2 Doel Het groenbeheerplan 2021 – 2031 gaat in op de volgende vragen: Welke arealen hebben we in beheer en wat is de kwaliteit? Welke ambities en beleidskaders voor het groen en uitgangspunten voor onderhoud hebben we? Wat is de huidige en benodigde formatie van de buitendienst om het groenonderhoud adequaat uit te voeren conform het gevraagde kwaliteitsniveau? Wat is het beschikbare en benodigde budget voor jaarlijks- en meerjaarlijks onderhoud en vervangingen? Wat zijn de personele en financiële consequenties voor de toename van het groenareaal door bedrijventerreinen en nieuwbouwwijken in de komende jaren?

1.3 Scope Het groenbeheerplan gaat over het gemeentelijke openbaar groen, zoals bomen, bosplantsoen, heesters, gazon en bermen. Ook bossen, parken en windsingels/bosplantsoen rondom sportvelden in beheer en eigendom van de gemeente vallen eronder. Buiten dit beheerplan valt het groen op begraafplaatsen, overig groen op sportvelden en vastgoed percelen zoals volkstuincomplexen.

1.4 Werkwijze Dit plan kwam in de volgende stappen tot stand: De geldende regels voor landelijke wet-, en regelgeving zijn verzameld. Gemeentelijke beleidsuitgangspunten en randvoorwaarden zijn op een rij gezet. (zie hoofdstuk 2). Het huidig areaal is bepaald (zie hoofdstuk 3). Inventarisatie van alle beplantings- en grasvakken. De beplantingen zijn ook geïnspecteerd op technische kwaliteit. Bij een slechte kwaliteit zijn maatregelen voorgesteld. (zie hoofdstuk 4). Doorrekening van het beschikbare en benodigde personeel bij de buitendienst voor het groenbeheer. (zie hoofdstuk 5) Doorrekening beschikbaar en benodigd budget voor dagelijks onderhoud, meerjaarlijks onderhoud en vervangingen. (zie hoofdstuk 6) Financiële doorvertaling areaaluitbreidingen voor de komende jaren. (zie hoofdstuk 6) Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

5

2. Kader en (beleids)uitgangspunten In dit hoofdstuk beschrijven we de wettelijke kaders en het vastgestelde beleid in Heiloo voor het openbaar groen.

2.1 Relevante wet- en regelgeving Er is geen overkoepelend wettelijk kader waarin alle rechten en plichten over het beheer van de leefomgeving zijn vastgelegd. Gemeenten hebben veel lokale keuzevrijheid, maar zijn wel gebonden aan verschillende wetten en regels. Hierna een korte opsomming van regelgeving die van invloed is op het beheer en onderhoud van de groene leefomgeving. In bijlage 1 staat een verdere uitwerking hiervan. Wettelijke kaders zijn: Zorgplicht: een veilige openbare ruimte vanuit het Nieuw Burgerlijk Wetboek; Kapitaalgoederen in de Gemeentewet en het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Omgevingswet voor integrale ambities (treed in werking op 1 januari 2022); Wet natuurbescherming voor bescherming van natuurgebieden, planten- en diersoorten. Omgevingsvergunning op basis van de Wet algemene bepaling omgevingsrecht voor kappen van bomen. De Wet publieke gezondheid voor gezondheidsaspecten. Overlast door bijvoorbeeld eikenprocessierups via de Wegenwet en het Nieuw Burgerlijk Wetboek; De algemene plaatselijke verordening (APV) voor beschermen van bomen en houtopstanden. Deze zal worden vervangen door de Verordening Fysieke Leefomgeving die deel uitmaakt van de Omgevingswet. Via het bestemmingsplan kunnen bijzondere of monumentale bomen beschermd worden. Vastgestelde monumentale bomenlijst Bestrijden invasieve exoten.

Maatregelen voor het elimineren en beheersen van invasieve exoten. Naast de bovengenoemde regelgeving zijn ook relevant: het Bouwstoffenbesluit, de Wet geluidhinder, de Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten(WION), de Wet basisregistratie grootschalige topografie (BGT), de participatiewet en de Aanbestedingswet. De ARBO wetgeving schrijft veilige werkomstandigheden voor, bijvoorbeeld via afzetting bij wegwerkzaamheden. Diverse normen, richtlijnen en standaarden (zoals van NEN of CROW) hebben geen wettelijke status maar geven wel kaders voor professionele invulling van beheer en onderhoud. De provincie Noord-Holland heeft ook plannen vastgesteld die van belang zijn voor de aanleg en beheer van groen. Dit zijn: Structuurvisie 2040, Natuurbeheerplan 2020 en Leidraad Landschap en cultuurhistorie.

2.2 Gemeentelijk beleid In de programmabegroting 2021 en meerjarenbegroting 2022 – 2024 geven we aan dat groen(kwaliteit) en duurzaamheid belangrijke thema’s zijn. Heiloo moet een groene en duurzame woon- en werkgemeente zijn.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

6

Behoud en versterken van het groene karakter

De belangrijkste bestuurlijke vastgelegde ambities, kaders en aandachtspunten vanuit het huidige groenbeleid zijn: -

-

-

-

-

Behoud en versterken van het groene karakter: Behoud van landschappelijke kwaliteiten. Ruimschoots compenseren van groen dat moet verdwijnen. Bij gemeentelijke projecten kiezen voor kwalitatief groen dat bijdraagt aan biodiversiteit en klimaatbestendigheid. Basis op orde. De openbare ruimte voldoet aan het gestelde kwaliteitsniveau en wettelijke zorgplicht. Dat wil zeggen: geen kapitaalvernietiging en het is schoon, heel en veilig. Een integrale benadering van de fysieke leefomgeving. Planmatig werken op basis van inspecties en meerjarenplannen. Natuurinclusief beheer. Heiloo streeft naar natuurinclusief beheer. Met een zo natuurlijk mogelijke inrichting, beheer en onderhoud van het groen, rekening houdend met de functie en ligging. Duurzaam en klimaatbestendig. Verduurzamen van de leefomgeving, samen met andere stakeholders. Onder andere door verbeteren van groen en biodiversiteit. Duurzaamheid als selectiecriterium bij onderhoud, materiaalkeuze en selectie van aannemers; Leefbaarheid en participatie. Leefbaarheid betekent onder andere gezond, veilig en schoon en waarbij bewoners en werkenden zich medeverantwoordelijk voelen voor hun omgeving. Bewoners zijn belangrijke ogen en oren bij het beheer. Het is gemakkelijk voor bewoners om meldingen te doen en de gemeente reageert adequaat.

