Rapportage Veiligheidsanalyse gemeente Heerlen 2019 tot en met 2022.pdf

Belangrijkste bevindingen De gemeente Heerlen hecht groot belang aan een integere gemeentelijke organisatie

en dit lijkt tot en met 2022 redelijk stabiel te blijven. Het aandeel (deels) gegrond

op alle niveaus (raad, college en ambtelijke organisatie). De praktijk leert dat

gebleken meldingen is in 2018 ongeveer 50%, terwijl dat in 2019 en 2020 is

integriteitsrisico’s binnen een gemeente groot zijn en dat ook kleine schendingen een

toegenomen. Vanaf 2021 neemt dit weer af. Bij kleine aantallen – en daar hebben we

grote impact kunnen hebben op het vertrouwen in de zuiverheid van handelen van de

het hier over – is dit vaak lastig te verklaren en laten trends vaak een grillig verloop

organisatie. Dit maakt een constante aandacht voor integriteit noodzakelijk. Mede in

zien.

dat kader wordt de Ondernemingsraad jaarlijks geïnformeerd over het aantal

Er wordt niet altijd direct een melding gedaan van een vermeende schending van

ontvangen meldingen van mogelijk niet integer handelen en de feitelijk geconstateerde

integriteit. In 2022 is de functionaris integriteit 26 keer door medewerkers of

integriteitsschendingen binnen de ambtelijke organisatie. Het begrip integriteit wordt

leidinggevenden benaderd voor sparren, advies of ondersteuning. In 2021 was dat 20

zeer ruim opgevat. Het kan gaan over corruptie of fraude, over misbruik van middelen,

maal. Het gaat hierbij vaak om zaken die zich in het grijze gebied bevinden, maar ook

overschrijding van bevoegdheden, maar ook over ongewenste omgangsvormen. Naast

bijvoorbeeld over nevenwerkzaamheden (voorkomen belangenverstrengeling) of over

het informeren van de Ondernemingsraad wordt ook de Raad jaarlijks geïnformeerd

hoe het beste op een bepaalde situatie op de werkvloer gereageerd kan worden. Een

over het thema integriteit.

integriteitsonderzoek is niet altijd het beste middel om een situatie aan te pakken.

Cijfers en nadere duiding

Gesteld kan worden dat dit soort consultatie een aantal schendingen heeft weten te

In de tabel zijn het aantal nieuwe meldingen over de jaren 2018 tot en met 2022

voorkomen. Het gegeven dat het aantal contactmomenten een stijgende lijn laat zien

weergegeven. Tevens is aangegeven hoeveel van die nieuwe meldingen na onderzoek

is positief. Men is zich bewuster aan het worden met betrekking tot integriteit en

geheel of gedeeltelijk gegrond is gebleken. Bij de in 2022 ingestelde onderzoeken ging

omgangsvormen, en weet de weg naar de functionaris integriteit (en de vertrouwens-

het over de volgende twee vermeende vergrijpen: ongewenste omgangsvormen en

personen) steeds beter te vinden. Ook in de (verplichte) introductiebijeenkomst voor

zich niet gedragen als een goed ambtenaar betreft.

nieuwe medewerkers wordt aandacht geschonken aan onder andere: integriteit,

Doel van het integriteitsbeleid is om te komen tot een hoge meldingsbereidheid en een

ongewenste omgangsvormen en de vertrouwenspersonen. Opvallend is dat het aantal

laag aantal gegrond gebleken meldingen. Kijken we naar de trend met betrekking tot

contactmomenten om over integriteit te sparren is toegenomen vanaf het moment dat

het aantal nieuwe meldingen in de laatste vijf jaar, dan zien we dat het aantal nieuwe

de introductiebijeenkomsten weer fysiek werden gehouden.

meldingen in 2018 nog relatief hoog is. Vanaf 2019 valt dit echter een stuk lager uit

72

Veiligheidsveld 5

Integriteit en veiligheid

Samenvatting en aandachtsvelden Dit veiligheidsveld omvat verschijnselen die een inbreuk vormen op onze

Thema georganiseerde/ ondermijnende criminaliteit

‘maatschappelijke integriteit’. Ze schenden normen, regels en andere afspraken die

Drugshandel

cruciaal zijn voor de veiligheid en stabiliteit van onze samenleving. In dit

Heerlen kampt al jaren met drugsproblematiek en in vergelijking met Nederland scoort

veiligheidsveld hebben we specifiek gekeken naar indicatoren behorende tot de

Heerlen nog steeds bovengemiddeld hoog. Heerlen staat in 2022 op plek 5 in de top 10

volgende thema’s: (1) polarisatie en radicalisering (2) georganiseerde/ ondermijnende

van Nederland qua drugshandel. Dat is een relatieve verbetering, omdat Heerlen in

criminaliteit (3) weerbare overheid / weerbaar bestuur (4) informatieveiligheid en (5)

2019 nog op nummer 2 stond.

bestuurlijke integriteit.

