Rekenkameronderzoek Toezicht en Handhaving
Tekst van het document
Onderwerpen op de website Bestuurlijke reactie Nawoord RAPPORT VAN BEVINDINGEN Bouw- en Milieutoezicht en Bodem 3. Bouw- en Milieutoezicht en Bodem 3.1. Inleiding Het Heerlense beleid voor toezicht en handhaving voor Bouw- en Milieu- toezicht en Bodem (BMB) richt zich op het waarborgen van een veilige, ge- zonde en duurzame leefomgeving. De gemeente is verplicht handhavings- beleid vast te stellen voor de Wabo- taken (bouwen, ruimtelijke ordening, brandveiligheid en milieu).8 Door middel van gerichte controles, preventieve maatregelen en handhaving streeft de gemeente Heerlen ernaar de nale- ving van wet- en regelgeving te bevorderen. Het beleid is risicogericht en resultaatgericht, waarbij prioriteit wordt gegeven aan de meest kwetsbare gebieden en situaties die de leefkwaliteit van burgers kunnen beïnvloeden. 3.2. Visie, doelen, beleidskeuzes ‘‘Wij zien Heerlen als een veilige en leefbare stad waar inwoners, onderne- mers en bezoekers duurzaam veilig en gezond wonen, werken en verblijven. Het houden van zorgvuldig toezicht en handhaving draagt hiertoe in grote mate bij”. Met deze visie werkt Heerlen. De doelstellingen daarbij zijn: (vrijwillige) naleving van wet- en regelgeving en het leveren van een bijdrage aan het in stand houden of verbeteren van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving.
Met de beschikbare capaciteit voor toezicht en handhaving is het volgens de betrokkenen onmogelijk alle handhavingstaken uit te voeren en moet het college keuzes maken. Dit gebeurt door het vaststellen van een minimaal uitvoeringsniveau van de wettelijke taken voor toezicht en handhaving en bestuurlijke prioriteiten. Het bestuurlijk minimale vastgestelde uitvoerings- niveau samen met de bestuurlijk vastgestelde prioriteiten vormen de basis voor het beleid en voor het jaarlijkse toezicht- en handhavingsprogramma. Het college maakt dus de keuze om met de bestaande capaciteit de taken zo uit te voeren dat risico’s aanvaardbaar zijn en bestuurlijke prioriteiten kunnen worden gerealiseerd. Er is ook (beperkt) capaciteit beschikbaar voor ad hoc prioriteiten. Heerlen kiest ervoor om het resultaat van de klassieke benadering van risi- coanalyses in te zetten, maar gekoppeld aan de bestuurlijke prioriteiten en geaccepteerde risico’s. Dat zorgt er voor dat enerzijds recht wordt gedaan aan de ‘wetenschappelijke’ uitkomst van de risicoanalyse. Tegelijkertijd wordt de informatie uit de praktijk gebruikt om vast te stellen waar de ac- centen en prioriteiten moeten liggen. Dit wordt per werkveld beschreven in het beleidsplan. Het college maakt de afwegingen. In het nieuwe VTH-beleid 2023-2026 worden doelen gesteld die bijdragen aan de realisatie van het coalitieakkoord.
Waar toezicht en handhaving in de voorgaande jaren vooral reactief was, wordt er nu (ook) inzet gepleegd op pro-actieve toezicht en handhaving. Het VTH-beleid en het uitvoeringsprogramma betrefen uitvoeringsbeleid en worden derhalve door het college vastgesteld. In het kader van de ho- rizontale verantwoording wordt de raad geïnformeerd over het beleid, het programma. Over de uitvoering wordt de raad geïnformeerd aan de hand van jaarverslagen. De raad wordt dus wel geïnformeerd maar is niet betrok- ken bij de keuzes die worden gemaakt. 3.3 Uitvoering en monitoring Uitvoering Op basis van de risicoanalyse, het bestuurlijk vastgestelde minimale uitvoe- ringsniveau en prioriteiten voor de lopende beleidsperiode stelt het college per jaar een uitvoeringsprogramma toezicht en handhaving vast voor de beleidsvelden milieu, bouwen en ruimtelijke ordening. Hierin staat per taak- veld welk doel bereikt moet worden, hoe dat gemeten wordt (in KPI’s9) wat de verwachte werkzaamheden (soort en aantal controles etc.) zijn en wordt de hierbij behorende tijdsbesteding afgezet tegen de beschikbare capaci- teit. Er worden keuzes gemaakt over o.a. de diepgang van toetsing en het aantal controles.
Waar er tot 2021 een weinig inzichtelijke invulling van de uitvoering was (uitvoeringsplannen ontbraken of zijn niet vastgesteld) is er vanaf 2021 en 2022 gekozen voor een nieuwe opzet van het uitvoeringsprogramma. De rekenkamer concludeert dat deze nieuwe opzet goed inzicht geeft in de risico-afweging en de handhavingsprioriteit. Op basis van de gerealiseerde uitvoeringscijfers is na te gaan of de uitvoering strookt met de planning. Een deel van de uitvoering van taken (het basispakket) wordt gedaan door de Omgevingsdienst Zuid-Limburg (ODZL). De samenwerking met de ODZL loopt volgens de gemeente niet soepel: de omgevingsdienst krijgt niet alle basistaken uitgevoerd vanwege capaciteitsproblemen en de gemeente is niet tevreden over het niveau van uitvoering, de wijze van verantwoor- ding over de realisatie en de mate van communicatie hierover. Het college 8 Dit moet conform de proceskwaliteits-criteria voor toezicht en handhaving in hoofdstuk 7.2 van het Besluit omgevingsrecht.. 9 KPI = kritische prestatie indicator, waarmee de prestaties van de werkzaamheden worden gedefnieerd en gemeten. > hierdoor niet in staat is verantwoording af te leggen over de door de ODZL | In de Evaluatie toezicht- en handhavingsbeleid 2019-2022 WABO Gemeente uitgevoerde wettelijke toezichttaken.
Dit brengt risico’s met zich mee: wan- | Heerlen10 worden de door de Rekenkamer gesignaleerde verschillen tussen neer controles niet uitgevoerd worden, kan het zijn dat overtredingen van | beleid en uitvoering en de onmogelijkheid om vanuit de rapportages de BESTUURLIJK RAPPORT | wet- en regelgeving niet of te laat opgemerkt worden. Dat dit ongewenste | doelmatigheid en doeltrefendheid van het beleid te herleiden ook be- Inleiding | efecten kan veroorzaken voor mens, dier en milieu ligt voor de hand. | noemd. Voor wat betreft de fnanciële kant kan het college niet controleren of aan Het onderzoek | de raad verantwoorden of de ODZL haar taak heeft uitgevoerd op basis | Er staan in deze evaluatie 15 aanbevelingen voor het nieuwe beleid en de De onderzoeksvragen beantwoord | van de fnanciële middelen die de raad ter beschikking heeft gesteld in de | uitvoering daarvan, die de controle op dit beleid mogelijk maken. Deze aan- begroting. | bevelingen zijn meegenomen in het nieuwe beleidsplan 2023-2026. Conclusies en aanbevelingen Bestuurlijke reactie | Bij ODZL is men van mening dat de communicatie stroef verloopt en dat | 3.4 Rol van de raad er door Heerlen te gedetailleerd op ‘output’ en fnanciën wordt gestuurd in | De raad wordt alleen geïnformeerd, niet betrokken bij het stellen van pri- Nawoord | plaats van op ‘outcome’. | oriteiten.
Formeel hoeft dit ook niet, T&H is een verantwoordelijkheid van RAPPORT VAN BEVINDINGEN | De GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) heeft binnen de medische | het college. Het raadplegen van de raad over strategische beleidskeuzes en Toezicht en hadhaving in Heerlen | milieukunde voor de aangesloten gemeenten de taak om de relatie tussen | prioriteiten zou wel kunnen bijdragen aan draagvlak bij de raad en aan de milieu en gezondheid te bewaken, risico’s te signaleren en inwoners en | communicatie tussen inwoners en gemeente. Veiligheid en leefbaarheid | gemeenten te adviseren over milieugerelateerde gezondheidsvraagstukken. Bouw- en Milieutoezicht en Bodem | De GGD wordt ingezet als er bij de gemeente vraagstukken zijn die hun | Een nieuwe ontwikkeling is dat er meer concrete resultaten in de verslagen werkveld raken. Dit verloopt naar tevredenheid. | worden opgenomen, niet alleen in droge cijfers maar in het efect daarvan Het sociale domein | (b.v. het aantal klaslokalen/aantal leerlingen dat door de controles scho- Middelen | Monitoring | ne lucht heeft). Hoewel de rapportage over toezicht en handhaving sterk De doelstellingen uit het handhavingsbeleid zijn niet zodanig geformu- | gekwantifceerd is, wordt er steeds vaker naast de uitvoerings-KPI’s ook het Communicatie over T&H | leerd dat er monitoring mogelijk is.
