CConstaterende datHeerlen
Koppel je AI →
Document · PDF

MBP 2027-2030 Begroting 2027

Raadsvergadering 4 november 2026, gemeente HeerlenBij agendapunt: Vaststellen Meerjarig Bestuurlijk Programma90.031 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 10

Informatiebeveiligingsrisico’s programma “bedrijfsvoering” (S): Voor onze organisatie zijn er een aantal informatiebeveiligingsrisico’s te benoemen: phishing -aan- vallen, malware-infecties, ongeautoriseerde toegang, datalekken, social engineering en inbreuken op de privacy. Genomen maatregelen: Om de risico’s op het gebied van informatiebeveiliging te verminderen en de bescherming van ge- voelige gegevens te waarborgen zijn de volgende maatregelen genomen: encryptie van gegevens, toegangsbeheer, back-ups maken, netwerksegmentatie, vulnerability scanning, bewustwordingspro- gramma op het gebied van privacy en informatiebeveiliging en Security Information and Event Ma- nagement (SIEM). Wet toekomst pensioenen - programma “bestuur ondersteuning” (I) In 2025 is ten laste van het resultaat (o.a. novembernota) en ter voorbereiding van de Wet toekomst pensioenen (Wtp) een extra bedrag gestort in de voorziening pensioenen van € 3,5 mln. Deze bere- kening was op basis van de voorlopige en beschikbare rekengro ndslagen. Per 1 -1-2028 gaan de pensioenen van (gewezen) wethouders over naar het Algemeen burgerlijk pensioenfonds (ABP). Tot die tijd wordt jaarlijks de voorziening geactualiseerd. Ultimo 2027 dient rekening te worden gehou- den met de definitieve voorwaard en van het ABP en de dan geldende financiële en actuariële uit- gangspunten.

Voorgaande zal leiden tot een bijstelling van de overdrachtswaarde en dat kan finan- ciële impact hebben (risico). Te nemen maatregelen: Het blijven monitoren van de ontwikkelingen en het actualiseren van de voorziening. Organisatieontwikkeling risico’s programma “bedrijfsvoering” (S) De omvang en impact van het transitietraject organisatieontwikkeling zoals beschreven in de para- graaf bedrijfsvoering brengen risico’s met zich mee voor de continuïteit, kwaliteit en wendbaarheid van de gemeentelijke organisatie. De transitie vraagt om een zorgvuldige balans tussen het 149 realiseren van formatiereductie en digitalisering enerzijds en het borgen van voldoende capaciteit, kennis, kwaliteit en continuïteit anderzijds. Genomen maatregelen Om deze risico’s beheerst te managen, wordt de organisatieontwikkeling integraal aangestuurd. De ontwikkeling van de formatie, bezetting en benodigde capaciteit wordt gemonitord, waarbij de voort- gang van digitalisering, formatiereductie en personele mobiliteit in samenhang wordt beoordeeld. Bij vacatures wordt expliciet getoetst of werkzaamheden anders, slimmer of digitaal kunnen worden georganiseerd en of de beschikbare capaciteit nog noodzakelijk is voor de uitvoering van de gemeen- telijke taken en bestuurlijke prioriteiten.

Naast de kwantitatieve ontwikkeling van de formatie wordt nadrukkelijk gestuurd op de kwaliteit en continuïteit van de organisatie. Daarbij wordt gemonitord op onder meer werkdruk, ziekteverzuim, personele mobiliteit, behoud van kritisc he kennis en de voortgang van professionalisering en ontwikkeling van medewerkers. Waar risico’s voor de uitvoe- ring, kwaliteit of continuïteit ontstaan, wordt tijdig bijgestuurd, bijvoorbeeld door herprioritering van werkzaamheden, tijdelijke capaciteit, gerichte ontwikkeling of herplaatsing. Mocht blijken dat voor- gaande maatregelen niet tot de gewenste reductie leiden, kan een vacaturestop overwogen worden. Bodemsanering programma “VHROSV” (S) De gemeente kan geconfronteerd worden met ernstige en gezondheidsbedreigende bodemverontrei- niging waarbij direct saneringsmaatregelen noodzakelijk zijn. In een dergelijke situatie worden de kosten van de sanering ten laste van de algemene reserve gebracht. Een dergelijke situatie doet zich naar verwachting slechts incidenteel voor. Wanneer dit zich voor- doet, kunnen de financiële gevolgen echter aanzienlijk zijn. Afhankelijk van de omvang en aard van de verontreiniging kunnen de saneringskosten al snel oplopen tot enkele honderdduizenden euro's. Te nemen maatregel: Bij geconstateerde bodemverontreiniging wordt onderzoek uitgevoerd naar de mogelijke veroorza- ker.

Indien de veroorzaker kan worden vastgesteld, worden de gemaakte saneringskosten, voor zover juridisch mogelijk, op de veroorzaker verhaald. Bestuurskracht programma “Bestuur en Ondersteuning” (S) Regionale samenwerking kan een risico met zich meebrengen. De mate waarin wij onze ambities tot uitvoering brengen en/of wij onze lobbydoelstellingen bereiken is afhankelijk van het vermogen van de regio om als samenwerkende gemeenten samen op te trekken, middelen te verzamelen en de uitvoering op gang te krijgen. Reeds genomen maatregel: Voortgang in de samenwerking in Parkstadverband blijven sturen en monitoren. Achterstand bij actualisering bestemmingsplannen programma “VHROSV” (S) Het bestemmingsplan is een belangrijk instrument voor het voeren en handhaven van het ruimtelijk beleid. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is het bestemmingsplan opgegaan in het om- gevingsplan. Heerlen kent 25 plangebieden die periodiek geactualiseerd moeten worden. Er is momenteel sprake van een achterstand in het actualiseringsproces. Door de toename van bouw- initiatieven en de implementatie van de Omgevingswet is onvoldoende voortgang geboekt om deze achterstand volledig in te lopen. Binnen de beschikbare capaciteit wordt ingezet op het realiseren van een inhaalslag.

Risico Het ontbreken van een adequaat en actueel ruimtelijk sturingsinstrument kan leiden tot beperkte mogelijkheden om ruimtelijke ontwikkelingen effectief te sturen en te reguleren. Reeds genomen maatregel: Er is een inventarisatie uitgevoerd naar de mogelijkheden om de actualisatie van bestemmingsplan- nen te temporiseren, inclusief de daarbij behorende globale risico's. 150 Te nemen maatregel: Op basis van de Omgevingswet wordt een strategie bepaald voor het realiseren en in stand houden van een gebiedsdekkende, actuele ruimtelijke regeling. Garantstelling cultuur programma “Sport, cultuur en recreatie” (S) Om bijzondere en kwalitatief hoogwaardige tentoonstellingen bij de gemeentelijke culturele instel- lingen mogelijk te maken, kan de gemeente onder voorwaarden garantstellingen verstrekken. Indien een tentoonstelling verliesgevend blijkt te zijn, kan de gemee nte, binnen de vooraf vastgestelde voorwaarden en tot een maximaal garantstellingsbedrag, garant staan voor een deel van het ont- stane verlies. Hierdoor bestaat het risico dat een beroep wordt gedaan op de afgegeven garantstelling en de ge- meente wordt geconfronteerd met een financiële verplichting. Te nemen maatregel Garantstellingsaanvragen worden vooraf zorgvuldig beoordeeld op onder meer de financiële risico's en de voorwaarden waaronder de garantstelling wordt verstrekt.

Afgegeven garantstellingen worden gedurende de looptijd gemonitord. Stikstofaanpak programma “VHROSV” (S) Door de strengere eisen met betrekking tot stikstofdepositie kunnen de uitvoering van projecten, herontwikkeling en de verkoop van grondpercelen worden belemmerd. Hoewel op landelijk niveau wordt gewerkt aan oplossingen voor de stikstofproblematiek, bestaat er nog steeds onzekerheid over de mogelijkheden en voorwaarden voor toekomstige aanvragen. Dit kan leiden tot vertraging in de voorbereiding en uitvoering van projecten. Reeds genomen maatregel: Er is onderzocht op welke projecten de gewijzigde regelgeving met betrekking tot stikstofdepositie van invloed is. De resultaten hiervan zijn gedeeld met de provincie, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het betreft onder andere bouwprojecten en ruimtelijke plannen waarvan wordt verwacht of reeds bekend is dat zij vertraging kunnen oplopen als gevolg van stikstofdepositie. Daarnaast is een gemeentelijke werk- groep Stikstofdepositie ingesteld. Deze werkgroep coördineert de beantwoording van vragen, verza- melt en deelt kennis en onderzoekt de mogelijkheden om om te gaan met vergunningverlening voor kleinere projecten. Dit met het oog op het wegvallen van de drempelwaarde voor meldin g- of ver- gunningplicht.

