Rapport ‘Op weg naar een passende lumpsum’ inzake Basishulp Jeugd Heerlen, Landgraaf en Voerendaal'

Raadsinformatiebrief Heerlen, 21 oktober 2025

Documentnummer 537772

Onderwerp Raadsinformatiebrief – Rapport ‘Op weg naar een passende lumpsum’ inzake Basishulp Jeugd Heerlen, Landgraaf en Voerendaal. Inleiding/aanleiding Sinds 2019 werken de gemeenten Heerlen, Landgraaf en Voerendaal (HLV-gemeenten) samen met coöperatie JENS voor de uitvoering van de Basishulp Jeugd. Het eerste contract liep van 2019 t/m 2022, het tweede contract is ingegaan per 2023 en loopt tot en met 2027. In het eerste contract waren geen indexeringen opgenomen en was sprake van zogeheten ‘inverdieneffecten’. Het tweede contract kent wel jaarlijkse indexatie en bevat geen inverdieneffecten. Afgelopen jaren had bovendien de coronapandemie een hoge mate van betekenis evenals de na-ijleffecten daarvan. De opdracht Basishulp Jeugd wordt bekostigd via een lumpsumfinanciering, waarbij JENS integraal verantwoordelijk is voor zowel de ambulante jeugdhulp als een deel van de lokaal preventieve activiteiten. Deze bekostigingswijze is destijds gekozen om ruimte te geven aan een integrale werkwijze, partnerschap en innovatie. De inhoudelijke koers van JENS, gericht op integrale ondersteuning sluit aan bij de uitgangspunten van de Basishulp Jeugd en wordt door de gemeenten gewaardeerd. JENS heeft vanaf het begin heel gericht ingezet op preventie, op inzet in het voorliggend veld en op samenwerking met andere jeugdpartners zoals de peuterspeelzalen, kinderopvang en het onderwijs.

Insteek daarbij is dat ondersteuning en hulp dicht bij huis worden geboden, zo licht en kortdurend als mogelijk, zo zwaar en langdurig als nodig, gericht op de-medicalisering en normalisering. De gemeenten onderschrijven de grote meerwaarde van deze koers. Wij zien dat de afgelopen jaren al grote stappen zijn gezet op het gebied van de inhoudelijke transformatie en kunnen trots zijn op wat er al is bereikt. Tegelijkertijd wordt de lumpsum overschreden, wensen de gemeenten meer sturingsinformatie en is er een toenemende behoefte aan het verder doorzetten van de transformatie. Vanwege de financiële ontwikkeling hebben de HLV-gemeenten begin 2024 een onderzoek laten uitvoeren door bureau F-Fort. Centrale onderzoeksvraag was: “Is JENS efficiënt en effectief op weg naar het realiseren van het gewenste jeugdhulplandschap zoals geformuleerd in de opdracht, en zijn de daarbij behorende budgetten respectievelijk de gemaakte kosten passend?” In oktober 2024 zijn de bevindingen van het F-Fort-onderzoek met uw raad gedeeld. Het rapport bood waardevolle aanbevelingen voor het verbeteren van de effectiviteit en organisatie van de hulp, maar kon geen eenduidig antwoord geven op de vraag of de

Pagina 2 van 5 hoogte van de lumpsum passend is. Om die reden is in 2025 in opdracht van de HLV-gemeenten een verdiepend vervolgonderzoek uitgevoerd, door een onafhankelijk onderzoeker/adviseur. Dit onderzoek richtte zich specifiek op de doelmatigheid, sturing en financiering van de Basishulp Jeugd. De centrale onderzoeksvraag in dit tweede onderzoek luidt: “Is het huidige contractueel vastgestelde lumpsumbedrag passend voor de opdracht Basishulp Jeugd?” De resultaten zijn vastgelegd in het rapport ‘Op weg naar een passende lumpsum’. Naar aanleiding hiervan heeft JENS een zienswijze ingediend (13 augustus 2025) en heeft de onderzoeker daarop gereageerd (9 september 2025). Deze drie documenten zijn als bijlage bij deze Raadsinformatiebrief toegevoegd. Onderstaand informeren wij u over de belangrijkste uitkomsten en de vervolgstappen. Doel en reikwijdte van het onderzoek Doel van het onderzoek is om te bepalen of het huidige lumpsumbedrag dat de HLVgemeenten beschikbaar stellen aan coöperatie JENS voor de uitvoering van de Basishulp Jeugd financieel passend is bij de opdracht. Het rapport brengt in kaart hoe de lumpsum functioneert als bekostigings- en sturingsinstrument, in hoeverre JENS binnen de afgesproken financiële kaders opereert, en licht de inzet van middelen, personeel en overhead toe.

