CConstaterende datHeiloo
Koppel je AI →
Document · PDF

bijlage 2 Concept Ontwikkelperspectief NHN

Raadsvergadering 30 november 2026, gemeente HeilooBij agendapunt: Wensen en bedenkingen concept Ontwikkelperspectief Noord-Holland Noord26.432 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Het gaat hierbij onder andere om de maakindustrie, agrarische bedrijven, ICT-bedrijven en zakelijke en productieve dienstverleners. Deze bedrijven vormen toeleveringsketens voor voorzieningen voor steden en dorpen als voor innovatieve clusters. Veel MKB-bedrijven beschikken bovendien zelf over een sterke innovatiekracht en bieden de plekken waar veel jongeren hun eerste werkervaring opdoen. Bij een groeistrategie die uitgaat van regionale kracht, hoort daarom ook ruimte op bedrijventerreinen voor lokaal ondernemerschap. Veel MKB-bedrijven zijn gevestigd op regionale bedrijventerreinen. In de Noord-Holland Noord is ruimte voor bedrijventerreinen al jaren schaars, terwijl bedrijventerreinen nieuwe uitdagingen kennen waar meer ruimte voor nodig is zoals voor circulair ondernemen, klimaatadaptatie en energietransitie. Een recente behoefteraming voor Noord- Holland Noord15 bevestigt dat de vraag naar bedrijventerreinen de komende jaren groter is dan het beschikbare aanbod. Door de 3.2.2 Meer ruimte voor en meer diversiteit aan bedrijventerreinen woningbouwafspraken in de Woondeal neemt de behoefte aan ruimte verder toe, in lijn met het WLO-scenario Hoog.

Noord-Holland Noord heeft een groot aantal bedrijventerreinen waar uitbreiding de komende jaren kansrijk is of besproken kan worden (zie suggesties op kaartbeeld).16 Meer ruimte voor bedrijventerreinen, én werken aan herstructurering, vraagt om samenwerking en afstemming van besluitvorming en beleid tussen gemeenten en de provincie Noord-Holland, op het niveau van Noord-Holland Noord. Daarnaast is samenwerking wenselijk tussen overheden, kennisinstellingen en georganiseerd bedrijfsleven, de zogenaamde ‘triple helix’. Vanuit het Platform Economie van de Regio Noord-Holland Noord wordt deze beleidsambitie gecoördineerd. Ondernemers en gemeenten kunnen een stevige basis leggen, bijvoorbeeld door het instellen van een Ondernemersfonds of een Bedrijven Investeringszone (BIZ). Samen werken gemeenten en bedrijven aan onderscheidende en toekomstbestendige bedrijventerreinen, ieder met zijn eigen economische profiel. Met inzicht en steun van ondernemers kunnen overheden samen op de goede plekken tijdig ruimte maken voor de toekomstige behoefte.

Innovatieclusters Biotechnologie Economische infrastructuur Bestaande bedrijventerreinen Bedrijventerreinen voor mogelijke uitbereiding Ontwikkeling binnen contouren Onderzoeken mogelijke uitbreiding clusters Zaadverdelingconcentratiegebied Hoofdwegen Ruimte voor economie 38 Tot voor kort werd aangenomen dat elektriciteit overal en altijd beschikbaar was, maar vanwege de netcongestie is dat niet langer vanzelfsprekend. Dat heeft consequenties voor de woningbouw en de economische ontwikkeling. Randvoorwaarden voor de ontwikkeling zijn het slim en flexibel omgaan met de beschikbare elektriciteit, decentrale opwek en opslag en het gebruik van alternatieve energiebronnen (zoals geothermie en waterstof). We werken langs twee sporen: de ontwikkeling van energieknooppunten (locaties waar grootschalige vraag en grootschalig aanbod van energie samenkomen) en van decentrale energiesystemen met lokale en regionale opwek en opslag. Netbeheerders TenneT en Liander werken hard om de capaciteit van het regionale en nationale elektriciteitsnet te vergroten. In Noord-Holland Noord wordt het 380 kV-hoogspanningsnet uitgebreid naar Noord-Holland Noord.

Als het Regioadvies wordt gevolgd – onderschreven door alle regionale partijen met uitzondering van HHNK en de gemeente Alkmaar, en de gemeente Hollands Kroon voor wat betreft één passage – loopt die uitbreiding van Assendelft richting Agriport (Middenmeer). Vanaf Oterleek naar het noorden zijn er twee varianten richting Agriport A7. In het ontwerp-programma VAWOZ is op Agriport A7 ook een elektrische aanlanding van een kabel (2GW) vanuit een windpark op zee voorzien. Extra onderstations vragen in bijna elke gemeente om ruimte en zijn nodig om capaciteit op het net verder uit te breiden. Gemeenten en provincie werken daarom proactief mee bij het zoeken en aanbieden van geschikte locaties voor deze nieuwe onderstations. 3.2.3 Energieplanologie en ontwikkeling voor energieknooppunten Onder meer door verduurzaming groeit de vraag naar elektriciteit en blijft aanbod de komende jaren schaars, ondanks alle uitbreidingen en investeringen. Gemeenten en provincie hebben aangegeven ook op lange termijn geen dubbele mastenrij te willen in Noord-Holland. Dat betekent dat de regio binnen de capaciteit van het toekomstige netwerk (uitgaande van één mastenrij) moet blijven, zowel in aanbod als in vraag. Waterstof zal een steeds grotere rol spelen in het energiesysteem. De Kop van Noord- Holland ligt gunstig om te ontwikkelen tot waterstofknooppunt.

Den Helder ligt gunstig voor toekomstige aanlanding van op zee geproduceerde waterstof en er is een aansluiting op het Waterstofnetwerk Nederland gepland. Waterstofproductie aan de kust biedt de mogelijkheid om zout water te gebruiken, zodat het zoetwatersysteem niet verder wordt belast. 39 Life sciences Energie- en klimaattechnologie Veiligheid en defensie Biotechnologie Digitalisering en AI Kansen voor nationale opgaven Netbeheerders en de provincie Noord-Holland geven aan dat er in Noord-Holland Noord vijf locaties zijn waar we in de toekomst ruimte op het elektriciteitsnet verwachten voor nieuwe energie-intensieve bedrijven. Dat zijn de energieknooppunten bij Grootslag, Hoorn, Boekelermeer, het Maritiem Cluster Den Helder en Agriport A7. Door de nabijheid van vraag en aanbod op energieknooppunten, wordt het hoogspanningsnetwerk niet onnodig belast. Tegelijkertijd krijgen bedrijven steeds vaker een rol als zowel afnemer als leverancier van energie. Kansen voor ontwikkeling van meer nationale opgaven liggen met name bij de laatste drie knooppunten. Ruimtelijke keuzes rond deze locaties overstijgen het lokale en regionale belang, zeker omdat voor de energie-infrastructuur grote nationale investeringen nodig zijn. Samenwerking tussen Rijk, provincie en regio is belangrijk om samen weloverwogen keuzes te kunnen maken, vooral bij de komst van nieuwe energie-intensieve bedrijven.

Deze situatie vraagt om beleidscoördinatie in de vorm van energieplanologie en een strategie voor de toewijzing van schaarse elektriciteit en andere energievormen aan verschillende belangen en opgaven, in relatie tot de kansen voor decentrale energiesystemen. Waterstofbackbone VAWOZ tracé aanlanding Corridor 380kV-verbinding Energieknoop Zaadveredelings- concentratiegebied 40 Voor twee belangrijke ambities in Noord- Holland Noord – de bouw van 42.500 woningen en het stimuleren van werkgelegenheid (ongeveer één extra baan per extra woning) – is een robuuste infrastructuur voor mobiliteit essentieel. In november 2025 heeft de regio haar Bereikbaarheidsvisie vastgesteld, waarin acht opgaven met concrete maatregelen zijn geïdentificeerd. Een aantal maatregelen richt zich specifiek op het verbeteren van de bereikbaarheid van voorzieningen, werkgelegenheid en woningbouw bij ov-knooppunten. Dit draagt bij aan het beperken van de mobiliteitsgroei en het creëren van meer balans in het spitsverkeer. De andere opgaven in de Bereikbaarheidsvisie zijn: optimaliseren van spoorcorridors, aanpak van vervoersarmoede in landelijke gebieden, verbeteren van oost-westverbindingen, versterken van stationsomgevingen, verbeteren van verkeersveiligheid en doorstroming, en waarborgen van de veerkracht en weerbaarheid van netwerken van wegen, spoor en water.