Te nemen maatregel: Per project wordt doorlopend beoordeeld of een natuurvergunning noodzakelijk is. Indien een project leidt tot stikstofdepositie op een Natura 2000 -gebied en sprake kan zijn van significante effecten, wordt onderzocht welke maatregelen binnen het project mo gelijk zijn om stikstofdepositie te voor- komen of te beperken. Indien nodig wordt hierover afgestemd met het informatieloket van de pro- vincie Limburg en wordt gebruikgemaakt van de beschikbare actuele kennis en regelgeving. Regelgeving PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) programma “VHROSV” (S) Als gevolg van strengere regelgeving en veranderende normen voor het afvoeren en verwerken van met PFAS verontreinigde grond kunnen projecten en initiatieven in de stad vertraging oplopen of tijdelijk stil komen te liggen. Dit kan leiden tot extra kosten e n vertraging in de uitvoering van ge- meentelijke projecten en ruimtelijke ontwikkelingen. Genomen c.q.

nog te nemen maatregel: Voor de PFAS-crisis is een handelingsprotocol opgesteld waarin de volgende items zijn opgenomen: het actualiseren van de regionale bodemkwaliteitskaart, het uitvoeren van onderzoek naar de aan- wezigheid en verspreiding van PFAS in de bodem van Heerlen, het maken van afspraken met de RUD 151 Zuid-Limburg over toezicht en handhaving, het voorkomen van stagnatie bij gemeentelijke projecten door afspraken te maken over de afvoer en verwerking van vrijkomende grond, het informeren van inwoners over de mogelijkheden en voorwaarden voor het afvoeren van grond. De uitvoering van deze maatregelen wordt gemonitord en waar nodig aangepast aan gewijzigde regelgeving en nieuwe inzichten. Sociaal Veilig - Programma Veiligheid Sociaal Veilig is de basis waarop alle andere programma's, interventies en aanpakken van leefbaar- heid en veiligheid op zijn gestoeld en gerealiseerd. De ambitie is om de Aanpak Sociaal Veilig uit te rollen over heel Heerlen. We hebben dat met tijdelijke middelen gerealiseerd voor Heerlen-Noord. In 2024 en 2025 met middelen uit de Regio Deal 2 en voor 2026 t/m 2028 uit de Regio Deal 3. In onze begroting is de aanpak echter alleen structureel gedekt voor de drie focuswijken in Heerlen-Noord.

Financiering voor Sociaal Veilig vanaf 2029 in geheel Heerlen-Noord is afhankelijk van een eventueel toekomstige Regiodeal of andere incidentele / structurele financieringsvormen. Te nemen maatregelen: Blijven zoeken naar (alternatieve) financieringsvormen voor Sociaal Veilig of vanaf 2029 opnemen in de begroting. Sociaal domein programma “Sociaal Domein” (S) De transformatie binnen het sociaal domein blijft een intensief proces, gebaseerd op de uitgangs- punten ‘Sturing en bekostiging sociaal domein’ en de stelselherziening van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Zowel de gemeente als zorgaanbieders en k etenpartners staan voor de opgave om deze transformatie toekomstbestendig vorm te geven. Het aantal kinderen met jeugdhulp in Heerlen ligt boven het landelijk gemiddelde. De kosten zijn de afgelopen jaren toegenomen en de continuïteit van de jeugdzorg vraagt voortdurende aandacht. We zien een toename van meervoudige, complexe problematiek en v an de duur van trajecten. Evenals een toename van (niet -gecontracteerd) maatwerk voor jeugdhulp met verblijf, mede veroorzaakt door een tekort aan passend en tijdig gecontracteerd aanbod en door de landelijke transformatie (afbouw) van de gesloten jeugdzor g. Omdat maatwerk buiten de reguliere contracten wordt inge- kocht, brengt dit risico's met zich mee.

Naast de financiële consequenties voor de gemeente, bestaat het risico dat onvoldoende toezicht kan worden gehouden op de kwaliteit, doelmatigheid en effect i- viteit van de geboden hulp. De segmentoverstijgende aanbesteding voor jeugdhulp met verblijf gaat naar verwachting extra kosten met zich meebrengen. Tegelijkertijd beoogt de Hervormingsagenda Jeugd een kostenreductie door een afname van het beroep op jeug dhulp, een domeinoverstijgende aanpak (0-100) en een efficiëntere uitvoering. Onzeker is of de beoogde besparingen daadwerkelijk gerealiseerd (kunnen) worden. De huidige contractperiode voor de Basishulp Jeugd eindigt op 31 december 2027. Onder welke (financiële) condities de Basishulp Jeugd vanaf 2028 kan worden vorm- gegeven, is nu nog niet duidelijk. Om de houdbaarheid van de Wmo te verbeteren, is het Rijk van plan om maatregelen te nemen. Voor 2028 ligt een inkomens- en vermogens gerelateerde eigen bijdrage in de planning en voor 2029 wil men de hulp in het huishouden inrichten als een vangnetvoorzieningen voor de mensen die deze ondersteuning het hardst nodig hebben. Het is nog onduidelijk hoe dit vangnet eruit komt te zien en wie hiervan gebruik kan maken. De inkomens gerelateerde eigen bijdrage is eerder overigens al meerdere keren uitgesteld. Dit heeft mogelijk financiële consequenties voor onze gemeente, waar veel cliënten zijn vrijgesteld van eigen bijdrage.

Het gemeentefonds wordt vanaf 2028 met € 1.760.000 gekort. Er bestaat een risico dat deze maatregel voor onze gemeente niet budgettair neutraal uitpakt. De invoering van het woonplaatsbeginsel en het nieuwe verdeelmodel voor beschermd wonen is al meerdere keren uitgesteld. De inwerkingtreding stond oorspronkelijk gepland voor 1 januari 2026, maar die datum bleek niet haalbaar. Daarna is het kabinet gevallen en is de besluitvorming on-hold gezet. Het woonplaatsbeginsel en het nieuwe objectief verdeelmodel moeten ervoor zorgen dat alle gemeenten verantwoordelijk worden voor de ondersteuning van de eigen inwoners. Onze regio krijgt 152 dan als gevolg van deze landelijke herverdeling minder rijksmiddelen met een overgangstermijn. Daarnaast worden de middelen niet meer toegekend aan de centrumgemeentes maar aan alle ge- meentes. Heerlen zal hierdoor minder middelen ontvangen, wat betekent da t het budget dat tot nu toe ten gunste van de eigen begroting kwam de komende jaren zal afnemen. Tegelijkertijd zien we een toename van zorgbehoefte en – kosten Maatschappelijke Opvang (MO) terwijl het rijksbudget niet toeneemt. De doelgroep verandert: jo ngvolwassenen vormen inmiddels circa 50% van de po- pulatie. Aanpassing van het aanbod is noodzakelijk.

Het is nog onduidelijk hoe het nieuwe rijksbeleid ten aanzien van de asielwetten er uiteindelijk uit gaat zien en wat de gevolgen ervan voor de gemeente zijn. Te nemen maatregelen Jeugd • Om te komen tot sturing op werkelijke kosten binnen de lumpsum Basishulp Jeugd uitvoering geven aan de uitkomsten van het traject Sturen op werkelijke kosten (& Van de Laar) en deze borgen in de afspraken en verantwoording JENS. De borging loopt door in 2027. • Voorbereiding treffen voor de uitvoering van de Basishulp Jeugd vanaf 2028. • Beschikbaarheid en continuïteit van jeugdhulp borgen, met inachtneming van de adviezen van de Taskforce Robuust Zorglandschap Limburg; o.a. via ’opbouwen’ alternatieven voor gesloten jeugdhulp en het reorganiseren van 24-uurs voorzieningen op provinciaal niveau. • Actief sturen op lichtere zorg en kortdurende zorg met perspectief ‘terug naar huis’ en verbeteren doorstroom door strakkere triage. • Regionaal kader voor (financiële) toetsing op maatwerk. • Versterken van lokale expertise, onder andere om domeinoverstijgend te werken en meer inzet op preventie, vroegsignalering, normaliseren en demedicaliseren. Wmo Maatschappelijke Ondersteuning • Meer inzetten op maatwerk bij de inzet van Hulp bij het Huishouden • Resultaatgerichte afspraken met zorgaanbieders continueren. • Informele zorg en preventie verder versterken.

Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang • Efficiënte uitvoering via Beschermd Thuis Parkstad voortzetten. • Doelgroeponderzoek uitvoeren en maatregelen ontwikkelen. • Tijdig anticiperen op rijksbesluitvorming en afspraken maken over kostenverdeling tussen Park- stadgemeenten. • Inzetten op preventie en vroegsignalering. Inburgering • Meerkosten bij modules opvangen door scherpere inkoop elders. • Stimuleren van snelle zelfredzaamheid van inburgeringsplicht. • Inzetten op een snellere integratie in de buurt. Oekraïense ontheemden De Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming voor ontheemden uit Oekraïne loopt af op 4 maart 2027. Het is op dit moment nog onzeker welk juridisch en financieel regime het Rijk hierna instelt. Een overgang naar reguliere of tijdelijke verblijfsstatussen leidt tot een aanzienlijk risico voor de gemeen- telijke begroting en uitvoeringskracht. Wanneer de specifieke rijksbekostiging voor de opvang wegvalt of versobert, ontstaat er directe financiële druk op open -einderegelingen binnen het sociaal domein. Dit uit zich met name in een verwachte stijging van het aantal bijstandsaanvragen (Participat iewet/BUIG), toegenomen vraag naar Wmo- en Jeugdhulpvoorzieningen en een toenemende druk op de toch al krappe lokale woning- markt. Daarnaast vraagt de eventuele integratie-, taal- en participatiebegeleiding om extra ambte- lijke capaciteit.

De overgang raakt immers meerdere domeinen tegelijk: werk, zorg, inkomen, on- derwijs, taalondersteuning, participatie en huisvesting. 153 Te nemen maatregelen: • Landelijk en regionaal (via VNG en veiligheidsregio/Parkstad) blijven aandringen op tijdige rijks- besluitvorming, heldere kaders, een toereikende (overgangs)bekostiging en een realistische voor- bereidingstijd. • Integraal binnen het sociaal domein de mogelijke volume -effecten (o.a. BUIG, huisvesting, Wmo/Jeugd) in kaart brengen en scenario's uitwerken om tijdig te kunnen bijsturen in de meer- jarenraming. Open einde regelingen Sociaal Domein (Participatiewet, Jeugd, Wmo, Schuldhulpverle- ning) programma “Sociaal Domein” (S) Vanuit onze gemeentelijke zorgplicht zijn wij verplicht deze voorzieningen aan burgers aan te bieden. Naast onzekerheid over de ontwikkeling van het bijstandsvolume, mede in verband met de effecten van de Parkstadwet en de extra inzet van loonkostensubsidie, bestaat er een risico vanwege de onvoorspelbaarheid van het macrobudget BUIG en verdeling. Te nemen maatregelen: Benodigde zorg en ondersteuning afstemmen op de behoefte(n) van de burgers en bijhouden hoe deze behoefte(n) zich ontwikkelen. Schuldhulpverlening Met ingang van 1-1-2024 is de gemeente Heerlen uit de Gemeenschappelijke Regeling Kredietbank Limburg (KBL) getreden.

Per genoemde datum biedt Team Schuldhulpverlening Heerlen van onze gemeente zelfstandig Schuldhulpverlening aan iedere Heerlense inwoner m et een financiële hulp- vraag. Tot 2027 worden lopende schuldsaneringstrajecten bij KBL afgerond. Een periodieke afname van deze dienstverlening betekent dat de hiermee gepaard gaande kosten zullen afnemen. Daar waar de dienstverlening bij Kredietbank afneem t zullen de werkzaamheden binnen Team Schuld- hulpverlening in onze gemeente toenemen. Doordat is ingezet op efficiëntere maar toch kwalitatieve betere Schuldhulpverlening is het gerechtvaardigd om te veronderstellen dat de totale uitgaven voor schuldhulp in verhouding tot de initiële bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling zullen afnemen. Omdat gemeentelijke schuldhulp een openeinderegeling betreft kan dit slechts worden gerealiseerd bij een vergelijkbare instroom aan hulpvragers. Om het risico van kostenoverschrijding te beperken worden de cijfers maandelijks gemonitord zodat tijdig kan worden bijgestuurd. Gemeentefonds (S) De uitkering en verdeling van het gemeentefonds is van diverse factoren afhankelijk en wordt gedu- rende de tijd geactualiseerd c.q. bijgesteld. De uitkering wordt aangepast op basis van ontwikkelin- gen binnen de rijksbegroting, taakmutaties, actualisatie van (verdeel)maatstaven en/of verdeelmo- del.

Daarnaast zijn er mutaties door wijzigingen van integratie- en decentralisatie-uitkeringen. Gemeenten bevinden zich nog steeds in een financieel onzekere tijd, er is een disbalans tussen taken, middelen en risico’s. Vanuit diverse gremia wordt ingezet op inzicht en herstel van de balans om tot een goede financiële uitgangspositie voor gemeenten te komen , zodat gemeenten in staat zijn hun rol en verantwoordelijkheid te kunnen waarmaken Begin 2027 zal de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd zich uitspreken over de balans tussen kosten en budget, over 2026/2027 en ook over 2028 en verder. In de Voorjaarsnota 2025 zijn afspraken gemaakt over het zwaarwegende advies van de Deskundigencommissie Hervormings- agenda Jeugd in 2027 met betrekking tot de kosten die gemeenten maken voor jeugdzorg. Deze afspraken heeft het huidige kabinet in het Overhedenoverleg van 13 april 2026 herbevestigd. Voor- uitlopend op deze vervolgafspraken zijn in deze begroting stelposten opgenomen, omdat we erop vertrouwen dat het Rijk zich aan de gemaakte afspraken houdt. In de Voorjaarsnota 2026 is een korting toegepast op het Gemeentefonds vanwege het afschaffen van de huishoudelijke hulp in de Wmo. Het is nog onduidelijk hoe deze bezuiniging wordt ingevuld, wat maakt dat wij de korting vanaf 2029 via een stelpost tenietdoen.

154 Voor een aantal maatstaven uit het verdeelmodel van het gemeentefonds moeten we naast onze eigen prognoses gebruik maken van gegevens van het Rijk. Dit betekent een onzekerheid, omdat ontwikkelingen in Heerlen op onderdelen afwijken van landelijke ontwikke lingen. Voor een aantal maatstaven hebben relatief kleine variaties een grote financiële impact. Voor enkele maatstaven met een aanzienlijk financieel effect zijn de cijfers over voorgaande jaren nog een voorlopig gegeven. Bij de definitieve vaststelling door het Rijk volgt mogelijk nog een financiële verrekening en dit kan ook impact hebben op de prognose voor de komende jaren. Vanaf 2029 is een herziening van de verdeling van het gemeentefonds voorzien. Aanpassingen in het verdeelmodel kunnen tot aanzienlijke verschuivingen in de verdeling van middelen over gemeen- ten leiden. Ook de aanpassing (van definities) van maatstaven en/o f drempelwaarden zorgt voor mutaties in de verdeling. Het voornemen is om specifieke uitkeringen (SPUKs) zoveel mogelijk over te hevelen naar het Gemeentefonds, waarbij rekening wordt gehouden met een budgetkorting van 10%. Op korte termijn wordt slechts een beperkt aantal uitkeringen omgezet. Aandachtspunt is dat de bud- getkorting in de meeste gevallen niet kan worden opgevangen door het we gvallen van administra- tieve lasten en/of efficiencywinst.

Te nemen maatregelen: Ontwikkelingen volgen en blijven monitoren. Macro-economische ontwikkelingen (inflatie, rente en energiekosten) De geopolitieke en economische onzekerheid blijft groot. Oorlogen en spanningen, onder meer in Europa en het Midden -Oosten, hebben gevolgen voor veiligheid, energieprijzen, inflatie, handel en economische groei. Ook voor gemeenten brengt dit onzekerheden m et zich mee. De opvang van ontheemden en humanitaire ondersteuning blijven noodzakelijk, terwijl nog onduidelijk is hoe lang deze inzet nodig blijft en welke structurele financiële gevolgen dit heeft. Daarnaast neemt de aandacht voor de nationale, regionale en lokale weerbaarheid toe. De voorbe- reiding op hybride dreigingen, verstoringen van vitale infrastructuur en grootschalige crises vraagt om extra inzet van overheden. Vanaf 2027 is hiervoor geld bes chikbaar in de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid. De wijze waarop deze middelen beschikbaar komen voor ge- meenten en veiligheidsregio’s en welke financiële gevolgen dit heeft, is nog niet volledig duidelijk. De inflatie is afgenomen ten opzichte van de piek in de afgelopen jaren, maar blijft volatiel. In au- gustus 2026 bedroeg de Nederlandse inflatie 3,3%. Ook de energieprijzen blijven een belangrijke onzekerheidsfactor; energie en motorbrandstoffen waren in augustus 2026 11,7% duurder dan een jaar eerder.