Daarnaast biedt het onderzoek aanknopingspunten voor het verbeteren van de transparantie, het versterken van de financiële beheersing en het toewerken naar een toekomstbestendige lumpsumfinanciering die beter aansluit bij de beoogde maatschappelijke resultaten. JENS heeft maximaal medewerking verleend aan het onderzoek, onder meer door het verstrekken van financiële gegevens en het geven van toelichtingen op en toegang tot interne documenten en processen. Hoofdbevindingen - Goud in handen Uit het rapport blijkt dat JENS met succes heeft gepionierd en veel veranderingen in gang heeft gezet. De inhoudelijke koers sluit nauw aan bij de gemeentelijke visie en bij de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en biedt perspectief voor de toekomst. Dankzij de sterke lokale verankering en samenwerking met partners zoals kinderopvang, onderwijs en jeugdgezondheidszorg is JENS in staat vroegtijdig te signaleren en passende hulp te bieden. Volgens de onderzoeker hebben de HLV-gemeenten hiermee ‘potentieel goud in handen’. Wel geldt dat deze positie alleen houdbaar is als de interne organisatie en bedrijfsvoering beter op orde zijn en hierin meebewegen. -

Lumpsum is voldoende voor de opdracht Basishulp Jeugd Het rapport concludeert dat de huidige lumpsum toereikend is voor de uitvoering van de opdracht Basishulp Jeugd, mits JENS haar interne keuzes en organisatieinrichting aanpast. Binnen de coöperatie zijn afspraken gemaakt over tarieven, productiviteitsnormen en de inleen van personeel via moederorganisaties. Deze afspraken wijken af van landelijke benchmarks en leiden tot hogere kosten.

Pagina 3 van 5 Jaarlijks is sprake van aanzienlijke meerkosten bovenop het lumpsumbedrag. Deze meerkosten zijn niet het gevolg van een tekort in het budget, maar van interne keuzes door moederorganisaties binnen JENS op het gebied van bedrijfsvoering, normering en sturing. De totale overhead ligt boven wat gangbaar is voor vergelijkbare jeugdhulporganisaties zonder verblijfsfunctie, waarvan een substantieel deel (37,25%) voortkomt uit de doorbelasting van personeel door de moederorganisaties van JENS. Daarnaast is de informatievoorziening nog onvoldoende ingericht: zo ontbreekt een actueel formatieplan, is er meer inzicht nodig in caseload en productieve uren, en de effectiviteit van interventies wordt onvoldoende teruggekoppeld. -

Bedrijfsmatig en inhoudelijk is verdere professionalisering noodzakelijk Hoewel JENS inzet op verbetering via een nieuwe werkwijze, draaiknoppen en een SWOT-analyse, ontbreekt het nog aan structurele transparantie over de relatie tussen werkelijke kosten, inzet en resultaten. De verantwoording richt zich vooral op procesindicatoren, terwijl er onvoldoende zicht is op productiviteit, caseload en doorlooptijden. Het rapport concludeert dat er sprake is van beperkte voorspelbaarheid en transparantie binnen de lumpsum. Daardoor is het voor gemeenten lastig om adequaat handvatten te nemen om mee te sturen op inhoud, middelen en resultaten. Zeker wanneer we signaleren dat de problematiek omtrent jeugd complexer wordt en om meer gedeeld inzicht en gezamenlijke aanpak vraagt.

Aanbevelingen Het rapport biedt een samenhangend pakket van aanbevelingen om de lumpsumfinanciering doelmatig te laten functioneren binnen het bestaande financiële kader. Dit alles gericht op toekomstbestendigheid. Centraal staat de conclusie dat de lumpsum passend is voor de opdracht Basishulp Jeugd, mits JENS haar uitvoering en bedrijfsvoering hierop beter afstemt. Concreet wordt geadviseerd om binnen de lumpsum structureel te sturen op werkelijke kosten, inzet en doelrealisatie. Dit vraagt onder meer om een actueel formatieplan op basis van hulpvraag en benodigde deskundigheid. Ook het gezinsplan, als instrument binnen de werkwijze van 1 gezin, 1 plan, 1 regisseur, moet hierbij leidend worden ingezet als sturingsinstrument. Daarnaast wordt de interne informatievoorziening als knelpunt benoemd. Een professioneel dashboard met real-time data is nodig voor continue sturing op caseload, inzet, overhead, prestaties en financiële prognoses. Programmatisch werken en het onderbouwen van keuzes met effectgegevens zijn hierbij essentieel. De aanbevelingen richten zich verder op het versterken van de monitoring, het structureel meten van cliënttevredenheid, het uitvoeren van praktijkgericht effectonderzoek, en het bundelen van verbeteracties in een integraal en uitvoerbaar verbeterplan.

