Groenbeleidsplan Heiloo definitief

5.5

Vervolgstappen

De komende tien jaar richt de gemeente zich op de vier groene thema’s en op de concrete maatregelen beschreven in dit hoofdstuk. En indien nodig stelt de gemeente het beleidsplan bij. Verder past de gemeente naar aanleiding van dit nieuwe beleidsplan het groenbeheerplan in 2025 aan. In het groenbeheerplan zijn ecologische principes van wezenlijk belang. Wij willen de uitgangspunten uit dit plan bereiken door: Het behouden en versterken van de identiteit, door: • Historische linten en groenstructuren aan te vullen; • Kleurrijke accenten toe te voegen. Het verhogen van de biodiversiteit, door: • Noorder- en Zuiderneg op termijn aan te laten wijzen als Natuurnetwerk Nederland; • Bermen en grasvelden ecologisch te beheren; • Barrières voor dieren tussen groengebieden weg te nemen. Het verbeteren van de klimaatadaptatie, door: • Natuurvriendelijke oevers aan te leggen; • Waterlopen te verbinden; • Boomspiegels te beplanten. Het verbeteren van de gezondheid, door: • Fruitbomen toe te passen; • Bedrijventerreinen te vergroenen. Op deze manier werken we aan de visie en is en blijft Heiloo een prachtige groene gemeente!

29 - terug naar inhoudsopgave

Groenbeleidsplan Heiloo 2024-2034

Begrippenlijst Beeldkwaliteit

Veel Nederlandse beheerders van openbare ruimten gebruiken beeldkwaliteit om ambitieniveaus te formuleren en beeldbestekken in de markt te zetten. Per object gelden één of meer kwaliteitscriteria. Voor elk kwaliteitscriterium is een beeldmeetlat samengesteld waar met foto’s, beschrijvingen en prestatie-eisen het onderhoudsniveau meetbaar is gemaakt. Dit maakt het mogelijk inzichtelijk te communiceren met bestuurders, gebruikers en uitvoerders van het onderhoud (CROW, 2023). Het is aan de gemeente om de gewenste beeldkwaliteit in een onderhoudsbestek uit te vragen, aan de aannemer om het werk conform deze beeldkwaliteit te onderhouden, en aan de gemeente om het areaal te controleren aan de hand van de beeldmeetlatten.

Boomveiligheidscontrole (BVC)

Elk jaar dient een derde van het bomenbestand beoordeeld te worden. De beoordeling is als volgt: • Boom zonder problemen: Dit is een gezonde boom. Deze bomen worden elke drie jaar gecontroleerd. • Attentieboom: Is een boom met een gebrek, bijvoorbeeld rotting of schimmel. Deze bomen worden voortaan beter in de gaten gehouden en worden jaarlijks gecontroleerd. • Risicoboom: Is een boom die dood hout of gevaarlijke takken heeft, of is aangetast. Bij deze bomen worden de dode takken verwijderd, gesnoeid, de kroon verankerd, of de boom wordt verwijderd vanuit veiligheidsoverwegingen.

Omgevingstafel

Is een vooroverleg voor ruimtelijke plannen onder de Omgevingswet. Dit vindt plaats voor de vergunningsaanvraag. Tijdens de Omgevingstafel komen de initiatiefnemer, de relevante gemeentelijke disciplines (bijvoorbeeld verkeer, beheer openbare ruimte, groen), en andere belanghebbenden samen. Het initiatief wordt besproken vanuit de gedachte het mogelijk te maken. De initiatiefnemer krijgt hierdoor een integraal advies waarmee hij de vergunningaanvraag kan opstellen en indienen.

Natuurdoeltype

De naamgeving van de natuurdoeltypen is conform de Index Natuur en Landschap (BIJ12, 2023). Door deze index is een uniforme, breed erkende ‘natuurtaal’ ontstaan, die zorgt dat alle partijen op het gebied van natuur(beheer) dezelfde terminologie hanteren. De meeste beheermaatregelen die genoemd worden in bijlage 2 komen ook uit de Index Natuur en Landschap.