De renteontwikkeling is eveneens onzeker. Waar eerder sprake was van een dalende en stabiliserende rente, heeft de ECB in september 2026 de rente opnieuw met 0,25 procentpunt ver- hoogd. Deze ontwikkelingen hebben gevolgen voor de financiële positie van de gemeente, onder andere voor de kosten van gemeentelijke dienstverlening, onderhoud en investeringen en voor de financier- baarheid van meerjarige investeringsprogramma’s. Ook inwoners en m aatschappelijke instellingen kunnen financieel onder druk komen te staan, waardoor het beroep op inkomensondersteuning, schuldhulpverlening en het sociaal domein kan toenemen. Daarnaast bestaat het risico dat inwoners, bedrijven en instellingen niet volled ig aan hun betalingsverplichtingen kunnen voldoen, waardoor gemeentelijke vorderingen, zoals huur en leges, mogelijk minder goed verhaalbaar zijn. Te nemen maatregelen: Het blijft een complexe opgave om de gevolgen van deze ontwikkelingen volledig in de begroting te verwerken, omdat deze sterk afhankelijk zijn van externe factoren. Om een balans te vinden tussen de ambities van Heerlen en verantwoord financieel beheer is de algemene reserve de afgelopen begrotingsjaren versterkt. Deze reserve blijft van belang om financiële tegenvallers en nieuwe risico’s op te vangen.

Daarnaast blijft het noodzakelijk om kritisch te kijken naar structurele lasten, nieuwe investeringen en de beschikbare financiële ruimte. 155 Financiële kengetallen Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van een provincie of gemeente. Om dit te bereiken presenteren we deze kengetallen conform BBV in onderstaand over- zicht. In paragraaf 4.5, Financiële status en weerbaarheid, laten we in één overzicht de financiële gezondheid van de gemeente zien: 'zo staat de gemeente er financieel voor'. Hier worden onder- staande kengetallen verder toegelicht.

Ratio's Jaarrekening 2025 Prognose 2026 Prognose 2027 Prognose 2028 Prognose 2029 Prognose 2030 Netto schuldquote 67,2% 78,7% 88,3% 100,6% 105,8% 103,9% Gecorrigeerde netto schuldquote 67,6% 79,0% 88,6% 101,0% 106,2% 104,3% Solvabiliteitsratio 11,3% 10,3% 9,9% 9,1% 8,6% 8,6% Kengetal grondexploitaties 0,6% 1,5% 1,5% 1,5% 1,5% 1,5% Structurele exploitatieruimte 0,6% -0,5% 1,3% -3,1% -0,2% 0,2% 86,8% 86,9% 87,9% 87,9% 87,9% 87,9%Belastingcapaciteit Netto schuldquote Jaarrekening 2025 Prognose 2026 Prognose 2027 Prognose 2028 Prognose 2029 Prognose 2030 A Vaste schulden 291.292 273.375 284.250 315.725 403.895 422.805 B Netto vlottende schuld 69.292 135.430 173.694 205.104 147.681 129.589 C Overlopende passiva 154.340 154.340 154.340 154.340 154.340 154.340 D Financiële vaste activa 39.434 40.474 39.777 39.079 38.381 37.683 E Uitzettingen < 1 jaar 62.936 71.639 71.639 71.639 71.639 71.639 F Liquide middelen 904 904 904 904 904 904 G Overlopende activa 16.861 16.861 16.861 16.861 16.861 16.861 H Totale baten 587.214 550.860 547.387 543.367 546.207 557.881 I Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H*100% 67,2% 78,7% 88,3% 100,6% 105,8% 103,9% Bedragen x € 1.000 Gecorrigeerde netto schuldquote Jaarrekening 2025 Prognose 2026 Prognose 2027 Prognose 2028 Prognose 2029 Prognose 2030 A Vaste schulden 291.292 273.375 284.250 315.725 403.895 422.805 B Netto vlottende schuld 69.292 135.430

173.694 205.104 147.681 129.589 C Overlopende passiva 154.340 154.340 154.340 154.340 154.340 154.340 D Financiële vaste activa (-/- verstrekte leningen) 37.343 38.384 37.686 36.988 36.290 35.593 E Uitzettingen < 1 jaar 62.936 71.639 71.639 71.639 71.639 71.639 F Liquide middelen 904 904 904 904 904 904 G Overlopende activa 16.861 16.861 16.861 16.861 16.861 16.861 H Totale baten 587.214 550.860 547.387 543.367 546.207 557.881 I Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H*100% Gecorrigeerd voor de verstrekte leningen 67,6% 79,0% 88,6% 101,0% 106,2% 104,3% Bedragen x € 1.000 Solvabiliteitsratio Jaarrekening 2025 Prognose 2026 Prognose 2027 Prognose 2028 Prognose 2029 Prognose 2030 A Eigen vermogen 69.479 68.017 70.085 70.487 68.827 68.927 B Balanstotaal 612.950 660.806 708.170 772.392 803.631 804.418 C Solvabiliteitsratio (A/B)*100% 11,3% 10,3% 9,9% 9,1% 8,6% 8,6% Bedragen x € 1.000 Kengetal grondexploitaties Jaarrekening 2025 Prognose 2026 Prognose 2027 Prognose 2028 Prognose 2029 Prognose 2030 A Niet in exploitatie genomen bouwgronden B Bouwgronden in exploitatie 3.573 8.253 8.253 8.253 8.253 8.253 C Totale baten 587.214 550.860 547.387 543.367 546.207 557.881 D Grondexploitatie (A+B)/C*100% 0,6% 1,5% 1,5% 1,5% 1,5% 1,5% Bedragen x € 1.000 Structurele exploitatieruimte Jaarrekening 2025 Prognose 2026 Prognose 2027 Prognose 2028 Prognose 2029 Prognose 2030 A Totale lasten 577.499

548.863 545.319 553.853 548.220 557.690 B w.v. structureel 546.978 480.330 538.145 553.604 548.220 557.690 C Totale baten 587.214 550.860 547.387 543.367 546.207 557.881 D w.v. structureel 551.283 477.013 544.778 535.875 546.207 557.881 E Saldo baten en lasten (=C-A) 9.715 1.996 2.068 -10.486 -2.013 190 F Mutaties reserves 61 -1.842 -2.068 -402 1.660 -100 G w.v. structurele toevoegingen 136 0 0 0 0 0 H w.v. structurele onttrekkingen -668 694 693 686 680 673 I Resultaat (E+F) 9.775 154 0 -10.889 -353 90 J Structurele ruimte ((D-B)+(H-G)/(C)*100% 0,6% -0,5% 1,3% -3,1% -0,2% 0,2% Bedragen x € 1.000 Belastingcapaciteit * Jaarrekening 2025 Prognose 2026 Prognose 2027 Prognose 2028 Prognose 2029 Prognose 2030 A OZB-lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde 337,60 354,48 372,20 387,09 402,57 418,67 B Rioolheffing voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde 205,54 209,05 213,41 221,95 230,82 240,06 C Afvalstoffenheffing voor een gezin 370,76 396,20 434,00 451,36 469,41 488,19 D Eventuele heffingskorting E Totale woonlasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde (A+B+C-D) 913,90 959,73 1019,61 1060,40 1102,80 1146,92 F Woonlasten landelijk gemiddelde voor gezin in t-1 1053,00 1105,00 1.160,25 1.206,66 1.254,93 1.305,12 G Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde jaar t-1 (E/F)x 100% 86,79% 86,85% 87,88% 87,88% 87,88% 87,88% Bedragen x € 1.000 *gebaseerd op een meerpersoonshuishouden 156

157 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen

158

159 Onderstaande tabel geeft nog eens beknopt de status weer van de onderhoudsplannen voor kapi- taalgoederen: *Onderhoudsplanning is actueel en financieel vertaald in de begroting, uiterlijk medio 2027 wordt via een raadsvoorstel het nieuwe meerjarig onderhoudsplan (MJOP 2028-2037) voor gebouwen voor- gelegd voor besluitvorming aan de gemeenteraad. ** In de eerste helft van 2027 wordt een nieuw watertakenplan aan de raad voorgelegd. ***In de loop van 2027 worden nieuwe onderhoudsplannen opgesteld. Kapitaalgoederen  Jaar van ingang Tot en met jaar Vastgesteld door wie?  Raad of College Plan nog actueel? Ja/ nee Plan financieel vertaald in de begroting en meerjarenraming? Ja/ nee Onderhoud via voorziening of exploitatie? Kwaliteitsniveau  Achterstallig* onderhoud? Ja/ nee Indien ja ook aangeven of een voorziening is gevormd? En herstelplan is gemaakt. Wegen *** 2022 2027  Raad  Ja Ja Exploitatie B Nee Civiele Kunstwerken  *** 2023 2027  Raad  Ja Ja Exploitatie beeldkwaliteit B, technische kwaliteit NEN 2767 conditie 3 Nee Riolering ** 2020 2026  Raad Nee Ja  Beiden  nvt Nee Groen  2013 2028  Raad  Ja Ja Exploitatie  A en B Nee Gebouwen * 2022 2026  Raad Nee Ja Beiden NEN 2767 Nee 160