Er vindt een doorvertaling plaats vanuit | efect van de inspanningen benoemd. Daarmee is het voor de gemeente- Bezwaar en beroep en klachten | het beleid naar de uitvoeringsprogramma’s. Het uitvoeringsprogramma | raad inzichtelijker wat het echte efect is van toezicht en handhaving. bevat meetbare KPI’s. Deze zijn gebaseerd op de uitgangspunten van het In gesprek met raadsleden | VTH-Beleid. De uitvoering van het programma wordt gemonitord. Zo kan BIJLAGEN | worden gevolgd of en in welke mate alles volgens planning verloopt en of 1. De onderzoeksopzet | er tussentijds bijstelling nodig is. De realisering van de uitvoeringsprogram- ma’s wordt geëvalueerd. Tevens wordt gedurende het jaar aan de hand van 2. Normenkader | kwartaalrapportages de voortgang gemonitord en waar nodig bijgestuurd. 3. Geïnterviewde personen | Dit is de basis voor het uitvoeringsprogramma van het volgende jaar. 4. Onderwerpen op de website | De efecten van toezicht en handhaving binnen BMB zijn volgens de reken- kamer slechts beperkt vast te stellen. Dit komt onder andere doordat de doelstellingen van het beleid niet meetbaar zijn vastgesteld. Het efect van de uitvoering van toezicht en handhaving kan worden af- geleid uit o.a. het voorkomen en beëindigen van overtredingen. Daarmee worden potentieel gevaarlijke situaties of overlastsituaties voorkomen.
Dit is wel meetbaar door (bijvoorbeeld) het aantal uitgevoerde controles en het aantal keren dat bestuursrechtelijk is opgetreden. Deze KPI’s volgen uit het uitvoeringsprogramma. 10 | Evaluatie toezicht- en handhavingsbeleid 2019-2022 wabo gemeente Heerlen, februari 2023 17 toezicht & handhaving 18 BESTUURLIJK RAPPORT Inleiding Het onderzoek De onderzoeksvragen beantwoord Conclusies en aanbevelingen RAPPORT VAN BEVINDINGEN Toezicht en hadhaving in Heerlen Veiligheid en leefbaarheid Bouw- en Milieutoezicht en Bodem Het sociale domein Middelen Communicatie over T&H Bezwaar en beroep en klachten In gesprek met raadsleden BIJLAGEN 1. De onderzoeksopzet 2. Normenkader 3. Geïnterviewde personen 4. Onderwerpen op de website Bestuurlijke reactie Nawoord RAPPORT VAN BEVINDINGEN Het sociale domein 4. Het sociale domein: jeugdzorg, kinderopvang, leerplicht, voortij- dig schoolverlaten, participatie- wet en WMO. 4.1. Inleiding Een gedeelte van toezicht en handhaving is vergaand wettelijk geregeld. Dat betreft met name alles wat met jeugd te maken heeft. Toezicht op de rechtmatigheid in de Jeugdwet is een verantwoordelijkheid van gemeen- ten11. Toezicht op de kwaliteit is vooral bij externen belegd.Ook de partici- patiewet regelt toezicht en handhaving, maar zoals in de afgelopen jaren regelmatig in het nieuws was, heeft de gemeente daar wel ruimte om eigen beleid te voeren.
Tenslotte is er de WMO, waarin -behalve het aanstellen van toezichthouders WMO - nauwelijks iets is geregeld met betrekking tot toezicht en handha- ving. Binnen de gemeentelijke organisatie houden verschillende teams en mede- werkers zich bezig met toezicht en handhaving in het sociaal domein: • De teams Toegang Noord en Zuid. Deze teams zijn verantwoor- delijk voor: de uitvoering van de jeugdwet binnen het vrijwillig kader, alle casuïstiek en multiproblem in het hele systeem; de uitvoering van de WMO (volwassenen) binnen het vrijwillig kader, alle casuïstiek en multiproblem in het hele systeem; leerlingenvervoer en opvang beschermd wonen (in Parkstadverband) • Het team Wmo geeft de maatwerkvoorzieningen af (scootmobielen, rolstoelen, hulp in de huishouding, woningaanpassing, gehandicapten- parkeerplaatsen, PGB toetsing). • Toezichthouder Wmo en de contractmanagers die verantwoordelijk zijn voor toezicht binnen de gecontracteerde Wmo en de PGB’s • Leerplichtambtenaren en bureau BLD (Bureau Leren en Doorstromen) • Sociale rechercheurs (team sociale veiligheid en buurtregie). Externe partijen die zorgen voor toezicht en handhaving in het sociaal domein zijn: • De Centrumregeling Verwerving Jeugdhulp regio Zuid-Limburg 2019.
Deze regeling faciliteert een gezamenlijke en efciënte inkoop van jeugdhulpdiensten, waarbij de gemeente Maastricht optreedt als centrumgemeente en namens de deelnemende gemeenten de inkoop verzorgt. Toezicht en handhaving op de inzet van jeugdhulp binnen de segmenten GIK-J (Gesloten en Intensief Klinische Jeugdhulp) Crisis en Wonen, is belegd bij het inkoopteam sociaal domein van centrumge- meente Maastricht, verantwoordelijk voor inkoop van jeugdhulp voor alle G16 gemeenten in Zuid-Limburg. Voor Heerlen betreft dit de residentiële jeugdhulp. • JENS voor toezicht op de uitvoerders van de ambulante jeugdhulp • De GGD-Zuid Limburg is toezichthouder bij calamiteiten in de WMO voor 16 gemeenten. Organisaties in Nederland die maatschappelijke onder- steuning aanbieden, zijn verantwoordelijk voor kwalitatief goede en vei- lige ondersteuning. Dit betreft Zorg in Natura (ZIN) en Persoons gebon- den Budget (PGB). Bij de GGD-ZL kunnen calamiteiten gemeld worden. • Overige externe toezichthouders zijn: de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de onderwijsinspectie. Verder is de Arbeidsinspectie Ne- derland als bijzondere opsporingsdienst actief via de Regeling strafrech- telijke handhaving door de Nederlandse Arbeidsinspectie op het terrein van Jeugdwet, Wlz, Wmo 2015, Wmg en Zvw. 4.2.
Visie, doelen en beleidskeuzes De rekenkamer constateert dat er op gemeentelijk niveau tot 2024 be- stuurlijk weinig aandacht is voor toezicht en handhaving binnen het sociale domein. Het meest recente lokaal beleid voor T&H bij de uitvoering van de parti- cipatiewet is van 2015, waarin toezicht en handhaving als een taak wordt gedefnieerd die door de hele organisatie wordt uitgevoerd. Men richt zich in de praktijk vooral op fraudepreventie bij uitkeringen en de PGB’s in de zorg. De kwaliteit van de dienstverlening door externen wordt nauwelijks gemonitord. De doelen van het vigerende handhavingsbeleid zijn gebaseerd op de lan- delijke trend van streng toezien en handhaven en stevige fraudebestrijding van de afgelopen 20 jaar. Mede naar aanleiding van de toeslagenafaire en de boodschappenafaire is het accent wel verschoven naar ondersteuning en vertrouwen. In het beleidsplan ‘Armoede & Schulden; Beleidsplan 2022- 2025’ wordt verwezen naar de toepassing van de ‘omgekeerde toets’12 Toe- 11 In artikel 2.9, onder d. Jeugdwet is geregeld dat gemeenten bij verordening regels moeten stellen voor de bestrijding van het ten onrechte ontvangen van een individuele voorziening of persoonsgebonden budget, alsmede van misbruik en oneigenlijk gebruik. Hierin hebben gemeenten beleidsvrijheid. Zie hiervoor de Verordening jeugdhulp gemeente Heerlen 2020).
12 Bij de omgekeerde toets worden – kort gezegd – de Participatiewet, de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Wet schuldhulpver- lening zó uitgevoerd dat niet de bepalingen in die wetten voorop staan, maar de doelen van die wetten en de doelen van de maatwerkoplossing die iemand nodig heeft. > zicht en handhaving worden niet genoemd in het beleidsplan. Het Handha- | en handhaving WMO en jeugdwet‘ strakker toegezien op zowel de kwaliteit vingsbeleidsplan ‘Dienstverlenend Handhaven’ geldt nog wel, de uitvoering | als de rechtmatigheid van de Wmo-voorzieningen. De gemeente Heerlen ervan wordt volgens de mensen die het uitvoeren -ook onder invloed van | neemt zich in het nieuwe beleidsplan voor om zich nog meer in te zetten op BESTUURLIJK RAPPORT | de toeslagenafaire- op een andere manier benaderd. | zowel reactief, alsook proactief toezicht. Inleiding | Voor T&H binnen de jeugdvoorzieningen stelt het college dat het proces Het onderzoek | van toezicht en handhaving moet bijdragen aan het verbeteren van de kwa- | 4.3. Uitvoering De onderzoeksvragen beantwoord | liteit van de dienstverlening en ondersteuning en daarmee een belangrijke | Bureau Leren en Doorstromen (BLD) zorgt voor de toezicht op de leer- pijler is van het sociaal beleid. | plichtwet en voortijdig schoolverlaten en de rechtbank handhaaft deze Conclusies en aanbevelingen | wetten.