30 - terug naar inhoudsopgave

Groenbeleidsplan Heiloo 2024-2034

Literatuurlijst • BIJ12. (2023). Index Natuur en Landschap. Opgehaald van BIJ12: https://www.bij12.nl/onderwerpen/natuur-en-landschap/indexnatuur-en-landschap/ • CROW. (2023). Werken met beeldkwaliteit. Opgehaald van Kennisplatform CROW: https://www.crow.nl/thema-s/managementopenbare-ruimte/beeldkwaliteit/werken-met-beeldkwaliteit • Cyclomedia. (sd). Street Smart. Opgeroepen op 2024 • de BUCH. (2022). Op weg naar klimaatadaptieve en natuurinclusieve gemeenten. • Gemeente Heiloo. (2011). Nota Cultuurhistorie • Gemeente Heiloo. (2019). Kwaliteitshandboek openbare ruimte woningbouwlocaties 2019. • Gemeente Heiloo. (2019, april 8). Ruimtelijk Kwaliteitskader Zandzoom. • Gemeente Heiloo. (2021). Groenbeheerplan 2021-2031. • Gemeente Heiloo. (2023). Nota omgevingskwaliteit. • Gemeente Heiloo. (sd). Bomen. Opgehaald van Gemeente Heiloo: https://www.heiloo.nl/over-de-gemeente/bomen • Gemeente Heiloo. (sd). Groenadoptie. Opgehaald van Gemeente Heiloo: https://www.heiloo.nl/aanvragen-en-regelen/groenadoptie/ • Projectteam Zandzoom Heiloo. (2019). Zandzoom te Heiloo; De kwaliteit van de openbare ruimte. • van Breugel, A. (2017). Beleidsnotitie cultuurhistorisch waardevolle groenstructuren Zandzoom-gebied.

31 - terug naar inhoudsopgave

Groenbeleidsplan Heiloo 2024-2034

Bijlage 1: Bomenbeleid In de komende planperiode wordt de aandacht gericht op het in stand houden en het versterken van het bomenareaal. Voor dit doel zijn vier ambities geformuleerd. De eerste ambitie is om het aantal bomen geleidelijk te laten groeien door met name in herinrichtingsplannen en nieuwbouwplannen extra bomen te planten. Dit hangt af van de locatie. Verder wordt de herplantplicht altijd toegepast voor te kappen bomen in de openbare ruimte. Om de stand van het bomenareaal bij te houden, wordt er jaarlijks een overzicht van het aantal gekapte en geplante bomen opgesteld (bomenbalans) en ter informatie naar de raad gezonden. De tweede ambitie is om het bomenareaal daar waar mogelijk te versterken. Met name door het uitbreiden van de bomenstructuur. De keuze voor de boomhoogte gaat van hoog naar laag, afhankelijkheid van de mogelijkheden. Daar waar mogelijk kiezen we voor kroonbomen. Alleen bij goed onderbouwde uitzonderingen worden er zuilvormige bomen geplaatst. De derde ambitie betreft het professionaliseren en verduurzamen van het beheer. Door planmatige opzet van het jaarlijkse onderhoud kan efficiëntiewinst worden geboekt, zodat de huidige bezetting van de bomenploeg en wijkteams het beheer voor een deel zelfstandig kan uitvoeren. Hier is inmiddels een goede stap in gemaakt en de efficiëntiewinst is grotendeels gehaald.