161 3.4 Financiering Waarover gaat deze paragraaf? Naast het aantrekken van geldleningen en het uitzetten van geldmiddelen valt hieronder ook het beheersen van financiële risico’s. Het gaat daarbij om risico’s die gepaard gaan met de geldstromen, financiële posities en de vermogenswaarden. De financieringsfunctie moet ervoor zorgen dat er altijd voldoende geld beschikbaar is om aan alle verplichtingen te kunnen voldoen. In deze paragraaf wordt beschreven binnen welke kaders de treasury taken van de gemeente worden uitgevoerd aan de hand van de volgende thema’s: • Marktontwikkelingen van zowel de geldmarkt (korte rente) als de kapitaalmarkt (lange rente). • Renterisicobeheer. • Kredietrisicobeheer incl. overzicht van verstrekte leningen en garanties. De belangrijkste verwachtingen voor begrotingsjaar 2027 In het begrotingsjaar 2027 prognosticeren we aan nieuwe aan te trekken langlopende leningen een bedrag van € 36 miljoen. In de begroting 2027 is rekening gehouden met een begroot rentetarief van 4% over nieuw aan te trekken lang vreemd vermogen. Op kapitaalmarkt wordt voor 2027 rekening gehouden met een aanhoudend relatief hoog renteniveau. De financiële markten verwachten dat de rente in de komende periode nog verder kan oplopen, hoewel de ontwikkeling sterk afhankelijk blijft van de inflatie, ener- gieprijzen en de economische groei.

De onzekerheid op de kapitaalmarkt is daarmee groter dan in voorgaande jaren. De kortlopende schuldpositie (kasgeldlimiet) wordt begroot op een bedrag van € 50 miljoen. Het saldo van onze verstrekte kortlopende leningen blijft nagenoeg gelijk in 2027. De positie in gemeentegaranties zal in 2027 alleen wijzigen t.b.v. de woningbouwcorporaties. Hierin nemen wij een tertiaire positie in en lopen we weinig tot geen risico. Over zowel de aangetrokken kortlopende schulden, aangetrokken langlopende schulden, uit gegeven kortlopende leningen en uitgegeven langlopende leningen wordt in 2027 een rentelast van € 5,8 miljoen per saldo geraamd. Het beleid is gebaseerd op zo optimaal mogelijk gebruik te maken van onze kasgeldlimiet. Dit van- wege het feit dat rente op kort vreemd vermogen goedkoper is dan rente op lang vreemd vermogen. We voldoen in 2026 aan het voorgeschreven beleid zowel voor het renterisico op de kortlopende schulden als langlopende schulden. Marktontwikkelingen De Europese Centrale Bank (ECB) voert het monetaire beleid in het eurogebied en richt zich daarbij op prijsstabiliteit, met een inflatiedoelstelling van 2% op middellange termijn. De ontwikkeling van de beleidsrente en de verwachtingen ten aanzien van de economische groei en inflatie zijn belangrijke factoren voor de financiële markten en daarmee voor de financieringslasten van de gemeente.

Na een periode van historisch lage rente is de rente in de afgelopen jaren sterk gestegen als gevolg van de bestrijding van de oplopende inflatie. In de daaropvolgende periode werd het monetaire beleid geleidelijk versoepeld. In 2026 is deze ontwikkeling gekeerd en heeft de ECB de beleidsrentes in juni en september verhoogd. Vanaf 16 september 2026 bedraagt de depositorente 2,50% en de herfi- nancieringsrente 2,65%. De verwachting is dat de ECB de komende periode een restrictief rentebeleid blijft voeren. De markt houdt daarbij rekening met verdere renteverhogingen richting het einde van 2026 en mogelijk ook in 2027. De mate en het tempo hiervan zijn afhankelijk van d e ontwikkeling van onder meer de inflatie en energieprijzen. Een belangrijke aanleiding is de verwachting dat de inflatie, mede als 162 gevolg van geopolitieke ontwikkelingen en hogere energieprijzen, gedurende langere tijd boven de doelstelling van de ECB zal blijven. Ook de ontwikkeling van de langlopende rente blijft met onzekerheden omgeven. De meest recente marktverwachtingen wijzen erop dat de langlopende rente de komende jaren verder kan oplopen. De ECB heeft in haar meest recente ramingen de verwachtingen voor de lange rente in 2027 en 2028 naar boven bijgesteld ten opzichte van eerdere ramingen.

Deze ontwikkeling hangt onder meer sa- men met de verwachtingen voor inflatie en economische groei, maar ook met de omvang van over- heidsinvesteringen en de daarmee samenhangende financieringsbehoefte. Voor de gemeente bete- kent dit dat nieuwe langlopende financiering naar verwachting duurder wordt. Gelet op de huidige marktontwikkelingen wordt voor de gemeentelijke begroting daarom prudent uitgegaan van een geleidelijk oplopende rente voor langlopende financiering. Daarbij wordt rekening gehouden met de onzekerheid rond de renteontwikkeling en het feit dat marktverwachtingen gedu- rende de begrotingsperiode kunnen wijzigen. Renterisicobeheer Renterisico’s hebben betrekking op zowel de kort- als de langlopende schulden. Kortlopende schulden Wanneer kortlopende geldleningen (leningen met een looptijd tot 1 jaar) worden aangetrokken, moet rekening worden gehouden met de kasgeldlimiet. Door de kasgeldlimiet mag de kortlopende schuld niet hoger zijn dan 8,5% van het begrotingstotaal. Hierdoor wordt het risico beperkt dat grote fluc- tuaties in de korte rente het begrotingsevenwicht in gevaar brengen. In onderstaand schema wordt de gemiddelde kortlopende schuld per kwartaal vergeleken met de kasgeldlimiet. Uit het schema blijkt dat we in 2025/2026 voldeden het aan voorgeschreven beleid. In 2027 bedraagt de kasgeldlimiet € 46,6 miljoen.

De kasgeldlimiet voor de meerjarenbegroting ziet er als volgt uit: Totaal kasgeldlimiet overzicht laatste vier kwartalen 2025 2025 2026 2026 3e kwart. 4e kwart. 1e kwart. 2e kwart. Begrotingstotaal 509.241€ 509.241€ 532.304€ 532.304€ Ministrieel vastgesteld percentage 8,5% 8,5% 8,5% 8,5% Toegestaan kasgeldlimiet 43.285€ 43.285€ 45.246€ 45.246€ Toets kasgeldlimiet Toegestaan kasgeldlimiet 43.285€ 43.285€ 45.246€ 45.246€ Totaal gemiddelde netto vermogen schuld -1.337€ -11.409€ 4.647€ 8.526€ Ruimte (+) / Overschrijding (-) 44.622€ 54.694€ 40.599€ 36.720€ Bedragen x 1 .000 Ontwikkeling kasgeldlimiet meerjarenbegroting 2027 2028 2029 2030 Begrotingstotaal 548.801€ 555.567€ 549.926€ 559.238€ Ministrieel vastgesteld percentage 8,5% 8,5% 8,5% 8,5% Toegestaan kasgeldlimiet 46.648€ 47.223€ 46.744€ 47.535€ Bedragen x 1 .000 163 Renterisiconorm Bij het afsluiten van een nieuwe langlopende lening en bij renteherziening van een lopende lening, loopt de gemeente een renterisico. Bij het aantrekken van langlopende geldleningen moet rekening worden gehouden met de renteri- siconorm van max. 20% van het begrotingstotaal. Het doel van deze norm is het beperken van toekomstig renterisico op lange financiering. Er dient een spreiding te z ijn om te voorkomen dat er in enig jaar een te grote concentratie aan aflossingen en renteherzieningen plaatsvindt.