Met de toename van regionale en nationale belangen in deze regio moet de infrastructuur moet ook in crisissituaties en bij calamiteiten blijven functioneren. Door vanuit brede welvaart naar de bereikbaarheidsopgaven te kijken ontstaat een beeld dat verder reikt dan enkel economische belangen. Ook een gezonde leefomgeving, duurzaamheid, weerbaarheid en inclusiviteit staan centraal. Met de verwachte groei van inwoners en economie nemen reizigers- en goederenstromen toe, waardoor het goed benutten van de bestaande infrastructuur en slim investeren van belang zijn. Op diverse weg- en spoortracés in Noord-Holland Noord is de verkeersdruk hoog. Het netwerk is op een aantal tracés en locaties kwetsbaar bij ontwrichtende gebeurtenissen. Bereikbaarheid en verkeersveiligheid staan in delen van de regio onder druk. Met name in landelijke gebieden neemt de vervoersarmoede toe doordat regulier openbaar vervoer afneemt. Dat maakt (betaalbare) maatwerkoplossingen noodzakelijk. Regio en Rijk zijn de komende jaren beide beperkt in hun financiële mogelijkheden. Een groot deel van het infrastructuurbudget gaat op aan beheer, onderhoud en vervanging. Mede door intensiever gebruik en strengere veiligheids- en klimaateisen is dit een hoge kostenpost.

Met dit realisme kijken Rijk en regio de komende jaren kritisch naar de benodigdheden voor wegen, bruggen, stations en spoor voor een toekomstbestendig en bereikbaar Noord-Holland Noord. Dit vraagt ook om een goede afstemming tussen investeringen in infrastructuur en andere maatschappelijke opgaven, zoals de uitbreiding van het energienet, woningbouw en klimaatadaptatie. In tijden van krapte is het belangrijk om beschikbare middelen zo effectief mogelijk in te zetten. Door opgaven en investeringen in samenhang te bekijken, kunnen middelen doelmatiger worden ingezet en kunnen verschillende beleidsdoelen tegelijkertijd worden gerealiseerd. 3.3 Completer netwerk aan verbindingen 41 Overzichtskaart Completer netwerk aan verbindingen 42 Twee rijkswegen vormen de ruggengraat van het wegennet in Noord-Holland Noord: de A9/N9 (Den Helder – Alkmaar - Amsterdam) en de A7 (van de Afsluitdijk via Hoorn naar Amsterdam). Beide kennen flinke spitsdrukte: ’s ochtends richting de Metropoolregio Amsterdam en ’s avonds terug. De strategie in het Ontwikkelperspectief NHN richt zich op het beheersen van dit spitsverkeer door de balans tussen wonen en werken in de regio te verbeteren. Met de bouw van 42.500 woningen en een groeiende beroepsbevolking is het versterken van het wegennet van belang voor de bereikbaarheid en verkeersveiligheid van Noord-Holland Noord.

Tegelijk is uit de analyse van de regio en het rijk gebleken dat het wegennet op meerdere plekken weinig robuust is bij ontwrichtende gebeurtenissen, vooral doordat veel wegen nu al druk zijn in normale situaties, alternatieve routes beperkt zijn of onvoldoende capaciteit hebben en bepaalde verbindingen single points of failure vormen (het hele systeem is afhankelijk van het functioneren van deze corridors en de tunnels, bruggen en kruispunten).17 Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van Regio en Rijk om het mobiliteitssysteem draaiende te houden. 3.3.1 Versterken van het wegennet Het zwaartepunt van de woningbouw zit in de regio Alkmaar, met ruim 20.000 extra woningen met focus op ov-knooppunten zoals Dijk en Waard en Alkmaar. Dat vereist aanvullende maatregelen. Om de verkeersveiligheid en doorstroming in de toekomst te waarborgen zijn gedragsmaatregelen én verbetering van de infrastructuur nodig. De verbeteringen in de infrastructuur zitten met name in Regio Alkmaar (de multimodale ring Alkmaar, N242 en aansluiting A9 bij Heiloo). Het vastlopen van deze draaischijf heeft niet alleen negatieve effecten voor Regio Alkmaar, maar ook voor de Kop van Noord-Holland en Westfriesland. In de verstedelijkingsas Westfriesland, waar ongeveer 15.000 woningen worden toegevoegd, is Hoorn het verkeersscharnierpunt voor weg en openbaar vervoer.

De A7 kent weinig restcapaciteit en is daardoor een kwetsbare schakel. Het MIRT-project A7-A8 is aangemerkt als een rijksproject om maatregelen te nemen voor betere doorstroming. Voor de gehele regio blijft dit een essentiële verbinding met de MRA. Met de Westfrisiaweg (N307) is de bereikbaarheid richting Enkhuizen sterk verbeterd, maar extra woningbouw vraagt om verdere ontwikkeling van de multimodale bereikbaarheid richting Enkhuizen en de Houtribdijk. De Westfriese Bedrijvengroep heeft een ambitieus plan ingediend om de Westfrisiaweg beter op de Houtribdijk aan te sluiten.18 Gelet op de groeimogelijkheden voor bedrijvigheid in Westfriesland is een betere benutting van de verbinding over de Houtribdijk een optie voor de langere termijn; deze zou de regio beter ontsluiten voor de toename van het autoverkeer. 43 In de Kop van Noord-Holland is de auto vaak het enige reële vervoersalternatief. Dat maakt een robuust wegennet cruciaal voor de verdere ontwikkeling. Doorstroming en verkeersveiligheid en daarmee de betrouwbaarheid, op de N9, N99 en N250 staan hoog op de agenda, mede door groei in de offshoresector en ontwikkelingen rond Defensie. Daarnaast zijn de aanlandingen van de veerhaven onmisbaar voor de bereikbaarheid van Texel. Omdat noord-zuidverbindingen op termijn ontoereikend zijn worden interne oost- west verbindingen belangrijker.

De regio heeft de ambitie om de oostwestverbindingen in de Kop van Noord-Holland te versterken, om zo de A7 en de N9 beter met elkaar te kunnen verbinden. De verwachting is dat dit het verkeersnetwerk in de regio robuuster maakt. Ring Alkmaar + N242 N9 N250 A9 A7 Versterking infrastructuur Versterken infrastructuur Kans voor oostwestverbinding binnen NHN 44 In Noord-Holland Noord vervult het openbaar vervoer vooral een rol op langere afstanden tussen stedelijke gebieden. Tussen Hoorn en Amsterdam en tussen Alkmaar en Amsterdam reist ruim een derde van de reizigers met het openbaar vervoer. Tussen Den Helder en Amsterdam is dat ongeveer 40 procent. Het busnetwerk sluit aan op de treinstations. Op verbindingen met kleinere steden en dorpen wordt vooral de auto gebruikt, of op korte afstanden de fiets.19 Om de treinverbinding voor inwoners een waardig alternatief te laten zijn voor de auto is het belangrijk dat de trein vaak, snel en betrouwbaar rijdt. Uitval van een station als Anna Paulowna, is slechts één stop die vervalt, maar wel cruciaal in de ontsluiting (voor inwoners, scholieren/ studenten, woon-werk, kortom treingebruikers). De Zaancorridor (Heerhugowaard-Zaandam- Amsterdam) valt onder het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) van ProRail.

De eerst aanpassingen aan de spoorweginfrastructuur volgens dit programma zijn in aanleg, zoals het realiseren van het opstelterrein bij Heerhugowaard. In het regio- rapport Handelingsperspectief Westfriesland Bereikbaar wordt een hogere frequentie op het traject Enkhuizen – Hoorn – Amsterdam geagendeerd als prioritaire opgave. De regio NHN ambieert ook voor de Helderse lijn en Westfriese lijn (Hoorn-Alkmaar) een hogere frequentie. Een hogere frequentie kan op een aantal enkelspoortracé’s spoorverdubbeling noodzakelijk maken. Momenteel zijn de lijnen tussen Schagen en Den Helder en tussen Heerhugowaard en Enkhuizen enkelspoor. Deze twee spoortrajecten vragen om aandacht, om de verbindingen robuuster te maken en goed te laten aansluiten bij de woningbouw en de vervoersvraag. De ontwikkeling van complete knopen (par. 3.1.1) ondersteunt het werk aan een compleet ov-systeem. Door ontwikkeling in de directe omgeving van het station, zoals woningen, werklocaties, voorzieningen, recreatieve bestemmingen en routes, groeit het reizigersaanbod en benutten we onderbenutte treincapaciteit. De ontwikkeling van stationsgebieden biedt bovendien kans om de aantrekkelijkheid en sociale veiligheid van de stations te verhogen.