Door het onderhoud nog meer te richten op het eindbeeld van de bomen, kan de duurzaamheid van het beheer en de kwaliteit van de bomen worden vergroot. Goed hulpmiddel is het, door alle BUCH-gemeenten, aangeschafte Handboek Bomen van Het Normeninstituut Bomen. De vierde ambitie is het beschermen van de monumentale bomen en groenparels, conform het Bomenbeleidsplan 2008. Oudere

32 - terug naar inhoudsopgave

beeldbepalende bomen met grote cultuurhistorische, dendrologische en/of ecologische waarde worden op de lijst beschermwaardige bomen gezet. Deze lijst bestaat uit monumentale bomen uit het landelijke register, de bijzondere en beschermwaardige gemeentelijke bomen en de bijzondere en beschermwaardige particuliere bomen. In het Omgevingsplan regelt de gemeente dat cultuurhistorische bomen op landgoederen kapvergunningsplichtig zijn. In het Omgevingsplan neemt de gemeente ook een ‘bebouwingscontour houtkap’ op, om aan te geven tot hoever de reikwijdte van deze regels is. Hiervoor gaat de gemeente in overleg met de eigenaren van de landgoederen. Heiloo kan ook aanvullende regels opnemen om bomen en houtopstanden te beschermen, bijvoorbeeld voor cultuurhistorische bomen op landgoederen. Kappen van bomen Het kappen van bomen kan nodig zijn als dit uit de boomveiligheidscontrole blijkt. Ook kan noodkap aan de orde zijn voor acuut gevaar. Verder kunnen bomen die op de bomenlijst staan, en bomen die beschermd zijn in het Omgevingsplan, alleen met een kapvergunning worden gekapt. Herplantplicht De herplantplicht wordt altijd toegepast voor te kappen bomen in de openbare ruimte. Uitgangspunt is om de getaxeerde waarde van de te kappen monumentale en bijzondere bomen als uitgangspunt te nemen voor deze herplant. Deze getaxeerde waarde geldt ook voor illegale kap van bomen.

Daarnaast dient een boom-effectanalyse plaats te vinden voor alle bomen. Deze geeft inzicht in de conditie van de te kappen bomen. De taxatie vindt plaats op basis van het rekenmodel van de Nederlandse Vereniging van Taxateurs van Bomen (NVTB). Bij gemeentelijke en particuliere plannen wordt op deze

Groenbeleidsplan Heiloo 2024-2034

wijze een objectieve maatstaf gebruikt om de herplant te realiseren. Bomen kunnen niet altijd op dezelfde plek teruggeplant worden, het is bijvoorbeeld niet reëel om een boom terug te planten in een zeer smalle berm met veel kabels en leidingen. In die gevallen wordt de herplantplicht toegepast door de boom op een andere locaties te compenseren. Het al dan niet terugplanten van een boom op dezelfde locatie is altijd een integrale afweging. Daarnaast kan het noodzakelijk zijn om bomen te verplaatsen. Deze kunnen dan gestald worden bij de Nationale Bomenbank en daarna op een geschikte locatie worden herplant. Gezien de kosten is dit alleen mogelijk bij zeer waardevolle bomen.

33 - terug naar inhoudsopgave

Groenbeleidsplan Heiloo 2024-2034

Bijlage 2: Maatregelen Noorder- en Zuiderneg De Noorder- en Zuiderneg zijn twee zeer belangrijke groengebieden in Heiloo. Ze vormen een schakel in de groene ring om Heiloo. De gebieden worden gebruikt voor recreatie. De gebieden hebben een grote potentie om ook voor de natuur een belangrijke plek te zijn. Uit een onderzoek blijkt dat de biodiversiteitsscore in het gebied momenteel laag is. Om deze score te verhogen zijn twee scenario’s opgesteld. Een basisscenario waarin de inrichting hetzelfde blijft en minimale aanpassingen in beheer worden gedaan. En een optimaal scenario waarin een aantal inrichtingsmaatregelen en aanpassingen in beheer nodig zijn. Eerst herstelbeheer, om de juiste omstandigheden te creëren, en vervolgens specifiek regulier beheer voor het gewenste natuurdoeltype.