Tot slot pleit het rapport voor het beschikbaar stellen van een aanvullend transformatiebudget, naast de bestaande lumpsum. Dit budget moet gericht worden ingezet voor verdere transformatie en het vergroten van het lerend vermogen en voor het verder versterken van samenhang en samenwerking in wijken en buurten met andere maatschappelijke partners. Door dit in nauwe afstemming met de gemeenten vorm te geven, kan worden geborgd dat de inhoudelijk ingeslagen koers wordt voortgezet met

Pagina 4 van 5 ruimte voor kritische reflectie. Een dergelijk budget draagt bij aan de ambities van de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en sluit aan bij de beleidsvisie op domein overstijgend werken en het versterken van sociale kracht. De precieze vormgeving en inzet worden op een later moment nader verkend. Proces zienswijze en reactie Na afronding van het rapport Op weg naar een passende lumpsum (juli 2025) heeft JENS op 13 augustus 2025 een zienswijze ingediend. Op 9 september 2025 heeft de onderzoeker, de heer Paul Megens, daar schriftelijk op gereageerd. In zijn reactie geeft hij aan welke onderdelen aanleiding geven tot correcties en welke punten voortkomen uit interpretatie of aannames. De kern van het rapport en de aanbevelingen blijven ongewijzigd. Op 16 september 2025 heeft een afstemmingsoverleg plaatsgevonden tussen de HLVgemeenten en JENS. Tijdens dit overleg zijn de feitelijke onjuistheden en de zienswijze van JENS besproken. Dit heeft geleid tot enkele kleine wijzigingen in het rapport, zonder dat dit invloed heeft op de inhoudelijke conclusies en aanbevelingen. Deze definitieve versie is als bijlage toegevoegd.

Conclusie en vervolg Samenvattend komen wij tot de volgende hoofdpunten: • We zijn tevreden over de inhoudelijke ontwikkelingen binnen JENS, die aansluiten bij de visie van de Basishulp Jeugd, bij de visie van de gemeenten en bij landelijke ontwikkelingen. De gekozen koers biedt perspectief voor de toekomst. Deze blijft onverminderd uitgangspunt voor de verdere samenwerking. • Het onderzoek bevestigt dat de lumpsumfinanciering passend is voor de opdracht Basishulp Jeugd, mits JENS stuurt op werkelijke kosten, inzet en prestaties. De meerkosten blijken niet voort te komen uit een tekort aan budget, maar uit keuzes in normering, bedrijfsvoering en sturing. • De concerncontroller onderschrijft de gekozen insteek en hoofdbevindingen van het onderzoeksrapport. • De drie gemeenten onderschrijven de koers van het rapport en zijn in gesprek met JENS over de bevindingen en aanbevelingen en hoe deze een plek kunnen krijgen in de verdere afspraken. Dat gesprek voeren wij vanuit partnerschap, gericht op toekomstbestendigheid en met respect voor de verantwoordelijkheden en uitdagingen die er op dit moment zijn op het gebied van jeugdhulp. • In het bestuurlijk overleg met JENS op 2 oktober 2025 is in constructieve sfeer gesproken over het vervolg op het rapport Op weg naar een passende lumpsum. Verdere afspraken over de uitwerking en het vervolgproces worden gezamenlijk voorbereid.

Het rapport vormt daarmee een belangrijke stap in het vervolg van de samenwerking. Zodra er relevante ontwikkelingen zijn, wordt uw raad hierover geïnformeerd. Kernthema Jeugd maatwerkvoorzieningen Bijlagen

Pagina 5 van 5 Rapport: 'Op weg naar een passende lumpsum' Zienswijze JENS (13 augustus 2025) Reactie onderzoeker P. Megens op zienswijze JENS (9 september 2025)

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Heerlen, de burgemeester,

de secretaris a.i.,

drs. R. Wever

drs. R. van Wuijtswinkel