De renteri- siconorm voor 2027 is € 109,8 miljoen. Het renterisicobedrag op de langlopende schuld in 2027 is begroot op € 24,1 miljoen en blij ft hiermee ruim onder de gestelde norm. Ook de komende jaren blijft het bedrag aanzienlijk onder de renterisiconorm. Uit onderstaand schema blijkt dat we voldoen aan het voorgeschreven beleid. Kredietrisicobeheer Gemeenten mogen alleen ten behoeve van de publieke taak geldleningen aangaan, middelen uitzet- ten en garanties verlenen. Hiervan is sprake wanneer overheidsingrijpen noodzakelijk is om een maatschappelijk belang te realiseren. De raad bepaalt wat tot de publieke taak behoort. Kredietrisi- cobeheer gaat over de kredietwaardigheid (het risicoprofiel) van de wederpartij bij financiële trans- acties. Er kan sprake zijn van kredietrisico’s bij uitleningen (verstrekte geldleningen en beleggingen) of bij verleende garanties: Uitleningen Per 1 januari 2027 bedragen de uitstaande vaste geldleningen (looptijd langer dan één jaar) en kapitaalverstrekkingen € 44,9 miljoen en stijgen met € 0,3 miljoen naar € 45,2 miljoen per ultimo 2027. De mutatie van € 886K betreft de oprente die conform afspraak contractueel wordt bijgeschreven op de hoofdsom van de verstrekte lening aan Mijnwater.

De SVN starterslening fungeert als een revolverend fonds, waarbij de ontvangen aflossingen en ren- tebaten van starters terugvloeien in het fonds om continu opnieuw te worden ingezet voor nieuwe woningzoekenden Voor de samenstelling van de lening portefeuille u/g (uitgegeven geldleningen) verwijs ik naar on- derstaande tabel. Renterisico vaste schuld in relatie tot renterisiconorm 2027 2028 2029 2030 begroting begroting begroting begroting Begrotingstotaal 548.801€ 555.567€ 549.926€ 559.238€ Percentage 20% 20% 20% 20% Renterisiconorm 109.760€ 111.113€ 109.985€ 111.848€ Renteherziening -€ -€ -€ -€ Aflossingen 24.125€ 20.552€ 22.230€ 26.090€ Renterisico (1+2) 24.125€ 20.552€ 22.230€ 26.090€ Ruimte onder renterisiconorm 85.635€ 90.561€ 87.755€ 85.758€ Bedragen x € 1 .000 164 Lening portefeuille korte termijn Lening u/g Onze lening portefeuille u/g korte termijn bestaat uit een 3-tal leningen te weten: • De gehele financiering Avantis GOB N.V. is in handen van alle 4 de aandeelhouders. Tegenover de verstrekte lening staat een vordering op de NV. Tevens is het 1e recht van hypotheek geves- tigd op de gronden. De afgelopen jaren is er flink afgelost op deze verstrekte lening. De aflos- singen in 2026 en 2027 zijn gebaseerd op de verwachte verkopen. Per september 2026 bedraagt de vordering van onze gemeente op Avantis € 1,8 miljoen.

Begroot wordt dat er in 2026 € 500.000 en 2027 een bedrag van € 1,2 miljoen wordt afgelost. Dit betekent per ultimo 2027 een uitstaand saldo van € 70K per aandeelhouder. • Een lening verstrekt aan Ontwikkelingsmaatschappij Beitel Zuid B.V. De bestaande rekening cou- rant overeenkomst tussen de gemeente en de Ontwikkelingsmaatschappij Beitel Zuid B.V. Mo- menteel is de vordering van onze gemeente op Trilandis nihil. Door de verko pen de afgelopen jaren is de rekening courant volledig afgelost. De overeenkomst van de rekening courant ver- houding voor een trekkingsrecht blijft overeind en wordt in 2026/2027 nog verlengd. Ter beper- king van de risico’s is het recht van eerste hypotheek op alle onroerende zaken bedongen. • Een lening verstrekt aan Schaesbergerveld B.V. Per ultimo 2027 wordt deze vordering van onze gemeente op deze B.V. begroot op € 1 miljoen. Lening o/g Per ultimo 2027 gaan we ervan uit dat een bedrag van € 50 miljoen aan kortlopende kasgeldleningen is aangetrokken (looptijd korter dan één jaar). Dit leidt ertoe dat over de aan te trekken korte geldleningen een bedrag van € 1.377.000 aan rente in 2027 wordt begroot. Verleende garanties Middels directe borgstellingen kan de gemeente borg staan jegens geldgevers voor de betaling van rente en aflossing op langlopende geldleningen die door lokale organisaties, instellingen of vereni- gingen zijn aangetrokken.

Deze organisaties verzorgen voorna melijk activiteiten in het verlengde van de gemeentelijke publieke taak. De gemeente kan ook, al dan niet samen met het rijk, een rol spelen in de zekerheidsstructuur van een waarborgfonds. Door deze structuur kunnen instellingen die bij een waarborgfonds zijn Mutaties vertrekte vaste geldleningen en kapitaalverstrekkingen Kredietrisicogroep/geldnemers Kapitaalverstrekking aandelenkapitaal 2.091€ -€ -€ -€ 2.091€ Ontwikkelingsmaatschappij Beitel-Zuid 2.012€ -€ -€ -€ 2.012€ Mijnwater 22.139€ 886€ -€ -€ 23.025€ Lening zonnepanelen 3.776€ -€ -500€ -€ 3.276€ Lening Woonwijzerwinkel 362€ -€ -40€ -€ 322€ Converteerbare hybride aandelenlening Enexis 1.042€ -€ -€ -€ 1.042€ Startersleningen SVN 3.450€ -€ -€ -€ 3.450€ Lening Solido 9.943€ -€ -€ -€ 9.943€ Diversen 56€ -€ -8€ -€ 48€ Totaal vaste geldleningen u/g 44.871€ 886€ -548€ -€ 45.209€ Bedragen x 1 .000 saldo 1-1-2027 verstrekte leningen normale aflossing extra aflossing saldo 31-12-2027 165 aangesloten tegen de laagste rente lenen. Mede vanwege de strenge toelatingscriteria en periodieke toetsing door het fonds, loopt de gemeente hierbij een veel lager risico dan bij directe borgstellingen. Het saldo van de leningen waarvoor gemeentegarantie werd verstrekt en waarvan het fonds de di- recte risico’s van onze gemeente heeft overgenomen (vrijwaringen) wordt begroot op € 2,6 miljoen per ultimo 2027.

Onze gemeente neemt daarbij slechts een tertiaire achtervangpositie in. Het schema geeft inzicht over de in 2027 ontwikkelde schuldrestant van de door de gemeente ge- borgde leningen, onderverdeeld naar kredietrisicobeheer. Gemeentefinanciering De behoefte aan nieuwe externe financieringsmiddelen is afhankelijk van een aantal zaken: de ge- meentelijke vaste activa en voorraden bouwgrond, ontwikkeling van de lange interne financierings- middelen, ontwikkeling van de bestaande schuldpositie en de mutat ies in het gemeentelijk werkka- pitaal. Op basis van de per 1 januari 2027 geraamde investeringen, en de op lange termijn beschik- bare financieringsmiddelen, is er een financieringstekort van € 82,6 miljoen. Van dat tekort mag maximaal € 46,6 miljoen kortlop end worden gefinancierd (kasgeldlimiet). Het restant van € 35,9 miljoen zal middels langlopende geldleningen moeten worden aangetrokken.

Gemeentegaranties per kredietrisicogroep 1-1-2027 31-12-2027 Woningcorporaties Gewaarborgde geldleningen 2.761€ 2.544€ Zorgsector Garantiestelling 2€ 2€ Sociaal culturele sector Garantiestelling 29€ 20€ Hypotheken Garantiestelling 25€ 17€ Totaal 2.817€ 2.583€ Bedragen x 1 .000 Schuldrestant Prognose per 1-1-2027 van de financieringsbehoefte Financieringsbehoefte per 1 -1 2027 2028 2029 2030 Boekwaarde per 31-12 621.866€ 691.262€ 721.346€ 710.224€ Afschrijvingen en aflossingen leningen u/g -19.157€ -20.492€ -21.965€ -22.839€ Investeringen 70.685€ 89.888€ 52.049€ 11.717€ Te financieren boekwaarde vaste activa per 01-01 570.338€ 621.866€ 691.262€ 721.346€ Reserves en voorzieningen 97.663€ 95.887€ 79.393€ 81.083€ Vooruitontvangen bedragen EU, Rijk en decentrale overheden 112.000€ 137.000€ 137.000€ 137.000€ Bijdrage derden 4.713€ 5.722€ -€ -€ Vaste geldleningen 273.375€ 284.250€ 318.725€ 411.975€ Beschikbare vaste financieringmiddelen 487.751€ 522.859€ 535.118€ 630.058€ Financieringstekort Benodigde financieringsmiddelen 82.587€ 99.007€ 156.144€ 91.288€ Beschikbare kortlopende middelen (max. kasgeldlimiet) 46.648€ 47.223€ 46.744€ 47.535€ Op te nemen vaste geldleningen 35.939€ 51.784€ 109.400€ 43.753€ Bedragen x 1 .000 166 Notitie rente/omslagrente Met ingang van begrotingsjaar 2018 wordt de berekeningswijze van onze omslagrente (interne re- kenrente) voorgeschreven.