3.3.2 Een compleet hoogwaardig ov-systeem Robuuste spoorverbinding Robuuste spoorverbinding Hogere frequentie Hogere frequentie Robuust spoornetwerk Robuuste spoorverbinding Hogere frequentie 45 Het systeem van publieke mobiliteit dat we nastreven steunt zoals gezegd op een sterk openbaar- vervoersysteem van trein en bus. Daarmee kunnen mensen, in combinatie met een dekkend netwerk van doorfietsroutes, eenvoudig van deur tot deur reizen met diverse vervoermiddelen zoals lopen, fietsen, openbaar vervoer, (deel)voertuigen en auto’s. Mobiliteitshubs en stations faciliteren de overstap op andere vervoermiddelen en vangen autoverkeer af. Met een dekkend doorfietsroutenetwerk stimuleren we het gebruik van de (e)-fietsen voor verplaatsingen tot 15 kilometer, als alternatief voor autogebruik. Dat vraagt om een aanpak waar verschillende overheidslagen in samenwerken. De Bereikbaarheidsvisie Noord-Holland Noord (2025) biedt de basis voor die samenwerking. Veel banen, opleidingsplekken en voorzieningen in het landelijk gebied zijn vanuit dorpskernen vooral met de auto goed bereikbaar. Voor bewoners zonder auto zijn deze plekken vaak praktisch onbereikbaar. Vooral Texel is in dit opzicht kwetsbaar, vanwege de afhankelijkheid van een vaarverbinding met het vasteland. Dit probleem wordt groter doordat het reguliere openbaar vervoer in landelijke gebieden de afgelopen jaren is afgenomen.

Vervoersarmoede vormt daardoor een groeiende uitdaging. Om dit aan te pakken, wordt het HOV- busnetwerk versterkt. Het doel is dat een station of HOV-halte vanuit kernen met maximaal één overstap bereikbaar is. In het noordoosten van de regio betekent dit dat hoogwaardig busvervoer een grotere rol krijgt. Voor het reguliere ov-systeem kan grotendeels worden teruggevallen op bestaande buslijnen, maar vanuit de gedachte van publieke mobiliteit zijn nieuwe vormen van vervoer ook nodig, zoals vervoer op afroep. Lokale gemeenschappen en werkgevers kunnen hier een rol in spelen. De HugoHopper in Dijk en Waard is daar een bestaand voorbeeld van. Daarnaast blijven mobihubs belangrijk: plekken waar verschillende vervoersvormen samenkomen, waardoor gemakkelijk kan worden overgestapt tussen bus, trein, (deel)fiets of (deel)auto. Dankzij de opkomst van de elektrische fiets krijgt het fietsverkeer een grotere rol in de ontsluiting van landelijke kernen. Het bereik van fietsers is aanzienlijk toegenomen en biedt kansen om mensen uit de auto te halen voor afstanden tot 15 kilometer. Daarom werken we aan regionale doorfiets- en verbindingsroutes. Dit zijn comfortabele en veilige routes met weinig kruisingen. Daarnaast ligt er een opgave voor recreatief fietsen. Elektrische fietsen en toenemende vrije tijd maken dat mensen vaker, verder en sneller fietsen.

Dat vraagt om aanpassing van paden en het netwerk. Het fietsnetwerk wordt aangesloten op de ov- knooppunten. Bij nieuwe ontwikkelingen rond de knooppunten ligt veel nadruk op de kwaliteit en veiligheid van fietsenstallingen. Omdat elektrische fietsen de norm worden, zijn voldoende stallingsruimte en laadpunten essentieel. 3.3.3 Fijnmazige aanvullingen op het mobiliteitssysteem Fijnmazige aanvullingen op netwerk Versterken busverbinding Goede fietsbereikbaarheid treinstation Goede fietsbereikbaarheid HOV-station

46 Het landschap in Noord-Holland Noord verandert voortdurend. Dat is ook nu weer aan de orde. Met name de klimaatverandering en het biodiversiteitsherstel stellen nieuwe voorwaarden aan een toekomstbestendig en ook op lange termijn productief landschap. Belangrijke aandachtspunten voor een toekomstbestendig landelijk gebied zijn het verbeteren van de zoetwaterbeschikbaarheid en de waterkwaliteit, het versterken van de biodiversiteit, investeren in duurzame agrarische bedrijven en een betere beleefbaarheid van het landelijk gebied. Het grootste deel van Noord-Holland Noord bestaat uit hoogwaardige landbouwgronden: van oude zeekleigebieden tot aandijkingen, droogmakerijen en veenontginningen. Dit cultuurlandschap vormt de basis voor een bloeiende agrarische sector. Tot op de dag van vandaag kent de regio een bijzonder veelzijdige landbouwproductie. Het grondgebruik richt zich voornamelijk op bloembollen, akkerbouw en agrarisch grasland, aangevuld met veehouderijen, fruitteelt en glastuinbouw. Het Noordelijk Zandgebied in de Kop van Noord-Holland is het grootste aaneengesloten bloembollengebied ter wereld. De landbouw in Noord-Holland Noord had in 2022 een productiewaarde van 1,4 miljard euro.20 De productiewaarde per hectare groeide tussen 2017 en 2022 in bijna alle agrarische sectoren sneller dan het Nederlandse gemiddelde.

De regio kent een sterk verbonden en innoverend agri-foodcomplex. Agrarische bedrijven werken samen in teeltrotaties, mestafzet en kennisuitwisseling. Daarnaast omvat het agrarisch complex een brede keten van toeleverende, verwerkende en kennisontwikkelende bedrijven, die de innovatiekracht van de regio versterken.21 Met Seed Valley huisvest de regio wereldspelers in zaadveredeling. Organisaties zoals Greenport NHN, Vertify en Salta versterken deze innovatiecultuur. De sterke positie van de agrarische sector is mede te danken aan de goede bodemkwaliteit en het gunstige klimaat in de regio. Tegelijkertijd staat de land- en tuinbouw voor grote uitdagingen. De grondprijzen zijn hoog, de afhankelijkheid van seizoensarbeiders en gewasbeschermingsmiddelen is aanzienlijk, en de sector krijgt steeds meer te maken met de gevolgen van klimaatverandering, zoals extremere neerslag, langere droogteperioden, verzilting en bodemdaling. Er is meer ruimte onder en boven de grond nodig voor verschillende vormen van waterberging, om schade door droogte 3.4 Toekomstbestendig en productief landschap of extreme neerslag te beperken. Wanneer de waterkwaliteit onvoldoende verbetert en de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) niet tijdig worden gehaald, kan dit gevolgen hebben voor vergunningverlening en ruimtelijke ontwikkelingen.

Daarnaast vormt ook stikstof een belangrijke randvoorwaarde voor natuurherstel, landbouwperspectief en juridisch houdbare ontwikkelruimte. Rondom het agrarische hart liggen de belangrijkste natuurgebieden: het IJsselmeer en Markermeer, de Waddenzee en Noordzee met hun kusten, de duinen en de binnenduinrand, en in het zuiden het veengebied van de Eilandspolder. Belangrijke gebieden voor weidevogels zijn onder meer te vinden op Texel en in Wieringen, Westfriesland, de binnenduinrand, de Schermer en de Eilandspolder. Die natuur staat onder druk, niet alleen door stikstofdepositie en een onvoldoende waterkwaliteit, maar ook door andere verontreinigingen, beperkte ecologische verbindingen en toenemende verstedelijking. De natuur- en cultuurlandschappen zijn van groot belang voor de omgevingskwaliteit en zijn een drager van de regionale identiteit. Ze vormen bovendien het decor voor uiteenlopende vormen van buitenrecreatie, een behoefte die verder zal groeien door bevolkingsgroei en een tekort aan recreatieruimte. 47 Overzichtskaart Toekomstbestendig en productief landschap 48 De agrarische sector is een van de vaandeldragers van de regionale economie, een belangrijke cultuurdrager in Noord-Holland Noord en beheerder van het karakteristieke landschap. Met toegepaste kennis, innovatie en hoogwaardige technieken realiseren agrarische ondernemers een hoge productie per hectare.

