Bijlage 1 Ruimtelijk Kwaliteitskader (8 april 2019)_Geredigeerd

Ruimtelijk Kwaliteitskader

Zandzoom

Ontwerpprincipes voor de ontwikkeling van een nieuwe woonbuurt in het Binnenduinse landschap van Heiloo la4sale 8 april 2019

3

Leeswijzer blz 5

Inhoud

Locatie blz 7 • Landschap • Strandwal en strandvlakte De strandwal structuurdragers blz 18 • Linten • Velden • Bijzondere korrels Linten ruimtelijke componenten • Huizen in hun tuin • Schuren op hun erf • Bomen in de voortuin • Parkeren achter • Hagen • Tussenliggende weide • Voorliggende weide • Moestuintje • De doorkijk • De ventweg

blz 22

Velden ruimtelijke componenten • Velden • Lange zichtlijnen • Bosjes • Dwarslanen • Houtwallen • Schuren en kassen • Tractorpaden

blz 52

Bijzondere korrels ruimtelijke componenten • Buurtschapjes • Grote groene korrel

blz 70

De Strandvlakte ruimtelijke componenten • Flanken • Vergezichten • Erven • Wegdijkjes • Waterlopen

blz 78

Ontwerpingrediënten • Linten • Dwarslanen • Velden • Buurtschapjes • Buitens • Erven

blz 88

Toetsing, kaderkaart en criteria • Kaderzones • Te behouden groen en water • Criteria uit de Kadernota SBKV • Criteria landschap • Criteria linten (nieuw en oud) • Criteria velden en dwarslanen • Criteria bijzondere korrels

blz 124

Colofon blz 143 la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

De Semper Augustus

Deze tulp uit 1635 speelde een hoofdrol in de 17e-eeuwse tulpengekte. De bol werd op het hoogtepunt van de tulpengekte verkocht voor 6000 gulden, een bedrag dat in die tijd ook werd betaald voor een Amsterdams grachtenpand! De Semper Augustus werd daarmee de duurste tulpenbol ooit. In februari 1637 stortte de markt plotseling in en brak chaos uit in de wereld van de tulpenhandel. De Semper Augustus was van het ene op het andere moment niets meer waard Na verloop van tijd kwam men er achter dat de bijzondere tekening van de Semper Augustus was veroorzaakt door een virus. De door ziekte verzwakte tulp bleek dan ook geen lang leven beschoren en verdween al snel van de markt.

6

la4sale

Locatie het landschap

• De strandwal • De strandvlakte • De flanken

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

Locatie

Historische ka

8

la4sale

Het landschap

Bepalend in de ontstaansgeschiedenis van dit gebied is de opeenvolging van drie noord-zuid georiënteerde strandwallen, die in de loop van de tijd ieder een eigen verschijningsvorm hebben gekregen. Deze ruimtelijke opbouw van het gebied is al van oudsher sterk structurerend. Nederzettingen zijn ontwikkeld op de verschillende strandwallen. Het wonen op de hogere gronden betekende niet alleen veiligheid voor haar bewoners, maar dit bood ook mogelijkheden voor landbouw. De strandvlakten tussen de strandwallen waren niet aantrekkelijk om te wonen, het was er vochtig en nat, zeker in de winter en bomen groeiden er niet goed. Midden in de strandvlakten zijn mooie kronkelige waterlopen (veenriviertjes) zichtbaar; de strandvlakten werden zo vooral gebruikt om te vissen, de binnenvisserij floreerde een tijdlang. Door de vorm van de strandwal ontstonden door de eeuwen heen langgerekte dorpen. Er is een parallelle noord-zuid gerichte wegenstructuur ontstaan. Zuidend, Oesdom (nu Kapel), Kaandorp, Limmen, Disseldorp, Laan, Westerzij, Oosterzij, Bollendorp, Zevenhuizen en Heiloo waren allen onderdeel van het noord-zuid lopende wegenstelsel op de binnenduinvoet en op de strandwallen. Door deze bereikbaarheid over land en de ligging ten opzichte van de handelsroutes te water, zijn de buurtschappen Laan, Disseldorp en Zuideinde handelsplaatsjes geweest.