Voortaan moet de totaal doorberekende interne rente gelijk zijn aan de totale rentelasten, waardoor niet (of nauwelijks) meer sprake is van een renteresultaat. Doel is het bevorderen van een eenduidige handelwijze met betrekking tot rente door gemeenten (harmonisering), stimuleren dat gemeenten de (verwachte) werkelijke rentelasten opnemen in de begroting en jaarstukken, en het eenduidig inzichtelijk maken van hoe de gemeenten met rente zijn omgegaan (transparantie). We voldoen aan de nieuw gewijzigde systematiek van de rente omslag- methode. De nieuwe omslagrente blijft gelijk, zoals voorafgaand begrotingsjaar, 1,5% voor 2027. Rentelasten leningen met een looptijd < 1 jaar 1.375 Rentelasten leningen met een looptijd > 1 jaar 4.738 Overige aan treasury verbonden beheerskosten 13 Rentebaten verstrekte geldleningen -287 Saldo rentelasten en rentebaten 5.839 Rente doorberekend aan de grondexploitaties -158 Rente vergoeding EV 1.292 Rente vergoeding over voorzieningen (CW) 563 Aan taakvelden toe te rekenen externe rente 7.536 Aan taakvelden toegerekende rente(omslag) 8.432 Renteresultaat taakveld treasury 897 Activa integraal gefinancierd 562.146 Berekende renteomslag o.b.v. aan taakvelden toe te rekenen externe rente 1,34% Omslagpercentage moet minimaal zijn: 1,00% Omslagpercentage mag maximaal zijn: 1,50% Afwijking gehanteerd omslag-% t.o.v.

uitkomst -% -0,16% Omslagpercentage voor 2027 1,50% Berekening omslagrente 2027 Renteschema 167 3.5 Bedrijfsvoering De gemeente Heerlen staat de komende jaren voor de opgave om bestuurlijke ambities, maatschap- pelijke ontwikkelingen en financiële mogelijkheden met elkaar in balans te brengen. Tegelijkertijd nemen de complexiteit van gemeentelijke taken, de druk op de arb eidsmarkt en de mogelijkheden van digitalisering en nieuwe technologieën toe. Dit vraagt om een organisatie die wendbaar, finan- cieel bewust en toekomstbestendig is. De komende jaren zetten we daarom in op een samenhangende ontwikkeling van onze organisatie en bedrijfsvoering. Daarbij kijken we niet alleen naar de omvang van de organisatie, maar vooral naar de wijze waarop we onze taken uitvoeren en organiseren. We mak en scherpe keuzes over prioriteiten, richten processen slimmer in en benutten de mogelijkheden van digitalisering en kunst- matige intelligentie. Tegelijkertijd investeren we in de kennis, vaardigheden en duurzame inzetbaar- heid van onze medewerkers. Transitietraject Organisatieontwikkeling Voor de organisatie van de gemeente Heerlen kiezen we de komende jaren voor een integraal tran- sitietraject organisatie ontwikkeling.

In het coalitieakkoord van Heerlen is de lijn uitgezet om te bouwen aan een sterke, toekomstbestendige en wendbare gemeente, met aandacht voor een finan- cieel gezonde huishouding, kwaliteit van dienstverlening, digitalisering en een professionele organi- satie. Dat vraagt om een organisatie die haar capaciteit vooral inzet op de kerntaken en gekozen bestuurlijke prioriteiten van de stad. Daarbij brengen we focus aan, maken we duidelijke keuzes en voorkomen we waar mogelijk stapeling van opgaven en verandertrajecten. De ontwikkeling wordt proportioneel en behapbaar vormgegeven, passend bij de beschikbare capaciteit en het verander- vermogen van de organisatie. Vanuit een taakgerichte aanpak pakken we de verschillende elementen in samenhang op. Via de digitale agenda werken we aan het digitaliseren van onze werkzaamheden. Daarbij wordt bij elke vacature gekeken of werkzaamheden kunnen worden vervangen door inzet van digitale middelen en formatiereductie kan worden gerealiseerd. Alleen de noodzakelijke capaci- teit wordt opnieuw via een vacature ingevuld. Daarnaast willen wij de organisatie en onze medewer- kers verder professionaliseren, daarbij sturen wij o.a. op vakmanschap, kwaliteitsverbetering, ont- wikkelpotentieel en professioneel functioneren.

Voorgaande gebeurt met respect voor de mens, maar wel vanuit de noodzakelijke verantwoordelijkheid voor de kwaliteit en continuïteit van de gemeente- lijke organisatie. Voor de implementatie en brede adoptie van deze organisatieontwikkeling wordt onder meer ingezet op veranderkundige begeleiding, personele mobiliteit en herplaatsing, en digitale innovatie, waaronder AI-toepassingen. Digitale agenda Digitalisering ondersteunt steeds meer onderdelen van onze dienstverlening en bedrijfsvoering. Daarom behandelen we digitale ontwikkelingen niet als losse projecten. We werken vanuit één sa- menhangende digitale agenda voor 2027-2030. We versterken de digitale veiligheid en de continuïteit van onze systemen. Ook maken we bewuste keuzes over onze afhankelijkheid van leveranciers, systemen en gegevens. Nederlandse en Europese standaarden en oplossingen krijgen daarbij nadrukkelijk aandacht. We brengen onze informatiehuishouding verder op orde. Daarbij houden we rekening met de Ar- chiefwet, de Wet open overheid en eisen vanuit toezicht. Goed digitaal en zaakgericht werken on- dersteunt betrouwbare dienstverlening, verantwoording en rechtszekerheid. Gegevens en kunstmatige intelligentie bieden kansen om beter en efficiënter te werken. We ontwik- kelen onze gegevensvoorzieningen verder en werken aan de digitale tweeling van Heerlen.

Kunst- matige intelligentie zetten we verantwoord in, met aandacht voor privacy, veiligheid, kwaliteit, ethiek en menselijke regie. 168 Nieuwe digitale voorzieningen vragen ook structureel beheer. Daarom betrekken we beheer, capaci- teit en kosten vanaf het begin bij nieuwe ontwikkelingen. De overgang vraagt eerst extra inzet, terwijl voordelen vaak later zichtbaar worden. We versterken de informatie voor bestuur en raad. Zo maken we voortgang, resultaten, risico's en knelpunten eerder zichtbaar. De verbetering van digitale en niet -digitale dienstverlening aan inwoners en ondernemers beschrij- ven we bij het kernthema Dienstverlening. Bij de verdere ontwikkeling van onze digitale bedrijfsvoering sluiten we aan bij de visie, kaders en strategische keuzes van de Rijksoverheid, onder meer op het gebied van informatieveiligheid, het verantwoord gebruik van digitale toepassingen en apps, en de inzet van cloudvoorzieningen. Organisatie en personeel De uitvoeringskracht van de organisatie staat centraal. Met Heerlen van Morgen 2.0 brengen we bestuurlijke ambities, beschikbare capaciteit en benodigde kennis beter met elkaar in balans. We bieden ook ruimte voor vernieuwing. We sturen scherp op resultaten, uitvoeringskracht en eigenaar- schap en gaan waar nodig het gesprek aan over herpositionering.

We reserveren middelen om per- sonele veranderingen, waaronder vrijwillig vertrek, mogelijk te maken. We volgen de ontwikkeling van de formatie en de feitelijke personeelsbezetting. Daarbij kijken we ook naar personeelskosten, inhuur en de gevolgen van nieuwe taken. Externe inhuur zetten we alleen in als dit aantoonbaar nodig is. De arbeidsmarkt blijft krap. Daarom richten we ons op het aantrekken en behouden van medewer- kers. We investeren ook in opleiding, ontwikkeling, leiderschap en benodigde nieuwe vaardigheden. Daarbij hoort steeds meer kennis over digitalisering en verantwoord gebruik van kunstmatige intel- ligentie. We sturen op duurzame inzetbaarheid en een gezonde werkomgeving. Werkdruk en ziekteverzuim kunnen de uitvoering van onze taken direct raken. Daarom betrekken we deze onderwerpen bij keuzes over capaciteit en prioriteiten. Belangrijke personele risico's zijn schaarste op de arbeidsmarkt, afhankelijkheid van inhuur en ont- wikkelingen in de collectieve arbeidsovereenkomst. We volgen deze risico's en maken de gevolgen voor capaciteit en kosten inzichtelijk. Vastgoed Bij gemeentelijk vastgoed bewaken we de samenhang met wonen, zorg, dienstverlening, digitalise- ring en buurtgericht werken. Zo ondersteunen vastgoedkeuzes de maatschappelijke opgaven van de stad. We richten de beschikbare capaciteit vooral op opgaven met een groot maatschappelijk effect.