Tegelijkertijd staan natuurgebieden en de biodiversiteit in heel Nederland onder druk en is er ook in Noord-Holland Noord veel nodig om onze unieke natuur door te geven aan toekomstige generaties. Wettelijke verplichtingen stellen de kaders voor natuurherstel, soortenbescherming en het voorkomen van verdere achteruitgang.22 Landbouw en natuur kunnen elkaar in Noord-Holland Noord versterken, maar staan op onderdelen ook onder druk door ecologische randvoorwaarden, milieudruk en concurrerende ruimteclaims. Veel agrariërs in de regio lopen voorop met vernieuwende werkwijzen. Zij werken aan schonere technieken, beter waterbeheer en vormen van agrarisch natuurbeheer. Zo slaan zoetwaterboeren water ondergronds op voor droge periodes en zoeken ondernemers in onder meer de bollenteelt naar manieren om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen terug te dringen. Texel is een belangrijke proeftuin om gewassen te vinden die om kunnen gaan met verzilte omstandigheden, en te leren om zelfredzaam te worden op het gebied van zoetwater, energie en stikstof. Met vakmanschap en innovatiekracht kunnen agrarische ondernemers bijdragen aan verduurzaming en ecologische 3.4.1 Landbouw en ecologie samen versterken versterking.

Voor een robuust ecologisch fundament zijn daarnaast gerichte natuurherstelmaatregelen, vermindering van drukfactoren, ecologische verbindingen en basiskwaliteit natuur in het agrarische landschap nodig. Daarnaast blijft de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) een belangrijke structurele opgave in het landschap. Het NNN vormt het samenhangende netwerk van bestaande en nieuwe natuurgebieden dat nodig is om soorten en ecosystemen duurzaam te beschermen. De Natura 2000-gebieden maken er deel van uit. Dat gaat in Noord-Holland Noord om de Waddenzee (tevens Unesco-werelderfgoed), een groot aantal zee-, kust- en duingebieden langs de Noordzee, het IJsselmeer, het Markermeer en de Eilandspolder. De opgave om het NNN te versterken gaat in deze regio om het versterken van bestaande natuurgebieden en het realiseren van ontbrekende schakels waar dat ecologisch het meeste effect heeft. Waar mogelijk worden deze natuurdoelen gekoppeld aan andere opgaven in het landelijk gebied, zoals waterbeheer, klimaatadaptatie en een toekomstbestendige landbouw. Door de aanwezige agrarische en ecologische expertise optimaal te benutten, en deze te verbinden aan concrete maatregelen voor stikstofreductie, natuurherstel en waterkwaliteit, bouwen we aan toekomstgerichte voedselsystemen in balans met een sterke, veerkrachtige natuur.

Voornaamste teelt op landbouwgrond Voornamelijk: Bloembollen Vollegrondteelt Grasland en maïs Boom- en fruitteelt

49 Een aantrekkelijk en toegankelijk landschap is onmisbaar voor een gezonde leefomgeving. De behoefte aan recreatielandschap neemt toe door verandering van recreatief gedrag en de toename van het aantal inwoners en bezoekers. Daarom is het belangrijk om landschap goed te ontsluiten voor recreatief gebruik. Wandel-, fiets- en vaarroutes in het landschap moeten goed aansluiten op de groen- en waterstructuur in stedelijke gebieden. Bij verdichting van de stad, zoals de ontwikkeling van complete knopen, is een groene openbare ruimte deel van de opgave, net als de mogelijkheid van een ommetje aan stads- en dorpsranden. Groen in en om steden en dorpen leent zich bij uitstek voor functiecombinaties: recreatief gebruik gaat samen met stadsnatuur, waterberging en voedseltuinen. De agrarische sector heeft daar een groeiende rol in, bijvoorbeeld met agrotoerisme en boerenlandpaden. Door het stedelijke groen te verbinden met regionale routes, ontsluiten we het landschap ook voor bezoekers van buiten. Zo maken wij ruimte voor vrijetijdseconomie, bevorderen we de leefbaarheid in het landelijk gebied en verlichten we de toeristische druk op gebieden waar de natuur overbelast dreigt te raken. Deze overbelasting van natuurgebieden ligt met name in de duinen en de binnenduinrand.

We zetten op regionaal niveau in op versterking van drie grote toeristisch-recreatieve structuren: • Versterking van het recreatieve netwerk voor wandelen, fietsen en varen tussen het duingebied en de Schermer door de strandvlakten van Noord-Kennemerland en het landschap van het Oer-IJ, verbonden aan de woningbouwopgave in de regio Alkmaar; • Versterking van het recreatieve netwerk voor wandelaars en fietsers in Westfriesland. Dit is verbonden aan de grote woningbouwopgave in deze deelregio. Het ontsluiten van het landschap voor recreatieve activiteiten geeft een belangrijke impuls aan de leefbaarheid. • Versterking van recreatieve verbindingen langs de Noordboog van Noordzeekust naar Wieringen. Het gaat om het versterken van de bestaande groenblauwe (kreken)structuur vanaf de Noordzeekust naar de Waddenkust. Met een fietsvoetveer tussen Den Oever en Texel ontstaat een rondje Waddenbaai, waarmee het gebied ook toeristisch beter wordt ontsloten. 3.4.2 Gezond en toegankelijk buitengebied Groene rondjes rondom kernen en knopen Nieuwe recreatieve verbinding Groene rondjes sluiten aan bij groenblauw raamwerk (ter illustratie, niet uitputtend) 50 Als gevolg van de klimaatverandering en de economische en demografische groei, zal het watersysteem in toenemende mate invloed hebben op het ruimtegebruik en het landschap. Ook de kwaliteit van water en bodem staat onder druk.

Het risico bestaat dat die verder verslechtert door grotere fluctuaties, extremere omstandigheden en een toename van gebruik en gebruikers. Het hoogheemraadschap werkt aan een nieuwe (water)koers (‘Water voor later, Toekomstvisie 2050+’) die richting geeft aan een veilige en leefbare regio, ook na 2050. Ten behoeve van de veiligheid en leefbaarheid investeren we in robuuste systemen, toekomstbestendige keuzes en langdurige samenwerking. In de toekomst kan Noord-Holland Noord minder vertrouwen op toevoer van zoetwater. Weliswaar ligt het grootste zoetwaterreservoir van Nederland direct achter de dijk: het Markermeer en IJsselmeer. Maar in tijden van droogte moet het beschikbare water uit beide meren verdeeld worden over half Nederland. Het nationale Deltaprogramma wil de beschikbare zoetwatervoorraad in de zomerperiode stapsgewijs vergroten. Zoetwaterbeschikbaarheid wordt een steeds bepalendere randvoorwaarde voor landbouw, natuur, recreatie, drinkwater, industrie en stedelijke ontwikkeling. Dit vraagt om keuzes over vasthouden, bergen, besparen en verdelen van water, en om een landbouwperspectief dat rekening houdt met structurele schaarste en verzilting. Pionierende agrarische ondernemers zijn al bezig met initiatieven als waterbesparende technieken, gewasinnovaties en ondergrondse wateropslag.

Op zogenaamde zoetwaterboerderijen wordt neerslag die op de percelen valt opgevangen, gezuiverd en opgeslagen in de diepere ondergrond. Daar blijft het tot het groeiseizoen, wanneer de gewassen het nodig hebben. Ook Agriport werkt als grootverbruiker aan een eigen buffer van 500.000 m3. Meer bedrijven zullen moeten volgen. Dat vraagt om gebiedsgerichte samenwerking tussen bedrijven, waterschap en provincie. Texel is al zelfvoorzienend in het zoetwatergebruik. Alleen voor drinkwater is het eiland afhankelijk van het vasteland. Om in de toekomst over voldoende zoetwater te beschikken zoekt Texel naar nieuwe plekken voor berging onder en boven de grond. 3.4.3 Ruimte voor water Behalve met droogte, krijgt de regio ook te maken met extreme regenval. Overlast beperken we bij voorkeur door overtollige neerslag tijdelijk op te vangen in plaats van direct af te voeren. Daarvoor is in alle polders een oppervlak nodig van vijf tot tien procent en soms zelfs vijftien procent per polder. Om in de toekomst voldoende drinkwater te kunnen garanderen, wil PWN rond 2030 een buitendijkse klimaatbuffer in het IJsselmeer aanleggen. Dit natuurgebied vangt IJsselmeerwater op en zuivert het voordat het de bestaande drinkwaterproductie bereikt. Zo’n buffer vermindert de golfslag op de dijk en creëert tegelijk nieuwe kansen voor natuurontwikkeling en buitenrecreatie.