De beleidskaders liggen vast in de hierna volgende plannen:

2.2.1 Toekomstvisie 2030 In de Structuurvisie 2030 geven we als gemeente onze kijk op de ruimtelijke en fysieke ontwikkeling van het dorp. We letten daarbij op de gevolgen voor inrichting en gebruik van het grondgebied.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

7

Een groene buitenruimte is de basis voor elke buurt

Met betrekking tot openbaar groen is het volgende opgenomen: Heiloo staat bekend om de hoge kwaliteit van de openbare ruimte. Een groene buitenruimte is de basis van elke buurt. De gemeente stimuleert anderen activiteiten te ontplooien die voortvloeien uit gemeentelijk beleid. Hierbij richt men zich op specifieke doelen of doelgroepen, zoals het beheer van groen door buurtbewoners.

2.2.2 Groenbeleidsplan Heiloo 2012-2022 Het groenbeleidsplan formuleert een integrale visie op ‘groen Heiloo’ voor de periode 2012-2022. Visie: De cultuurhistorische, landschappelijke en ecologische waarden van het groen moeten optimaal tot hun recht komen door een goede zonering en versterking van de groengebieden. Daarbij moet er voldoende ruimte zijn voor de gebruikswensen. Ontwikkelingsinitiatieven en beheer van het groen worden afgestemd op dit streven De integrale groenvisie is vertaald in 7 kernuitgangspunten. Dit zijn: 1. Respecteer de landschappelijk onderlegger en maak belangrijke groenelementen zichtbaar en bescherm ze! 2. Behoud en versterk de groene structuur! 3. Groen voor groen! 4. Ga versnippering van groen tegen! 5. Stem beheer af op streefbeeld 6. Versterk de identiteit van de woonomgeving! 7. Zorg voor meer betrokkenheid door inwoners bij het groen! Deze kernuitgangspunten zijn in het Groenbeheerplan 2014-2018 verder uitgewerkt in uitgangspunten voor inrichting en beheer. Deze zijn opgenomen in bijlage 2.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

8

2.2.3 Bomenbeleidsplan Heiloo 2008 In het bomenbeleidsplan staan de uitgangspunten voor de inrichting en het beheer van bomen. Uitvoering van de boomveiligheidscontrole (BVC) zorgt ervoor dat de gemeente voldoet aan de wettelijke zorgplicht. De BVC geeft een goed inzicht in de vitaliteit en de veiligheid van ons bomenbestand. Hoe en wanneer je bomen moet snoeien, welke kaders gelden bij het verwijderen van bomen zijn opgenomen in het plan. Het biedt ook handvatten in het omgaan met klachten en meldingen van bewoners.

Behoud en versterk groene structuur

2.2.4

Beheerplannen voor gebieden of specifieke groentypen

Hierna volgen de beheerplannen die voor gebieden of een specifiek groentype zijn of worden opgesteld.

Beheerplan bedrijventerreinen De Oude Werf Oosterzij en Boekelermeer In 2016 zijn afspraken voor het onderhoud van de openbare ruimte op de bedrijventerreinen De Oude Werf, Oosterzij en Boekelermeer vastgelegd. Het beheerplan vormt de basis voor de communicatie over onderhoud met (vertegenwoordiging van) de ondernemers. Beheerplan ecozones Boekelermeer In dit beheerplan staat hoe de ecologische zones op bedrijventerrein Boekelermeer beheerd moeten worden conform de huidige regels en richtlijnen. Het beheer is primair gericht op het behoud van de rugstreeppad. Het beheerplan is als bijlage 3 bij dit plan gevoegd. Beheerplan oevers 2014 Het Beheerplan oevers beschrijft het aanleggen en beheerwijze van (Natuurvriendelijke) oevers in Heiloo. Beheerplan houtwallen Er wordt een beheerplan voorbereid waarin het onderhoud aan de houtwallen wordt uitgewerkt. Het voorstel is om meer maatwerk toe te passen en de houtwallen in fases terug te snoeien. Hierdoor verliest de houtwal niet in één keer zijn hoogte. Uitgangspunt is verder dat de houtwal ook aan de onderzijde begroeid blijft. Het onderhoud aan de naastgelegen greppels moet echter wel voldoen aan de keur van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

9

2.2.5 Kwaliteitshandboek openbare ruimte woningbouwlocaties 2019 Bij plannen voor aanleg of wijziging van de openbare ruimte moet rekening gehouden worden met de regels uit het Handboek Openbare Ruimte. In het handboek staan de verschillende ontwerpeisen en technische eisen en wie op welk moment waar verantwoordelijkheid voor draagt. Deze zorgen ervoor dat bijvoorbeeld groen, straten, pleinen, lichtmasten en prullenbakken op straat een goede kwaliteit hebben. Ook voor aanleg van groen zijn eisen opgenomen.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

10

3. Huidig areaal en kwaliteit 3.1 Opbouw groenareaal De gemeente Heiloo heeft per 1 januari 2020 een oppervlakte van 1.901 hectare en 23.974 inwoners (bron: https://allecijfers.nl/gemeente/heiloo/) . We hebben 14.917 (geregistreerde) bomen in beheer en circa 188 hectare beplantingen, gras, ruw gras en natuurvriendelijke oevers. Dit is 79 vierkante meter per inwoner en 175 vierkante meter per huishouden. Het grootste deel van het areaal bestaat uit bosplantsoen, heesters, grasveld en bermen. Ook beheren we watergangen en vijvers. Een heel groot deel van de watergangen binnen de bebouwde kom wordt beheerd door Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK). Het richtgetal in de Nota Ruimte (Ministerie van VROM 2006) is 75 vierkante meter groen per huishouden. Hierbij wordt groen bedoeld in de woonwijken dicht bij de woningen. Ten opzichte van gemeenten met vergelijkbare grootte heeft Heiloo meer bomen en struiken en minder ruw gras per huishouden. Een deel van het areaal ligt in parken en natuurgebieden. Dit zijn: Noorderneg en Zuiderneg Gemeentebos Oosterbos Frederika’s hof Het Vennetje Oostkanter en Laan van Frans Wijkpark Ypestein Park nabij de Achtkant Plan Zuid-West Ook onderhoudt de gemeente groen op bedrijventerreinen. Dit zijn: De Oude Werf Oosterzij Boekelermeer

Groen- en boomstructuur Heiloo Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

11

3.2 Definitie en beheerdoel per groentype We hanteren het Informatiemodel Beheer Openbare Ruimte (IMBOR) bij de indeling en definities van de groentypen in het beheersysteem. In het IMBOR zijn landelijke afspraken gemaakt over objectgegevens voor beheer van de openbare ruimte. Het is een belangrijke basis die beheerders ondersteunt bij de opzet en invulling van hun beheersysteem. In bijlage 5 staat een tabel met daarin de definitie per groentype en het beheerdoel.