In 2022 komt drugshandel per 10.000 inwoners 26,6 keer voor in Heerlen. In 2022 hebben 162 geregistreerde misdrijven met betrekking tot drugs plaatsgevonden. 2019

Thema polarisatie en radicalisering

was een piekjaar ten opzichte van de jaren 2020-2022. Het grootste aandeel

Discriminatie

meldingen drugshandel heeft te maken met het bezit van hard- en softdrugs en

Discriminatie is al jaren onderwerp van gesprek. In de periode 2019-2022 hebben zich

vervaardigen van softdrugs (hennepplantages).

twee incidenten voorgedaan waar ook aangifte van is gedaan. De cijfers hebben beperkte zeggingskracht ten aanzien van de totale omvang van discriminatie, omdat we niet weten welke deel van het brede fenomeen in de registraties terugkomt.

Wapenhandel In 2022 werden 53 meldingen wapenhandel geregistreerd bij de politie. 2019 was een piekjaar ten opzichte van voorgaande jaren (2016, 2017 en 2018), maar ook in

Terreur- en radicaliseringsdreigingen

vergelijking met de periode 2020-2022. Met name in Heerlen-Centrum is relatief veel

In 2019 is één dreiging geweest voor een terreurdreiging. Dit hangt ook samen met

sprake geweest van wapenbezit. Het heeft vooral te maken met het bezit van

radicalisering. Personen waarvan radicaliseringssignalen worden opgevangen, worden

vuurwapens en overige wapens in plaats van de handel in deze soorten wapens. Met

besproken in een lokaal en provinciaal overleg met ketenpartners. Het aantal

betrekking tot het bezit van overige wapens schommelen de cijfers rond de 45

meldingen van personen met radicaliseringssignalen heeft vanaf 2019 voor betrekking

meldingen per jaar.

op anti-overheidssentimenten. Met het uitbreken van de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne komt steeds vaker het links- en rechtsextremisme duidelijker aan het licht.

Mensensmokkel Op Zuid-Limburgse schaal worden complexe casuïstiek en trends besproken inzake mensensmokkel en -handel. In de politieregistraties zijn in de periode 2019-2022 in totaal acht meldingen.

73

Veiligheidsveld 5

Integriteit en veiligheid

Samenvatting en aandachtsvelden (vervolg) Ondermijning In 2021 is in het burgeronderzoek verdiepende vragen gesteld over ondermijning. De

fenomeen van cybercrime dat vooral onder jongeren speelt. Er is, net als bij

vragen hadden betrekking op of men bekend was met de term ondermijning. Zo ja ook

cybercrime, een grote stijging te zien in de cijfers van overige horizontale fraude. In

of men in staat was signalen te herkennen. Indien men het herkent, werd gevraagd of

2022 lijken de cijfers wel weer te stabiliseren.

zij ook bereid waren om een melding te maken bij een vermoeden. Als laatste vraag werd gesteld of burgers wisten waar ze dan ook een melding konden doen. Uit de

Thema weerbare overheid/ weerbaar bestuur

resultaten blijkt dat er nog een hoop te winnen valt in de preventieve sfeer. Ongeveer

Geweld tegen politieambtenaren en boa’s kent een daling vanaf 2019. In 2022 zijn er

de helft van de ondervraagden in Heerlen weet niet wat ondermijning is en hoe ze het

in Heerlen 87 GTPA-gevallen geregistreerd. Bij eventuele aangiften van boa’s met

moeten herkennen.

betrekking tot geweld, bedreiging en dat soort zaken, wordt de code veilige publieke

Meld Misdaad Anoniem In 2022 zijn 241 Meld Misdaad Anoniem meldingen gedaan binnen de gemeente Heerlen. De meldingen hadden voornamelijk betrekking op drugshandel (113 keer) en drugsproductie (85 keer). De categorieën drugshandel (47% van de meldingen) en drugsproductie (35% van de meldingen) zijn samen goed voor 82% van het totaal aantal meldingen in 2022. Daarnaast staat ook de categorie ondermijnende activiteiten in de top drie. Uit het burgeronderzoek blijkt dat mensen vaak niet melden, omdat zij bang zijn voor wraakacties van criminelen, geen vertrouwen hebben in de overheid en het een te hoge drempel vinden om te melden.

taak als projectcode toegevoegd. Met betrekking tot boa’s is enkel in 2019 één

registratie bekend. Er wordt echter wel een ontwikkeling waargenomen dat er een toename is van agressieve bejegening en dreigementen jegens jeugd- en volwassenconsulenten van het Expertiseteam gezien.