Daar- bij gaat bijzondere aandacht uit naar woningbouw, gebiedsontwikkeling, dienstverlening en Heerlen- Noord. Inkoop en aanbesteden Met inkoop en aanbesteding dragen we bij aan gemeentelijke doelen en een zorgvuldige besteding van publieke middelen. We voeren het beleid voor maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen verder uit. We geven vervolg aan de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar inkoop en aanbesteding. We versterken de rechtmatigheid en betrekken inkoop eerder bij nieuwe opdrachten. Het nieuwe financiële systeem ondersteunt deze werkwijze. Inkoopinformatie en financiële informatie worden hierdoor beter met elkaar verbonden. 169 Juridische kwaliteit We richten ons op een zorgvuldige en tijdige juridische dienstverlening. Daarbij hebben we aandacht voor verzoeken op grond van de Wet open overheid, bezwaren en klachten. Deze informatie gebruiken we om zicht te houden op de juridische kwaliteit van ons handelen en op mogelijke knelpunten in de uitvoering. Subsidies Wij actualiseren het subsidiebeleid, de Algemene subsidieverordening en de nadere regels, zodat deze aansluiten bij de gemeentelijke doelen en de uitvoering daarvan. Daarbij herijken wij ook de beleidsplannen en werken wij met een afwegingskader voor beleidsinstrumenten, zodat het coalitie- akkoord wordt vertaald naar uitvoerbaar beleid.

Na vaststelling van het nieuwe kader door de gemeenteraad informeren wij onze subsidiepartners over de gevolgen en de werkwijze die daaruit voortvloeit. Daarnaast professionaliseren wij de organisatie van de subsidieverlening. Dat doen wij door uniforme processen in te voeren, de kennis en vaardigheden van medewerkers te versterken met een oplei- dingsplan, de organisatievorm aan te passen en te werken met e en modern subsidievolgsysteem. Hiermee bevorderen wij een zorgvuldige en doelmatige inzet van publieke middelen. Financiële beheersing en sturing In 2027 implementeren we het nieuwe financiële systeem AFAS. Daarmee verbinden we financiële administratie, verplichtingen en inkoop beter met elkaar. Dit ondersteunt een actuele en betrouwbare financiële sturing. Gegevens hoeven daardoor minder vaak handm atig uit verschillende bronnen te worden samengevoegd. De inrichting van de raadsrapportages sluit hierop aan. We gebruiken dezelfde financiële basis voor begroting, tussentijdse rapportages en jaarrekening. Hierdoor versterken we de samenhang en ver- gelijkbaarheid van de informatie. 170

171 3.6 Verbonden partijen In de paragraaf Verbonden partijen wordt zowel bij de begroting als bij de jaarrekening, een beeld geschetst van derde rechtspersonen, waarmee de gemeente een bestuurlijke en/of een financiële relatie heeft. Het financieel belang bestaat uit middelen die aan de verbonden partij beschikbaar zijn gesteld en niet verhaalbaar zijn bij een faillissement van deze verbonden partij. De financiële relatie komt voort uit het verstrekken van kapitaal in de vorm van risicodragend kapitaal (aandelen), een lening of een borgstelling, een subsidie, structurele opdrachten inclusief een bijdrage, of een combinatie van deze mogelijkheden. Het bestuurlijk belang verwijst naar, hetzij de zeggenschap uit hoofde van vertegen- woordiging in het bestuur, hetzij uit hoofde van stemrecht. Een verbonden partij kan een deelneming in een vennootschap zijn, een gemeenschappelijke rege- ling, of een stichting of vereniging, indien de gemeente een zetel in het bestuur heeft én een finan- cieel risico (met juridische afdwingbaarheid) loopt. Voor de gemeente is het belangrijk om inzicht te hebben en te houden in: • de realisatie van doelstellingen; • activiteiten; • financiën; • bestuursverantwoordelijkheden; • bevoegdheden van de verbonden partijen.

De gemeente heeft een financiële en/of bestuurlijke relatie met de volgende organisaties, die ver- derop afzonderlijk uitgebreid worden toegelicht: Naamloze Vennootschappen Programma Bank Nederlandse Gemeenten Bestuur en Ondersteuning Enexis Holding Bestuur en Ondersteuning Grensoverschrijdend Bedrijventerrein (Avantis) Economie Parkstad Limburg Theaters Sport, Cultuur en Recreatie Reinigingsdiensten Rd4 Volksgezondheid en Milieu Waterleidingmaatschappij Limburg Volksgezondheid en Milieu Besloten Vennootschappen Programma Internationale Bau Ausstellung (IBA) Bestuur en Ondersteuning Avantis services Economie Beitel-Zuid (Bedrijventerrein Trilandis) Economie Schaesbergerveld VHROSV Nazorg Limburg Volksgezondheid en Milieu Woonwijzerwinkel Duurzaamheid World Trade Center (WTC) Economie Certificaten van aandelen Programma Holding Stadion Kerkrade BV Economie Gemeenschappelijke regelingen Programma Belastingsamenwerking Gemeenten en Waterschappen (BsGW) Bestuur en Ondersteuning Geneeskundige Gezondheidsdsienst Zuid-Limburg (GGD) Volksgezondheid en Milieu Het Gegevenshuis Bestuur en Ondersteuning Historisch Centrum Limburg (HCL) Bestuur en Ondersteuning Omgevingsdienst Zuid-Limburg (ODZL) Bestuur en Ondersteuning Omnibuzz Sociaal Domein Reinigingsdiensten Rd4 (RD4) Volksgezondheid en Milieu Stadsregio Parkstad Limburg (SPL) Veiligheid Veiligheidsregio Zuid-Limburg (VRZL) Veiligheid

172 Werkvoorzieningsschap Oostelijk Zuid-Limburg (WOZL) Sociaal Domein Werkgeversservicepunt Parkstad (WSP) Sociaal Domein Zorg en Veiligheidshuis Parkstad (ZVHO) Sociaal Domein Solido Bestuur en Ondersteuning Stichtingen Programma Stichting WerkvoorHeerlen Sociaal Domein Stichting Economische Samenwerking ZL Economie Visie op verbonden partijen Het uitgangspunt bij het gebruikmaken van een verbonden partij moet zijn, dat deze verbonden partij aansluit bij het realiseren van de beoogde doelstelling. Er wordt altijd een afweging gemaakt of de voordelen (kostenbesparing, kwaliteit, vermindering kwetsbaarheid) voldoende opwegen tegen de nadelen (afname van invloed, risico’s) van deelname aan een verbonden partij en of de activiteiten van de verbonden partij het publiek belang dienen. Beleidsvoornemens en –realisatie omtrent de verbonden partijen In eerste instantie wordt, wanneer voor het realiseren van doelstellingen wordt gekozen voor een verbonden partij, gekozen voor een publiekrechtelijke rechtsvorm. In sommige gevallen kunnen er echter redenen zijn te om kiezen voor de privaatrechtelijke vorm. Om te komen tot een beslissing om wel of géén gebruik te maken van een bepaalde verbonden partij, wordt een business case opgezet om zakelijke afwegingen te maken.

Hierin worden onder andere de vorm, de doelstellingen, de activiteiten, reden tot verbinteni s, het belang, de (juridische/financiële) risico’s en beheersmaatregelen van de verbonden partij afgewogen. Een besluit tot deelname aan of oprichting van een verbonden partij hangt daarnaast af van volledige duidelijkheid omtrent: • juridische bevoegdheden en aansprakelijkheid; • vertegenwoordiging; • bijdrage aan het realiseren van doelstellingen; • besluitvormingsaspecten; • financiële aspecten; • informatievoorziening; • de mogelijkheden tot uittreden. De antwoorden op bovengenoemde zaken worden ter oordeelsvorming in een zienswijzeprocedure altijd aan de gemeenteraad voorgelegd. In de Planning & Control cyclus (P&C cyclus) is ingebed dat de bestaande verbonden partijen allemaal uitgebreid aan bod komen in de begroting en de jaarrekening. Door deze inbedding wordt de uitvoe- ringswijze per verbonden partij regelmatig herbevestigd door de gemeenteraad. Voor verdere beleidsuitgangspunten omtrent verbonden partijen verwijzen we ook naar de nota Ver- bonden partijen 2017, in de gemeenteraad vastgesteld op 25 oktober 2017. 173 Verbonden partij: Bank Nederlandse Gemeenten NV (BNG Bank) Vestigingsplaats: Den Haag Soort verbonden partij: Naamloze Vennootschap Programma: 0.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://heerlen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/902f8456-ed12-499b-8b5e-189b9af8d860?agendaItemId=a9099ded-e56b-4c1d-b37c-6c9f2a4040aa