Daarnaast vraagt de drinkwatervoorziening om uitbreiding van infiltratie en -winningsgebieden en productielocaties. Vanwege de toenemende druk van zout kwelwater langs de kust wordt een verschuiving van zoetwateropslag voor drinkwaterproductie richting de binnenduinrand voorzien. Dit kan worden gecombineerd met natuurontwikkeling, recreatie en mogelijk ook landbouw. 51 Langs waterkeringen moeten zones worden gereserveerd voor mogelijke toekomstige versterkingen. Waar de duinenrij nu of in de toekomst kwetsbaar is, kan het nodig zijn om duinen te verhogen en te verbreden. Een bredere duinenstrook versterkt niet alleen de zeewering, maar kan ook voor een zoetwaterbel zorgen. Mogelijk kunnen we hiermee de toename van de indringing van zoute kwel verminderen. Samen met het Deltaprogramma Hollandse Kust denken we na over oplossingen. Ruimte voor zoetwaterberging Ruimte voor water Kansen voor ecologische ontwikkeling vooroever Ruimte voor zoetwaterberging Zoetwateroverslag ten behoeve van drinkwaterproductie Grotere buffer in zomer De aangewezen plekken voor zoetwaterberging staan nog niet vast, het zijn mogelijke kansen. 52 3.5 Ontwikkelen met identiteit Noord-Holland Noord kent karakteristieke landschappen, voortkomend uit sterke gemeen- schappen en een lange traditie van innovatie en ondernemerschap. Vanuit deze regionale eigenheid werken we aan de omgevingskwaliteit.

We sluiten daarmee ook aan op de ambitie van brede welvaart, waarin economische ontwikkeling, een gezonde en veilige leefomgeving en sociale verbondenheid in balans zijn. De basis ligt in het herkennen en benoemen van bestaande waarden. Gebiedsanalyses geven inzicht in de ontstaansgeschiedenis en ruimtelijke structuren die kunnen dienen als vertrekpunt voor ruimtelijke keuzes.23 Bestaand ruimtelijk beleid biedt hiervoor de kaders.24 We zetten in op het koesteren van wat waardevol is en het versterken, verbinden en creëren van gebiedskwaliteiten. Ontwikkelingen bouwen voort op bestaande waarden, structuren en verhalen, en sluiten zo aan op het eigene van de plek. Gebieden blijven herkenbaar en tegelijk toekomstgericht. Zo bouwen we door aan het verhaal van de regio. Vijf principes geven richting: • beschermen wat eigen en waardevol is, • ontwikkelen vanuit de eigenheid van de plek, • toevoegen van kwaliteit door ook nieuwe waarden en iconen in het landschap te introduceren, • versterken van beleefbaarheid en toeganke- lijkheid van gebieden, met een zorgvuldige balans tussen privaat en publiek gebruik, • koppelen van ontwikkelingen aan beheer. Binnen de regio zien we drie opgaven die op regi- onale schaal om specifieke aandacht vragen.

Dit zijn opgaven die gemeentegrenzen overstijgen en beeldbepalend zijn (of een sterke potentie daartoe hebben) voor de identiteit en de aantrekkings- kracht van de regio: economische clusters als trots (verweven met het landschap), de stadsrand als verbinder (stad-land relaties); de kusten als troef (toekomstbestendige kustzones). 53 Overzichtskaart Regionale strategie voor identiteit 54 3.5.1 Economische clusters als trots Economische clusters zijn niet alleen de motor van de regionale economie, ze zijn ook belangrijke identiteitsdragers en sterk verweven met de regionale cultuur en het landschap. Zo komen de zaadveredeling en -handel en de tuinbouw van Seed Valley voort uit landschappen van eilanden en verspreid bezit, omdat die de agrarische sector dwongen tot specialisatie. De Boekelermeer is in de zestiende eeuw drooggemalen vanwege de nabijheid van strandwallen waar de rijken woonden, en het Maritiem Cluster van Den Helder kon tot ontwikkeling komen dankzij de militair strategische ligging tussen Noordzee en Zuiderzee. Grootschalige economische clusters kunnen hun omgeving echter ook domineren door hun zichtbaarheid en ontoegankelijkheid. In de afgelopen decennia is de band met het landschap verzwakt. Economische clusters zijn gegroeid, maar de landschappelijke kwaliteit is in veel gevallen achteruitgegaan en het groen en blauw is versnipperd geraakt.

De aanleg van ecologische verbindingszones en fietsroutes bij de ontwikkeling van de Boekelermeer laat zien dat het ook anders kan. Het belang van dit raamwerk is groot, onder meer voor biodiversiteit, waterkwaliteit, klimaatadaptatie, recreatie en een gezonde leefomgeving. Dit vraagt om een ontwerpende benadering en investeringen op gebieds- of regionaal niveau, die recht doen aan de schaal en impact van ontwikkelingen in een gebied. Daarnaast blijft de relatie met wijken, dorpen en buurtschappen belangrijk. Met de uitplaatsing van bedrijven, de afzondering van bedrijventerreinen en de toenemende internationalisering, neemt de relatie tussen lokale bedrijfsvestigingen met de omgeving in kracht af. Dat kan ten koste gaan van het draagvlak voor nieuwe ontwikkelingen, de sociale verbondenheid en de aantrekkelijkheid van het woon- en werkklimaat. Dit vraagt niet alleen om investeringen in de fysieke omgeving, maar ook om het zichtbaar maken van economische activiteiten. Als omwonenden weten wat er in de clusters gebeurt en betrokken zijn bij verdere ontwikkelingen, kan een gevoel van trots ontstaan en blijven de clusters onderdeel van de regionale identiteit.

Clusters verankerd in het landschap Groene recreatieve rondjes rondom kernen Groen raamwerk (droge natuur) Blauw raamwerk (natte en brakke natuur) Zie concept Omgevingsvisie Provincie Noord-Holland Beschermd Landschap (BL) Bedrijventerrein 55 3.5.2 Stads- en dorpsrand als verbinder Stads- en dorpsranden zijn overgangszones waar stedelijke en landelijke functies in elkaar overlopen. Ze vormen de entree van stad, dorp en landschap. Uiteenlopende en soms conflicterende opgaven komen juist hier bij elkaar: woningbouw, infrastructuur, landbouw, water, natuur, energie en recreatie. Dat kan leiden tot een grote dynamiek en ruimtedruk. Een integrale benadering van deze gebieden is daarom van groot belang. Wanneer functies zoals wonen, natuur, recreatie, water en mobiliteit in balans worden gebracht en de gehele stadsrand en het omliggende landschap in samenhang in beschouwing worden genomen, kan verrommeling en verschraling worden voorkomen. Dan ontstaat ruimte voor evenwichtige, aantrekkelijke en toekomstbestendige overgangsgebieden. Het is echter niet alleen de mix van functies die de kwaliteit bepaalt. De randen vormen vaak het visitekaartje van zowel het bebouwde gebied als het landschap. Het contrast tussen het vaak open landschap en meer besloten stedelijk groen en bebouwing bepalen het karakter van de randen.

Het gaat om waarden als herkenbaarheid, oriëntatie, silhouetten (kerktorens, markante gebouwen), je thuis voelen. Met een integrale benadering ontwikkelen stads- en dorpsranden zich van anonieme randzones, scheidingen of grenzen tot waardevolle en verbindende leefomgevingen. Groen-blauwe structuren vormen een belangrijk fundament onder zo’n integrale benadering. Door de functies in de stads- en dorpsranden te verbinden met ecologische en/of recreatieve netwerken, ontstaat een samenhangend systeem voor bewoners en bezoekers. Dergelijke netwerken functioneren niet alleen als ontsluiting, maar ze maken ook het landschap beleefbaar. Ze verbinden stads- en dorpscentra met natuurgebieden en recreatieve voorzieningen. In Noord-Holland Noord, met haar weidse vergezichten, is in het verleden veel aandacht uitgegaan naar de overgangen tussen het landschap en bebouwde gebieden. Een sprekend voorbeeld is de ruilverkaveling in Wieringen (1948). Ook nu kunnen nieuwe initiatieven bijdragen aan de kwaliteit van stad en land, mits ze zorgvuldig worden ingebed en passen bij de omgeving.