3.3 Areaal en kwaliteit bomen Het bomenbestand omvat meer dan 82 boomsoortfamilies, waarvan de meeste met een klein aantal. De meeste bomen zijn straat- en laanbomen. Ongeveer 6% is knotbomen en 0,5% vormof leibomen. De soorten zomereik, wilg, berk, iep, es en linde vormen gezamenlijk een derde van het totaal aantal bomen. We bezitten een monumentale en beeldbepalende bomenlijst. Hierop staan 304 bomen. In tabel 3.1. staat een samenvatting van het aantal bomen in januari 2021. De areaalgegevens komen uit het beheersysteem van de gemeente.

Tabel 3.1 Areaal boomtypen Aantal (stuks) Overige straat- en laanbomen

13.851

Knot- en leibomen

866

1% Overige straat- en laanbomen

6%

Knot- en leibomen

93%

Vorm- en gekandelaberde bomen TOTAAL

Vorm- en Gekandelaberde boom

200

14.917

Uit tabel 3.2. blijkt dat de meeste bomen in gras of beplanting staan. Slechts een klein deel staat in verharding.

Tabel 3.2 Standplaats bomen

6%

33% 61%

Verharding Beplanting Gras- en kruidachtigen

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

12

Jaarlijks wordt een deel van het bomenbestand geïnspecteerd op veiligheid. In tabel 3.3 en 3.4 staan de conditie en risicoklassen van het bomenbestand. De gegevens zijn gebaseerd op inspectieresultaten van de afgelopen jaren.

Tabel 3.3 Conditie bomen 3%

0,1%

0,02%

Voldoende 49%

Onvoldoende Slecht

48%

Zeer slecht Niet (volledig) te beoordelen

Conditie is onvoldoende bij ca. 48% van het totaal aantal bomen. Dit is normaal voor bomen in een bebouwde omgeving. Ruim 3% van het aantal bomen scoort slecht of zeer slecht.

Tabel 3.4 Risicoklasse bomen

4% 23% Attentieboom Boom zonder gebreken Risicoboom

73%

Ongeveer 27% van het totaal aantal bomen is risico- of attentieboom. Bij risicobomen zijn een of meerdere maatregelen noodzakelijk, zoals snoeien (waaronder dood hout verwijderen), vellen, nader onderzoek, kroon verankering of repareren van bestrating. Attentiebomen zijn bomen die vanwege gebreken jaarlijks moeten worden gecontroleerd om weer te voldoen aan de veiligheidseisen.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

13

3.4 Areaal en kwaliteit beplantingen, gras en oevers In tabel 3.4. staat een samenvatting van het areaal beplantingen, gras en oevers in januari 2021. De areaal gegevens komen uit het beheersysteem van de gemeente.

Tabel 3.4. Areaal beplantingen, gras, vijvers en watergangen Areaal Type (m2) Bos en Bosplantsoen Heesters algemeen en (botanische) rozen Bodembedekkende heesters

681.202

Hagen en blokhagen Vaste planten Grasveld

26.716 3.267 408.584

Ruw gras (bermen) Bloemrijk gras (ecologisch beheer) natuurvriendelijke oever

417.299

Begrazing schapen

109.351

Vijvers Watergangen en greppels (m1)

112.588

68.688 46.353

121.158

34.993

3.4.1 Kwaliteit van het areaal Alle beplantingen en gras in beheer van de gemeente zijn in juni en juli 2020 door DG Groep BV geïnventariseerd. Bij de beplantingen is gelijktijdig een technische kwaliteitsinspectie uitgevoerd. Het doel van de inspectie was: Inzicht in de technische staat van beplantingen en achterstallig onderhoud; Maatregelen inventariseren zoals achterstallig onderhoud en renovatie; Berekenen financiële gevolgen van de maatregelen. De mate van verzorging, zoals onkruid en zwerfafval is niet beoordeeld. De kwaliteit is beoordeeld met behulp van de landelijke CROW-Standaard voor kwaliteitsniveaus. Hierin staan beelden/foto’s met normen om de kwaliteit van de openbare ruimte te meten en te beschrijven. Hieronder staat een algemene beschrijving van de kwaliteitsniveaus (A+ tot en met D) en enkele voorbeelden van beeldmeetlatten. Niveau A+ A B C D

Omschrijving Zeer hoog Hoog Basis Laag Zeer laag

Toelichting uitstekend onderhoud goed onderhoud, bijna niets aan te merken voldoende onderhoud, wat aan te merken matig onderhoud, matige achterstand slecht onderhoud, ernstige achterstand

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

14

Er zijn circa 9.000 beplantingsvakken beoordeeld. In de grafiek staat een samenvatting van de resultaten van de inspectie. Voor meer resultaten zie bijlage 6. De bij de inspectie gehanteerde beeldmeetlatten en criteria staan in bijlage 7.