Het komt voor dat de rechtbank van mening is dat er -ondanks de Bestuurlijke reactie | Voor de Jeugdwet houdt de landelijke inspectie toezicht op de kwaliteit van | inzet op preventie voordat sancties aan de orde zijn, meer hulpverlening en de geboden jeugdhulp en treedt deze op bij calamiteiten. Rechtmatigheid- | begeleiding mogelijk is. De betrokken ambtenaren geven aan dat de recht- Nawoord | stoezicht op de door Heerlen verstrekte jeugdhulp is belegd bij centrumge- | bank daarbij te weinig rekening houdt met de lange wachtlijsten die er zijn RAPPORT VAN BEVINDINGEN | meente Maastricht voor de segmenten GIK-J, Crisis en Wonen, waarbij de | in de jeugdzorg waardoor er op korte termijn geen hulp worden gegeven. gemeente Heerlen wordt betrokken zodra er redenen zijn (die voortvloeien | Als daar te weinig rekening mee wordt gehouden in het juridische traject Toezicht en hadhaving in Heerlen | uit controles binnen inkoopteam Maastricht) om toezicht en handhavings- | komt VSV in een spagaat tussen de school en de jeugdzorg en valt de leer- Veiligheid en leefbaarheid | maatregelen toe te passen. | plichtige buiten de boot. Bouw- en Milieutoezicht en Bodem | De gemeente Heerlen vindt het belangrijk dat kinderen gezond en veilig | De gemeente heeft weinig beleidsvrijheid wat betreft T&H in de kinderop- Het sociale domein | opgroeien.
Het beleid is dat ouders en jeugdigen zorgen daar in de eerste | vang. Die vrijheid is beperkt tot de keuze om te beginnen met een waar- plaats zelf voor. Ontstaan er problemen, dan kunnen zij deze meestal zelf | schuwing of een hersteltermijn voordat er strenger gesanctioneerd wordt Middelen | oplossen. Lukt dat niet, dan denkt de gemeente mee in de richting van een | via de rechter. Daar wordt waar mogelijk gebruik van gemaakt. Communicatie over T&H | oplossing en worden ouders en jeugdigen ondersteund. In het Beleidskader Jeugdhulp Zuid-Limburg 2024-2028 is vastgesteld op hoofdlijnen welke rol | Bij de uitbestede jeugdzorgtaken aan JENS heeft de gemeente een taak bij Bezwaar en beroep en klachten | de gemeente én de ouders en jeugdigen hebben bij jeugdzorg. Dit beleids- | toezicht op de kwaliteit. Deze taak wordt behartigd in de periodieke over- In gesprek met raadsleden | kader is de basis voor de gemeenschappelijke regeling ‘toezicht en handha- | leggen tussen JENS en de contractmanagers van de gemeente. Over de ving binnen het sociaal domein Regio Zuid-Limburg’. | onderzochte periode tot 2024 had de rekenkamer de indruk dat expliciete BIJLAGEN | aandacht voor kwaliteitstoezicht alleen bij incidenten aan de orde was. 1.
De onderzoeksopzet | De Wmo 2015 geeft de gemeente vrijheid in de inrichting van het toezicht | Sinds 2024 voert JENS structurele controles uit op businesscases, waarbij en de plaats daarvan in de gemeentelijke organisatie en de gemeente kan | zowel fnanciële als kwalitatieve normen (KPI’s) worden geëvalueerd en ver- 2. Normenkader | het toezicht dus afstemmen op de lokale situatie. Er is alleen een wettelijke | werkt in een Balanced Scorecard. De resultaten hiervan worden periodiek 3. Geïnterviewde personen | verplichting om een toezichthouder aan te stellen13. Dat is voor Heerlen de | met de gemeente besproken om de efectiviteit en doelmatigheid van de GGDZL die verantwoordelijk is voor het calamiteitentoezicht14. Een toezicht- | interventies te bewaken en waar nodig bij te sturen. Indien er fouten worden 4. Onderwerpen op de website | houder WMO is aangesteld voor de andere verantwoordelijkheden van de | geconstateerd wordt de steekproef systematisch uitgebreid. De efectiviteit gemeente als toezichthouder, zoals het rechtmatigheids- en kwaliteitstoe- | van deze aanpak is nog niet geëvalueerd. zicht. Het gaat dan om toezicht op de rechtmatige besteding van middelen én de naleving van contract-afspraken door zorgaanbieders. Dit laatste | Voor de Wmo heeft de gemeente Heerlen een gemeentelijke toezichthou- doet de gemeente nauwelijks.
| der (WMO en jeugdwet) aangesteld, die zich met name richt op rechtma- In de Heerlense visie op toezicht in de Wmo van 2022 stelt het college dat: | tigheid van de PGB’s, veelal signaal gestuurd. De toezichthouder WMO ‘De bedoeling van toezicht op de Wmo is het borgen van de kwaliteit van | komt nauwelijks toe aan proactief toezicht. Het kwaliteitstoezicht is niet de zorg en ondersteuning voor onze inwoners. Hierbij werken we samen op | belegd. Bij calamiteiten heeft de toezichthouder -naast de GGDZL- ook een basis van gezond verstand en vertrouwen.’ | rol: ‘De toezichthoudend ambtenaar doet onderzoek naar de calamiteiten Zonder deze visie los te laten wordt in 2023 met het beleidsplan ‘Toezicht 13 | In artikel 6.1 lid 1 Wmo 2015 14 | Aanbieders zijn verplicht om calamiteiten bij de GGD te melden. 19 toezicht & handhaving 20 BESTUURLIJK RAPPORT Inleiding Het onderzoek De onderzoeksvragen beantwoord Conclusies en aanbevelingen RAPPORT VAN BEVINDINGEN Toezicht en hadhaving in Heerlen Veiligheid en leefbaarheid Bouw- en Milieutoezicht en Bodem Het sociale domein Middelen Communicatie over T&H Bezwaar en beroep en klachten In gesprek met raadsleden BIJLAGEN 1. De onderzoeksopzet 2. Normenkader 3. Geïnterviewde personen 4.
Onderwerpen op de website Bestuurlijke reactie Nawoord RAPPORT VAN BEVINDINGEN Het sociale domein en geweldsincidenten en adviseert het college over het voorkomen van verdere calamiteiten en het bestrijden van geweld.’ ‘Controles op rechtmatigheid en doelmatigheid leveren een belangrijke bijdrage aan de beheersing van zorgkosten en daarmee de duurzaam- heid van toegankelijke en goede zorg. Daarnaast helpen controles de kwaliteit inzichtelijk te maken en te verbeteren. In geval van consta- tering van per ongeluk gemaakte fouten of bewust gepleegde fraude vragen wij de zorgverlener het teveel gedeclareerde bedrag terug te betalen.’ De centrumgemeente (Maastricht) voor het Sociaal Domein Zuid-Lim- burg voert haar controles hoofdzakelijk uit om te waarborgen dat de betaalde zorgkosten rechtmatig zijn. Daarnaast ziet de centrumge- meente het als één van haar kerntaken om actief bij te dragen aan de beheersing van de zorgkosten door onrechtmatige zorg te detecteren en deze naar de toekomst toe te voorkomen. Met het controleproces, op verschillende risico’s binnen het sociaal domein, wil het Inkoopteam Sociaal Domein Zuid-Limburg voor alle deelnemende gemeenten met voldoende zekerheid vaststellen: • dat de gedeclareerde zorgbedragen met een zekerheid van 95% rechtmatig is geleverd.