Basisscenario

In dit scenario blijft het beheer grotendeels hetzelfde. De inrichting van het gebied blijft hetzelfde, en er wordt geen herstelbeheer toegepast. Met een minimale aanpassing aan het huidige beheer wordt geprobeerd de biodiversiteit te verhogen.

bovengrondse deel van de vegetatie. Maaien in principe niet met klepelmaaier maar met een schotelmaaier of messenbalk om hoge sterfte van fauna te voorkomen. Het maaisel wordt altijd goed afgevoerd. Hierdoor wordt het grasland schraler. • Verwijderen opslag, dit betekent het uitsteken/trekken van zaailingen van bomen en struiken die het grasland koloniseren. Natuurdoeltype Vochtige bossen en Park- en stinzenbos Dit natuurdoeltype is te vinden in de Noorderneg, de lagergelegen bosvakken horen hierbij. En de bosvakken in de Zuiderneg. Het beheer bestaat voornamelijk uit reactief beheer. Zo wordt de veiligheid in het bos gewaarborgd door regelmatig boomveiligheidscontroles (BVC) uit te laten voeren voor bomen met valbereik op de paden. Pas als het nodig is, wordt er ingegrepen. Om de bomen beter tot hun recht te laten komen, is het advies in ieder geval 10% van de bomen in de bosvakken te dunnen. Resultaat basisscenario Door het uitvoeren van het basisscenario en dus kleine aanpassingen in het beheer te doen, zal de biodiversiteit minimaal toenemen. De kosten zijn ook laag.

Natuurdoeltype Vochtig schraalgrasland en Droge schraalgraslanden Dit natuurdoeltype bevindt zich vooral in de Noorderneg op lage open delen langs het Maalwater aan de westoever en op de hogere open delen aan de westzijde van de Noorderneg. • Schapenbeheer toepassen op percelen waar de potentiële ecologische waarden minder groot zijn en verruiging niet wenselijk is. • Maaien betreft het éénmaal per jaar afmaaien van het

34 - terug naar inhoudsopgave

Groenbeleidsplan Heiloo 2024-2034

Optimaal scenario

In dit scenario worden de potentiële natuurwaarden geoptimaliseerd. Hierdoor ontstaat bloemrijk schraalgrasland en wordt gestreefd naar een gevarieerd bos met zoomvegetaties. Inrichtingsmaatregelen Door het toepassen van deze inrichtingsmaatregelen ontstaat een gevarieerder landschap met meer verschillende natuurdoeltypen. • Het hondenlosloopgebied beperken tot de oostzijde van het Maalwater. De recreatieve voorzieningen ook beperken tot de oostzijde van het Maalwater, door de steiger te verplaatsen naar de overkant. De westzijde van het Maalwater kan zich dan ontwikkelen tot natuur; • De delen waar veel organische stof aanwezig is afplaggen om te verschralen. Daarna twee keer maaien; • Opschonen greppels; • Verwijderen ongewenste vegetatie, zoals bramen; • Uitdunnen van bosvakken met veel concurrentie; • Natuurvriendelijke oevers aanleggen; • Broedeiland voor vogels aanleggen in het Maalwater; • Heuvels aanleggen op de lig- en speelweide, om de grondbalans te sluiten; • Asfalt onder de paden verwijderen; • Zoom- en mantelvegetatie toepassen bij de bosvakken; • Takkenrillen aanleggen; • Broeihopen aanleggen voor ringslangen; • Poelen aanleggen; • Knotwilgenrij aanvullen; • Voorzieningen voor oeverzwaluw en ijsvogel aanbrengen. Per natuurdoeltype (zie begrippenlijst) dient herstelbeheer te worden uitgevoerd en vervolgens passend regulier beheer. Herstelbeheer moet