Kwaliteit beplanting 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100% Beschadiging Bodembedekkers-kaal oppervlak Bodembedekkers-snoeibeeld Haag-gaten in haag Heesters-gesloten heesters-kaal oppervlak Heesters-snoeibeeld Struikrozen-snoeibeeld

A+ A B C D

Struikrozen-kaal oppervlak Vaste planten-sluiting Grafiek 3.1 Technische kwaliteit beplanting uit inspectie

Het volgende valt op: Snoeiachterstand bij bodembedekkers, heesters (incl. bosplantsoen) en struikrozen. Bij gemiddeld 10 tot 15% van de totale oppervlakte (ca. 17.000 m2) is de achterstand matig of ernstig (niveau C of D). De achterstand is het grootst bij heesters en struikrozen. Bij 50 tot 60% is de achterstand beperkt. Kaal oppervlak. Bij ongeveer 7% van het totaal areaal zijn grote kale plekken in de beplantingen geconstateerd (niveau C of D). Dit komt het meest voor bij bodembedekkers, hagen, heesters en vaste planten. Veel ongewenste zaailingen of wildopslag. In relatief veel beplantingsvakken komen ongewenste zaailingen of wildopslag voor. Dit als gevolg van niet tijdige onkruidbestrijding. Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

15

De belangrijkste maatregelen uit de inspectie zijn: Uitvoeren achterstallige snoei in bosplantsoen en heesters bij ca. 12.000 m 2. Inboeten (1 op 1 vervangen planten) van bodembedekkers, blokhagen, vaste planten en heesters bij ca 100 vakken. Ongewenste begroeiing verwijderen (zaailingen) bij ca. 21.000 m2 Renovatie van beplanting bij ca. 7.300 m2

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

16

4. Evaluatie groenbeheer afgelopen jaren Het vorige Groenbeheerplan 2014-2018 is een praktische uitwerking van het in 2012 vastgestelde Groenbeleidsplan Heiloo 2012-2022. In dit beheerplan is met name ingegaan op de bezuinigingsopgaven en de gevolgen hiervan voor het dagelijks groenbeheer. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe het groenbeheer in de afgelopen jaren is uitgevoerd en wat de huidige probleempunten zijn.

4.1

Huidige beheerkwaliteit en inrichting

4.1.1 Bomen Elke boomeigenaar in Nederland moet volgens het Burgerlijk Wetboek (art 6:162) voldoen aan de wettelijke zorgplicht. Dit houdt feitelijk in dat de boomeigenaar aansprakelijk gesteld kan worden in geval van schade of letsel (door een boom) als er niet aantoonbaar is voldaan aan voldoende zorg voor de betreffende boom. Door het regelmatig controleren (en registreren) van de veiligheid van bomen (Boomveiligheidscontrole – BVC) en het uitvoeren van onderhoud kan worden voldaan aan deze zorgplicht. Alle bomen worden op dit moment één keer in de vijf jaar gecontroleerd door een extern bedrijf middels de visuele boomcontrole BVC. Risico- en attentiebomen worden 1 keer per jaar gecontroleerd. Vanuit de visuele BVC inspectie komen maatregelen en gebreken. De eigen bomenploeg voert de maatregelen uit. Als gevolg van bezuinigingen op het budget voor groenonderhoud zijn in de afgelopen jaren achterstanden ontstaan.

4.1.2 Beplantingen en gras Het onderhoudsniveau is vanaf 2014 lager geworden door forse bezuinigingen. Een constante basiskwaliteit – vooral bij onkruidbestrijding - staat hierdoor onder druk en wordt niet overal gehaald. Ook is de inrichting van het groen versoberd. Veel beplantingsvakken en hagen zijn omgevormd naar gazons of (kruiden)berm. Daarnaast was het beheer in afgelopen jaren meer gericht op de karakteristiek en de beleving van het groen en minder op de (technische) kwaliteit. Het aantal klachten over groenonderhoud is de afgelopen jaren sterk gestegen. In 2020 is als noodmaatregel het volledige groenrenovatiebudget gebruikt om achterstallig onderhoud in te lopen. Er is in dat jaar dus geen groen vervangen waardoor er ook bij renovaties een achterstand is ontstaan. Er komen ook veel klachten binnen over achterstallig onderhoud bij greppels en overhangend groen bij watergangen in nieuwbouwwijken. Veel greppels zijn smal en erg steil en daardoor arbeidsintensief in het onderhoud. Er is geen capaciteit bij de eigen buitendienst om greppels te onderhouden.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

17

Kwaliteit groen achteruit gegaan, achterstallig onderhoud

Een verdere versobering zal de kenmerkende groene structuur van Heiloo als landschappelijke onderlegger en de identiteit van de woonomgeving blijvend aantasten. Ook zal dit een negatieve impact hebben op toekomstige klimaatontwikkelingen. Dit is daarom niet wenselijk.

Veel klachten over greppels in nieuwbouwwijken door achterstallig onderhoud

4.2 Capaciteit eigen buitendienst De formatie van de eigen dienst is als gevolg van de bezuinigingen en natuurlijk verloop sterk teruggelopen van 26,5 fte naar 15,9 fte in 2020. Vacatures zijn niet vervuld. Als gevolg van natuurlijk verloop zal de capaciteit van de buitendienst de komende jaren verder dalen.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

18

Het groenonderhoud wordt bewust zo veel mogelijk met eigen mensen gedaan. Eigen mensen zijn betrokken en kunnen snel anticiperen op klachten en meldingen vanuit bewoners. Hierdoor is de klanttevredenheid gewaarborgd. De wijkteams zijn het gezicht van de gemeente in de wijk. Met de oplevering van – delen van – nieuwbouwwijken, zoals Zuiderloo en Nieuw Varne zijn de beheertaken uitgebreid. Het budget is echter niet verhoogd en het personeelsbestand niet uitgebreid. Hierdoor wordt het beoogde kwaliteitsniveau niet gehaald. Omdat volledig onderhoud met alleen eigen mensen niet meer lukt, wordt in de piekperiode (groeiseizoen) personeel ingehuurd. Ook zijn werkzaamheden uitbesteed aan aannemers. Ook met inhuur en het uitbesteden van werkzaamheden kan - vanwege het beperkte budget - de kwaliteit niet gehaald worden.

4.3 Adoptie groen door bewoners De gemeente communiceert actief om inwoners te stimuleren groen te adopteren. In 2016 waren er ongeveer 35 officiële groenadoptie-overeenkomsten. We constateren echter dat de interesse bij bewoners minder wordt. Op dit moment zijn er nog 25 locaties, waarvan er slechts 10 op een goede manier worden onderhouden. Bij beëindiging van de overeenkomsten is vaak sprake van achterstallig onderhoud. In een nieuw op te stellen groenbeleidsplan moet worden beschreven hoe hier in de toekomst mee omgegaan wordt.