Groene rondjes sluiten aan op groenblauw raamwerk Stads- en dorpsranden als groene verbinding Groene recreatieve rondjes rondom kernen (voorbeeld, niet uitputtend) Nieuwe recreatieve verbinding Groen raamwerk (droge natuur) Blauw raamwerk (natte en brakke natuur) 56 3.5.3 De kusten als troef Aan de kusten van Noord-Holland Noord komen grote opgaven samen: waterveiligheid, verzilting, biodiversiteit, energietransitie, toerisme en recreatie. Tegelijk zijn de kusten, met al hun verscheidenheid en aantrekkingskracht, bepalende onderdelen van de identiteit van de regio. Ze vertegenwoordigen belangrijke erfgoedwaarden. De lange en gevarieerde kustlijn van duinen, dammen en dijken omringt, beveiligt en verbindt de veelsoortige Noord-Hollandse landschappen. We benaderen de kusten als brede, multifunctionele landschappelijke zones. Strand, duinen, dijken, voorland en achterland beïnvloeden elkaar. Een integrale blik maakt het mogelijk om maatregelen te verbinden aan grotere gebiedsprogramma’s en meerdere doelen te laten dienen. Zo hebben kustlandschappen een specifieke rol bij veel van de gebieden waarvoor in hoofdstuk 4 een integrale aanpak van Rijk en regio wordt voorgesteld. Panorama’s vanaf de duinen en de dijken maken het water tot deel van de dagelijkse leefomgeving. Dat vraagt langs delen van de kustlijn om een betere toegankelijkheid en herstel van zichtrelaties.

Dit speelt met name in de zones langs de Waddenkust en de IJsselmeerkust waar de infrastructuur aan de binnenzijde van de dijk ligt. Recreanten en bewoners hebben op die plekken nauwelijks contact met het water. Aan de Noordzeekust komen verschillende vraagstukken samen, zoals verzilting van het grondwater, de transitie van de agrarische sector en de groei van recreatie en toerisme. Tegelijkertijd vraagt de langetermijn-waterveiligheid om aanpassing en het tijdig meebewegen van het systeem met de zeespiegelstijging. De provincie wil de optie verkennen van een landinwaartse uitbreiding van het duinsysteem tussen Callantsoog en de Donkere Duinen bij Den Helder. Dat kan aan meerdere doelen bijdragen. Het is van belang dat dit past binnen de ontwikkeling van het kustsysteem als geheel, waarbij de robuustheid en het meegroeivermogen van de kust leidend zijn. Noord-Kennemerland kent juist een zeer brede kustzone van bosrijke duinen en open strandvlakten. Berging van voldoende zoet (drink) water in combinatie met een sluimerende druk van recreatie en verstedelijking is hier een grote opgave. Een bijzondere kustlijn tot slot is de Westfriese Omringdijk, deels een grens tussen land en water en deels tussen oud en nieuw land. Het iconische erfgoed is een ecologische verbindingszone en een ruggengraat in de recreatieve structuur.

Er liggen kansen om de biodiversiteit te verbeteren en de recreatieve waarde te vergroten. De opgave is om vooral in verloren schakels te investeren, zodat de dijk als doorlopend en beleefbaar element herkenbaar blijft. De kust als samenhangend landschap Kustgerelateerde hotspot Gemaal Badplaats Vuurtoren Bestaande natuurgebieden Waddenkust Wieringermeerdijk Westfriese Omringdijk

57 Overzichtskaart Regionale agenda 4 Noord-Holland Noord levert de komende jaren een belangrijke bijdrage aan nationale opgaven. Voor het versterken van de weerbaarheid en strategische economie biedt Noord-Holland Noord grote kansen. Tegelijk draagt Noord-Holland Noord bij aan de groei van Nederland, door woningbouw en economische ontwikkeling, en wordt de regio in toenemende mate onderdeel van het Stedelijk Netwerk Nederland. De regio kan profiteren van investeringen voor nationale opgaven, maar soms vraagt het ook om pijnlijke keuzes. Om de brede welvaart te behouden en waar mogelijk te versterken is het daarom belangrijk om nationale opgaven te verbinden aan regionale behoeften. Om draagvlak en ruimtelijke samenhang te bevorderen leggen Rijk en regio in dit ontwikkelperspectief een basis voor een integrale aanpak. Voor vijf specifieke gebieden wordt deze integrale aanpak van Rijk en regio uitgewerkt. Hoofdstuk 4 Integrale aanpak voor nationale opgaven 59 Vanuit de eigen economische en demografische kansen draagt Noord-Holland Noord bij aan verschillende nationale opgaven. De innovatieve kracht van het regionale bedrijfsleven draagt bij aan (nationale) economische clusters voor digitalisering & AI, veiligheid & weerbaarheid, energietechnologie en life sciences & biotechnologie; clusters die van belang zijn voor het nationale verdienvermogen en de strategische autonomie.

Een ‘open strategische autonomie’ is ook in de Ontwerp-Nota Ruimte een centraal begrip. De nota verbindt die aan ‘economische weerbaarheid binnen een sterke interne Europese markt. Meer strategische autonomie brengt ruimtelijke opga- ven met zich mee voor economie, voedsel, water, defensie, energie en grondstoffen’. Juist op die opgaven onderscheidt Noord-Holland Noord zich met innovatieve clusters en ruimtelijke kansen.25 Noord-Holland Noord kan een bijdrage leveren bij ten minste vier nationale opgaven die de weerbaar- heid van Nederland en Europa dienen: • ‘Voedselzekerheid en een duurzame voedsel- en agroproductie’ vanwege de hoge agrarische productie en het vermogen om (zowel op het veld als in het lab) te komen tot innovatieve oplossingen als reactie op veranderende condities, met de zaadveredeling in Seed Valley als meest herkenbaar ruimtelijk cluster en daaraan verbonden innovatieve bedrijven en samenwerkingsorganisaties in de agri & food-keten; • ‘Een betrouwbare, betaalbare en veilige energievoorziening en bijbehorende energie- hoofdinfrastructuur’ vanwege de ligging aan zee, de rol van de zeehaven en luchthaven Den Helder voor de offshore windparken en olie- en gaswinning op zee, en de aanwezigheid van innovatieve bedrijven in deze sector in Noord- Holland Noord; • ‘Nationale veiligheid en ruimte voor militaire activiteiten’ vanwege de marinehaven in Den Helder en

de mogelijkheden om zowel militaire als maritiem-industriële activiteiten verder uit te bouwen rond de luchthaven Den Helder, met laagvlieggebieden voor helikopters, schiet- terreinen Petten en Breezanddijk, corridors voor maritieme drones en een amfibisch oefenterrein; • ‘Een kwalitatief hoogwaardige digitale connec- tiviteit’ (waarin cyberveiligheid een belangrijk aspect van weerbaarheid is) vanwege de datacenters in Hollands Kroon en de kansen voor aanlanding van datakabels van zee. Daarnaast levert Noord-Holland Noord al een bijdrage aan de nationale opgave voor woningbouw en liggen in de regio, in lijn met de ambitie voor meer werkgelegenheid, kansen om meer ruimte te creëren voor een toekomstbestendige (circulaire) economie. Andere nationale opgaven krijgen in Noord-Holland Noord een specifieke invulling, verbonden aan deze ontwikkelingskansen, het bodem- en watersysteem en het landschap in de regio. Daarbij is te denken aan nationale opgaven rond de hoofdinfrastructuur, klimaatbestendigheid, water, biodiversiteit en cultureel erfgoed. Ze dragen allemaal bij aan onze integrale ambities en de koers naar een blijvende brede welvaart voor iedereen, gelijk verdeeld over de regio. Verbinding met regionale behoeften Voor een deel lopen nationale opgaven samen op met regionale behoeften, bijvoorbeeld bij de ge- wenste groei van hoogwaardige werkgelegenheid.