• dat 95 % van de gedeclareerde zorgbedragen in de mix van de aan- bieder binnen de gestelde bandbreedte is geleverd. • dat de gedeclareerde zorgbedragen doelmatig worden ingezet waarbij het doel is overschrijding van de gemiddelde landelijke doorlooptijden “client in zorg” normen terug te dringen naar maxi- maal 110% van de landelijke norm per segment. • dat de gedeclareerde zorgbedragen doelmatig worden ingezet waarbij het doel is overproductie dan wel onnodige zorgproductie tot een minimum te beperken. De risicoanalyse en het controle- plan zijn dynamische modellen. Dit betekent dat, wanneer actuele ontwikkelingen en ministeriële beslissingen impact hebben op de controleaanpak, deze wordt gewijzigd. Toezicht op de uitbestede uitvoering van de Wmo door Buurtteams Heerlen (Incluzio) moet worden ingevuld op basis van een vernieuwing van de wijze van sturing en verantwoording en dus om nieuwe indicatoren die passen bij een ‘lean en mean’ samenwerkingsverband. Dit vertaalt zich in een jaarlijkse schriftelijk rapportage en een doorlopende dialoog via ‘regiegesprekken’ tussen opdrachtgever en opdrachtnemer over doelen, voortgang en resultaten, oplossingsrichtingen voor gesignaleer- de knelpunten en de stappen die gezet worden richting transformatie. De efectiviteit van deze aanpak is nog niet geëvalueerd. 4.4.
Rol van de raad De raad wordt via raadsinformatiebrieven en de P&C cyclus geïnformeerd over toezicht en handhaving binnen het sociaal domein. Er zijn in juni 2024 vragen gesteld en beantwoord over het fraudepreventiebeleid bij PGB’s. De raad heeft het ‘Beleidsplan Toezicht en handhaving Wmo en Jeugdwet’ niet vastgesteld, maar wel ontvangen naar aanleiding van een discussie in de commissie over de WMO-verordening 2024. De raad wordt via raadsinformatiebrieven regelmatig geïnformeerd over de regeling voor de ‘toezicht en handhaving binnen het sociaal domein Regio Zuid-Limburg’. Het is voor de rekenkamer niet duidelijk geworden of de raad bij strategi- sche keuzes voor toezicht en handhaving op kwaliteit van de zorg wordt betrokken. 5. Middelen | Figuur 2: Capaciteit in FTE’s voor toezicht en handhaving in 2023 Directe uitvoering (FTE’s)* | Ondersteuning (FTE’s)* Toezicht en handhaving is zodanig verweven met ander beleid dat het niet | Team beleid Maat- | Beleidsontwikkeling en BESTUURLIJK RAPPORT | mogelijk is gebleken om een overzicht te genereren met welke middelen | schappij | advisering: Inleiding | het beleid is uitgevoerd. | 7,5 fte beleid cluster IV, ,5 fte beleid WMO-toezicht Het onderzoek | Tot 2020 is er steeds bezuinigd op T&H.
Op enig moment was het volgens | Team Handhaving | 29 fte (incl manager) De onderzoeksvragen beantwoord | de organisatie niet meer mogelijk om met de beschikbare middelen de | Team Toezicht | 18,67 fte (incl manager en coör- | 2 fte Conclusies en aanbevelingen | verplichte taken uit te voeren. | dinatoren 23,67fte) Team Inkomen | 33,8 fte consulent | 2 fte procesbegeleider Bestuurlijke reactie | Uit de jaarverslagen15 blijkt dat soms ook de minimale uitvoeringsniveau niet | Team Schuldhulpver- | 6 fte, consulten debiteuren, ½ Nawoord | wordt gehaald. De risico’s hiervan zijn niet duidelijk gemaakt. | lening & Debiteuren | fte procesbegeleider Bovendien kwamen steeds meer taken bij. De veranderende wetgeving én | Team WMO | 2 fte toezichthouders16 RAPPORT VAN BEVINDINGEN | samenleving vroeg en vraagt ook om andere deskundigheid. | Team Sociale Veilig- | 28 Fte toezichthouders Waarvan Toezicht en hadhaving in Heerlen | Het college heeft -volgens de organisatie- als reactie op deze situatie in de | heid en Buurtregie | 7 mensen SR boa domein 5 en 4 mensen boa domein 1 Veiligheid en leefbaarheid | afgelopen 4 jaar: 3,7 miljoen structureel aan extra middelen vrijgemaakt. Hiervan is het interventieteam bekostigd, zijn er 3 BOA’s bijgekomen en is | Team beleid Econo- | 0,6 fte Bouw- en Milieutoezicht en Bodem | de Sociaal Veilig aanpak uitgerold.
Hiermee is naar hun mening de basis | mie voor kinderop- vang Het sociale domein | gedekt. | Team VSV met | 9Fte consulenten Leerplicht Middelen | Daarnaast heeft het college in deze periode incidentele middelen beschik- | ingang van 01-03- | voor Parkstad 2025 BLD | Met ingang van 01-03-2025 voor Communicatie over T&H | baar gesteld voor de Aanpak Sociaal Veilig en heeft het college incidentele | een periode van 2 jaar formatie Bezwaar en beroep en klachten | gelden ingezet voor aanpakken waar toezicht en handhaving een onderdeel | uitgebreid met 3 van uitmaakt, zoals de regeling Preventie met Gezag (2022) en de Regio | Fte (12 Fte consulent | 3.93 Fte (procesondersteuner, In gesprek met raadsleden | Deal voor Sociaal Veilig (2023). Tenslotte is via het RIEC incidenteel geld | leerplicht). | procesbegeleider, bedrijfsvoe- BIJLAGEN | beschikbaar gesteld voor een regionale aanpak op hennep (HAP: Hennep | ring, med LP/RMC) 5,76 Fte Aanpak Parkstad) waarbij toezichthouders werden ingezet. | RMC voor Parkstad 1. De onderzoeksopzet | Team Bouw Milieu- | 36,5 fte, verdeeld over: 14 fte | 4 fte procesondersteu- 2. Normenkader | Personeel | toezicht en Bodem | toezichthouders/handhavers 4 | ning en administratie Een belangrijk deel van de middelen voor toezicht en handhaving zijn per- | fte juristen, 12,5 fte specialisten 3. Geïnterviewde personen | soneelskosten.
In fguur 2 een overzicht van de capaciteit die wordt ingezet | 1,5 fte toezicht Sociaal Veilig, 4. Onderwerpen op de website | voor T&H in alle teams. | 1,5 fte jurist Sociaal Veilig, 3 fte fexibele schil (div. functies) Team Stadsbeheer | 16,5 uur fte beheerders en | 1 fte ondersteuning in medewerkers Stadsbeheer die | combinatie met toezicht toezicht houden als een van hun taken hebben. Team Vastgoed | 0,7 fte 15 | In WABO Handhavingsverslag 2018-2019 staat: Periodieke milieucontroles bij bedrijven vonden plaats met een lagere controlefrequentie dan de lande- lijk adequate norm.15 Het betreft 1500 bedrijven die niet onder de Omgevingsdienst Zuid Limburg (ODZL) vallen en door de gemeente zelf periodiek gecontroleerd worden. 16 | Sinds 2024 is dit nog een toezichthouder 21 * Kanttekening bij deze aantallen is dat in sommige functies medewerkers niet alleen | teit vrijgemaakt voor de politietaken: de juristen van het interventieteam T&H -taken hebben maar ook andere verantwoordelijkheden. De inzet op T&H is naar | geven de politie tips bij het maken van bestuurlijke rapportages. Deze beste vermogen intern ingeschat. | hebben volgens de gemeente nu een betere kwaliteit en komen op tijd, BESTUURLIJK RAPPORT | Een deel van de activiteiten worden uitgevoerd met tijdelijke middelen, | terwijl de politie er veel minder tijd aan besteedt.
Ook ondersteuning door bijvoorbeeld voor het programma ‘Preventie met gezag’. Deze middelen (1,5 | onderzoek kan politie-inzet gerichter worden gedaan. Er worden meer der- Inleiding | miljoen) zijn toegekend tot en met 2026 en worden waarschijnlijk tot 2029 | gelijke creatieve oplossingen gezocht en ingevoerd, steeds in overleg met Het onderzoek | ter beschikking gesteld. | de driehoek. De onderzoeksvragen beantwoord | Ander voorbeeld is dat vanaf 2024 t/m 2025 vanuit de regiodeal incidentele | Een andere maatregel is de ontwikkeling van een Centrum voor Veiligheid, Conclusies en aanbevelingen | middelen beschikbaar zijn voor Aanpak Sociaal Veilig Heerlen Noord. | Leefbaarheid, Zorg en Recht dat door zorg- en veiligheidspartners in de Aanpak Sociaal Veilig in Heerlen Noord is in 2023 door het college tijdelijk | wijk wordt bemenst. Ook heeft het realiseren van het interventieteam met Bestuurlijke reactie | gedekt uit de algemene middelen. Het gaat in totaal om een bedrag van | daarin juristen, regisseurs veiligheid en BOA’s geleid tot zichtbare inzet Nawoord | €600.000 in 2023. | op de thema’s overlast, sociale problematiek, criminaliteit en ondermij- RAPPORT VAN BEVINDINGEN | Leefbaarheid en veiligheid | ning.