4.4 Ecologisch- en bijvriendelijk beheer Circa 55% van de bermen wordt natuurtechnisch (ecologisch) beheerd. Ecologisch beheer van bermen en oevers betekent 1 of 2 keer per jaar gefaseerd maaien en het maaisel afvoeren. In de afgelopen jaren zijn bloemenmengsels ingezaaid en natuurvriendelijke oevers aangelegd. De maaiwerkzaamheden zijn uitbesteed aan een aannemer. Een aantal bermen en ruwe graspercelen worden begraasd door schapen. Beheer door schapen biedt meerwaarde voor de biodiversiteit en heeft cultuurhistorische- en educatieve waarde. Het beheer is in de afgelopen jaren succesvol gebleken. De schaapherder monitort 1 keer per jaar de ecologische waarde van de bermen en maakt een lijst van bijzondere soorten.

Beheer bermen door schapen

Heiloo is officieel erkend als bij-vriendelijke gemeente door ‘Nederland Zoemt’. We doen veel om meer bijen te trekken om voedsel te halen en zich te nestelen. Dit gebeurt onder andere door het planten van een divers assortiment van heesters, vaste planten en bomen. Ook planten we een mengsel van bloembollen. Hierbij krijgen we veel hulp. Er wordt samengewerkt met imkers, Groei & Bloei en Bijenlint Heiloo. We participeren in GroenSpoor. GroenSpoor/De Groene Reiger werkt aan een fijnmazig groen-sociaal natuurnetwerk binnen gemeenten en tussen gemeenten. Het ecologisch maaibeheer wordt uitgevoerd conform de richtlijn Kleurkeur van de Vlinderstichting. Kleurkeur staat voor goed maaibeheer van bermen en andere groenstroken Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

19

4.5 Databeheer Een planmatig, effectief en structureel beheer en onderhoud vereist inzicht in het te beheren areaal. We zijn wettelijk verplicht om areaalgegevens via de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) actueel te houden en via een landelijke voorziening te ontsluiten. Het domein BOR verzorgt dat de landmeetkundige registratie door een externe partij wordt uitgevoerd. De geometrische gegevens gaan daarna naar de afdeling Gegevensbeheer om het in de BGT aan (laten) te passen. Voor beheer en onderhoud zijn aanvullende en meer gedetailleerde gegevens nodig over het te beheren areaal, de leeftijdsopbouw en kwaliteit. In het gemeentelijke beheersysteem gisib worden deze beheergegevens opgenomen. Een actueel, betrouwbaar en compleet (‘ABC’) inzicht het beheerareaal is de basis voor het huidige data-gedreven werken in de openbare ruimte. De huidige beheergegevens zijn onvoldoende ‘ABC’. De recente inventarisatie- en inspectiegegevens voor dit beheerplan zijn nog niet in het beheersysteem van de gemeente opgenomen. Dit zal binnen afzienbare tijd plaatsvinden. Bij het maaien van bermen en schapenbeheer wordt nu gewerkt met een eigen GIS app waarin actuele areaalgegevens staan. Deze gegevens moeten nog worden aangepast in de BGT en ingevoerd in gisib. In 2017 zijn de bomen en inspectiegegevens vanuit het beheersysteem DG Dialog geconverteerd naar GBI.

In 2020 is de bomen data geconverteerd naar het beheersysteem gisib. Hierbij bleek dat er van ca 4.000 nieuwe bomen geen inspectie gegevens aanwezig zijn. Dit wordt met de structurele inspecties bijgewerkt. Het proces van mutatieverwerking en revisies vanuit projecten of nieuwe aanleg is niet structureel geborgd. Hier ligt een belangrijk verbeterpunt.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

20

5. Groenbeheer in de komende jaren In dit hoofdstuk geven we aan hoe het groenbeheer de komende jaren georganiseerd en uitgevoerd wordt. Beheer en onderhoud van groen bestaat uit de volgende type activiteiten: a. Dagelijks onderhoud. Maatregelen die een of meerdere keren per jaar worden uitgevoerd, zoals schoffelen en maaien. Ook het afhandelen van meldingen hoort hierbij. b. Meerjaarlijks onderhoud. Uitvoering in een meerjaarlijkse cyclus zoals snoei, inboet en herstel gras c. Ziekte- en plagenbestrijding d. Vervanging. Het 1 op 1 vervangen aan het eind van de technische levensduur e. Kwaliteitsbewaking en inspecties f. Databeheer, planning en afhandelen van (kap)vergunningen. Bij alle aanleg- en onderhoudswerkzaamheden in openbaar groen werken we volgens de laatst goedgekeurde gedragscode “Soortbescherming voor gemeenten”. Deze is ontwikkeld door Stadswerk en de Vereniging Nederlandse Gemeenten. De gedragscode geeft invulling aan aantoonbaar zorgvuldig handelen bij beschermde flora en fauna conform de Wet natuurbescherming (vanaf 2022 Omgevingswet).

5.1 Dagelijks en meerjaarlijks onderhoud 5.1.1 Bomen Algemeen Het onderhoud van bomen vindt plaats op basis van het Handboek Bomen. Jonge bomen worden door snoei begeleid bij hun ontwikkeling. Hierbij worden onveilige takken en verkeerd geplaatste takken verwijderd en bomen geleidelijk opgekroond, (verwijderen onderste takken) totdat de wettelijke hoogte voor een vrije doorgang is bereikt. Dit vindt plaats totdat het uiteindelijke eindbeeld bereikt is. Als bomen hun eindbeeld hebben bereikt wordt onderhoudssnoei toegepast. Alleen dode, andere onveilige en gedeelten van takken worden dan verwijderd. De wijkteams planten bomen en onderhouden die de eerste 10 jaar. Daarna wordt het onderhoud uitgevoerd door de bomenploeg. De bomenploeg verwijdert dode en zieke bomen en handelt boomgerelateerde meldingen af.

Regelmatig opkronen van bomen belangrijk voor een vrije doorgang Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

21

BVC en snoeifrequentie De BVC is een visuele boomveiligheidsinspectie. De inspectie is gericht op opsporing en registratie van (boom)gebreken die binnen een bepaalde tijdsperiode, in het kader van veiligheid, voorzienbare schade kunnen veroorzaken. Dit conform de landelijke richtlijn BoomVeiligheidsRegistratie (BVR). Uitgangspunt is dat de BVC vanaf de grond en zonder aanvullende hulpmiddelen, zoals ladder en spade wordt uitgevoerd. Dit met uitzondering van het zogenaamde “kloppen” en “prikken”. Wanneer aanvullend onderzoek in het kader van de BVC nodig is, bijvoorbeeld met de inzet van een ladder of hoogwerker, is er sprake van “nader onderzoek”. Voor nader onderzoek gelden aanvullende eisen. De BVC is een momentopname. Het jaargetijde kan bepalend zijn voor de waarneembaarheid van gebreken (bijvoorbeeld vruchtlichamen van houtrotschimmels in het najaar). Het Handboek bomen schrijft voor dat de BVC bij laan- en straatbomen 1 keer per 3 jaar uitgevoerd wordt. Hierbij wordt uitgegaan van ‘algemene gevaarzetting’. De mate van gevaarzetting (omgevingsrisicoklasse) en de daaraan gekoppelde controle frequentie voor de BVC worden primair bepaald door het omgevingsgebruik (direct) rond de boom alsmede de ter plaatse relevante omgevingsrisicofactoren.