Thema ambtelijke en bestuurlijke integriteit Doel van het integriteitsbeleid is om te komen tot een hoge meldingsbereidheid en een laag aantal gegrond gebleken meldingen. Kijkend naar de trend met betrekking tot het aantal nieuwe meldingen in de laatste vijf jaar, dan zien we dat het aantal nieuwe meldingen in 2018 nog relatief hoog is. Vanaf 2019 valt dit echter een stuk lager uit en

Cybercrime en fraude

dit lijkt tot en met 2022 redelijk stabiel te blijven. Het aandeel (deels) gegrond

De cijfers van cybercrime laten een enorme stijging zien. Terwijl er in 2016 nog maar

gebleken meldingen is in 2018 ongeveer 50%, terwijl dat in 2019 en 2020 is

sprake was van één geregistreerde cyberaanval zijn dat er in 2022 al 51. De cijfers

toegenomen. Vanaf 2021 neemt dit weer af. Bij kleine aantallen – en daar hebben we

geven echter geen volledig beeld, omdat de aangiftebereidheid heel laag is. Slechts

het hier over – is dit vaak lastig te verklaren en laten trends vaak een grillig verloop

13% van de Heerlense burgers geeft aan aangifte te doen wanneer zij slachtoffer

zien.

worden van een fenomeen vallend onder cybercrime. Dit terwijl burgers wel aangeven slachtoffer van cybercrime te zijn geworden de afgelopen twaalf maanden. Sexting is een

74

Veiligheidsveld 5

Integriteit en veiligheid

Samenvatting en aandachtsvelden (vervolg) Thema informatieveiligheid

Aandachtspunten

De gemeente Heerlen geeft continu aandacht en werkt op een gestructureerde wijze

Thema’s die binnen het veiligheidsveld sterk naar voren kwamen, zijn hoge

toe naar een significante verbetering van informatiebeveiliging en privacy. De

aanwezigheid van druggerelateerde problematiek, bewustwording van ondermijning bij

gemeente Heerlen heeft de afgelopen jaren structurele verbeteringen doorgevoerd op

burgers vraagt veel aandacht en de enorme toename van het aantal geregistreerde

het gebied van informatieveiligheid en privacy. Doel is om de verwerking van

cyberincidenten.

persoonsgegevens te laten voldoen aan de daaraan gestelde wettelijke eisen van de Europese privacy wetgeving, de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), en de digitale weerbaarheid te verhogen tot op een niveau dat mag verwacht worden van een grote gemeente.

75

Zoals eerder aangegeven kunnen de cijfers die besproken zijn in de veiligheidsanalyse op verschillende vlakken een vertekend beeld geven door de gevolgen van de coronacrisis. De coronacrisis had op een aantal onderwerpen een positieve veiligheidsontwikkeling, maar een aantal veiligheidsissues laten daardoor juist een sterke negatieve ontwikkeling zien. Voorbeeld van een positieve ontwikkeling is de afname van het aantal woninginbraken. Dit bevestigt dat we op de goede weg zijn. Maar er zijn ook een aantal thema’s die een negatieve ontwikkeling laten zien, zoals het aantal overlastmeldingen. Het verder versterken en verbinden van de zorg- en veiligheidsketen biedt

Conclusie

kansen om veiligheids- en leefbaarheidsproblematiek in een vroeg stadium te signaleren, waardoor escalatie kan

worden voorkomen. De noodzaak hiertoe blijkt uit de sterke groei van overlast door personen met verward gedrag en een groeiende sociale problematiek die steeds complexer wordt. Ook de overlast door jeugdigen neemt toe en vraagt om extra inzet om (verdere) criminalisering bij jongeren aan te pakken en bij voorkeur te voorkomen. Verder blijven de thema’s ondermijning (inclusief drugsproblematiek) en cybercrime onverminderde aandachtspunten. Deze vormen van criminaliteit, die zich vaak buiten de radar afspelen, blijven toenemen. Op basis van de bovengenoemde constateringen wordt voorgesteld om de volgende thema’s te prioriteren: 1. Sociale kwaliteit (overlast) 2. Verbinding zorg en veiligheid 3. Jeugdoverlast / jeugdcriminaliteit 4. Ondermijning (inclusief drugsproblematiek) 5. Cybercrime Dit betekent concreet dat we aan deze thema’s de komende vier jaar extra aandacht gaan besteden binnen de mogelijkheden die we daarvoor hebben. In de kadernota zullen deze thema’s verder worden uitgewerkt. Dit betekent

overigens niet dat de overige thema’s geen aandacht krijgen. Deze worden opgepakt vanuit de reguliere aanpak. Uiteraard is het veiligheidsdomein geen statisch geheel. De lokale driehoek kan op elk moment nieuwe prioriteiten stellen (o.a. inzet politie en handhaving) als daar aanleiding toe bestaat.