Daarnaast draait de ‘Aanpak Sociaal Veilig’ als integrale persoons- en Volgens zowel bestuurders als uitvoerders wordt een groot beroep gedaan | gebiedsgerichte aanpak in Heerlen-Noord, in ieder geval tot 2026. Deze Toezicht en hadhaving in Heerlen | op handhaving, waarbij alles belangrijk is en er is altijd een capaciteitspro- | werkwijze, gebaseerd op de methodiek Operatie Hartslag, en moet bij Veiligheid en leefbaarheid | bleem is. | voldoende fnanciering als fundament gaan dienen voor alle gebieden in Heerlen. Uitrol in alle Heerlense wijken vraagt voldoende fnanciering, die in Bouw- en Milieutoezicht en Bodem | Er moeten keuzes gemaakt worden. Om aan de vraag te voldoen moet er | 2024 nog niet beschikbaar was. Het sociale domein | gekozen worden om meer te doen (dus meer BOA’s aan te stellen) of om | De Heerlense aanpak is gericht op preventie als het kan en repressie als het Middelen | keuzes te maken en prioriteiten te stellen. | nodig is, ook toezicht en handhaving worden daarop ingericht. De intensie- Communicatie over T&H | Relatie met de politiecapaciteit | ve benadering met het om de week een leefbaarheidsoverleg en casuïstiek Bij de politie is ook capaciteitstekort. De keuzes die de politie maakt heb- | overleg met relevante zorg- en veiligheidspartners in de wijk binnen de Bezwaar en beroep en klachten | ben bij de gemeente ook invloed op de keuzes.
Met de huidige capaciteit | Aanpak Sociaal Veilig vraagt veel capaciteit, meer dan die er nu is. In gesprek met raadsleden | kunnen de doelen van het leefbaarheids- en veiligheidsbeleid slechts deels | Bouw, Milieutoezicht en Bodem BIJLAGEN | gerealiseerd worden. Er is in 2023 gekozen voor een uitbreiding met 3 extra | Binnen het omgevingsrecht wordt er gewerkt met landelijke kengetallen, BOA’s, 1 persoon voor de meldkamer. In 2024 zijn jeugd-BOA’s toegevoegd | waarmee de benodigde capaciteit kan worden ingeschat voor toezicht. Dit 1. De onderzoeksopzet | aan het team Sociale Veiligheid en Buurtregie in het kader van Preventie | is redelijk constant. De dynamiek zit in factoren als corona (veel verbouwin- 2. Normenkader | met Gezag. | gen), de bouwopgave (3 extra toezichthouders in de afgelopen jaren). Ieder 3. Geïnterviewde personen | Een belangrijke factor in Heerlen is de beschikbare politiecapaciteit. On- | kwartaal wordt dat gemonitord en kan men de planning bijstellen. Er wordt danks de ‘grote- steden-problematiek’ die Heerlen kent, loopt de formatie | 90% gepland, 10% is fexibel voor projecten en zaken die extra aandacht 4. Onderwerpen op de website | van de politie terug. Heerlen heeft daarom extra middelen vrijgemaakt om | vragen. Er kunnen calamiteiten zijn (zoals het instorten van de parkeerga- dit tekort op te vangen.
| rage in Eindhoven), dan wordt er wel geschoven om naar aanleiding van de geconstateerde risico’s extra controles uit te voeren (belangrijk om mensen In een RIB van 21-08-2023 schrijft het college: ‘Hoewel BOA’s politietaken | gerust te stellen). In het omgevingsbeleid is voldoende tijd vrijgemaakt niet volledig kunnen overnemen, is geprobeerd via diverse manieren het | voor de veiligheidsaspecten van T&H. Zaken met een hoog risico worden gemis aan politiecapaciteit op te vangen. Het aantal BOA’s openbare ruimte | (samen met de brandweer) met hoge frequentie gecontroleerd (horeca, is recent uitgebreid met 3 fte en vorig jaar zijn 4 fte aan ondermijningsboa’s | woninghoogbouw, verzorgingshuizen). Tegengaan van verrommeling maakt aangenomen. Deze voeren preventieve controles uit, signaleren en pakken | daarvan onderdeel uit. diverse vormen van ondermijning aan. Ook zijn met de rijksgelden voor het | Met de beschikbare capaciteit voor het team BMB is het onmogelijk om alle programma Preventie met Gezag drie jeugdboa’s aangenomen. De jeugd- | wettelijke taken op het gebied van toezicht en handhaving uit te voeren.
boa heeft onder andere een zichtbaar verbindende functie naar de scholen.’ | Daarom zijn er -volgens het college- in het toezicht- en handhavingsbeleid Via administratieve ondersteuning door de gemeente wordt politiecapaci- | naast bovengenoemd minimale uitvoeringsniveau ook bestuurlijke keuzes 22 toezicht & handhaving 23 BESTUURLIJK RAPPORT Inleiding Het onderzoek De onderzoeksvragen beantwoord Conclusies en aanbevelingen RAPPORT VAN BEVINDINGEN Toezicht en hadhaving in Heerlen Veiligheid en leefbaarheid Bouw- en Milieutoezicht en Bodem Het sociale domein Middelen Communicatie over T&H Bezwaar en beroep en klachten In gesprek met raadsleden BIJLAGEN 1. De onderzoeksopzet 2. Normenkader 3. Geïnterviewde personen 4. Onderwerpen op de website Bestuurlijke reactie Nawoord RAPPORT VAN BEVINDINGEN Middelen gemaakt. Deze keuzes leggen vast welke taken in de beleidsperiode wel en niet worden uitgevoerd. Daarnaast is er een prioritering vastgesteld in het Handhavingsuitvoeringsprogramma milieu en bouwen. Sociaal Domein Binnen het sociale domein wordt beleidsmatig met name meer gevraagd van het Wmo- toezicht. Er zijn hiervoor nog geen fnanciële keuzes aan de gemeenteraad voorgelegd. Wil het toezicht op de Wmo en jeugdzorg vorm krijgen volgens het nieuwe beleidsplan, zullen ook hier naar verwachting van de rekenkamer extra middelen voor moeten worden ingezet.
Technologische oplossingen De gemeente is actief in het zoeken en gebruiken van technologische oplossingen. Voor de benodigde investeringen daarin probeert Heerlen incidenteel geld te verzamelen: • Het informatieknooppunt gaat innoveren met een beeldkamer (inciden- teel geld vanuit RIEC) die data op leefbaarheid en veiligheid beter in beeld brengt. • Camerabewaking Hoensbroek (diverse potjes) • Inzet van AI kost niet veel geld maar levert wel veel op. Bv woningrap- portages hebben eenzelfde format dat geautomatiseerd kan worden. Hierdoor kunnen de toetsers op een andere manier hun werk uitvoeren. Ze kunnen naar de proactieve taken omdat het toetsen minder tijd kost. • Cameratoezicht via AI (wordt nog niet toegepast) kan capaciteit bespa- ren maar door meer geautomatiseerde waarnemingen levert het ook meer werk op. Doel van de inzet van technische innovatie is om capaciteit slimmer in te zetten en in sommige gevallen het natuurlijke verloop te compenseren met technische ontwikkeling. Het uitgangspunt op de gemeentebegroting is nu 7 miljoen bezuinigingen, waarvan 2 miljoen kan worden benut voor innova- tie. Externen De rekenkamer heeft geen nader onderzoek gedaan naar de middelen voor T&H door externen. De kosten voor de basistaken van de ODZL zijn in 2024 rond € 650.000 per jaar.
De bijdrage van Heerlen aan de veiligheidsregio Zuid Limburg (brandweer en crisisbeheersing) bedraagt in 2024 7,5 miljoen per jaar en loopt op naar ruim 8 miljoen in 2027. De bijdrage aan de GGD van Heerlen bedraagt in 2024 bijna 6 miljoen en stijgt naar verwachting in 2025 naar 6.8 miljoen. Het gaat daarbij niet alleen om toezicht en handhavingstaken. Hoe wordt er omgegaan met schaarste? Het toezicht en handhavingsbeleid is volgens de organisatie afgestemd op de bezetting, in die zin is er theoretisch geen schaarste. Een deel van de ta- ken worden met incidentele middelen uitgevoerd. Een voorbeeld is Preven- tie met gezag (PMG) dat loopt tot 2026 en waarschijnlijk wordt verlengd. Een ander voorbeeld is de Aanpak Sociaal Veilig. Door Sociaal Veilig zijn er vanuit de ervaring van de professionals minder excessen qua incidenten in de buur- ten. Voor PMG zijn er bijvoorbeeld onderdelen van de aanpak die volgens de organisatie zeker doorgetrokken zouden moeten worden in de basista- ken van de gemeente en haar partners, ook na afoop van het programma. Dat moet dan fnancieel ergens worden ondergebracht. De burgemeester stelt in de vergadering van de commissie M&W van 21 februari 2024 dat er voldoende geld is voor veiligheid, met name omdat het de laatste jaren fink is opgeplust (extra BOA’s, het opzetten van het inter- ventieteam).