De boomgrootte, groeifase en eventuele soort specifieke eigenschappen van de boom en de daaraan als geheel gerelateerde kans op omgevingsschade (omgevingsschaderisico) vormen een wezenlijk onderdeel bij de indeling van de gevaarzetting en de daaraan gerelateerde controlefrequentie. In het Handboek bomen wordt op basis van gevaarzetting de volgende controlefrequentie gehanteerd (zie tabel 5.1) : Tabel 5.1: Richtlijn gevaarzetting in relatie tot BVC controlefrequentie Mate gevaarzetting Frequentie BVC Locatie Geen gevaarzetting Geen BVC bomen in een bos(plantsoen), zonder valbereik op een weg of (fiets)pad. Beperkte gevaarzetting bomen in bosplantsoen Reguliere BVC eens in de 5 – 7 jaar Algemene gevaarzetting straat- en laanbomen Reguliere BVC eens in de 3 jaar Verhoogde gevaarzetting BVC tenminste jaarlijks winkelcentra, schoolpleinen, doorgaande weg (zoals Kennemerstraatweg e.d.) Attentie bomen / risicobomen BVC tenminste jaarlijks boom met een of meer boomgebreken Heiloo voldoet niet aan de landelijke richtlijn omdat de gemeente op dit moment een vijfjaarlijkse BVC-cyclus bij de straat- en laanbomen aanhoudt. Bij een vijfjaarlijkse cyclus worden gebreken zoals tak- of stambreuk en ziekten veel later opgemerkt. Daardoor worden de veiligheidsrisico’s groter en ontstaan onderhoudsachterstanden.

Omdat niet wordt voldaan aan de richtlijn is de gemeente aansprakelijk voor schade die kan optreden. We gaan daarom over op een driejaarlijkse controle- en snoeifrequentie van bomen. Hiermee voldoen we aan de reguliere BVC voor laan- en straatbomen. Het veiligheidsrisico wordt hierdoor lager en onderhoudsachterstanden ingelopen. Het intensievere (snoei)onderhoud draagt bij aan de duurzaamheid van het bomenbestand. Snoeiwonden worden kleiner. Er is minder kans op ziektes en aantastingen en de boomconditie verbetert. Ook neemt het risico op takbreuk af. Attentie- en risicobomen blijven we jaarlijks inspecteren. Op dit moment is in de BUCH-begroting een totaalbedrag voor de uitvoering van de BVC opgenomen voor twee gemeenten, waaronder Heiloo. Vanwege de voorgestelde verhoging van de BVC-cyclus zal de BVC geheel uit de gemeentelijke begroting bekostigt worden.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

22

5.1.2 Beplantingen en grasvelden Alle beplantingen en intensief beheerde grasvelden onderhouden we op een basis kwaliteitsniveau. Dit is vergelijkbaar met kwaliteitsniveau B uit de landelijke CROW-systematiek. Het uitgangspunt voor de planperiode is behoud van het huidige kwaliteitsniveau en verhoging waar dat met de beschikbare middelen mogelijk is. In de begroting voor 2021 is voorzien in een uitbreiding van de wijkteams met 3 fte. De totale formatie van de eigen dienst komt daarmee op 18,89 fte. Vanaf 2021 is het maaien van bermen en ruw gras, met uitzondering van de zichthoeken overgeheveld naar een aannemer. De bijbehorende budgetten zijn overgeheveld. Het budget voor inhuur van medewerkers ter ondersteuning van de wijkteams is hierdoor wel verlaagd. Als gevolg van het overhevelen van de maaiwerkzaamheden is 0,5 fte vrijgekomen. Deze kan worden ingezet op het inlopen van achterstand in het onderhoud van beplantingen. De werkelijke arbeidsbehoefte van de eigen dienst is berekend aan de hand van werkpakketten en standaard tijdnormen. Uit deze berekening blijkt dat er bij de wijkteams een structureel tekort blijft van 1,6 fte. In hoofdstuk 6 leveren we de onderbouwing hiervoor. In het bijgevoegde beheerplan voor de houtwallen en greppels staat hoe deze in de komende jaren onderhouden worden.

De houtwal en greppel wordt beschouwd al één cultuurhistorische- en ecologische eenheid.

5.1.3 Bermen, ecozones en oevers Bermen en greppels Extensief te beheren bermen en greppels maaien we afhankelijk van de locatie 1 of 2 keer per jaar, met uitzondering van locaties waar rugstreeppadden zijn. Nabij kruisingen (uitzichthoeken) maaien we extra in het kader van de veiligheid. We gaan door met begrazing door schapen van diverse bermen en grasterreinen. In het najaar van 2020 zijn alle extensief te beheren bermen geïnventariseerd die bij de gemeente in beheer zijn. Er is bepaald wat natuurtechnisch (ecologisch) onderhouden kan worden. Dit ter verhoging van de biodiversiteit. Bij natuurtechnisch onderhoud maaien we gefaseerd. Dat betekent dat we bij elke maaibeurt een gedeelte van het perceel niet maaien. 100% van het maaisel wordt verzameld en afgevoerd.