Bij andere nationale opgaven kunnen spanningen ontstaan op het gebied van brede welvaart, zoals bij het uitbreiden van militair oefenterrein of extra ruimte voor (Europese) datacenters. Om projecten met nationaal belang te versnellen en te realiseren, moet in een vroegtijdig stadium gewerkt worden aan bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak in de regio. Dat draagvlak ontstaat als we erin slagen om de inspanningen van Rijk en regio op een goede manier met elkaar te verbinden, oftewel om nationa- le opgaven te verbinden aan regionale behoeften. Voor een deel gaat dat om de randvoorwaarden waar ook de nationale opgaven zelf baat bij hebben: investeringen in klimaatadaptatie, arbeidsmarkt, bereikbaarheid en een gezonde leefomgeving. Voor 4.1 Nationale opgaven in de regio 60 een deel gaat het ook om kleinschalige maatregelen zoals recreatieve routes en natuurontwikkeling. Daarmee willen we zoveel mogelijk voorkomen dat nieuwe ontwikkelingen met een nationaal doel ten koste gaan van de brede welvaart op lokaal niveau. Maatregelen om nationale opgaven te versterken kunnen niet vanuit één enkel thema worden benaderd, maar vragen om afstemming: een samenhangende aanpak en interdepartementale samenwerking. In dit ontwikkelperspectief leggen Rijk en regio een basis voor een meerjarige integrale aanpak voor gebieden in Noord-Holland Noord waar nationale opgaven samenkomen.

Deze integrale aanpak is een startpunt voor de verdere afstemming en samenwerking tussen regio en Rijk die nodig is bij de aanpak van nationale opgaven en deze te verbinden aan regionale ontwikkelingen en behoef- ten, bijvoorbeeld op het gebied van bereikbaarheid, natuur & recreatie en opleiding & onderwijs. Gebieden voor nationale opgaven In Noord-Holland Noord komen nationale opgaven met name samen in vier specifieke gebieden en regiobreed in het agrarisch productielandschap. Twee gebieden zijn gegroepeerd rond een ruimtelijk-economisch cluster: Agriport A7 in de Wieringermeer en het Maritiem Cluster in Den Helder. Om de nationale opgaven hier goed te laten landen, verbreden we de nationale opgaven hier tot integrale gebiedsopgaven voor de clusters zelf en hun omgeving. Twee andere gebieden hebben de vorm van verstedelijkingsassen: in de regio Alkmaar en Westfriesland. Deze assen dragen de ontwik- keling van woningbouw, economie en mobiliteit in hun samenhang. Om een veilige, gezonde en aantrekkelijke woon- en werkomgeving tot stand te brengen, vragen ze ook om landschappelijke investeringen in de omgeving. De wijze van samen- werken aan deze vier integrale gebiedsopgaven wordt uitgewerkt in de uItvoeringsagenda die op dit Ontwikkelperspectief zal volgen.

Daarnaast vraagt het agrarisch productielandschap van Noord- Holland Noord om een integrale aanpak waarin de functie voor de landbouw in samenhang wordt benaderd met het water- en bodemsysteem, en opgaven zoals leefbare kleine kernen, de groei van recreatief gebruik en biodiversiteit. De provincie Noord-Holland is de trekker van deze opgave voor het landelijk gebied. Dit overzicht is niet uitputtend. Het richt zich op nationale opgaven met een grote ruimtelijke impact en laat zien hoe deze kunnen worden verbonden met regionale behoeften. De genoemde regionale behoeften zijn illustratief en kunnen per gebied verschillen. 61 In Den Helder komen twee urgente nationale opgaven samen: ‘Een betrouwbare, betaalbare en veilige energievoorziening en bijbehorende energiehoofdinfrastructuur’ en ‘Nationale veiligheid en ruimte voor militaire activiteiten’. Het Maritiem Cluster speelt daarin een strategische rol door de combinatie van Defensie, offshore-energie, haven- en luchthaveninfrastructuur, kennis en innovatie. Daarmee is het cluster van betekenis voor Nederland en biedt het tegelijkertijd kansen voor de sociaal-economische ontwikkeling van de Kop van Noord-Holland. Om deze ontwikkeling mogelijk te maken, moeten nationale en regionale opgaven in samenhang worden aangepakt.

Groei van Defensie, energie en economie vraagt om voldoende ruimte, een robuuste bereikbaarheid en waterveiligheid, maar ook om voldoende woningen, arbeidskrachten en een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Rijk en regio werken de komende jaren vanuit een integrale aanpak waarbij defensie, energie, economie, mobiliteit, woningbouw en leefomgeving in samenhang tot ontwikkeling worden gebracht. Dankzij deze aanpak worden ook regionale banden sterker: de versterking van o.a. de mobiliteitscorridor in de regio Alkmaar draagt ook bij aan het versterken van de verbindingen met Schagen, Anna Paulowna en Den Helder. Investeringen in nationale opgaven dragen zo tegelijkertijd bij aan de brede welvaart en toekomstbestendigheid van de regio. Havens van nationaal belang De strategische ligging van Den Helder ten opzichte van de Noordzee krijgt extra betekenis door de ontwikkeling van nationale opgaven rond onder meer energie en defensie. Van oudsher vormt die ligging het fundament onder de stad, met de thuishaven van de Koninklijke Marine en een dominante positie in onderhouds- en logistieke activiteiten ten behoeve van olie- en gasinstallaties op de gehele Noordzee. De strategische draaischijffunctie van Noord-Holland Noord tussen land en zee is hier het best zichtbaar.

Dit komt duidelijk tot uiting in de drie elkaar versterkende pijlers van het Maritiem Cluster, die samen één geïntegreerd ecosysteem vormen. Kenmerk van iedere pijler is het dual use karakter. Investeringen in infrastructuur, kennis en innovatie versterken zowel militaire inzetbaarheid als civiele en economische ontwikkeling. • Zeehaven – ruggengraat van marine operaties én civiele offshore logistiek. Modernisering en uitbreiding van kades en faciliteiten versterkt zowel de militaire inzetbaarheid als de civiele energie en onderhoudsketen. • Luchthaven – civiel militair luchtvaartknooppunt voor kustwacht, Frontex en offshore logistiek, maritiem vliegkamp voor Defensie, en een proeftuin voor innovaties in onbemande en elektrische luchtvaart. 4.2 Maritiem Cluster Den Helder en omgeving

62 • Kennishaven – publiek private samenwerking rond opleidingen, training en innovatie, onder meer via METIP, bestaande onderwijsinstellingen, en het toekomstige opleidings- en maritiem innovatiecentrum in het Paleis. Juist de combinatie van maritieme veiligheid, defensie, offshore logistiek en energie maakt Den Helder tot een strategisch operationeel knooppunt. De plannen van Nederland en Europa voor het ontwikkelen van een innovatieve defensie-industrie, in combinatie met de verhoging van de defensie uitgaven volgens de nieuwe NAVO-norm, biedt kansen voor het Maritiem Cluster. Met hoge R&D-uitgaven en brede dual-use toepassingen kunnen defensie-investeringen breed renderen. Het Maritiem Cluster biedt bij uitstek ruimte voor ontwikkeling van strategische innovaties, zoals de ontwikkeling van drone-ecosystemen of autonome maritieme systemen. Het Maritiem Cluster zet in op een ontwikkeling tot innovatieve groeimotor voor de regio Noord-Holland Noord én voor Nederland. Ontwikkeling 1e fase Om de uitbreiding van Defensie en nieuwe activiteiten rondom de energietransitie te accommoderen, heeft het Maritiem Cluster ruimte nodig. Verdere groei van de haven is niet mogelijk richting Waddenzee.

Daarom zetten we in op het optimaliseren van de bestaande ruimte, onder meer door ondersteunende, niet direct zeehavengebonden activiteiten uit te plaatsen naar bedrijventerreinen in de omgeving van de zeehaven, al is de druk op die bedrijventerreinen ook fors. Met een samenhangend pakket van aanpassingen aan de infrastructuur in de haven (bruggen en wegtracés) creëren we extra kaderuimte en werken we aan een betere bereikbaarheid van haven, stad en Texel. Ontwikkeling 2e fase Om verdere groei te accommoderen is in de toekomst meer ruimte nodig. Hiervoor worden mogelijkheden verkend bij Kooypunt, Kooyhaven en rond Luchthaven de Kooy. Uitbreiding op deze plekken kan ruimte maken voor ontwikkeling van economische activiteiten ondersteunend aan het Maritiem Cluster, zoals maritieme industrie, energie en logistiek. Voor de ontwikkeling van Maritiem Vliegkamp De Kooy en Luchthaven Den Helder hebben Rijk, provincie en gemeente een intentieovereenkomst getekend. Met een integrale aanpak rond het Maritiem Cluster en omgeving wordt voorkomen dat er niet alleen ruimte gemaakt wordt voor economie en nationale opgaven, maar dat ook regionale behoeften zoals leefbaarheid, versterking van (recreatie)landschap en mobiliteit deel van de ontwikkeling worden.