Via de Zanddijk bijvoorbeeld werd Egmondse vis naar Limmen en vandaar door Limmer schippers naar Utrecht en andere steden gebracht. Het gebied Zandzoom ligt op de middelste strandwal met aan weerszijden het open landschap van de strandvlakten. De strandwal is ten zuiden van Heiloo nog duidelijk herkenbaar en vormt vanuit het veld gezien door bebouwing en hoogopgaande begroeiing een gesloten ‘skyline’. Op de strandwal heeft generaties lang akkerbouw en tuinbouw plaats gehad en in de 20e eeuw vooral bollenteelt. De stolpboerderijen lagen allemaal hoog en droog op de rand van de strandwal en beschikten over nattere weidegronden in de strand­vlaktes. De locatie van de boerderijen markeert de grens tussen de strandwal en strand­vlakte. Zo zijn ten westen van de Westerweg en ten oosten van de Oosterzijweg twee ‘flanken’ ontstaan die de overgang vormen van strandwal naar strandvlakte. De strandwal kent een kleinschalig verkavelingsbeeld. De kavelscheiding bestaat op de strandwal niet uit sloten maar uit hagen, houtwallen of boomsingels. Op de strandwal is in het verleden veel zand afgegraven, waardoor de oude gebouwen en oude wegen nu hoger liggen dan de akkers. De strandvlakten aan weerszijden van de middelste strandwal hebben grillige kavellijnen met brede waterlopen.

De meeste bebouwing staat op de strandwallen en samen met de beplanting zijn op de strandwallen verdichte zones ontstaan. Hiertussen vormen de strandvlakten langgerekte zones van open landschap met vergezichten. Het contrast tussen de open strandvlakten en het meer besloten karakter van de strandwal met de flanken als overgang ertussen is kenmerkend voor het gebied. 9

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

Locatie

Strandvlakte

flank

14

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

16

la4sale

De strandwal structuurdragers

• Linten • Velden • Bijzondere korrels

17

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

Strandwal

Linten

Gevarieerde reeks aaneengesloten kavels van verschillende grootte en vorm

18

la4sale

22

la4sale

Linten

ruimtelijke componenten

• Huizen in hun tuin • Schuren op hun erf • Bomen in de voortuin • Parkeren achter • Hagen • Tussenliggende weide • Voorliggende weide • Moestuintje • De doorkijk • De ventweg

23

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

Linten

Hoge hagen

Kavelgrenzen worden op de strandwal gevormd door hagen en greppels. Grote delen van het agrarisch land liggen verborgen achter hoge hagen (>180 cm). Ook vlak langs de linten. Kleine openingen geven af en toe zicht op de achterliggende velden. De hoge hagen langs de linten dragen bij aan de afwisseling in het lint. Op de stukken waar de hoge hagen langs het lint staan is even ‘rust’ in het lint.

42

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

Linten

Moestuinen

Aan de linten liggen ook een aantal moestuinen, soms heel klein, soms een groot complex. De moestuinen dragen bij aan de landschappelijke sfeer van de linten en vormen ook kleine groene oasen waar particulieren nog met de handen in de grond kunnen wroeten. De moestuinvereniging draagt bij aan het gevoel van community. Moestuinen kunnen als lager gelegen stukken grond ook een rol vervullen in het watersysteem van buffering en inzijging.

44

la4sale

45

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

Linten

De tussenliggende weide De kleine weide met paarden is als een ‘landelijke etalage’.

De tussenliggende weide is de weide die naast of tussen de huizen ligt aan de weg. Deze vrij kleine weiden zijn van groot belang voor het landelijke karakter van het lint. De weiden in de gegeven voorbeelden zijn 31 meter breed. De weide wordt naar de weg afgezoomd met een lage haag of landelijke hek.

46

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

Linten

De voorliggende weide

De voorliggende weide is de landelijke ruimte die voor het huis aan de weg ligt. De huizen staan met hun voorkant naar de weide en hebben een oprijlaan met hagen en / of bomen vanaf de weg. De voorliggende weide versterkt het landelijke karakter van het lint. Als meerdere huizen een voorliggende weiden hebben vormen zij samen een grote open strook evenwijdig aan het lint. De weide is in de voorbeelden respectievelijk 65 en 40m diep. De weide wordt naar de weg afgezoomd met een lage haag of landelijke hek.

48

la4sale

De zeldzaam mooie ruimtes voor de hoofdhuizen maakt van de reeks erven bijna een soort boerse lustwarande a la ‘s-Gravenland.