Natuurtechnisch beheer van bermen is gunstig voor de biodiversiteit Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

23

Natuurtechnisch onderhoud wordt uitgevoerd conform de Kleurkeur richtlijnen. Kleurkeur, ontwikkeld door de Vlinderstichting en Stichting Groenkeur, omschrijft kwaliteitseisen die een goede uitvoering van ecologisch bermbeheer waarborgen. Het areaal wat niet natuurtechnisch onderhouden kan worden, wordt 1 of 2 keer per jaar extensief gemaaid. Hierbij wordt bij elke maaibeurt 100% van het areaal gemaaid. Bij ca. 90% van de oppervlakte wordt het maaisel afgevoerd. Er is vanaf 2021 budget overgeheveld zodat bermen, die voorheen door de eigen wijkteams werden gemaaid, nu door een aannemer kunnen worden onderhouden. Natuurvriendelijke oevers Natuurvriendelijke oevers die de afgelopen jaren zijn aangelegd, onderhouden we natuurtechnisch door gefaseerd 1 keer per jaar te maaien. De beheerkosten zullen de komende jaren verder stijgen als nog meer oevers natuurvriendelijk worden ingericht. Het afgevoerde maaisel wordt duurzaam verwerkt. Bokashi biedt niet alleen voeding voor planten en verbetert de structuur van de bodem, maar activeert ook het bodemleven. Bokashi op basis van bladeren kan in de plantsoenen gebruikt worden, we gaan kijken of dit in de toekomst mogelijk is. Uit proeven blijkt dat Bokashi van riet en gras niet toepasbaar in eigen gemeente.

Bokashi wordt naar lokale agrariërs getransporteerd om hun land te verbeteren, In de toekomst zou dat mogelijk een verdienmodel kunnen zijn als meer agrariërs die stap zetten. Ecozones bedrijventerrein Boekelermeer Het onderhoud van de ecozones op bedrijventerrein Boekelermeer gaan we uitvoeren conform het opgestelde beheerplan dat bij dit beheerplan wordt gevoegd. Hiermee voldoen we aan de eisen van Omgevingsdienst Noord-Holland Noord (OD NHN). De poelen en overwinteringsgebieden moeten vrij zijn van planten, de rugstreeppad gedijt het beste in een kaal landschap. Ondanks de schrale bodem, verruigt het gebied snel. In het winterseizoen moeten kleine dele worden gefreesd om het terrein voldoende open te houden. De puinkades verruigen en moeten jaarlijks kleine delen vergraven worden. Deze nieuwe beheermethode kan niet geheel binnen het huidige budget worden uitgevoerd. Er is daarom structureel extra geld nodig. De beheerkosten zullen de komende jaren nog verder stijgen als het inrichtingsplan Boekelermeer verder wordt gerealiseerd.

Stelsel ecozones en groene verbindingen in Boekelermeer in 2020 (Bron: beheerplan ecozones Boekelermeer) Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

24

Watergangen en vijvers We maaien (schouwen) de gemeentelijke watergangen en vijvers die niet door het hoogheemraadschap zijn overgenomen. Afhankelijk van wat in de legger van het hoogheemraadschap is aangegeven, wordt 1 of 2 keer per jaar gemaaid. Het maaisel wordt afgevoerd.

5.2 Ziekte- en plagenbestrijding Invasieve exoten Exoten, zoals Japanse duizendknoop en Reuzenberenklauw, worden actief bestreden met middelen zoals elektrocutie en afgraven. Alleen in uitzonderlijke situaties wordt chemisch bestreden. De locaties worden aangegeven op tekening. Bestrijding vindt plaats op locaties waar veel mensen komen of in de buurt van kinderspeelplaatsen. Er worden ook schapen ingezet om de berenklauw te beheersen in de parken en op plekken die moeilijk bereikbaar zijn. Deze aanpak leidt niet tot het verdwijnen van deze invasieve soorten. Eikenprocessierups De overlast van eikenprocessierupsen is het afgelopen jaar (ook landelijk) sterk toegenomen. Op steeds meer plekken zijn nesten met rupsen aanwezig, dit kan voor vervelende klachten zorgen. De brandharen kunnen flinke jeuk, irritaties en zelfs ademhalingsproblemen veroorzaken. Locaties van nesten worden actief gemonitord. Nesten worden, door een externe partij, weggezogen en afgevoerd. We volgen de ontwikkeling van nieuwe – preventieve –bestrijdingsmethoden op de voet. Als deze effectief blijken en binnen het beschikbare budget passen, zullen we deze toepassen. Daarnaast gebruiken we preventieve maatregelen, zoals extensief en natuurtechnisch maaien en het ophangen van nestkastjes om verspreiding tegen te gaan.

Dodelijke boomziekten Potentieel voor de boom dodelijke ziekten zoals iepziekte, essentaksterfte en kastanjebloedingsziekte worden gemonitord en bestreden. Bij aantasting door iepziekte en essentaksterfte worden aangetaste bomen verwijderd en waar mogelijk vervangen door een andere soort. De aanpak van invasieve exoten en eikenprocessierups vereist specialistische kennis. Bij de medewerkers van de eigen buitendienst ontbreekt kennis en tijd om deze problemen adequaat aan te pakken. Deze werkzaamheden besteden we daarom uit aan gespecialiseerde bedrijven. In de komende jaren zal de aanwezigheid en overlast van boomziekten en exoten naar verwachting toenemen. Effectieve en adequate bestrijding en monitoring blijft daarom noodzakelijk.

5.3 Groot onderhoud en vervanging Groen vervangen we wanneer dit technisch versleten en/of niet goed meer te onderhouden is met reguliere middelen. De gemiddelde technische levensduur per groentype is de basis voor de te verwachten vervangingsopgave. Deze staan in tabel 5.1.

Tabel 5.1 Theoretisch verwachte levensduur per groentype Groentype Verwachte levensduur in jaren Bomen 60 Bos 80 Bosplantsoen 40 Heesters, bodembedekkers en botanische rozen 20 Heesterrozen 10 Hagen 20 Vaste planten 10 Gazons, bermen en oevers 33 Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

25

Jaarlijks verwijderen we ongeveer 100 tot 200 slechte en dode bomen. Deze bomen worden één op één herplant. Als het niet mogelijk is op dezelfde plaats een nieuwe boom aan te planten dan moet deze, het liefst in de nabijheid, elders geplant worden. Jaarlijks bepalen we op basis van een inventarisatie waar het groen vervangen moet worden en hoeveel geld hiervoor nodig is. We bekijken of een heel beplantingsvak gerenoveerd moet worden, of dat vervanging van individuele planten (inboet) volstaat. Bij vervanging zorgen we dat bomen en struiken een goede groeiplaats hebben. Voor bomen is hierbij het Handboek bomen leidend.