Draagvlak voor toekomstige ontwikkeling wordt steviger wanneer concreet wordt uitgelegd hoe kwaliteit aan de omgeving wordt toegevoegd bij ontwikkelingen voor nationale opgaven. Door deze integrale aanpak in de eerste fase al goed voor te bereiden, kunnen onderdelen van de tweede fase worden versneld, omdat de integrale aanpak bijdraagt aan het draagvlak daarvoor. Thuishaven Deze ontwikkelingen kunnen niet zonder een sterke stad en regio: de thuishaven. Een van de belangrijkste randvoorwaarden voor het goed functioneren van het Maritiem Cluster op korte en langere termijn is de beschikbaarheid van personeel. Voldoende personeel is daarbij een cruciale randvoorwaarde, zeker gezien de vergrijzing en groeiende vraag naar arbeidskrachten. Om mensen aan de regio te binden en nieuw talent aan te trekken, is een stevige basis nodig. Deze basis vereist voldoende en passende woningen, goed onderwijs, sterke voorzieningen en een aantrekkelijker woon- en leefklimaat zodat het gevoel van gemeenschap en ‘thuiskomen’ doorslaggevend zijn. Voldoende ruimte voor bedrijvigheid in de hele regio zijn daarbij essentieel voor het bieden van ruimte aan diverse soorten bedrijvigheid om de economische structuur te versterken. Een goede economische structuur is ook versterkend voor het Maritiem Cluster.

Er ligt hier een sterke relatie met het NPVR waarin geconstateerd wordt dat de Kop van Noord-Holland een aantal parels heeft, zoals het Maritiem Cluster. Die parels kunnen alleen goed tot hun recht komen en groeien als de basis (brede welvaart) goed op orde is. 63 Landschap en klimaatadaptatie De ontwikkeling van het Maritiem Cluster vraagt om een klimaatbestendige en veilige omgeving. Versterking van de zeewering is daarbij onderdeel van de opgave. Bij een stijgende zeespiegel is dat een voorwaarde voor toekomstbestendige investeringen in vitale functies (zoals energie en defensie) en een veilig en gezond leefmilieu. De kustversterking is onderdeel van de bredere landschappelijke opgave: de ontwikkeling van een aantrekkelijk landschap met zowel grotere natuur- en recreatiegebieden als groen in en rondom steden en dorpen. We sluiten daarbij aan op initiatieven voor de Noordboog en het ‘Rondje Waddenbaai’ (zie ook 4.5). We bereiden deze landschapsopgave al tijdens de eerste fase van de ontwikkeling van het Maritiem Cluster voor als onderdeel van onze integrale aanpak. We houden daarbij rekening met water en bodem. Ook de aanpak van de verzilting is onderdeel hiervan. Een optie om de verzilting van het grondwater tegen te gaan, is het verbreden van de duinrand.

Mobiliteit voor weerbaarheid en veiligheid Een belangrijk deel van het stedelijk programma, met name de woningbouw, wordt geconcentreerd rond knooppunten in de verkeerscorridor richting Alkmaar. De ontwikkeling van wonen, werken en economische activiteiten vraagt om een infrastructuur die meegroeit en robuuster wordt. Verstedelijking en gezonde leefomgeving + Economie Infrastructuur + Netwerken voor energie en circulaire economie Water en bodem + Landbouw en natuur De ontwikkeling van Maritiem Cluster Den Helder in verschillende lagen. Disclaimer: er is uitgegaan van het regioadvies. 64

65 Tegelijkertijd neemt het strategisch belang van de bereikbaarheid van Noord-Holland Noord toe. In de regio bevinden zich vitale functies op het gebied van onder meer energie, defensie, medische isotopen, voedselvoorziening en digitale infrastructuur. Dit zijn kritische locaties die ten alle tijden bereikbaar moeten blijven. Daarom is aanvullend/complementair op de reguliere bereikbaarheidsstudies, onderzoek naar de aanbodzijde van het mobiliteitssysteem gekeken. Wat is er nodig om deze en andere belangrijke bestemmingen (denk aan ziekenhuizen en hulpverleningsposten) altijd goed bereikbaar en toegankelijk te houden. Uit de Analyse Weerbaarheid en Veerkracht mobiliteitssysteem Noord-Holland Noord blijkt dat de bereikbaarheid van regio op verschillende punten kwetsbaar is in ontwrichtende omstandigheden en bij calamiteiten. Met name de Ring Alkmaar, de N9, de oost-westverbindingen en de regionale hoofdverbindingen (A7, A9, Afsluitdijk en Houtribdijk) zijn van groot belang voor de bereikbaarheid en veiligheid van de regio. Verstoringen op deze schakels kunnen leiden tot aanzienlijke bereikbaarheidsproblemen en beperken de mogelijkheden voor omleiding of evacuatie. Hoewel niet alle knelpunten gelijktijdig onder druk staan, laat de analyse zien dat er een grote onderlinge afhankelijkheid is.

Een meer robuust en veerkrachtig netwerk is noodzakelijk om de regio ook bij incidenten, werkzaamheden of calamiteiten bereikbaar te houden. Daarnaast is de bereikbaarheid van Noord-Holland Noord met de rest van Nederland bovendien sterk afhankelijk van bruggen, tunnels, dijken en andere kunstwerken. Hierdoor kunnen storingen, incidenten of onderhoudswerkzaamheden extra gevolgen hebben voor de bereikbaarheid van de regio. Deze inzet is noodzakelijk omdat het mobiliteitssysteem van en naar Den Helder en omgeving op meerdere punten kwetsbaar is. De bereikbaarheid van de Kop van Noord-Holland, het Maritieme Cluster en de haven is sterk afhankelijk van een beperkt aantal infrastructuurschakels, waaronder de N9, de verbinding N9–N99 en de Kooybrug. Deze routes vervullen een belangrijke functie voor inwoners, bedrijven en Defensie, maar kennen beperkte alternatieven. Daardoor leiden incidenten, werkzaamheden of piekbelasting al snel tot capaciteitsproblemen en verminderde bereikbaarheid van onder meer de Nieuwe Haven en het Marinevliegkamp De Kooij met luchthaven Den Helder is medegebruiker. Ook de afhankelijkheid van bruggen, tunnels en dijken maakt het netwerk kwetsbaar voor incidenten en onderhoud. Ook op netwerkniveau is sprake van beperkte robuustheid in de Kop.

De belangrijkste regionale corridors (A7, N9 en onderliggende wegen) zijn al zwaar belast en hebben weinig restcapaciteit om extra verkeer op te vangen. De bestaande oost-west verbindingen zijn niet van een gewenst niveau om dit goed te regelen. Hierdoor werken verstoringen op de corridor naar Den Helder snel door in de rest van het netwerk. Daarnaast kan extra belasting vanuit groei van het Maritiem Cluster de bestaande kwetsbaarheden het totale netwerk in Noord- Holland Noord verder versterken, in het bijzonder op cruciale schakels hierin. Deze knelpunten onderstrepen het belang van gerichte investeringen in zowel de N9-corridor als het spoor, zodat de bereikbaarheid en weerbaarheid van het Maritiem Cluster op lange termijn geborgd blijft. Perspectief voor de lange termijn Door nationale opgaven te koppelen aan regionale behoeften ontstaat draagvlak en een perspectief op groei, innovatie en maatschappelijke versterking. Het Maritiem Cluster fungeert als een vliegwiel voor regionale ontwikkeling en brede welvaart. Investeringen in het cluster versterken het economisch ecosysteem, het onderwijs en innovatieklimaat en dragen bij aan het behoud van voorzieningen, en bieden kans op versterking van het woon- en leefmilieu in de wijde omgeving.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://heiloo.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/1ef50663-15cb-4235-bd94-25606decf76a?agendaItemId=7532acdc-583d-4d28-a5dc-61f08908ff73