Via externe fnanciering wordt PMG en de sociaal veilig aanpak (via de regiodeal) gefnancierd. Er zijn volgens de organisatie twee vertrekpunten: het geld en de risico’s. In het beleid trefen die factoren elkaar ergens in het midden. Er wordt niet ri- sicovrij gewerkt maar er is grip op de risico’s én er kan worden bijgestuurd. Deze schaarste wordt door de organisatie niet als een probleem ervaren. De organisatie geeft echter aan geen ruimte te hebben om optimaal proac- tief (dus preventief) te werken. Daarvoor ontbreekt de tijd/capaciteit. De rekenkamer constateert dat voor dat gedeelte van het beleid dus onvol- doende middelen zijn. Bij regelgeving (gemeentelijk én landelijk) worden volgens de respondenten niet altijd de kosten van handhaving betrokken. Wanneer er daardoor -bij- voorbeeld vanuit de raad- de wens is om meer aan te pakken (bv bomen- verordening, afvalcontainers buiten de tijden op straat laten staan) dan is er meer capaciteit nodig of gaat het ten koste van andere onderwerpen. Budget voor preventief werken is niet expliciet begroot. Dat zit in de werk- wijze verweven: alle reguliere controles zijn preventief. De BOA’s in de wijk (zichtbaarheid) werkt preventief. Er wordt geprioriteerd met gebiedsgericht werken in focusbuurten. Goede voorlichting werkt ook preventief.
Volgens de portefeuillehouder is preventie bij openbare orde en veiligheid geïnte- greerd in veel van de activiteiten. toezicht & handhaving 24 BESTUURLIJK RAPPORT Inleiding Het onderzoek De onderzoeksvragen beantwoord Conclusies en aanbevelingen RAPPORT VAN BEVINDINGEN Toezicht en hadhaving in Heerlen Veiligheid en leefbaarheid Bouw- en Milieutoezicht en Bodem Het sociale domein Middelen Communicatie over T&H Bezwaar en beroep en klachten In gesprek met raadsleden BIJLAGEN 1. De onderzoeksopzet 2. Normenkader 3. Geïnterviewde personen 4. Onderwerpen op de website Bestuurlijke reactie Nawoord RAPPORT VAN BEVINDINGEN Communicatie over T&H 6. Communicatie over T&H aan inwoners en bedrijven In de diverse beleidsplannen wordt geen specifek communicatieplan over het beleid uitgewerkt. Er worden wel hier en daar opmerkingen gemaakt over hoe zaken gecommuniceerd dienen te worden: Het beleidsplan leefbaarheid en veiligheid zegt over communicatie: inves- teren in het creëren van bewustzijn bij zowel burgers, bedrijven, keten- partners en interne medewerkers van de gemeente Heerlen. Er wordt een handelingsperspectief geboden hoe signalen te herkennen en waar deze te melden. Dit gebeurt door verschillende communicatie uitingen en informa- tiebijeenkomsten. In het VTH-beleid 2023-2026 Omgevingsrecht ligt de nadruk op commu- nicatie bij preventie: ‘Voorkomen is beter dan genezen.
Daarom zetten wij ook andere instrumenten dan toezicht en handhaving in, met als doel te voorkomen dat overtredingen of ongewenste situaties ontstaan.’ Het gaat dan om communicatie, kennis- en informatieoverdracht, bij (wijzi- gingen in) regelgeving en bevorderen dat bedrijven ons bij vragen weten te vinden. Het streven is om situaties te voorkomen waarbij slecht naleefge- drag wordt veroorzaakt door onvoldoende kennis. Bedrijven worden geïn- formeerd over de wijze waarop toezicht wordt uitgevoerd, het belang van naleving en de gevolgen van niet-naleving. ichtbaarheid van het toezicht en handhavingsactiviteiten om te laten zien dat toezicht wordt gehouden en handhaven als dat nodig is, In het beleidsplan Toezicht Wmo staat te lezen: De Gemeente Heerlen kan bij handhaving de grootste winst behalen met preventie. Voorkomen is beter dan genezen. Fouten worden voorkomen met goede voorlichting, transparantie en duidelijke communicatie (zowel intern als extern). Op de website van de gemeente staan een aantal onderwerpen bij een zoekopdracht ‘toezicht’ en ‘handhaving’ op 19 april 2024. (zie bijlage 4). In hoeverre dit voldoende, compleet en inzichtelijk is en preventief werkt kan de Rekenkamer niet beoordelen. 7. Bezwaar en beroep en | Bezwaar en beroep Als een klacht niet kan worden opgelost met een gesprek, kunnen inwoners klachtenprocedures | bezwaar maken.
Er is tussen 2019 en 2023 bezwaar gemaakt tegen: BESTUURLIJK RAPPORT | • | boetes bij de handhaving of van het opleggen van een gebod of een Inleiding | Externe procedures | verbod op grond van algemene plaatselijke verordeningen, • | een bestuurlijke boete op grond van de Algemene Wet Bestuursrecht. Het onderzoek | In het kader van veiligheid heeft de uitvoering in beeld hoeveel bezwaar | • | Handhaving op grond van de Drank & Horecawet of van artikel 13b van De onderzoeksvragen beantwoord | en beroepsprocedures zijn bij de Belastingsamenwerking Gemeenten en | de Opiumwet. Waterschappen (BsGW), en het Centraal Justitieel Incasso Bureau, CJIB). | Binnen de beleidsterreinen veiligheid en bouw, milieu en bodem leidt de Conclusies en aanbevelingen | Alles wordt geregistreerd en men kan ook zien wat het resultaat daarvan is. | uitvoering tot aantal bezwaarprocedures van tussen de 20 en 44 bezwaren Bestuurlijke reactie | Omdat het hele proces is geautomatiseerd is er voortdurend inzicht hoeveel | per jaar, met een aanzienlijke afname vanaf 2021. Gemiddeld 18% van de bonnen er zijn gemaakt, hoeveel er zijn geïncasseerd en hoeveel bezwaar- | beroepsprocedures is gegrond verklaard. Het aantal beroepsprocedures is Nawoord | schriften zijn ingediend. Op basis van deze informatie wordt het handha- | -logischerwijze- vergelijkbaar in aantal afgenomen.
RAPPORT VAN BEVINDINGEN | vingsbeleid aangepast. | Het grootste aantal bezwaar- en beroepsprocedures wordt gevoerd in het Toezicht en hadhaving in Heerlen | Voor verkeer wordt dat minder goed gecommuniceerd. Hierdoor kan de si- | sociale domein. Veiligheid en leefbaarheid | tuatie ontstaan dat er na een uitspraak op bezwaar of beroep veel verbalen | • | Bezwaar op grond van de jeugdwet bij het intrekken van een individuele ongedaan moet gaan maken. In het sociaal domein hebben de uitvoerende | voorziening Bouw- en Milieutoezicht en Bodem | organisaties hun eigen klachtenprocedures, waarover in verslagen aan de | • | Bezwaar tegen een boete bij of tegen intrekking van algemene bijstand Het sociale domein | gemeente wordt gerapporteerd. | Binnen het sociale domein is er in 2018 een bezwaar ingediend tegen intrek- king van de voorziening op grond van de Jeugdwet. Dit bezwaar in niet Middelen | ontvankelijk verklaard. Communicatie over T&H | Interne klachtenprocedures Bij de participatiewet zien we veruit de meeste bezwaarprocedures Hier Bezwaar en beroep en klachten | Het team handhaving kan bekeuringen uitschrijven, daartegen kunnen men- | leidt de uitvoering tot rond de 100 bezwaar- en beroepsprocedures in 2018- In gesprek met raadsleden | sen in beroep gaan. Mensen melden zich ook wel met vragen of klachten.
| 2020 (waarvan gemiddeld 10% gegrond) met vanaf 2021 een aanzienlijke Dat leidt vaak tot een gesprek. Vaak kunnen klachten dan worden opgelost. | vermindering naar ongeveer de helft van de procedures (waarvan gemid- BIJLAGEN | Een verbalisant kan een bekeuring binnen een half uur intrekken, anders | deld 25% gegrond). 1. De onderzoeksopzet | gaat het altijd in overleg met de verbalisant en de leidinggevende. Als iemand een klacht heeft over de manier van optreden komt die altijd bij | Dezelfde vermindering zien we in de beroepsprocedures: gemiddeld 14 in 2. Normenkader | de teamleider terecht. Daar wordt de klacht van twee kanten bekeken. | 2018-2021, gemiddeld nog geen 6 in 2022 en 2023. Een verklaring voor de 3. Geïnterviewde personen | Soms gaan inwoners met klachten naar bestuurders, maar voor zover | daling is niet makkelijk te geven. In 2023 stabiliseren de aantallen en zet de bekend bij de teammanager is er bestuurlijk nooit iets doorgezet waar men | daling niet verder door. 4. Onderwerpen op de website | het ambtelijk niet mee eens was. Het aantal bezwaarschriften neemt volgens de juridische afdeling op alle Team Handhaving handhaaft met de menselijke maat. Handhaven is | terreinen af, dat doet het al vanaf 2020. Voor bezwaar en beroep door niet het doel, leefbaarheid is het doel. Er wordt preventief en repres- | toezicht en handhaving is de daling dus later ingezet.