Bomen gaan relatief lang mee

Op basis van de gemiddelde uitgaven in de afgelopen jaren blijkt dat het huidige budget voor groot onderhoud voldoende is. Groen wordt, indien mogelijk, gelijktijdig met reconstructies van wegen en/of riolering vervangen. Bij vervanging houden we rekening met de ecologische waarde. We gebruiken een sortiment dat bij- en vlindervriendelijk is.

5.4 Kwaliteitsbewaking en inspecties We bewaken de kwaliteit van het groen en de bomen door middel van inspecties, monitoring en toezicht. De toezichthouders en voormannen voeren dagelijks controles uit op de uitvoering van het onderhoud. Getoetst wordt of de werkzaamheden van de eigen buitendienst of aannemer voldoen aan de afgesproken basiskwaliteit. De kwaliteit van de bomen bewaken we door het uitvoeren van de periodieke veiligheidscontrole (BVC, zie 5.1.1.). Jaarlijks bepalen de toezichthouders en voormannen welke groenvakken vervangen moeten worden of ingeboet. Meldingen door bewoners vanuit het meldingssysteem vormen input om zonodig bij te sturen op onderhoudskwaliteit en vervangingen.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

26

Kwaliteitsbewaking borgt dat het groen aan kwaliteit blijft voldoen

5.5 Databeheer, planning en afhandelen van (kap)vergunningen. In BUCH-verband zijn we inmiddels begonnen om de achterstand in het beheer van groendata weg te werken. Het doel is dat de achterstand in 2021 is weggewerkt. Als het beheersysteem op orde is moet het gevuld en bijgehouden worden. Mutaties in het groen worden door de BOR medewerkers verzameld en periodiek doorgegeven aan de gegevensbeheerder. De binnendienst doet de planning, het afhandelen van kapvergunningen (voor monumentale bomen) en administratieve ondersteuning.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

27

6. Financiën en personeel In dit hoofdstuk staat een uiteenzetting van de beschikbare financiële en personele middelen. Daarnaast maken we inzichtelijk wat op basis van het huidige areaal en de vigerende beleidsdoelstelling nodig is qua financiële en personele middelen. Omdat er binnen de gemeente sprake is van een substantiële toename van areaal als gevolg van ontwikkellocaties maken we ook een doorkijk welke financiële en personele consequenties dit heeft.

6.1 Beschikbare middelen 6.1.1 Exploitatie De volgende werkzaamheden worden in 2021 uitbesteed aan aannemers: Maaien bermen (met uitzondering van uitzichthoeken), greppels en natuurvriendelijke oevers op het droge gedeelte. Het natte gedeelte wordt beheerd door het Hoogheemraadschap Toezicht op onderhoud bermen en ecologisch beheer Schapenbegrazing Maaien gras recreatiegebied “De Negge” (Noorderneg en Zuiderneg) Ondersteuning groenploegen in het groeiseizoen Verwijderen nesten eikenprocessierups. Bestrijding reuzenberenklauw en Japanse Duizendknoop Frezen stobben van bomen en uitwisselen grond De beschikbare middelen voor groenbeheer zijn onder te verdelen in de volgende categorieën: Ingeleend personeel: inhuur personeel voor ondersteuning wijkteams in het groeiseizoen. Dit is noodzakelijk om bij bijvoorbeeld explosieve onkruidgroei te blijven voldoen aan het afgesproken kwaliteitsniveau; Overige goederen en diensten: o.a. BVC bomen, nader onderzoek bomen, aanpak eikenprocessierups, ziektebestrijding en bestrijding invasieve exoten (bomen); Onderhoud: inhuur van specifiek materieel voor klein onderhoud zoals mulchmaaien van vaste plantvakken en hagenknippen; Advieskosten derden: inhuur ingenieursbureaus voor diverse specialistische adviezen of plannen; Groot onderhoud: inboet, groot onderhoud en vervanging van bomen, beplantingen en gras, inclusief aankoop van plantmateriaal.

In tabel 6.1 staan de beschikbare budgetten op basis van de begroting voor 2021. Tabel 6.1 Beschikbare budgetten groenbeheer exploitatie (begroting 2021) Grootboeknummer Omschrijving Bedrag in € 6570000 Openbaar groen en openluchtrecr. BOR

435100 Ingeleend personeel

40.000

438000 Overige goederen en diensten 438004 Onderhoud 438008 Advieskosten derden 438011 Groot onderhoud

60.000 48.000 7.500 247.000 402.500

Totaal

Daarnaast zijn er financiële middelen beschikbaar voor maai- en schouwwerkzaamheden van bermen, natuurvriendelijke oevers, ecozones, schapenbegrazing, watergangen en vijvers. Dit is inclusief de inhuur van een toezichthouder met specifieke kennis op het gebied van ecologisch beheer. Zie hiervoor tabel 6.2.

Gemeente Heiloo Groenbeheerplan 2021-2031

28

Tabel 6.2 Beschikbare budgetten maaien en schouwen exploitatie (begroting 2021) Grootboeknummer Omschrijving Bedrag in € 6240200 Maaien en Schouwen Totaal

438004 Onderhoud

209.500 209.500

6.1.2 Formatie eigen dienst Het overige onderhoud aan groen wordt uitgevoerd door personeel van de eigen bomenploeg en wijkteams, ondersteund door inhuur van personeel en materieel van aannemers. Er zijn in 2021 twee wijkteams (wijk Oost en West) en een bomenploeg. De wijkteams en bomenploeg handelen ook groen gerelateerde meldingen af. In tabel 6.3 staat de formatie van de eigen dienst. Dit is inclusief de uitbreiding met 3 fte in 2021. Tabel 6.3 Beschikbare formatie eigen dienst (per 1 januari 2021) Omschrijving Aantal fte Voorman 2 Bomenploeg 3 Wijkteams 13,89 Totaal 18,89 Daarnaast worden door het serviceteam ondersteunende diensten aan de wijkteams en bomenploeg geleverd, zoals inzet van de vrachtwagen, veegmachine, garage en een verkeersregelaar bij het snoeien van bomen

6.2 Benodigde middelen De benodigde financiële en personele middelen worden voor het belangrijkste deel ingegeven door het gewenste kwaliteitsniveau (zie hiervoor hoofdstuk 2 ‘Kader en beleidsuitgangspunten’) en de kwantiteit en huidige kwaliteit van het areaal (zie hiervoor hoofdstuk 3 ‘Huidig areaal en kwaliteit’). Hieronder staan de benodigde budgetten voor groenbeheer en de benodigde formatie van de eigen dienst.