49

la4sale

Velden

ruimtelijke componenten

• Velden • Lange zichtlijnen • Bosjes • Dwarslanen • Houtwallen • Schuren en kassen • Tractorpaden

53

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

Velden

Houtwallen

Op de velden van de strandwal werd het water bij voorkeur zo snel mogelijk afgevoerd naar de lager gelegen strandvlakten. Om die reden zijn haaks op het wegenpatroon greppels gegraven en de grond daarnaast opgehoogd tot een houtwal. Deze houtwallen bepalen de grote landschappelijke schaal. Er staan ook houtwallen op afstand evenwijdig aan de linten. Deze vormen een groene achtergrond vanaf het lint gekeken over de velden.

64

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

Velden

Tractorpaden

Op en naar de velden van de strandwal liggen vele tractorpaden. Sommigen zijn slechts een aarden pad, sommigen zijn een duidelijk ingesleten zandpad, sommigen een karrenspoor dat een definitieve (half )verharding heeft gekregen. De paden ontsluiten de velden en liggen vaak in een lus vanaf het lint.

66

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo 2018

Velden

Schuren en kassen

Op de velden hebben de gebouwen een grotere maat dan in de linten. Er staan voornamelijk bedrijfsgebouwen, woonbebouwing komt er niet voor. De meeste gebouwen zijn agrarisch. Schuren zijn 50-80 meter lang en kassencomplexen 150 m diep. Er staat niet veel bebouwing op de velden. Veel schuren en kassen steken niet boven de woningen of de bomen uit. De hoogste gebouwen in de velden zijn de flatjes van Tulip Garden met 3 lagen.

Kloeke volumes met herkenbaar silhouet en eenduidige materialisering

68

la4sale

Bijzondere korrels

ruimtelijke componenten

• Buurtschapjes • Grote groene korrels

71

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

Bijzondere korrels

Buurtschapjes

Laan (voorbeeld uit Limmen)

Laan Disseldorp Oosterzij Westerzij Zuidend Oesdom Caendorp Bollendorp Disseldorp (voorbeeld uit Limmen) 72

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

78

la4sale

Het gebied Zandzoom ligt nagenoeg geheel op de strandwal, maar raakt aan de west en oostzijde aan de strandvlakte in de vorm van flanken die de overgang vormen. Op de oude kaart uit 1745 is aan de westzijde een hele reeks erven te zien op de overgang naar strandvlakte. De boerderijen liggen zelf nog net hoog en droog, maar het vee kon in de nabijheid gebruik maken van de sappige, groene weilanden. De boerderijen markeren de overgang, ze vormen een flank. De overgang is ook goed afleesbaar aan de straatnamen. In de lage en natte strandvlaktes werden de wegen altijd op dijkjes gelegd, de Zanddijk, de Vlooiendijk, de Kruisdijk liggen in de strandvlakte. Zij beginnen precies op de lijn waar de boerderijen liggen. De kavels worden hier begrensd door sloten. Een aantal boerderijen heeft een oprijlaan vanaf het lint. Aan de oostzijde van de strandwal zien we meer landgoederen en buurtschapjes, waarschijnlijk vanwege de ligging aan het water van de Dye. De landgoederen lagen ook op de overgang van strandwal naar strandvlakte. Op de strandwal werd veel bos aangeplant en in de strandvlakte liep het vee. Ook hier is een aantal boerderijen op rij te vinden. Deze boerderijen liggen nog steeds aan de Oosterweg en vormen het buurtschapje Oosterzij. Op oude kaarten zijn deze reeks boerenerven met prachtige voorliggende weiden al goed te zien.

Op de kaart uit 1905 staan een aantal hoven aangeduid; Isabella’s hof, Henriette’s hof, Maria’s hof, Eva’s hof en Betsy’s hof . Betsy’s hof is als enige boerderij nog onderdeel van landgoed ter Coulster. Door tegenvallende rendabiliteit werden de boerderijen Frederica’s Hof, Anna’s Hof en Giesberts Hof door de erven Ter Coulster van de hand gedaan. Aan de westzijde van de strandwal bestaan nog prachtige vergezichten over de strandvlakte naar de duinen en naar de Abdij van Egmond die het behouden waard zijn.

81

la4sale

RKK Zandzoom Heiloo - april 2019

Strandvlakte Waterlopen

86

la4sale