Het gaat om (bezwa- sief gehandhaafd. Preventief gaat het vooral om communicatie over | ren tegen) toezicht en handhaving op verschillende rechtsgebieden (de wat wel en niet mag en een waarschuwing. Repressieve handhaving | grootste aantallen zie je bij participatie/intrekking en de afvalstofenveror- is nog steeds met de menselijke maat, maar dat vinden mensen nog | dening), een algemene verklaring is daarom lastig te geven. steeds niet leuk. Het gaat soms ook over veel geld. Het blijft altijd de discretionaire bevoegdheid van de handhaver. 25 toezicht & handhaving 26 BESTUURLIJK RAPPORT Inleiding Het onderzoek De onderzoeksvragen beantwoord Conclusies en aanbevelingen RAPPORT VAN BEVINDINGEN Toezicht en hadhaving in Heerlen Veiligheid en leefbaarheid Bouw- en Milieutoezicht en Bodem Het sociale domein Middelen Communicatie over T&H Bezwaar en beroep en klachten In gesprek met raadsleden BIJLAGEN 1. De onderzoeksopzet 2. Normenkader 3. Geïnterviewde personen 4. Onderwerpen op de website Bestuurlijke reactie Nawoord RAPPORT VAN BEVINDINGEN Bezwaar en beroep en klachten Om het per categorie goed te kunnen verklaren zou je ook moeten verge- lijken met het aantal primaire beslissingen (is dat afgenomen?), maar die vergelijking kan (nog) niet gemaakt worden.
Bijvoorbeeld: in het eerste kwartaal van 2024 is het aantal bezwaren in het kader van toezicht en handhaving afvalstofenverordening toegenomen. De veronderstelling is daar dat de BOA’s actiever zijn geweest en meer boetes zijn uitgeschreven. Een analyse van deze ontwikkeling kan ondersteunend zijn bij het evalueren van de uitvoering van T&H. toezicht & handhaving 27 BESTUURLIJK RAPPORT Inleiding Het onderzoek De onderzoeksvragen beantwoord Conclusies en aanbevelingen RAPPORT VAN BEVINDINGEN Toezicht en hadhaving in Heerlen Veiligheid en leefbaarheid Bouw- en Milieutoezicht en Bodem Het sociale domein Middelen Communicatie over T&H Bezwaar en beroep en klachten In gesprek met raadsleden BIJLAGEN 1. De onderzoeksopzet 2. Normenkader 3. Geïnterviewde personen 4. Onderwerpen op de website Bestuurlijke reactie Nawoord RAPPORT VAN BEVINDINGEN In gesprek met raadsleden 8. In gesprek met raadsleden In een bijeenkomst met 6 leden van de raad17 is er gesproken over wat de raad van belang vindt om prioriteit te geven op het terrein van openbare orde en veiligheid en waarom zij dit vinden. De raadsleden hebben een lijst met vormen van overlast op de volgorde gezet van prioriteit zoals zij van belang achten (zie fguur 3). In het gesprek komen de deelnemers tot de volgende conclusies.
Bij het bepalen van prioriteiten voor toezicht en handhaving moeten erva- ren overlast en gezondheid een belangrijke rol spelen. Ook de impact op kleinere groepen, zoals gezondheidsproblemen door rook, moet meetellen. De raadsleden benadrukken dat de focus niet alleen op de perceptie van overlast moet liggen. Er moet ook gekeken worden naar de risico’s van niet-handelen (bijvoorbeeld gaslekken of veiligheidskwesties). De mening van inwoners (uit de resultaten van het burgeronderzoek is belangrijk, maar moet zorgvuldig geanalyseerd worden om emotie en feiten te scheiden. Veel meldingen van eenzelfde probleem kunnen prioriteit geven. Een onder- scheid wordt gemaakt tussen doorlopende programma’s (zoals vergunnin- gen handhaven bij bouwen) en acute problemen (zoals verwarde personen, jeugd- of geluidsoverlast). Beide hebben hun eigen aanpak nodig. Figuur 3: Overzicht van prioriteiten bij handhaving van enkele raadsleden Goede communicatie wordt algemeen beschouwd als een belangrijk instru- ment: mensen moeten eenvoudig meldingen kunnen doen (bijvoorbeeld via een app) en weten dat hierop actie volgt. Opgemerkt wordt dat inwoners soms onvoldoende zicht hebben op wat daadwerkelijk onder handhaving valt. Misverstanden kunnen ontstaan als meldingen niet direct opgevolgd worden en inwoners niet weten waarom. Handhavers worden soms gezien als politieagenten, wat misverstanden schept.
Onderdeel van de communi- catie moet ook zijn wat wel en niet tot de taken van BOA’s behoort. Vervolgens is besproken welke criteria gehanteerd moeten worden bij het stellen van prioriteiten. In fguur 4 worden de belangrijkste criteria weerge- geven. Bij prioritering moet de gemeente een balans vinden tussen data en cijfers, het perspectief van inwoners, risicoanalyse en gezondheidsimpact. Sei- zoensgebonden factoren en de efectiviteit van handhaving spelen een aanvullende rol. Goede communicatie en empathie zijn essentieel om ver- trouwen en duidelijkheid te bieden aan inwoners. Figuur 4: Genoemde criteria bij prioriteiten van toezicht en handhaving. 17 Voor dit gesprek waren alle raadsleden en commissieleden uitgenodigd toezicht & handhaving 28 BESTUURLIJK RAPPORT Inleiding Het onderzoek De onderzoeksvragen beantwoord Conclusies en aanbevelingen RAPPORT VAN BEVINDINGEN Toezicht en hadhaving in Heerlen Veiligheid en leefbaarheid Bouw- en Milieutoezicht en Bodem Het sociale domein Middelen Communicatie over T&H Bezwaar en beroep en klachten In gesprek met raadsleden BIJLAGEN 1. De onderzoeksopzet 2. Normenkader 3. Geïnterviewde personen 4. Onderwerpen op de website Bestuurlijke reactie Nawoord BIJLAGEN 1. De onderzoeksopzet Bijlagen Bijlage 1: De onderzoeksopzet De opzet van het onderzoek ziet er als volgt uit.
Onderzoeksvragen De onderzoeksvraag luidt : “In hoeverre is in de periode 2020-2023 het toezicht- en handhavingsbeleid van de gemeente adequaat vastgesteld en is de uitvoering doeltrefend en doelmatig geweest?” We delen de hoofdvraag op in deelvragen die betrekking hebben op beleid, uitvoering, monitoring en rol van de raad. Beleid • Is er een (integraal) toezicht- en handhavingsbeleid door de gemeente vastgesteld? • Welke doelen wil(de) de gemeente bereiken met het beleid op toezicht en handhaving? • Hoe worden keuzes gemaakt in het licht van de schaarse middelen? • Welke stakeholders zijn bij de totstandkoming en vaststelling van het beleid betrokken geweest? • Hoe is het beleid uitgewerkt in uitvoeringsprogramma’s? Uitvoering • Welke concrete acties op toezicht en handhaving zijn in de periode 2018- 2021 uitgevoerd (aantallen)? • Liggen deze acties in lijn met het vastgestelde beleid en de uitvoerings- programma’s? • Welke prioriteiten zijn in de uitvoering gesteld? • Tot hoeveel en welke bezwaar- beroepsprocedures heeft de uitvoering geleid? • Welke gevolgen hebben deze procedures gehad? Monitoring • Hoe is de uitvoering van het beleid gemonitord? • Hoe is de kwaliteit van de uitvoering geborgd? • Is het beleid en de uitvoering tussentijds geëvalueerd? • In hoeverre zijn de doelen van het toezicht- en handhavingsbeleid gere- aliseerd? • Met welke middelen (mensen, tijd en
geld) is het beleid in de periode 2018-2021 uitgevoerd? Rol van de gemeenteraad • Op welke wijze is de raad betrokken geweest bij de totstandkoming en vaststelling van het beleid op toezicht en handhaving? • Hoe is de raad geïnformeerd over de uitvoering van het toezicht- en handhavingsbeleid? Lessen • Welke lessen kunnen worden getrokken uit de conclusies naar aanleiding van de bevindingen met betrekking tot bovenstaande vragen? De uitvoering van het onderzoek De bovenstaande onderzoeksvragen worden beantwoord, mede op basis van een normenkader (zie bijlage 2) . De gegevens zijn verzameld door het bestuderen van documenten en met behulp van interviews. Er zijn gesprekken met beleidsambtenaren en porte- feuillehouders en met relevante partners (zie bijlage 3). Deze rapportage is ambtelijke voorgelegd voor feitencontrole. Er is bestuur- lijke hoor en wederhoor toegepast. toezicht & handhaving 29 BESTUURLIJK RAPPORT Inleiding Het onderzoek De onderzoeksvragen beantwoord Conclusies en aanbevelingen RAPPORT VAN BEVINDINGEN Toezicht en hadhaving in Heerlen Veiligheid en leefbaarheid Bouw- en Milieutoezicht en Bodem Het sociale domein Middelen Communicatie over T&H Bezwaar en beroep en klachten In gesprek met raadsleden BIJLAGEN 1. De onderzoeksopzet 2. Normenkader 3. Geïnterviewde personen 4. Onderwerpen op de website Bestuurlijke reactie Nawoord BIJLAGEN 2. Normenkader Bijlage 2.