35 - terug naar inhoudsopgave

intensief worden uitgevoerd tot de gewenste verschraling bereikt is of tot negatieve effecten optreden. Herstelbeheer kan tot wel vijf jaar duren. Natuurdoeltype Vochtige schraalgraslanden Dit natuurdoeltype bevindt zich vooral in de Noorderneg op lage open delen langs het Maalwater aan de westoever. Het herstelbeheer bestaat uit het herstellen van de hydrologie, extra maaien en afvoeren, en kleinschalig plaggen. Na het herstelbeheer kan op regulier beheer worden overgegaan: • Alle gebieden met kwetsbare ecologische waarden en potentiële ecologische waarden (dus niet alleen de westzijde van de Noorderneg) moeten met aangepast materieel worden gemaaid. Dat betekent maaien met de messenbalk en handmatig afruimen; • De gebieden worden eenmaal per jaar gemaaid; • Schapenbeheer toepassen op percelen waar de potentiële ecologische waarden minder groot zijn en verruiging niet wenselijk is; • Verwijderen van opslag. Natuurdoeltype Droge schraalgraslanden Dit type bevindt zich voornamelijk op de hogere open delen aan de westzijde van de Noorderneg. Het herstelbeheer bestaat uit het afplaggen van de vermeste bovengrond, begin juli maaien en binnen een week maaisel verwijderen,. En tweemaal per jaar, in juni en september extra maaien als de productiviteit meer dan 5 ton droge stof/ha bedraagt.

Het regulier beheer bestaat uit: • Alle gebieden met kwetsbare ecologische waarden en potentiële ecologische waarden (dus niet alleen de westzijde van de Noorderneg) moeten met aangepast materieel worden gemaaid. Dat betekent maaien met de messenbalk en handmatig afruimen;

Groenbeleidsplan Heiloo 2024-2034

• Eenmaal per jaar maaien; • Schapenbeheer toepassen op percelen waar de potentiële ecologische waarden minder groot zijn en verruiging niet wenselijk is. De begrazing moet op een specifieke manier gebeuren, zodat de schapen zo min mogelijk mesten in deze gebieden; • Verwijderen van opslag. Natuurdoeltype Vochtige bossen Dit natuurdoeltype is te vinden in de Noorderneg, de lagergelegen bosvakken horen hierbij. Als herstelbeheer worden ongewenste soorten gekapt. Dat zijn met name exoten die niet thuishoren in bossen met natuurfunctie. De bomen kunnen ook worden geringd in plaats van gekapt, dan draagt de dode boom als staand hout bij aan de biodiversiteit. Verder mag 30% van de bosvakken gedund worden om te zorgen dat de bomen meer ruimte krijgen. Als regulier beheer moeten boomveiligheidscontroles (BVC) worden uitgevoerd voor bomen met valbereik op paden en de zomen langs de bosranden worden gemaaid. Maaisel moet worden afgevoerd.

Hierna mag worden overgegaan op regulier beheer: • Uitvoeren van Boomveiligheidscontroles voor bomen met valbereik op paden; • Verwijderen van opslag, overmatig braamstruweel en ongewenste exotische struiken; • Maaien van ruigte en afvoeren van dit maaisel; • Aanbrengen van kalk en/of organisch materiaal en eventuele grondbewerking, met als doel een losse, kalkrijke bodem met gunstige voorwaarden voor een rijke voorjaars-stinzenflora. Resultaat optimale scenario Na het uitvoeren van al deze maatregelen zal de biodiversiteit in het gebied toenemen. De investeringskosten voor de inrichtingsmaatregelen bedragen zo’n €1.000.000,-. De beheerkosten voor het specifieke beheer per natuurtype zijn daarnaast beduidend hoger dan de beheerkosten in het basisscenario.

Natuurdoeltype Park- en stinzenbos Dit betreft voornamelijk de Zuiderneg. Als herstelbeheer worden ongewenste soorten gekapt. Dat zijn met name exoten die niet thuishoren in bossen met natuurfunctie. De bomen kunnen ook worden geringd in plaats van gekapt, dan draagt de dode boom als staand hout bij aan de biodiversiteit. Verder mag 30% van de bosvakken gedund worden om te zorgen dat de bomen meer ruimte krijgen. Daarnaast worden stinzenflora en rhododendrons aangeplant.

36 - terug naar inhoudsopgave

Groenbeleidsplan Heiloo 2024-2034

1.1

Groenbeleidsplan Heiloo 2024-2034 Juli 2024