Normenkader Normen Beoordeling Beleid • Vastgesteld beleid • Er is een (integraal) toezicht- en handhavingsbeleid vastgesteld. • Het handhavingsbeleid voldoet aan de procescriteria voor professionele handha- ving uit het Besluit omgevingsrecht (Bor). • Het beleid bevat een communicatiestrategie om het naleefgedrag in de lokale samenleving te vergroten. • Welke doelen wil(de) de gemeente bereiken met het beleid op toezicht en hand- • De doelen zijn SMART geformuleerd en gericht op prestaties, naleefgedrag en zo having? mogelijk efecten en indicatoren. • Op basis van een omgevings- en risicoanalyse zijn de doelen geprioriteerd. • Welke stakeholders zijn bij de totstandkoming en vaststelling van het beleid • Alle bij de handhaving van veiligheid in de openbare ruimte betrokken actoren betrokken geweest? binnen en buiten de gemeente zijn betrokken geweest bij de ontwikkeling van het beleid (zoals brandweer, politie en RUD). • Welke beleidskeuzes worden gemaakt in het licht van de schaarse middelen? • In het beleid wordt aangegeven op welke wijze keuzes worden gemaakt door prioritering, door samenwerking en door de inzet van technologische middelen.
• Hoe is het beleid uitgewerkt in uitvoeringsprogramma’s? • Er is een jaarlijks uitvoeringsprogramma opgesteld waarin de toezicht- en hand- havings- activiteiten en beoogde prestaties een directe relatie hebben met de in het handhavingsbeleid geformuleerde prioriteiten en handhavings- doelen. Uitvoering • Welke concrete acties op toezicht en handhaving zijn in de periode 2018-2021 • Geen normen uitgevoerd (aantallen)? • Liggen deze acties in lijn met het vastgestelde beleid en de uitvoeringsprogram- • De uitgevoerde toezicht- en handhavings- activiteiten zijn in overeenstemming ma’s? met de beleidskaders en de daarbij behorende uitvoeringsprogramma’s. • De toezichts- en handhavingsactiviteiten komen overeen met de geplande activi- teiten zoals vastgelegd in het uitvoeringsprogramma. • Welke prioriteiten zijn in de uitvoering gesteld? • Op basis van een risicoanalyse zijn prioriteiten op activiteiten gesteld.
• Tot hoeveel en welke bezwaar- beroepsprocedures heeft de uitvoering geleid? • Geen normen • Welke gevolgen hebben deze procedures gehad? • Geen normen Monitoring > toezicht & handhaving 30 BESTUURLIJK RAPPORT Inleiding Het onderzoek De onderzoeksvragen beantwoord Conclusies en aanbevelingen RAPPORT VAN BEVINDINGEN Toezicht en hadhaving in Heerlen Veiligheid en leefbaarheid Bouw- en Milieutoezicht en Bodem Het sociale domein Middelen Communicatie over T&H Bezwaar en beroep en klachten In gesprek met raadsleden BIJLAGEN 1. De onderzoeksopzet 2. Normenkader 3. Geïnterviewde personen 4. Onderwerpen op de website Bestuurlijke reactie Nawoord BIJLAGEN 2. Normenkader • Hoe Is de uitvoering van het beleid gemonitord? • Er is per doelstelling tenminste één prestatie indicator, naleefndicator en/of efec- tindicator gedefnieerd en deze is begrensd in de tijd. • Er vindt meting of registratie plaats van prestaties, naleefgedrag en efecten. • Hoe is de kwaliteit van de uitvoering geborgd? • Er is samenhang tussen het beleid, de organisatie en de uitvoering. • De in het beleid opgenomen strategie zijn eenduidig geformuleerd en uitgewerkt in duidelijke en eenduidige protocollen of werkinstructies (geen interpretatieruim- te). • De communicatie over toezicht en handhaving van de gemeente naar burgers en bedrijven is begrijpelijk en duidelijk.
• Is het beleid en de uitvoering tussentijds geëvalueerd? • Het handhavingsbeleid en de uitvoering op grond van het uitvoeringsprogramma wordt jaarlijks geëvalueerd. • In hoeverre zijn de doelen van het toezicht- en handhavingsbeleid gerealiseerd? • De gestelde doelen worden behaald conform planning en binnen de gestelde fnanciële kaders. • Met welke middelen (mensen, tijd en geld) is het beleid in de periode 2018-2021 • De beschikbare middelen staan in verhouding tot de doelen zoals vastgelegd in uitgevoerd? de beleidskaders en uitvoeringsprogramma’s. Rol van de gemeenteraad • Op welke wijze is de raad betrokken geweest bij de totstandkoming en • De raad is voorafgaand aan de totstandkoming van het beleid door het vaststelling van het beleid op toezicht en handhaving? college geconsulteerd over de uitgangspunten. • De gemeenteraad heeft de randvoorwaarden en uitgangspunten van het beleid ten aanzien van toezicht en handhaving vastgesteld. • Het uiteindelijke handhavingsbeleid is door de gemeenteraad vastge- steld. • Hoe is de raad geïnformeerd over de uitvoering van het toezicht- en • De informatievoorziening over het handhavingsbeleid en de uitvoering handhavingsbeleid? daarvan aan de gemeenteraad is transparant, compleet en tijdig. • Het college heeft de raad minimaal jaarlijks geïnformeerd over de resul- taten van het uitgevoerde handhavingsbeleid.
Lessen • Welke lessen kunnen worden getrokken uit de conclusies naar aanlei- • Geen normen ding van de bevindingen met betrekking tot bovenstaande vragen? toezicht & handhaving 31 BESTUURLIJK RAPPORT Inleiding Het onderzoek De onderzoeksvragen beantwoord Conclusies en aanbevelingen RAPPORT VAN BEVINDINGEN Toezicht en hadhaving in Heerlen Veiligheid en leefbaarheid Bouw- en Milieutoezicht en Bodem Het sociale domein Middelen Communicatie over T&H Bezwaar en beroep en klachten In gesprek met raadsleden BIJLAGEN 1. De onderzoeksopzet 2. Normenkader 3. Geïnterviewde personen 4. Onderwerpen op de website Bestuurlijke reactie Nawoord BIJLAGEN 3.
Geïnterviewde personen Bijlage 3Lijst van geïnterviewde personen • College van B&W op 22-11-2022 • Veiligheid en leefbaarheid Manager team Toezicht Manager team Handhaving • Manager team Toezicht en Handhaving (vanaf 2024) Manager team Sociale Veiligheid en Buurtregie Buurtregisseur • Strategisch beleidsadviseur veiligheid • Bouw- en Milieutoezicht en Bodem • Manager Team Bouw- en Milieutoezicht en Bodem • Sociale Domein Manager team WMO Sociaal rechercheur • Manager Team Toegang Heerlen Noord Manager Team Toegang Zuid • Manager Team Beleid Economie; Beleidsmedewerker Onderwijs • Manager Team Voortijdig Schoolverlaten Medewerker Bedrijfsvoering Onderwijs Manager Team Inkomen • Manager Team Administratie Beleidsmedewerker Maatschappij Procesbegeleider Team Inkomen • Procesbegeleider Team Schuldhulpverlening & Debiteuren Projectleider Sociaal Domein • Beleidsmedewerker WMO Externen Stand-by: • directeur Manager Kwaliteit • Manager Bedrijfsvoering JENS: • Operationeel manager RUD: • Afdelingshoofd specialistisch en juridisch toezicht Directieadviseur • Plv.